Strona główna

Poznać przeszłość, zrozumieć dziś. Program nauczania historii


Pobieranie 0.5 Mb.
Strona1/5
Data17.06.2016
Rozmiar0.5 Mb.
  1   2   3   4   5

Poznać przeszłość, zrozumieć dziś. Program nauczania historii



Grzegorz Szczepański
Program nauczania historii

na IV etapie edukacyjnym
w zakresie rozszerzonym
Poznać przeszłość, zrozumieć dziś
Starożytność, średniowiecze

Nowożytność

XIX wiek

Dzieje najnowsze

SPIS TREŚCI
1. Ogólne założenia programu……………………………………………………………...…4

2. Szczegółowe cele kształcenia i wychowania…………………………………………….…5

3. Sposoby osiągania celów w zakresie kształcenia i wychowania……………………….....7
4. Propozycje kryteriów oceny i metod sprawdzania osiągnięć ucznia……………….……9
5. Treści nauczania i przewidywane osiągnięcia ucznia po zakończeniu nauki historii na IV etapie nauczania (zakres rozszerzony)..…....…..…….…….………….…………….…13

Projekt graficzny okładki



Radosław Krawczyk
Redakcja

Joanna Adamczyk
© Copyright by Wydawnictwo Piotra Marciszuka STENTOR

© Copyright by Grzegorz Szczepański

Warszawa 2013
Wydawnictwo Piotra Marciszuka STENTOR

02–793 Warszawa, ul. Przy Bażantarni 11

tel. 22 544 59 00, faks 22 544 59 03

e-mail: stentor@stentor.com.pl



www.stentor.pl
1. Ogólne założenia programu
Program nauczania Poznać przeszłość, zrozumieć dziś jest zgodny z podstawą programową zatwierdzoną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej1. Obejmuje cele ogólne i szczegółowe treści kształcenia historycznego przewidziane dla IV etapu edukacyjnego w zakresie rozszerzonym. Treści nauczania przedstawione w układzie chronologiczno-problemowym obejmują dzieje ludzkości od prehistorii do współczesności, podzielone na epoki:
● starożytność, ● średniowiecze, ● czasy nowożytne, ● wiek XIX, ● dzieje najnowsze.
Konstruując program, autor kierował się zamiarem przedstawiania w ramach danej epoki najważniejszych wydarzeń oraz problemów politycznych, społecznych, gospodarczych, religijnych i kulturalnych zarówno z historii Polski, jak i historii powszechnej. Dzięki temu nauczyciel może połączyć tradycyjny linearny wykład (w układzie chronologicznym) z przekrojowym, poświęconym większym zagadnieniom (w układzie problemowym). Ten sposób omawiania ułatwia uczniom opanowanie materiału faktograficznego i pozwala na to, aby przedstawiane fakty i zjawiska stały się kluczem do zrozumienia cech danej epoki.

Treści nauczania i przewidywane osiągnięcia ucznia po zakończeniu IV etapu edukacyjnego na poziomie rozszerzonym zostały przedstawione w tabeli zgodnie z tytułami rozdziałów w podręcznikach serii Poznać przeszłość, zrozumieć dziś. Podano tam także zagadnienia z podstawy programowej odpowiadające poszczególnym rozdziałom oraz najważniejsze terminy i pojęcia i terminy historyczne związane z danym tematem. Podczas pracy z programem należy jednak pamiętać, że ostateczna decyzja o szczegółowym podziale na jednostki lekcyjne i tematyczne należy do nauczyciela. Program może pomóc w stworzeniu własnego rozkładu materiału i planu wynikowego, które wraz z programem nauczania stanowią podstawowe narzędzie pracy nauczyciela.

Przy opracowywaniu programu nauczania i całej serii podręcznikowej wzięto pod uwagę powiązania treści historycznych z innymi przedmiotami – językiem polskim, geografią oraz wiedzą o społeczeństwie. Wiele miejsca poświęcono procesom cywilizacyjnym i kulturowym, zwracając uwagę na ciągłość rozwoju cywilizacji i jej znaczenie w kształtowaniu się świadomości współczesnych. Dzieje Polski zostały przedstawione na tle procesów ogólnoeuropejskich i światowych.

2. Cele kształcenia
Celem nauczania historii w szkole jest kształtowanie świadomości historycznej ucznia poprzez kształcenie myślenia i rozwijanie umiejętności intelektualnych, które staną się dla niego podstawą do samodzielnego poszukiwania i zgłębiania wiedzy historycznej. Ogólne cele edukacji historycznej precyzuje podstawa programowa. Jej wymagania zostały określone w trzech wymiarach – chronologii historycznej, analizy i interpretacji historycznej oraz narracji historycznej.
I. Chronologia historyczna
Uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z historii powszechnej oraz dziejów ojczystych; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń w dziejach, a także ciągłość procesów historycznych.
II. Analiza i interpretacja historyczna
Uczeń analizuje wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epoki i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do wyjaśnienia problemu historycznego; dostrzega wielość perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.
III. Tworzenie narracji historycznej
Uczeń tworzy narrację historyczną w ujęciu przekrojowym lub problemowym; dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesu historycznego; dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł wiedzy.
Podczas realizowania celów ogólnych należy zwrócić szczególną uwagę na:

● pogłębianie wiedzy i rozwinięcie umiejętności uzyskanych w toku wcześniejszej edukacji, dla lepszego poznania i rozumienia przeszłości własnego regionu i kraju oraz dziejów świata;

● zapoznanie z metodologią naukowego poznawania oraz opisu przeszłości, zdobywanie informacji o warsztacie pracy historyka;

● budzenie zainteresowania dorobkiem kulturowym i cywilizacyjnym ludzkości;

● kształtowanie rozumienia powiązań między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością;

● rozumienie związków przyczynowo-skutkowych analizowanych wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych;

● przedstawianie dziejów Polski w kontekście europejskim i światowym;

● poznanie i rozumienie wydarzeń dotyczących historii regionalnej, powiązanych z historią Polski, Europy i świata;

● świadomość istnienia relacji między wymiarami historii: światowym, europejskim, narodowym, regionalnym i indywidualnym;

● zestawianie w różnych formach wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych;

● odczytywanie i interpretowanie różnego rodzaju źródeł historycznych związanych z daną epoką;

● rozwijanie umiejętności samodzielnej analizy wybranego zagadnienia historycznego;

● umiejętność samodzielnego zdobywania wiadomości, korzystania z dodatkowej literatury i innych źródeł wiedzy;

● integrowanie informacji pozyskanych z różnych źródeł w procesie tworzenia narracji historycznej;

● porównywanie poglądów prezentowanych przez przedstawicieli różnych nurtów historiograficznych oraz historiozoficznych;

● kształtowanie umiejętności pracy z mapą;

● pogłębianie umiejętności przedstawiania wyników własnej pracy w różnych formach (plan, notatka, rozprawka, prezentacja);

● rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych, poczucia przynależności do wspólnoty rodzinnej, lokalnej, regionalnej, narodowej i ponadnarodowej;

● kształtowanie własnego systemu wartości;

● przygotowanie do udziału w życiu różnych społeczności zgodnie z normami i wartościami demokratycznymi;

● znajomość i poszanowanie odmiennych kultur, obyczajów i przekonań;

● przygotowanie do nauki na poziomie studiów wyższych.



3. Sposoby osiągania celów w zakresie kształcenia i wychowania
Zadaniem IV etapu edukacyjnego (kształcenia w zakresie rozszerzonym) jest pogłębianie, ukierunkowanie oraz rozwijanie wiedzy i umiejętności zdobytych podczas wcześniejszych etapów nauki. Zastosowane metody nauczania powinny pomóc uczniowi w przyswajaniu wiedzy historycznej, stawianiu pytań, ocenianiu problemów historycznych, poznawaniu sposobów naukowego badania przeszłości, korzystaniu z różnych źródeł informacji oraz z własnych doświadczeń, formułowaniu ocen, a także w przygotowaniu do egzaminu maturalnego.

Aby osiągnąć główne cele kształcenia i wychowania, należy stosować różnorodne strategie i metody edukacyjne. Najodpowiedniejsze będą te, które aktywizują uczniów i skłaniają do samodzielnej pracy, wyciągania własnych wniosków i formułowania opinii (nauczanie problemowe, badanie historyczne, dyskusja panelowa, debata „za i przeciw”, burza mózgów, samodzielna praca ze źródłem, drzewko decyzyjne, metaplan, portfolio czy analiza SWOT). Dzięki nim uczniowie doskonalą umiejętności prezentacji wyników własnej pracy, uświadamiają sobie istnienie różnych interpretacji omawianych zjawisk, wydarzeń, procesów historycznych i przemian cywilizacyjnych, a także uczą się dyskutowania, obrony własnego zdania, sztuki argumentacji, kompromisu i poszanowania dla odmiennych opinii. W chwili obecnej mówi się w dydaktyce o tym, że należy łączyć metody aktywizujące w spójny system, stosując wiele z nich w czasie jednej jednostki lekcyjnej. W zależności od metod i realizowanych treści należy stosować różnorodne środki dydaktyczne (podręcznik, zeszyt ćwiczeń, tekst źródłowy, mapę, schemat, film czy programy komputerowe), pamiętając przy tym, że należy je dopasować do poziomu rozwoju intelektualnego ucznia.

Metody aktywizujące uczniów są z reguły skuteczniejsze od metod podawczych. Nie należy jednak rezygnować z tradycyjnych metod nauczania, takich jak wykład czy rozmowa nauczająca. Trudno byłoby przecież pracować na lekcjach historii nad umiejętnościami bez uwzględnienia podstawowej wiedzy o wydarzeniach i procesach historycznych. Skuteczna praca nad rozwojem kompetencji ucznia (zdolności do wykorzystania zdobytej wiedzy) zależy od poziomu wiedzy, zrozumienia treści, a także od jego cech indywidualnych. Należy zatem łączyć metody podawcze z aktywizującymi.

Realizując program, nauczyciel powinien skupić się na aktywizowaniu uczniów i skłanianiu do poznawania przeszłości, zainteresowaniu ich historią, także własnego regionu i rodziny. Należy położyć nacisk na analizę zjawisk i procesów historycznych, pogłębianie wiedzy i kształcenie umiejętności krytycznego spojrzenia na wiele zagadnień, a również klarownego przedstawiania problemów. W tym wypadku należy zwrócić szczególną uwagę na analizę różnego typu źródeł − pisanych i niepisanych. Praca ze źródłami pozwala na kształcenie jednocześnie wielu umiejętności, m.in. myślenia przyczynowo-skutkowego, wyciągania wniosków, formułowania ocen oraz odróżniania ocen od opinii.

Podczas zajęć historii nie należy zapominać o wykorzystywaniu narzędzi edukacji multimedialnej. Różnego typu pomoce – materiały audio, wideo i treści interaktywne na płytach CD, DVD i w internecie – są obecnie powszechne i łatwo dostępne. Przygotowane przez wydawców edukacyjnych pomoce multimedialne dla nauczycieli zawierają ciekawe materiały (teksty źródłowe, bogaty wybór źródeł ilustracyjnych, mapy, wykresy, tabele, zadania interaktywne, filmy i animacje), dają nowe możliwości przekazywania i sprawdzania wiedzy, a przede wszystkim – są atrakcyjne dla ucznia. Multimedia stały się niezwykle ważnym elementem zajęć historii w nowoczesnej zreformowanej szkole. Pamiętajmy, że w dobie społeczeństwa informacyjnego korzystanie z różnego typu źródeł i nowoczesnych technologii (nie tylko internetu) oraz swobodne poruszanie się w świecie mediów jest warunkiem wielopłaszczyznowego rozwoju człowieka.

4. Propozycje kryteriów oceny i metod sprawdzania osiągnięć ucznia
Propozycja 1.

Ocena jest obrazem pracy ucznia, zarówno na lekcji, jak i w domu. Pełni także funkcję motywacyjną. Powinna określać umiejętności, które uczeń opanował, oraz wiedzę, którą zdobył i potrafi zastosować w sytuacjach prostych i problemowych.


Ocena dopuszczająca

Uczeń ma niepełną (cząstkową) wiedzę w porównaniu do tej przewidywanej przez program. Dzięki pomocy nauczyciela wykonuje polecenia wymagające zastosowania wiadomości i umiejętności wymienionych w podstawie programowej i programie nauczania. Potrafi wiązać fakty historyczne w łańcuch przyczynowo-skutkowy. Odróżnia fakty od opinii. Z pomocą nauczyciela umie przedstawić wyniki własnej pracy w formie ustnej i pisemnej. Potrafi określić rodzaj źródła historycznego i odnajduje w nim podstawowe informacje. Umie korzystać z różnych pomocy dydaktycznych (np. z map), odczytuje zawarte w nich podstawowe dane historyczne. Dysponuje umiejętnościami umożliwiającymi uzupełnienie braków i zaległości w czasie dalszego cyklu kształcenia. Prowadzi zeszyt przedmiotowy z notatkami z lekcji i rozwiązanymi zadaniami domowymi.


Ocena dostateczna

Uczeń ma podstawową wiedzę przewidzianą przez program. Wykonuje polecenia o średnim stopniu trudności, wymagające zastosowania wiadomości i umiejętności wymienionych w podstawie programowej i programie nauczania. Umie odnaleźć podstawowe informacje w różnego rodzaju źródłach historycznych. Potrafi zestawić wiadomości i dokonać ich analizy. Samodzielnie charakteryzuje wybrane zjawiska historyczne. Posługując się różnymi pomocami dydaktycznymi (np. mapami), odczytuje zawarte w nich dane historyczne. Przedstawia wyniki własnej pracy w formie ustnej i pisemnej. Prowadzi zeszyt przedmiotowy z notatkami z lekcji i rozwiązuje w nim zadania domowe.


Ocena dobra

Uczeń ma wiedzę historyczną przewidzianą przez program. Wykonuje zadania wymagające opanowania umiejętności zawartych w podstawie programowej i programie nauczania. Samodzielnie interpretuje dane pochodzące z różnorodnych źródeł historycznych. Uzyskane tą drogą informacje umie wykorzystać przy rozwiązywaniu problemu przedstawionego przez nauczyciela. Przeprowadza porównawczą analizę analogicznych procesów zachodzących w odmiennych warunkach historycznych. Sprawnie posługuje się różnymi pomocami dydaktycznymi (m.in. mapami), odczytuje zawarte w nich dane historyczne. Prezentuje wyniki samodzielnej pracy z zastosowaniem elementów warsztatu naukowego historii. Aktywnie uczestniczy w lekcji, zgłasza się do odpowiedzi, bierze udział w dyskusji, przedstawia własny punkt widzenia. Prowadzi zeszyt przedmiotowy z notatkami z lekcji, rozwiązuje w nim zadania domowe, także dodatkowe.


Ocena bardzo dobra

Uczeń ma pełną wiedzę przewidzianą przez program i potrafi z niej korzystać w zależności od sytuacji. Wykazuje zainteresowanie problematyką historyczną, aktywnie uczestniczy w zajęciach. Prezentuje wiedzę w sposób logiczny i uporządkowany. Umie przedstawić czynniki wpływające na zróżnicowany poziom wiarygodności przekazów źródłowych. Analizuje oceny wydarzeń i procesów historycznych oraz uzasadnia własny punkt widzenia. Potrafi korzystać z różnych źródeł wiedzy. Wykonuje zadania o charakterze dobrowolnym. Samodzielnie przygotowuje materiały do zajęć fakultatywnych. Podczas realizowania zadań indywidualnych wykorzystuje dodatkową literaturę. Przedstawia wyniki samodzielnej pracy, wykorzystując elementy warsztatu naukowego historyka. Prowadzi zeszyt przedmiotowy z notatkami z lekcji, rozwiązuje w nim zadania domowe, także dodatkowe. Uczestniczy w konkursach szkolnych i pozaszkolnych, np. bierze udział w olimpiadach przedmiotowych.


Ocena celująca

Uczeń ma wiedzę i umiejętności wyraźnie wykraczające poza wymagania podstawy programowej i programu nauczania. Współpracując z nauczycielem, rozwija własne zainteresowania historyczne. Systematycznie czyta książki historyczne, także spoza listy lektur polecanych przez nauczyciela. Przy konstruowaniu syntez historycznych wykorzystuje wiedzę i umiejętności zdobyte podczas zajęć z różnych przedmiotów. Prowadzi zeszyt przedmiotowy z notatkami z lekcji, rozwiązuje w nim zadania domowe, także dodatkowe. Osiąga sukcesy w konkursach i olimpiadach przedmiotowych. Zasób wiedzy ucznia, jego umiejętności interpretacji zjawisk historycznych i osiągnięcia wskazują na wyraźne uzdolnienia humanistyczne.



Propozycja 2.

Podstawowym elementem oceny ucznia, poza oczywistym kryterium wiedzy (wiadomości), są kryteria umiejętności, rozumianych jako zdolność pozyskiwania i wykorzystywania wiedzy w praktyce.


Wiedza. Na poziomie wiedzy należy wskazać dwa obszary decydujące o postępach i ocenie ucznia. Pierwszy z nich to obszar poznawczy, czyli wiadomości dotyczące danego tematu lub zagadnienia i ich zapamiętanie. Drugi obszar to zrozumienie poznanych wiadomości.
Umiejętności. Przy kryterium umiejętności także wyróżnia się dwa obszary. Pierwszy z nich obejmuje umiejętność stosowania poznanych wiadomości w sytuacjach typowych, a drugi – w sytuacjach nowych, nietypowych, zwanych problemowymi. Uznaje się, że uczeń stosuje wiadomości w sytuacjach typowych, gdy sprawnie i ze zrozumieniem posługuje się wiadomościami pozyskanymi w procesie edukacji. Zestawia, porównuje i analizuje materiał w ramach danego zagadnienia, tematu lub lekcji. O umiejętności zastosowania wiadomości w sytuacjach nietypowych można powiedzieć wtedy, gdy uczeń potrafi wykorzystać posiadaną wiedzę do zestawiania i analizy porównawczej materiału wielowątkowego, wykraczającego poza ograniczenia jednego tematu lub lekcji, umie rozwiązać problem według swojego pomysłu, a nie tylko odtworzyć rozwiązania zaproponowane na lekcji.
Dla zobrazowania tej metody klasyfikacji wymagań kryteria wiedzy i umiejętności wraz z oznaczeniem poziomu zostały przedstawione w tabeli2.


Kryteria

Obszar

Wymagania

Wiadomości

A


Zapamiętywanie wiadomości

B


Zrozumienie wiadomości

Umiejętności

C


Stosowanie wiadomości w sytuacjach typowych

D


Stosowanie wiadomości w nowych (nietypowych) sytuacjach

Stopień spełnienia wymagań programowych nauczyciel ocenia, stosując tradycyjną skalę stopni szkolnych, która odzwierciedla spełnienie wymagań warstwowanych dwupoziomowo:

wymagania podstawowe (wiadomości i umiejętności łatwe oraz o średniej skali trudności, bezpośrednio przydatne w życiu, konieczne dla kontynuacji procesu edukacyjnego, naukowo pewne); obszar wymagań odpowiada literom A (w niewielkim stopniu/częściowo), B i C;

wymagania ponadpodstawowe (wiadomości i umiejętności trudne do opanowania, rzadko spotykane, skomplikowane; teoretyczne, związane z daną dyscypliną naukową, ważne naukowo); obszar wymagań obejmuje w tabeli poziomy A, B, C i D.
Przy podziale na wymagania podstawowe i ponadpodstawowe nie chodzi o różne rodzaje umiejętności, lecz o stopień ich opanowania. Wymagania podstawowe odpowiadają ocenom: dopuszczający i dostateczny, wymagania ponadpodstawowe natomiast – ocenom: dobry i bardzo dobry. Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnił wymagań podstawowych w stopniu minimalnym, pozwalającym na zaliczenie zajęć. Ocenę celującą dostaje uczeń, który spełnia wymagania podstawowe, ponadpodstawowe oraz nabył wiedzę i umiejętności wykraczające poza podstawę programową.


Ocena dopuszczająca

uczeń w niepełnym zakresie:

● zapamiętał wiadomości – A

● zrozumiał wiadomości – B

● stosuje wiadomości w sytuacjach typowych – C.



Ocena dostateczna

uczeń w pełnym zakresie:

● zapamiętał wiadomości – A

● zrozumiał wiadomości – B

● stosuje wiadomości w sytuacjach typowych – C



Ocena dobra

uczeń w pełnym zakresie:

● zapamiętał wiadomości – A

● zrozumiał wiadomości – B

● stosuje wiadomości w sytuacjach typowych – C



uczeń w niepełnym zakresie:

● stosuje wiadomości w nowych sytuacjach – D.



Ocena bardzo dobra

uczeń w pełnym zakresie:

● zapamiętał wiadomości – A

● zrozumiał wiadomości – B

● stosuje wiadomości w sytuacjach typowych – C

● stosuje wiadomości w nowych sytuacjach – D.


Ocena celująca

uczeń w pełnym zakresie:

● zapamiętał wiadomości – A

● zrozumiał wiadomości – B

● stosuje wiadomości w sytuacjach typowych – C

● stosuje wiadomości w nowych sytuacjach – D

● uczeń posiada wiadomości i umiejętności wykraczające poza program.


  1   2   3   4   5


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość