Strona główna

Prawo handlowe


Pobieranie 112.55 Kb.
Strona1/3
Data19.06.2016
Rozmiar112.55 Kb.
  1   2   3


PRAWO HANDLOWE
POJĘCIE,MIEJSCE,ŹRÓDŁA PRAWA HANDLOWEGO.
Prawo handlowe – zbiór przepisów obowiązujących w naszym kraju, publikowany w Dzienniku Ustaw, Monitorze Polski. Dotyczy generalnie działalności gospodarczej tzn. handlu, produkcji, usług.

Stara nazwa prawa handlowego – prawo kupieckie.

Należy do sfery prawa prywatnego.

Prawo handlowe to zbiór przepisów dotyczących nie tylko handlu (prawo stanu kupieckiego), ale obejmuje całość działalności gospodarczej: sfery handlowej, sfery produkcyjnej i sfery usług.

MIEJSCE PRAWA HANDLOWEGO

Kryteria:



  • jeśli dany przepis zabezpiecza interes publiczny, ogólny, społeczny to ten przepis należy do prawa publicznego

  • jeśli dany przepis ma zabezpieczać interes prywatny, interes jednostki, rozstrzygać sytuacje konfliktowe to ten przepis należy do prawa prywatnego.

System prawa – to wszystkie przepisy prawa, które obowiązują w naszym kraju.

SYSTEM PRAWA



PRAWO PUBLICZNE


(przepisy chroniące interes publiczny)

PRAWO PRYWATNE


(zabezpiecza interes prywatny)

PRAWO KONSTYTUCYJNE

PRAWO CYWILNE – interesy niezwiązane

z działalnością gospodarczą dot.: własności, zobowiązań(umów), spraw spadkowych, rzeczowych



PRAWO KARNE

PRAWO HANDLOWE – interesy związane z działalnością gospodarczą np. umowy spółki, jak zakończyć działalność gospodarczą itd.

PRAWO PODATKOWE




PRAWO BUDOWLANE




PRAWO ENERGETYCZNE




PRAWO O RUCCHU DROGOWYM




PRAWO CELNE




PRAWO PRACY



Podstawą PRAWA CYWILNEGO jest KODEKS CYWILNY.

PRAWO HANDLOWE korzysta z prawa cywilnego w części: ogólnej, rzeczowej, zobowiązania.

PRAWO PRACY wywodzi się z części zobowiązania, ale jest też częścią prawa publicznego.

PRAWO PRYWATNE – opiera się na trzech zasadach:


  1. ZASADA RÓWNORZĘDNOŚCI STRON (równouprawnienia stron) – w świetle prawa wszyscy mają równe prawa, są podmiotami równoprawnymi, jest to równowaga prawna – nie ekonomiczna

  2. ZASADA AUTONOMII WOLI – podmioty w sferze prawa prywatnego mają swobodę podejmowania czynności prawnych oraz swobodę kształtowania jej treści, wola podmiotów jest niezależna,

  3. ZASADA EKWIWALENTNOŚCI ŚWIADCZEŃ – jesteśmy równi, zawieramy umowy, które są dla stron korzystne – świadczenia są równorzędnej wartości.

Te trzy zasady są charakterystyczne tylko dla prawa handlowego.

Na tych zasadach opiera się gospodarka rynkowa a prawo handlowe jest z nią sprzężone.

W/w zasady nie mają zastosowania w prawie publicznym.

Stosunki w sferze prawa publicznego maja charakter podporządkowany.

Organ stanowiący prawo ma atrybuty władcze, może wydać zalecenie wiążące drugiej ze stron, a ona zaś musi się podporządkować pod groźbą sankcji.

ŹRÓDŁA PRAWA HANDLOWEGO


Prawo handlowe ma w Polsce krotką historię, bo pojawiło się wraz ze zmianami politycznymi, tzn., od kiedy pojawiła się gospodarka rynkowa i opiera się na swobodnej działalności podmiotów gospodarczych.

Źródła prawa – to pewna systematyka przepisów, które regulują daną dziedzinę.

Źródła prawa – są to pewne akty prawne zawierające reguły prawa handlowego

Przed II wojną światową prawo prywatne było regulowane przez:


KODEKS ZOBOWIĄZAŃ – KZ

KODEKS HANDLOWY – KH

KH uchwalony przez Sejm 27 czerwca 1934 r był jednym z najlepszych kodeksów obowiązujących w ówczesnym świecie. KH opierał się na systemie podmiotowym, wychodząc z założenia, że prawo handlowe jest prawem działalności kupca. Pojęcie kupca było, więc kluczowym pojęciem tego prawa, któremu to pojęciu przyporządkowane zostało także pojęcie czynności handlowych. Głównym źródłem prawa handlowego był KH i ustawy handlowe pozakodeksowe. W braku uregulowania kodeksowego stosować należało powszechne w państwie prawo zwyczajowe, a dopiero w jego braku – przepisy prawa cywilnego. Ta kolejność została określona w art. 1 KH.

KH w zasadzie obowiązywał do 1964r. Wtedy został uchylony, a centralne miejsce zajął Kodeks Cywilny.

Z Kodeksu Handlowego pozostawiono jedynie przepisy dotyczące:



  • firmy

  • prokury

  • rejestru handlowego

  • spółki jawnej

  • spółki akcyjnej

ale były to przepisy „martwe” w prawnym obrocie krajowym. Były natomiast wykorzystywane w obrocie międzynarodowym, bądź na jego styku.

Kodeks Cywilny nie regulował całości problemów wynikających z obrotu gospodarczego i w związku z tym dodano szereg nowych aktów prawnych np. ustawy, rozporządzenia, okólniki.

Po przemianach społeczno – politycznych od 1989 roku obowiązywał:

Kodeks Cywilny + ½ Kodeksu Handlowego + akty prawne np. ustawy, rozporządzenia, okólniki.


Od 1 stycznia 2001 r. obowiązuje w Polsce KODEKS SPÓŁEK HANDLOWYCH.

KODEKS SPÓŁEK HANDLOWYCH jest dość rozbudowany i zawiera nowe ( w stosunku do KODEKSU HANDLOWEGO) rodzaje spółek:


  • spółka partnerska

  • spółka komandytowo - akcyjna



ZAKRES PRAWA HANDLOWEGO

  1. Prawo handlowe obejmuje ogólne (podstawowe) pojęcia:

(kwestie podstawowe dotyczące wszystkich przedsiębiorców)

    1. działalność gospodarcza, podejmowanie działalności gospodarczej, zasady podejmowania działalności

    2. przedsiębiorstwo, reprezentacja przedsiębiorcy,

    3. system ewidencyjny i rejestrowy

    4. nazwa handlowa przedsiębiorcy

    5. prowadzenie spraw

    6. pełnomocnictwo handlowe (prokura)

  1. Podmioty:

(dziedzina dotycząca podmiotów działalności, czy też form, w jakich ta działalność może być prowadzona)

  1. indywidualna działalność gospodarcza

  2. spółki

  3. przedsiębiorstwa państwowe (proces komercjalizacji i prywatyzacji)

  4. spółdzielnie

  5. rzemiosło

  6. działalność gospodarcza podmiotów „nonprofit” takich jak: partie, związki zawodowe, stowarzyszenia, fundacje, itp.)

  1. Umowy handlowe ( gospodarcze) w zakresie:

  1. obrotu towarowego: sprzedaż; zamiana; kontraktacje; dostaw

  2. pośrednictwa gospodarczego: komisowe; pośrednictwa handlowego; prowadzenia agencji; maklerskie

  3. robót budowlanych

  4. robót geodezyjnych

  5. ubezpieczeń

  6. umów bankowych: rachunek bankowy; umowy kredytowe; pożyczki

  7. praw autorskich

  8. transportu: przewóz, spedycja, itd.

  9. leasingu; faktoringu; franchasingu;

  10. korzystania z cudzej własności: wynajem; dzierżawa

  1. Pogranicze prawa handlowego i cywilnego:

  1. prawo upadłościowe

  2. prawo antymonopolowe

  3. zwalczanie nieuczciwej konkurencji na rynku

  4. obrót papierami wartościowymi

  5. własność przemysłowa (wzory, znaki, marki, wynalazki)


DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA, PRZEDSIĘBIORCA – pojęcia
Podstawa prawna: „Prawo działalności gospodarczej” Dz. U. Nr 101 z 1999 roku ze zmianami obowiązuje od 1.01.2001 r. [Ustawa ta zastąpiła ustawę z 1988 r.]

Zawarte w niej są definicje, podstawowe reguły działalności gospodarczej.

Działalność gospodarcza do końca 2000 r była definiowana w sposób następujący:

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA była to działalność, która musiała spełniać następujące warunki:


  1. produkcyjna, handlowa, usługowa

  2. w celach zarobkowych

  3. na własny rachunek przedsiębiorcy tzn. ten ponosi konsekwencje na czyj rachunek jest prowadzona działalność

DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ od 2001 roku charakteryzuje to, że jest:

    • wytwórcza; usługowa; handlowa; budowlana;

    • zarobkowa ( ma zarobkowy cel)

    • ciągła i zorganizowana

    • wyłączono z niej działalność wytwórczą w rolnictwie

    • wyłączono z niej wolne zawody: adwokatów, notariuszy, radców prawnych, itp.


PRZEDSIĘBIORCA TO:

    • osoba fizyczna,

    • prawna,

    • spółki handlowe

    • jednostka nie posiadająca osobowości prawnej(ułomne osoby prawne: spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa, spółka akcyjno - komandytowa),

której przedmiotem jest prowadzenie działalności gospodarczej we własnym imieniu i sposób zawodowy.

W spółce cywilnej przedsiębiorcą jest każdy wspólnik.

Spółka cywilna – osoba fizyczna nie jest traktowana jako jednostka organizacyjna, ale jako zbiór wspólników

Ustawa o działalności gospodarczej zrównała w prawach osoby krajowe i zagraniczne.

W sposób zawodowy – oznacza to, że jeśli przedsiębiorca ma wyodrębnione składniki (stali odbiorcy; stałe godziny pracy; stały transport; stale źródło dochodów;) mówimy o pewnej stałej (zawodowej) działalności gospodarczej.

OSOBĄ FIZYCZNĄ jest każdy człowiek.

Zdolność prawną ma każdy człowiek.



Zdolność prawna to przymiot bycia (zdolność do tego by być) podmiotem praw i obowiązków – nie ma ograniczeń, co do wieku, płci, rasy, wyznania, stanu umysłu itp.

Zdolność do czynności prawnych – to zdolność do tego by dokonywać czynności prawnych tzn. własnym działaniem wywoływać skutki prawne np. zawierać umowy, które pociągają prawa i obowiązki, nabywać prawa, zaciągać zobowiązania itd.

Zdolność do czynności prawnych to zdolność do powodowania skutków prawnych własnym działaniem.

Nie każdy człowiek ma zdolność do czynności prawnych.

Pełną zdolność do czynności prawnych ma osoba, która ukończyła 18 lat, ograniczoną zdolność prawną mają za zgodą rodziców osoby w wieku 13 – 18 lat.

Zdolności do czynności prawnej nie posiadają osoby, które:



  • zostały ubezwłasnowolnione prawomocnym orzeczeniem sądu

  • są w wieku do 13 lat

W praktyce do prowadzenia działalności gospodarczej potrzebna jest pełna zdolność do czynności prawnych.
OSOBA PRAWNA – podmiot działający na rynku ma zdolność prawną, zdolność do czynności prawnych, zdolność sądową, może nabywać prawa, zaciągać zobowiązania, działa we własnym imieniu i na własny rachunek.

KODEKS CYWILNY wskazuje, że w Polsce (w polskim prawie)wyróżnia się dwa rodzaje podmiotów prawa:

  • osoby fizyczne

  • osoby prawne

OSOBA PRAWNA – działa przez swoje organa, jeśli działają organa to tak jakby działała sama osoba prawna tzn.: osoby prawne działają w obrocie prawnym poprzez swoje organy

OSOBA PRAWNA – fizycznie nie istnieje.

Jednostka organizacyjna ( uprawniona do prowadzenia działalności gospodarczej), której ustawodawca przyznał osobowość prawną :



  • spółka z o.o. z chwilą rejestru

  • spółka akcyjna

  • przedsiębiorstwo państwowe

  • spółdzielnia

  • towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.

W jednostce(osobie prawnej)muszą działać ludzie – organy osoby prawnej np.: prezes, dyrektor, zarząd.

Jednostki organizacyjne, którym ustawodawca przyznał osobowość prawną:



  • związki zawodowe

  • partie polityczne

  • stowarzyszenia

  • fundacje

to osoby prawne których działalność podstawowa nie jest nastawiona na zysk, ale mogą one podjąć działalność gospodarczą w ubocznym zakresie np. wydawnictwo itd. I wtedy są one traktowane jak profesjonalny przedsiębiorca.

Jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej jako odrębny przedsiębiorca:



  • spółka cywilna zdolność prawną

  • spółka jawna posiadają: zdolność do czynności prawnych

  • spółka komandytowa zdolność sądowa

Są to ułomne osoby prawne.

OSOBA PRAWNA I OSOBA FIZYCZNA – to na rynku dwa równorzędne podmioty gospodarcze:

  • mogą działać

  • mają zdolność do czynności prawnych tzn. mogą zbywać; nabywać



PODEJMOWANIE DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Pojęcie działalności gospodarczej należy odnieść również do takiej działalności, która nie ma charakteru zarobkowego, ale jej cecha jest tzw. ekonomiczna racjonalność tzn. dążenie do tego aby przy stałych nakładach maksymalizować efekty lub przy określonych efektach minimalizować koszty(spółdzielnie mieszkaniowe).

Nie zawsze działalność gospodarcza ma charakter zarobkowy.
Od 1989 roku w Polsce obowiązuje zasada wolności gospodarczej: każdy ma prawo do prowadzenia działalności gospodarczej.

Są dziedziny wyłączone z wolności gospodarczej i objęte są KONCESJĄ.

Koncesja jest jedynym wyjątkiem w tej zasadzie.

Koncesja jest zawsze decyzją uznaniową.



KONCESJA – decyzja uznaniowa organu administracji publicznej, zależy od pewnej oceny (uznania) urzędnika. Jeżeli ilość koncesji jest ograniczona to powinien być zorganizowany konkurs(przetarg) ofert.

Do 1989 roku koncesjonowanych było ok. 40 dziedzin życia gospodarczego; w latach 1989 – 1999 ilość koncesjonowanych dziedzin wzrosła do ok.100.

Od 2001 roku koncesjami jest objętych 8 dziedzin:


  • kopaliny

  • materiały wybuchowe, broń i amunicja

  • energia i paliwa (wytwarzanie, przesyłanie)

  • ochrona osób i mienia

  • transport lotniczy

  • autostrady płatne

  • zarządzanie liniami kolejowymi, przewozy kolejowe

  • programy RTV

Koncesji udziela właściwy minister dla danej branży.

Obok KONCESJI wprowadzono ZEZWOLENIA.

Zezwolenia są wydawane np. na:


  • alkohol

  • wyroby tytoniowe

  • tablice rejestracyjne

  • apteki

  • agencje celne itp.

ZEZWOLENIE – jest decyzją związaną, a nie uznaniową.

Decyzja związana – oznacza, że decyzję wydaje się po spełnieniu wszystkich określonych warunków (wymogów formalnych). W przypadku ograniczonej liczby zezwoleń lub koncesji organ udzielający zezwoleń lub koncesji musi przeprowadzić rozprawę administracyjną (po jawnym rozpatrzeniu wybiera się najlepsze oferty).

WOLNOŚĆ GOSPODARCZA jest sferą prawa prywatnego.

KONCESJA I ZEZWOLENIE – nie są uprawnieniami do wykonywania określonego zawodu.


EWIDENCJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ

Każdy, kto prowadzi działalność gospodarczą jest zobowiązany dokonać wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Ten obowiązek nie jest w sprzeczności z wolnością gospodarczą, bo nie ma charakteru koncesyjnego i jest podyktowany przede wszystkim względami porządkowymi i zapewnieniem bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.

WYMOGI REJESTROWE w podejmowaniu działalności gospodarczej.
Do końca 2000 roku zasadą było, że każdy, kto podejmował działalność gospodarczą musiał się wpisać do EWIDENCJI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ.

EWIDENCJĘ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ prowadziły i prowadzą organy gminy:


  • prezydent miasta

  • wójt

  • burmistrz

w ich zastępstwie ( z upoważnienia) odpowiednie komórki poszczególnych urzędów.

Podejmujący działalność gospodarczą był zobowiązany ustawą do złożenia pisma o wpis do EWIDENCJI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ.

Wpis był obligatoryjny (obowiązkowy).

Wpis ten nie miał charakteru koncesji ani zezwolenia, ale jedynie porządkowy.



Kolejność postępowania przy rozpoczęciu działalności gospodarczej:

  • wpis do ewidencji – wypełniamy zgłoszenie EWIDENCJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ przed rozpoczęciem tejże działalności; urzędnik dokonuje wpisu bez sprawdzania wiarygodności zgłaszającego; sprawdza jedynie dokument pod względem formalnym

  • otrzymujemy zaświadczenie o dokonanym wpisie do ewidencji – informacja o zgłoszeniu do ewidencji jest wysyłana do US i ZUS

  • numer statystyczny GUS – REGON

  • Urząd Skarbowy – NIP

  • ZUS

EWIDENCJA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ma charakter jawny w sensie formalnym oznacza to swobodny dostęp do informacji. Aktualizacja zmian w zapisie spoczywa na prowadzącym działalność gospodarczą – obowiązek zgłoszenia ewentualnych zmian w ciągu 14 dni od dnia ich dokonania; urząd (urzędnik) nie ponosi odpowiedzialności za prawdziwość i aktualność danych. Informacje o o wpisie do ewidencji otrzymuje się w postaci odpisu.

Do EWIDENCJI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ nie była wpisywana działalność:



  • osób prawnych (dla nich był prowadzony rejestr sądowy)

  • rolnicza

  • koncesjonowana

  • uboczne zajęcie zarobkowe: wykonywane osobiście przez osobę fizyczną np. : rękodzieło, agroturystyka, naprawy sprzętu RTV.

Do ewidencji wpisywane były:

  • osoby fizyczne

  • spółki cywilne

Obok ewidencji istniały (istnieją) Rejestry Sądowe

Rejestry Sądowe prowadziły Sądy Rejonowe – Wydział Gospodarczy w byłych miastach wojewódzkich
Rejestry Sądowe obejmowały:

  • rejestr handlowy RH (sp. jawna; komandytowa; z o.o.)

  • rejestr przedsiębiorstw państwowych

  • spółdzielni

  • rejestr spółek

  • rejestr fundacji

  • rejestr stowarzyszeń

  • rejestr związków zawodowych

  • rejestr partii politycznych

TAKI SYSTEM REJESTROWY OBOWIĄZYWAŁ DO 31.12.2001 r.

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY

Od 01.01.2001 przestaje istnieć sądowy rejestr niżej wymienionych podmiotów i zostają one „automatycznie” z mocy prawa przeniesione do KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO:



  • rejestr fundacji

  • rejestr stowarzyszeń

  • rejestr związków zawodowych

  • rejestr partii politycznych

W 1997 r uchwalono ustawę o KRAJOWYM REJESTRZE SĄDOWYM.

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY składa się z:

  1. REJESTU PRZEDSIĘBIORCÓW

    • osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą

    • spółek jawnych

    • spółek partnerskich

    • spółek komandytowych

    • spółek komandytowo – akcyjnych

    • spółek z ograniczoną odpowiedzialnością

    • spółek akcyjnych

    • spółdzielni

    • przedsiębiorstw

    • jednostek badawczo – rozwojowych

    • przedsiębiorców zagranicznych (zagraniczne osoby prawne i fizyczne)

    • towarzystw ubezpieczeń wzajemnych

    • oddziałów przedsiębiorców zagranicznych działających na terytorium R.P.

    • głównych oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń

  2. REJESTRU ORGANIZACJI „NON PROFI”

  3. REJESTRU DŁUŻNIKÓW NIEWYPŁACALNYCH

KRAJOWY REJESTR SĄDOWY – prowadzi Sąd Rejonowy Wydział Gospodarczy w mieście Wojewódzkim

Prowadzony jest jeden rejestr z centralną bazą danych, do którego jest dostęp w sądach poprzez sieć komputerową.

Ewidencja funkcjonuje nadal tj. do końca 2001 roku, ale informacje mają być przekazane do KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO do końca 2003 roku.

Rejestry Sądowe :



  • rejestr handlowy RH (sp. jawna; komandytowa; z o.o.)

  • rejestr przedsiębiorstw państwowych

  • spółdzielni

  • rejestr spółek

istnieją, ale nie są w nich dokonywane nowe wpisy, natomiast informacje (wpisy) w nich zawarte mają być przekazane do KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO do końca 2003 roku.

Prowadzący:



  • DZIALALNOŚĆ KONCESJONOWANĄ – czas do 30.06.2001 na wpis do KRS

  • UBOCZNĄ DZIALALNOŚĆ ZAROBKOWĄ – muszą dokonać wpisu do KRS

  • DZIALALNOŚĆ W RAMACH SPÓŁKI CYWILNEJ – ma obowiązek indywidualnego dokonania odrębnego wpisu w miejscu swojego zamieszkania do końca marca 2001, w przeciwnym wypadku nie będą figurować jako przedsiębiorcy (osoby fizyczne)


ZASADY WPISU DO KRAJOWEGO REJESTRU SĄDOWEGO (dotyczy zmian w organizacji):

  • wpisy mają charakter obligatoryjny (obowiązkowy) i jest dokonywany gdy przepis prawny nakazuje złożenie takiego wniosku

  • są dokonywane na wniosek

  • do wniosku muszą być załączone dokumenty uzasadniające wpis (umowa spółki; bilans; nowa lista wspólników itp.)

  • czas na złożenie wniosku o wpis – 7dni

Z wpisem do Krajowego Rejestru Sądowego wiążą się dwie zasady:



  1. zasada jawności formalnej

  2. zasada jawności materialnej

Ad.1. ZASADA JAWNOŚCI FORMALNEJ – polega na tym, że każdy ma nieograniczony dostęp do informacji ujawnionych w rejestrze(KRS). Jest to dostęp nieograniczony i każdy może zaglądać do Księgi Wpisu Gospodarczego.

  1   2   3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość