Strona główna

Pole magnetyczne, indukcja elektromagnetyczna Prawo Ampera


Pobieranie 30.14 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar30.14 Kb.


Wykład 5
  1. Pole magnetyczne, indukcja elektromagnetyczna

    1. Prawo Ampera


Chcemy teraz znaleźć pole magnetyczne wytwarzane przez powszechnie występujące rozkłady prądów, takich jak przewodniki prostoliniowe, cewki itd.

Pole magnetyczne prezentujemy graficznie rysując tzw. linie pola magnetycznego czyli linie wektora indukcji magnetycznej. Na rysunku pokazane są linie pola magnetycznego wokół prostoliniowego przewodnika z prądem. Wektor B jest styczny do tych linii pola w każdym punkcie.

Linie pola B wytwarzanego przez przewodnik są zamkniętymi współśrodkowymi okręgami w płaszczyźnie prostopadłej do przewodnika. To, że linie pola B są zamknięte stanowi fundamentalną różnicę między polem magnetycznym i elektrycznym, którego linie zaczynają się i kończą na ładunkach.

Zwrot wektora indukcji B wokół przewodnika wyznaczamy stosując następującą zasadę: Jeśli kciuk prawej ręki wskazuje kierunek prądu I, to zgięte palce wskazują kierunek B (linie pola B krążą wokół prądu).

Żeby obliczyć pole B potrzeba nam "magnetycznego" odpowiednika prawa Gaussa.

Związek między prądem i polem B jest wyrażony poprzez prawo Ampera.

Zamiast sumowania (całki) E po zamkniętej powierzchni, w prawie Ampera sumujemy (całkujemy) po zamkniętym konturze (całkę krzywoliniową). Taka całka dla pola E równała się wypadkowemu ładunkowi wewnątrz powierzchni, a w przypadku pola B jest równa całkowitemu prądowi otoczonemu przez kontur, co zapisujemy
(5.1)
gdzie 0 = 4·10-7 Tm/A, jest przenikalnością magnetyczną próżni. Tak jak w przypadku prawa Gaussa wynik był prawdziwy dla dowolnej powierzchni zamkniętej tak dla prawa Ampera wynik nie zależy od kształtu konturu zamkniętego

Przykład 1

O
bliczmy pole wokół nieskończenie długiego prostoliniowego przewodnika w odległości r od niego. Z prawa Ampera wynika, że dla konturu kołowego (rysunek obok)


B2r = 0I
Stąd

(5.2)
    1. Strumień magnetyczny


Tak jak liczyliśmy strumień dla pola E (liczbę linii przechodzących przez powierzchnię S) tak też obliczamy strumień pola B
(5.3)
Ponieważ linie pola B są zamknięte więc strumień przez zamkniętą powierzchnię musi być równy zeru (tyle samo linii wchodzi co wychodzi).


    1. Przykładowe rozkłady prądów

      1. Pręt (przewodnik)


Na zewnątrz pręta (r > R) znamy już pole B.

Pole to jest takie jakby cały prąd płynął przez środek pręta (analogie do rozkładu ładunków).

Jeżeli chcemy obliczyć pole wewnątrz pręta to wybieramy kontur kołowy o r < R.

Wewnątrz konturu przepływa prąd i będący tylko częścią całkowitego prądu I

Stąd
B2r = 0i


Czyli



      1. Cewka (solenoid)



Solenoidem nazywamy cewkę składającą się z dużej liczby zwojów. Linie pola magnetycznego solenoidu są pokazane schematycznie na rysunku poniżej. Jak widać pole wewnątrz solenoidu jest jednorodne, a na zewnątrz praktycznie równe zeru.

Jeżeli zwoje solenoidu stykają się ze sobą wówczas możemy rozpatrywać solenoid jako układ połączonych szeregowo prądów kołowych (rysunek).

Do obliczenia pola wytwarzanego przez solenoid zastosujemy prawo Ampera, dla konturu pokazanego na rysunku obok.

Całkę przedstawimy jako sumę czterech całek



Druga i czwarta całka są równe zeru bo Bl. Trzecia całka jest też równa zero ale to dlatego, że B = 0 na zewnątrz solenoidu. Tak więc niezerowa jest tylko całka pierwsza i równa


gdzie h jest długością odcinka ab.

Teraz obliczmy prąd obejmowany przez kontur.

Jeżeli cewka ma n zwojów na jednostkę długości to wewnątrz konturu jest nh zwojów czyli całkowity prąd przez kontur wynosi:
I = I0nh
gdzie I0 jest prądem przepływającym przez cewkę (przez pojedynczy zwój).

Z prawa Ampera otrzymujemy więc:


Bh = 0I0nh

czyli


B = 0I0n (5.4)

      1. Dwa przewodniki równoległe


Dwa przewodniki równoległe umieszczone w odległości d. Płyną w nich prądy Ia i Ib odpowiednio.

Przewodnik a wytwarza w swoim otoczeniu pole



W tym polu znajduje się przewodnik b, w którym przepływa prąd Ib. Na odcinek l tego przewodnika działa siła
(5.5)
Zwrot siły widać na rysunku.

To rozumowanie można "odwrócić" zaczynając od przewodnika b. Wynik jest ten sam.

Fakt oddziaływania przewodników równoległych wykorzystano przy definicji ampera. Załóżmy, że d = 1m oraz, że Ia = Ib = I. Jeżeli dobierzemy tak prąd aby siła przyciągania przewodników, na 1 m ich długości, wynosiła 2·10-7 N to mówimy, że natężenie prądu jest równe 1 amperowi.

    1. Prawo Biota-Savarta


Istnieje inne równanie, zwane prawem Biota-Savarta, które pozwala obliczyć B z rozkładu prądu. Oczywiście to prawo i prawo Ampera muszą być matematycznie równoważne. Prawo Ampera jest jednak "łatwe" w stosowaniu tylko gdy rozkłady prądów są na tyle symetryczne, że obliczenie odpowiedniej całki nie jest trudne. Gdy rozkład prądów jest skomplikowany (nie znamy jego symetrii) to dzielimy prądy na nieskończenie małe elementy (rysunek) i stosując prawo Biota-Savarta obliczamy pole od takich elementów, a następnie sumujemy je (całkujemy) żeby uzyskać wypadkowy wektor B.

Wartość liczbowa dB zgodnie z prawem Biota-Savarta wynosi



a zapisane w postaci wektorowej
(5.6)

P
rzykład 2

Obliczmy pole B na osi kołowego przewodnika z prądem.

Z prawa B -S otrzymujemy

oraz



Z tych równań otrzymujemy

Ponadto


oraz



Podstawiając otrzymujemy

Zauważmy, że wielkości I, R, x są takie same dla wszystkich elementów prądu.

Całkujemy, żeby obliczyć B (wyłączając stałe czynniki przed znak całki)



Dla x >> R dostajemy



    1. Indukcja elektromagnetyczna

      1. Prawo Faradaya


Zjawisko indukcji elektromagnetycznej polega na powstawaniu prądów elektrycznych w zamkniętym obwodzie podczas przemieszczania się względem siebie źródła pola magnetycznego i tego zamkniętego obwodu. Mówimy, że w obwodzie jest indukowana siła elektromotoryczna (SEM indukcji), która wywołuje przepływ prądu indukcyjnego.

Prawo indukcji Faradaya stosuje się do trzech różnych sytuacji fizycznych:



  • Nieruchoma pętla, względem której porusza się źródło pola magnetycznego (mamy tzw. elektryczną SEM).

  • Przewód w kształcie pętli porusza się w obszarze pola magnetycznego (magnetyczna SEM).

  • Nieruchoma pętla i nieruchome źródło pola magnetycznego lecz zmienia się prąd, który jest źródłem pola magnetycznego (także elektryczna SEM).

Na podstawie obserwacji Faraday doszedł do wniosku, że czynnikiem decydującym jest szybkość zmian strumienia magnetycznego B. Ilościowy związek przedstawia prawo Faradaya
(5.7)
Jeżeli mamy obwód złożony z N zwojów to


      1. Reguła Lenza


Prąd indukowany ma taki kierunek, że przeciwstawia się zmianie, która go wywołała. Kierunek prądu indukowanego w pętli (rysunek obok) zależy od tego czy strumień rośnie czy maleje (zbliżamy czy oddalamy magnes). Ta reguła dotyczy prądów indukowanych.







©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość