Strona główna

Polska będzie wielkim zwycięzcą i znacznie rozszerzy zasięg swoje­go panowania, chociaż poniesie największe straty spośród wszystkich uczestników konfliktu


Pobieranie 1.11 Mb.
Strona8/13
Data18.06.2016
Rozmiar1.11 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

Wśród państw członkowskich UE Francja i Wielka Brytania odnotowały najwyższą liczbę urodzeń żywych w 2010 r. - niewiele ponad 15 % całkowitej liczby narodzin w krajach UE-7, w obu krajach przekroczono liczbę 800 000 nowych urodzeń w roku. Dla porównania w Niemczech w 2010 r. odnotowano ok. 678 000 urodzeń żywych, co wynosi 12,7 % całkowitej liczby urodzeń w krajach UE-27, przy czym odsetek ludności niemieckiej w całkowitej liczbie mieszkańców UE-27 wynosił w 2010 r. 16,3 %.

Podczas gdy całkowita liczba urodzeń żywych w każdym kraju jest przynajmniej częściowo powiązana z liczbą kobiet w wieku rozrodczym, mają na nią również wpływ kwestie związane ze zdolnością oraz gotowością ludności do wychowywania dzieci. Całkowity współczynnik dzietności pozwala ocenić przeciętną liczbę dzieci urodzonych przez kobietę w trakcie całego jej życia, jeżeli przeżyje wiek rozrodczy zgodnie ze współczynnikiem dzietności w zależności od wieku w danym roku. W 2008 r. współczynnik dzietności w UE-27 osiągnął poziom 1,6 - jeden z najniższych na świecie. Panuje powszechna zgoda co do tego, że dla utrzymania wielkości populacji w krajach rozwiniętych konieczne jest osiągnięcie wskaźnika zastępowalności pokoleń na poziomie 2,1. Jedną z przyczyn stosunkowo niskiego współczynnika dzietności w UE jest coraz częstsze przekładanie narodzin dziecka na późniejsze lata życia. W 2008 r. średni wiek kobiet rodzących dzieci w krajach UE-27 wynosił 29,7 lat. Takie zjawisko może mieć szereg przyczyn demograficznych, społeczno-ekonomicznych oraz instytucjonalnych, np. zmniejszająca się liczba zawieranych związków małżeńskich, większa liczba rozwodów, rosnący współczynnik aktywności zawodowej kobiet, niepewność związana z sytuacją gospodarczą oraz bezpieczeństwem zatrudnienia  czy też decyzja młodych ludzi o zamieszkaniu w domu rodziców do czasu uzyskania zdolności finansowej pozwalającej na wyprowadzenie się i założenie własnego gospodarstwa domowego.

Ze względu na zmniejszenie liczby urodzeń oraz jednoczesny wzrost długowieczności zwiększył się odsetek osób starszych w całkowitej liczbie ludności. Ludność UE rzeczywiście żyje dłużej niż kiedykolwiek w przeszłości, gdyż w 2008 r. średnie trwanie życia w krajach UE-27 (od urodzenia) wzrosło do 79,4 lat. Wśród państw członkowskich UE najdłuższe średnie trwanie życia zanotowano we Włoszech (81,9 lat w 2008 r.) oraz w Hiszpanii (81,8 lat w 2009 r.). Z kolei w Bułgarii, Rumunii, na Łotwie i na Litwie zanotowano najkrótsze wartości średniego trwania życia (od 72 do 73 lat w 2009 r.). W państwach członkowskich w których dostępne są dane z pełnego szeregu czasowego od 1960 r. do 2009 r. średnie trwanie życia (od urodzenia) wydłużyło się aż o 15,6 lat (Portugalia), 11,1 lat (zjednoczone Niemcy) oraz o 10,4 lata (Belgia).

Porównano również średnie trwanie życia osób w wieku 65 lat. W 2008 r. przewidywano, że przeciętna kobieta w wieku 65 lat w krajach UE-27 może przeżyć kolejne 20,7 lat, czyli ok. 3,5

Starość jest często kojarzona z chorobami i ułomnością - chociaż tak wcale nie musi być. W rzeczywistości starsi członkowie społeczeństwa, którzy utrzymują swoją aktywność mogą wnieść istotny wkład w rozwój społeczeństwa, na przykład wydłużając swoją obecność na rynku pracy lub uczestnicząc w życiu rodzinnym i społecznym. Zmiany w polityce dotyczącej tej dziedziny mogą koncentrować się na zachęcaniu osób starszych do pozostania w zdrowiu oraz utrzymania własnej niezależności tak długo, jak to tylko możliwe.

Miarodajnym kryterium w tej kwestii jest wskaźnik lat zdrowego życia oparty na koncepcji średniej długości życia bez niepełnosprawności (ang. disability-free life expectancy). W 2008 r. przeciętna kobieta w wieku 65 lat w krajach UE-27 mogła przeżyć kolejne 8,4 lat bez niepełnosprawności, czyli 40,5 % pozostałych lat życia. Całkowita liczba lat zdrowego życia pozostała dla mężczyzn w wieku 65 lat była nieznacznie niższa niż w przypadku kobiet (o 0,2 roku). Wynosiła ona jednak niemal połowę (47,8 %) pozostałych lat życia mężczyzny.

Kraje, w których odsetek osób starszych żyjących bez niepełnosprawności jest wyższy, charakteryzują się bardziej aktywną, zdrową i zaangażowaną społecznością osób starszych w mniejszym stopniu korzystających z usług placówek medycznych i opiekuńczych. Pod tym względem wśród państw członkowskich wyróżnia się Szwecja. W 2009 r. przeciętny mężczyzna w wieku 65 lat żyjący w Szwecji miał przed sobą kolejne 13,6 lat życia bez niepełnosprawności, a kobieta - rok więcej, tzn. 14,6 lat. Wskaźnik ten był równy niemal trzem czwartym (74,8 %) pozostałych lat życia mężczyzny mieszkającego w Szwecji oraz 69,1 % pozostałych lat życia kobiety mieszkającej w Szwecji. Były to dotychczas najwyższe odsetki odnotowane w państwach członkowskich UE, przy czym pozostałe stosunkowo wysokie wskaźniki zarejestrowano w pozostałych krajach nordyckich.

Tabela 1.5: Średnie trwanie życia oraz zdrowe lata życia osób starszych, 2009 r.

 


 




 

Lata życia w zdrowiu osoby w wieku 65

 

Średnie trwanie

Lata życia w zdrowiu

jako odsetek średniego trwania życia

 

życia osoby w wieku

osoby w wieku 65 lat

osoby w wieku 65 lat

 

65 lat w latach)

w latach)

(%)

 

 


Mężczyźni

Kobiety

Mężczyźni

Kobiety

Mężczyźni

Kobiety

UE-27

17,2

20,7

8,2

8,4

47,8

40,5

BE

17,5

21,1

10,5

10,1

60,2

48,0

BG

13,8

17,0

8,4

9,1

61,1

53,8

CZ

15,2

18,8

8,0

8,4

52,9

44,5

DK

16,8

19,5

11,2

12,0

66,9

61,5

DE

17,6

20,8

6,4

6,5

36,4

31,0

EE

14,0

19,2

5,5

5,3

39,0

27,7

IE

17,2

20,6

10,2

10,5

59,1

50,8

EL

18,1

20,2

7,2

6,6

40,0

32,6

ES

18,3

22,5

9,2

8,4

50,1

37,1

FR

18,7

23,2

8,8

9,2

47,0

39,6

IT

18,2

22,0

7,3

6,8

40,4

30,9

CY

18,1

20,9

9,9

8,5

54,9

40,6

LV

13,4

18,2

4,7

5,7

35,2

31,2

LT

13,4

18,4

5,9

6,7

44,0

36,4

LU

17,6

21,4

10,8

11,4

61,5

53,2

HU

14,0

18,2

5,7

5,6

40,7

30,6

MT

16,8

20,6

11,0

11,2

65,7

54,4

NL

17,6

21,0

9,4

10,3

53,3

49,2

AT

17,7

21,2

8,1

8,0

46,0

37,9

PL

14,8

19,2

6,8

7,4

46,1

38,8

PT

17,1

20,5

6,6

5,4

38,4

26,6

RO

14,0

17,2

7,2

7,0

51,4

40,6

SI

16,4

20,5

9,3

9,9

56,6

48,3

SK

14,1

18,0

3,4

2,8

24,3

15,7

FI

17,3

21,5

8,1

8,9

46,9

41,4

SE

18,2

21,2

13,6

14,6

74,8

69,1

UK

17,7

20,3

10,7

11,8

60,5

57,9

IS

18,6

21,0

12,7

13,6

68,3

64,6

NO

18,0

21,1

13,5

14,0

75,2

66,3

W perspektywie krótkoterminowej migracja może odgrywać istotną rolę, przyczyniając się do złagodzenia nierównowagi demograficznej, np. poprzez redukcję braków na rynku pracy. Uznaje się jednak powszechnie, że nie można zmienić starzejącego się profilu demograficznego UE jedynie poprzez wprowadzenie migrantów, którzy wyrównają przyszłą nierównowagę pomiędzy osobami w wieku produkcyjnym a osobami starszymi. Przecież migranci wkrótce również się zestarzeją i będą zależni od reszty społeczeństwa. Nie wydaje się prawdopodobne, aby starzenie się społeczeństwa można było odwrócić bez podniesienia współczynnika dzietności powyżej wskaźnika zastępowalności na poziomie 2,1.

W 2010 r. obcokrajowcy stanowili 6,5 % ludności państw członkowskich UE-27. Stosunkowo niski odsetek cudzoziemców (poniżej 1 %) w całkowitej liczbie ludności odnotowano w Polsce (2010 r.), Bułgarii i Rumunii (2009 r.), a najwyższy w 2010 r. w Luksemburgu - 43,0 %. Warto zauważyć, że najwyższy odsetek cudzoziemców występuje zazwyczaj wśród osób w wieku produkcyjnym, a wielu z nich wraca do swojego kraju pochodzenia pod koniec życia zawodowego. Taki model zaobserwowano szczególnie w Luksemburgu, Hiszpanii, Grecji, na Cyprze, w Austrii, Irlandii oraz we Włoszech. W związku z tym w przypadku większości państw członkowskich mediana wieku cudzoziemców jest zazwyczaj niższa niż mediana wieku obywateli danego kraju.

1.3 Przyszłe tendencje w zakresie starzenia się społeczeństwa

Informacje przedstawione w niniejszej sekcji pochodzą w głównej mierze z najnowszych prognoz demograficznych Eurostat (Europop2010). Prognozy demograficzne to potencjalne scenariusze wydarzeń, przedstawiające informacje dotyczące prawdopodobnej liczby i struktury ludności w przyszłości. Scenariusz konwergencji Europop2010 stanowi jeden z kilku możliwych scenariuszy zmian demograficznych przygotowany na podstawie danych z 1 stycznia 2010 r. oraz założeń opracowanych zgodnie z ramami koncepcyjnymi, według których różnice kulturowe i społeczno-ekonomiczne pomiędzy państwami członkowskimi będą stopniowo zanikać w dłuższym okresie czasu. Należy zauważyć, że przedstawione dane opracowano na podstawie założenia utrzymania dotychczasowej polityki, w związku z czym mogą zostać wykorzystane do analizy możliwych konsekwencji zmian demograficznych w przypadku braku wprowadzenia zmian w polityce.

Zgodnie z prognozami demograficznymi Eurostat do 2060 r. na jedną osobę w wieku 65 lat lub starszą w krajach UE-27 będzie przypadało mniej niż dwie osoby w wieku produkcyjnym (od 15 do 64 roku życia), podczas gdy obecnie na jedną osobę starszą przypadają cztery w wieku produkcyjnym. Należy zwrócić uwagę na fakt, że wpływ na takie wskaźniki obciążenia demograficznego może mieć również niepełne zatrudnienie lub bezrobocie (które mogą dodatkowo zmniejszyć liczbę osób faktycznie zatrudnionych i utrzymujących resztę społeczeństwa). Najbardziej dynamicznych zmian w liczbie ludności w wieku produkcyjnym oczekuje się w latach 2015-2035, kiedy to na emeryturę przejdzie znaczna część wyżu demograficznego.

Prognozy demograficzne przewidują niewielką zmianę w całkowitej liczbie mieszkańców UE-27 w latach 2010-2060. Społeczeństwo ma się jednak starzeć przy wyraźnej zmianie w profilu wiekowym ludności ze względu na fakt, że osoby starsze będą stanowić coraz większy odsetek w całkowitej liczbie mieszkańców. Przewidywane zmiany mają charakter bezprecedensowy, ponieważ w historii nie odnotowano przypadków struktury wiekowej ludności w kształcie odwróconej piramidy, w której to najstarsze grupy wieku są liczniejsze od najmłodszych.

Jedną z możliwości łagodzenia procesu starzenia się społeczeństw w UE jest imigracja. Jednak ponieważ imigranci są starsi od nowonarodzonych dzieci, proces starzenia podlega mniejszemu złagodzeniu w wyniku zmian w poziomie migracji netto niż w przypadku wzrostu współczynnika dzietności.

Według Organizacji Narodów Zjednoczonych (World population prospects, the 2010 revision) do 2060 r. liczba ludności na świecie wzrośnie do ok. 9 600 milionów. W niektórych krajach, np. w Chinach, Japonii i Rosji, przewiduje się spadek liczby ludności w latach 2010-2060. Z drugiej strony jedynym kontynentem, na którym przewiduje się średni wzrost liczby ludności na poziomie przynajmniej 1 % rocznie jest Afryka.

O ile modele dotyczące ogólnej liczby ludności będą się zmieniać w ciągu najbliższych pięćdziesięciu lat, to sam proces starzenia się ludności na świecie jest bardziej pewnym zjawiskiem. Prognozuje się wzrost mediany wieku z 29,2 lat w 2010 r. do 39,1 lat w 2060 r. Taki wzrost długowieczności będzie powtarzać się na wszystkich kontynentach. Spodziewany jest również znacznie szybszy (niż w przypadku rozwiniętych gospodarek światowych) proces starzenia się społeczeństwa w krajach o niskich i średnich dochodach. Najszybszy wzrost mediany wieku w latach 2010-2060 prawdopodobnie nastąpi w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach oraz w Azji.

 2. Ludzie starsi a rynek pracy

Próba zachęcenia pokolenia wyżu demograficznego do pozostania na rynku pracy zamiast wczesnego przechodzenia na emeryturę, jak to czyniły pokolenia poprzednie, może stanowić dla rządów duże wyzwanie. Istnieje ryzyko, że spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym spowolni wzrost gospodarczy z powodu niedoborów siły roboczej oraz wykwalifikowanych pracowników. UE w odpowiedzi na ten problem czyniła próby promocji zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy oraz uczestnictwa w życiu społecznym przez całe życie (państwa członkowskie jednak same wyznaczają najbardziej odpowiednie strategie osiągnięcia tych celów). Koncepcja aktywnego starzenia się wymaga przyjęcia do wiadomości, że jeżeli ludzie mają pracować dłużej, muszą oni pozostawać w dobrej kondycji fizycznej i umysłowej i mieć dostęp do bardziej elastycznych form zatrudnienia, zdrowych miejsc pracy, uczenia się przez całe życie oraz systemów emerytalnych. W świetle faktu, iż współczynniki dzietności są najniższe w historii, podnoszono argumenty, że odnowa demograficzna wymaga działań mających na celu wspieranie życia rodzinnego i zachęcanie do utrzymywania lepszej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Zachęty takie jak urlop rodzicielski, zapewnienie opieki nad dziećmi oraz zmniejszenie podatków dla drugich żywicieli rodzin mogą przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa w rynku pracy - zwłaszcza wśród kobiet.

Znaczny postęp dokonał się w dziedzinie zwiększenia stopnia uczestnictwa w rynku pracy -szczególnie wśród pracowników starszych i kobiet - jednak perspektywa wydłużania się średniego okresu trwania kariery zawodowej oraz szybki postęp w nowoczesnym, opartym na informacji społeczeństwie oznaczają, że ważnym narzędziem pozwalającym uniknąć przestarzałych umiejętności zawodowych oraz pośrednio zapobiegającym przedwczesnemu przechodzeniu na emeryturę powinno stać się przekwalifikowanie. UE wspiera różnorodne inicjatywy w tej dziedzinie, takie jak promocja strategii uczenia się przez całe życie. W komunikacie zatytułowanym „Nowe umiejętności w nowych miejscach pracy. Przewidywanie wymogów rynku pracy i potrzeb w zakresie umiejętności oraz ich wzajemne dopasowywanie" Komisja Europejska przedstawia ocenę wymogów dotyczących umiejętności w Europie aż do 2020 r. przy uwzględnieniu skutków zmian technologicznych i starzenia się populacji.

 2.1 Osoby zatrudnione

W skład siły roboczej UE-27 wchodziło w 2010 r. 58,1 mln osób w wieku od 50 do 64 lat oraz 4.1 mln osób w wieku 65 lat i starszych. Osoby w wieku 50-64 lat stanowiły w 2010 r. nieco mniej niż jedną czwartą (24,7%) populacji aktywnej zawodowo (osób zatrudnionych i bezrobotnych) w UE-27. Z drugiej strony 37,2 mln osób w wieku 50-64 lat w UE-27 było w 2010 r. nieaktywnych zawodowo - grupę tę stanowiły osoby, które przeszły na (wcześniejszą) emeryturę, ludzie, którzy nie szukali pracy oraz tacy, którzy nigdy nie pracowali; ponadto nieaktywnych było 81,2 mln osób w wieku 65 lat lub starszych.

Z danych wynika widoczny wzrost liczby starszych członków siły roboczej UE-27 (ludzi w wieku 50-64 lat), którzy w latach 2000-2010 byli zatrudnieni. Wzrost ten jest spowodowany przede wszystkim zmianami struktury demograficznej populacji związanymi ze zbliżaniem się kohorty wyżu demograficznego do wieku emerytalnego. Zmiany wskaźników zatrudnienia sugerują, że mogą tu działać inne czynniki, takie jak odwrócenie tendencji do wcześniejszego przechodzenia na emeryturę - w szczególności wśród kobiet. Niemniej jednak ponad połowa (50,6%) wszystkich mieszkanek UE-27 w wieku 50-64 lat w 2010 r. nie była zatrudniona. Kryzys gospodarczy i finansowy spowodował spadek liczby wszystkich zatrudnionych (w wieku od 15 do 64 lat) w UE-27 o 2,5% licząc od trzeciego kwartału 2008 r. do drugiego kwartału 2011 r. W tym samym okresie liczba osób zatrudnionych będących w wieku od 50 do 64 lat wzrosła o 5,8%, podczas gdy liczba osób zatrudnionych w wieku 65 lat i starszych wzrosła o 4,1%, przy czym wskaźnik wzrostu był wyższy dla starszych kobiet niż starszych mężczyzn.

Najwięcej ludzi w wieku od 50 do 64 lat, w liczbach bezwzględnych, pracowało w produkcji, budownictwie, dystrybucji, administracji publicznej, edukacji, sektorach zdrowia i pracy socjalnej - zgodnie z ogólnymi tendencjami obserwowanymi dla całej siły roboczej UE-27 w wieku od 15 do 64 lat. Większa od średniej liczba osób w wieku 50 lat i starszych pracowała w dziedzinach: rolnictwa, administracji publicznej, edukacji, sektorach zdrowia i pracy socjalnej. Wśród osób w wieku 65 lat i powyżej ponad jedna czwarta (27,1%) osób wciąż pracujących zajmowała się rolnictwem (w porównaniu z zaledwie 4,7% populacji pracujących w wieku od 15 do 64 lat) - najprawdopodobniej większość tych ludzi pracowała w małych, rodzinnych gospodarstwach.

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość