Strona główna

Politechnika Wrocławska


Pobieranie 19.66 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar19.66 Kb.

УДК 005.8 Małgorzata Florczak-Strama, doktorant

Politechnika Wrocławska




MIARY ANALIZY EKONOMICZNEJ W ZARZĄDZANIU PROJEKTAMI UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ



Przy ocenie projektów użyteczności publicznej (inwestycji publicznych) konieczne jest uwzględnienie czynników (np. wpływu na środowisko), które trudno jest przeliczać na wskaźniki finansowe. W takich przypadkach użyteczne stają się następujące miary analizy ekonomicznej.

1. Ekonomiczna wartość zaaktualizowana netto ENPV (Economic Net Present Value) – wprowadzone jako rozwinięcie tradycyjnej miary NPV nie uwzględniającej wielu istotnych czynników zewnętrznych projektu, związanych ze społecznym odbiorem inwestycji (np. wpływ budowy drogi szybkiego ruchu na okoliczną przyrodę, wzrost hałasu powodujący uciążliwość dla mieszkańców i zmniejszanie się liczby zwierząt leśnych, itp.). ENPV jest to suma zdyskontowanych przepływów kosztów i korzyści społeczno – ekonomicznych uwzględniająca bezpośrednich i pośrednich beneficjentów projektu. Ten wskaźnik wyraża się w wartościach pieniężnych. Przy obliczaniu ENPV bierze się pod uwagę tzw. stałe ceny rozrachunkowe (accouting, shadow prices) rózniące się od cen rynkowych. Ceny rozrachunkowe są skorygowane o podatki i subwencje odziaływujące na ceny rynkowe. ENPV uwzględnia koszty i korzyści niematerialne związane np. ze zmianami w środowisku naturalnym, wywołanymi efektami i oddziaływaniem projektu. Przy analizowaniu kosztów wynikających z pogorszenia lub poprawienia się stanu środowiska naturalnego można uwzględnić tzw. koszty utraconych (lub uzyskanych) korzyści (opportunity costs). Koszty takie są wyrażone ilościowo wartością pogorszenia lub poprawy środowiska naturalnego.

2. Ekonomiczna stopa zwrotu ERR (Economic Rate of Return) jest to wartość stopy procentowej r, dla której ENPV jest równa zero. Ten wskaźnik stosuje się dla projektów, dla których są trudności z wyznaczeniem IRR. Dotyczy to głównie przedsięwzięć z niedochodowymi inwestycjami publicznymi. Przy wyznaczeniu ENPV uwzględnia się tzw. społeczną stopę dyskontową (social discount rate) różniącą się od finansowej stopy dyskontowej, ponieważ przy jej doborze bieże się pod uwagę aspekty społeczne. Dokonuje się modyfikacji finansowej stopy dyskontowej na podstawie jakościowej prognozy wartości stanu przyszłego w odniesieniu do stanu bieżącego.

Ponadto w trakcie ewaluacji ex-ante projektu użyteczności publicznej można zastosować analizę kosztów i korzyści (CBA: cost-benefit analysis). Jest najczęściej stosowana przy wyborze jednej z wielu wersji projektu. Ocenie podlegają potencjalne korzyści wynikające z jego wdrożenia (w określonej wersji) widziane z perspektywy koniecznych do poniesienia nakładów (kosztów). W wyniku zastosowania tej metody wybiera się najkorzystniejszą wersję projektu tzn. zapewniającą największe efekty (korzyści) przy najmniejszych nakładach na realizację projektu (kosztach). Analiza (pozytywnych i negatywnych) potencjalnych efektów programu pozwala na wybór najkorzystniejszego wariantu, z punktu widzenia interesów różnych grup społecznych (interesariuszy projektu). Te pozytywne (korzyści) i negatywne (koszty) efekty projektu są analizowane po przypisaniu im wartości finansowych. Zastosowanie metody CBA jest jednak czasochłonne i stosunkowo kosztowne. Ogranicza to liczbę projektów, dla których tę analizę się przeprowadza.

Korzyści społeczno – ekonomiczne (uwzględniane w metodzie CBA) stanowią wszystkie pozytywne skutki związane z planowanym do wdrożenia projektem (podlegającym ocenie ex-ante). Z kolei koszty tego projektu są przeciwieństwem korzyści i uosabiają wszelkie negatywne efekty i oddziaływanie (wewnętrzne i zewnętrzne) planowanego projektu. Analizując korzyści społeczno – ekonomiczne projektu ocenia się jego efektywność ekonomiczną, a badając (przeciwnie do nich) koszty określa się tzw. wykonalność finansową projektu (rys.1).

Wykonalność finansowa oznacza zdolność potencjalnego samorządu do zapewnienia finansowania kosztów inwestycyjnych. Saldo środków pieniężnych w okresie realizacji i eksploatacji efektów projektu powinno być dodatnie. Samorząd powinien mieć zdolność do trwałej obsługi wszelkich zobowiązań (związanych z projektem i nie pozostających z nim w bezpośrednim związku). Plan finansowy projektu powinien charakteryzować się trwałością tzn. przez cały okres realizacji projektu należy zapewnić odpowiednie środki finansowe i płynność finansową.

Prawidłowe oszacowanie całkowitych (zewnętrznych i wewnętrznych) kosztów i korzyści ma kluczowe znaczenie dla sformułowania oceny projektu. Znajomość relacji między kosztami i korzyściami projektu pozwala na ocenę efektywności planowanych (lub podejmowanych) działań oraz właściwe sklasyfikowanie projektu. Na rys.1 syntetycznie pokazano sposób dokonywania klasyfikacji projektów przy wykorzystaniu CBA.





Efektywność ekonomiczna

(korzyści społeczno – ekonomiczne projektu)

Wykonalność finansowa (koszty projektu)



TAK


DUŻA

MAŁA

Wdrożenie projektu przyniesie znaczne korzyści dla społeczeństwa oraz samowystarczalność finansową

Projekt może być opłacalny, ale nie powinien być wdrożony z powodu spodziewanych małych korzyści

NIE


Zaleca się wdrożenie projektu i jego dofinansowanie, bez którego nie może być wdrożony

Projekt nie powinien zostać wdrożony, ponieważ jest nieopłacalny i nieefektywny.
Rys. 1. Klasyfikacja projektów przy wykorzystaniu analizy kosztów i korzyści
Źródło: opracowano na podstawie Choromański K., Ewaluacja dużych projektów – ewaluacja ex ante, fundusze strukturalne.gov.pl., 2005
Przy zastosowaniu CBA względnie łatwiej jest oszacować koszty (np. związane
z projektami infrastrukturalnymi). Znacznie trudniej jest szacować potencjalne korzyści społeczno – ekonomiczne projektu. Trudności te wynikają przede wszystkim ze wspomnianych już (najtrudniejszych do uwzględniania) kosztów zewnętrznych. Oznacza to, że niektóre decyzje inwestycyjne wyglądają korzystnie wyłącznie w analizach biznesowych, a mogą nie być prawidłowe z punktu widzenia czynników zewnętrznych (społecznych). Należy zatem dążyć do identyfikowania negatywnych społecznie decyzji i modyfikować je pod kątem zapewnienia tzw. internalizacji kosztów zewnętrznych.



©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość