Strona główna

Progresywizm w nauczaniu


Pobieranie 28.83 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar28.83 Kb.
Progresywizm w nauczaniu


I Wstęp
Historia szkoły, szkolnictwa i nauczania jest tak długa jak istnieje świat.

Pierwsze formy szkoły miały charakter bardzo przypadkowy i dotyczyły wyłącznie praktyki i nauki sposobów przeżycia. Pierwsze formy organizacyjne szkolnictwa pojawiły się już w starożytności i dotyczyły wyłącznie sfer ludzi bogatych.

Kolejne lata spowodowały większy dostęp do nauki innych sfer społecznych. Zaczęły powstawać pierwsze uczelnie lub ośrodki nauczania, z reguły umiejscowione przy zakonach, klasztorach lub bogatszych dworach1.

Nauczanie w tego rodzaju szkołach było oparte na tradycyjnych metodach obejmujących:



    • schematyczność ( nauczyciel – wykład – uczeń)

    • sztywność programową i organizacyjną (określony program realizowany w zamkniętej klasie)

    • encyklopedycyzm (wiedza odtwarzana)

    • brak indywidualizowania nauczania;

    • bierność w pracy twórczej z dążnością do jej ograniczania.

Powyższa sytuacja istniała do początkowych lat XX wieku, kiedy po zakończeniu I wojny światowej zmieniającej obraz Europy, pojawiły się nowe wymagania stawiane przed społeczeństwem. Co raz częściej zaczęto poszukiwać ludzi wykształconych, zaradnych i przedsiębiorczych. Nauka nie zostaje tylko przywilejem, ale obowiązkiem. Szybko rozwijająca się gospodarka, wzrost uprzemysłowienia poszczególnych państw, rozwój technologii i automatyzacji pracy staje się głównym powodem do zmian w formach i metodach nauczania.

Powstaje wiele koncepcji zbudowania nowej szkoły, która powinna być oderwana od polityki i powinna stawiać na kształcenie ludzi zaradnych, aktywnych społecznie.

Intensywnie zaczynają się rozwijać takie nauki jak psychologia, pedagogika i socjologia. Powstaje nowy nurt zwany progresywizmem – czyli dążnością do przodu, rozwoju. Prekursorem staje się tu szkoła Daweya2. Obok niej powstawały kolejne teorie dotyczące konieczności zmian w szkolnictwie. Należą do nich: Piaget3, Wygotski4, Bruner5, Freinet6, Montessori i wielu innych.

Wszystkie wymienione szkoły łączy wiele cech wspólnych, do których należą przede wszystkim:



    • dziecko i jego potrzeby stały się najważniejsze;

    • poszukiwanie metod stymulowania rozwoju dziecka;

    • współpraca ze środowiskiem;

    • integrowanie działań wychowawczych i dydaktycznych;

    • współpraca domu ze szkołą;

    • uspołecznienie postaw dziecka i wdrażanie w życie w społeczeństwie;

    • wyzwalanie aktywności i twórczości dziecka;

    • odejście od sztywnych programów, wybór podręczników i metod nauczania;

    • korelacja przedmiotowa;

    • samokształcenie dziecka poprzez stymulowanie kierunków kształcenia zgodnych z zainteresowaniami;

    • ewaluacja – wzajemne ocenianie.

Jak widać z powyższych spostrzeżeń, progresywizm wniósł bardzo wiele zmian w istnienie i funkcjonowanie aktualnych szkół, a szczególnie w aspekcie nauczania początkowego. Należy tu sobie jednak postawić pytanie – jak ma się teoria progresywistyczna do praktyki?

II Progresywizm a realia

Progresywizm pedagogiczny (eksperymentalizm, nowe wychowanie) stał się prądem pedagogicznym szeroko rozpowszechnionym w pedagogice amerykańskiej w I poł. XX w. Jak już wspomniałam w swojej pracy, zakładał on postęp w wychowaniu w oparciu o psychologizm pedagogiczny. Progresywiści kładli nacisk na konieczność dostosowania oddziaływań wychowawczych do rozwoju psychicznego dziecka i jego indywidualnych zainteresowań, postulowali swobodny rozwój jednostki i wyzwolenie inicjatywy ucznia w procesie nauczania. Progresywizm pedagogiczny został zapoczątkowany przez J. Deweya i przedstawiony w wielu jego opracowaniach. Do przedstawicieli progresywizmu pedagogicznego zalicza się ponadto W.H. Kilpatricka7, O. Decroly'ego, C. Washburne'a, A. Sickingera8, C. Freineta. Progresywizm był krytykowany za przesadne liczenie się z potrzebami uczniów, lekceważenie wykształcenia opartego na systematycznej wiedzy, a także hołdowanie zasadzie doraźnego przystosowania się do aktualnych warunków życia. Opozycyjny do progresywizmu nurt w pedagogice amerykańskiej nosi nazwę esencjalizmu.

W dobie aktualnie przeprowadzanej reformy polskiej oświaty, wymuszonej nie tylko przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, ale i trendami przemian w szkolnictwie w państwach wysoko rozwiniętych, dostrzega się wiele postulatów wysuwanych przez progresywistów.

Na pierwszy plan wysuwa się zmiana dotycząca nauczania początkowego, polegająca na wprowadzeniu kształcenia zintegrowanego, polegającego na łączeniu treści programowych wielu przedmiotów w jeden. Wydaję się, że postulat ten został wprowadzony bardzo poprawnie i bezboleśnie. Szczególnie dotyczy to nauczania początkowego, w którym występują specyficzne relacje miedzy treściami poszczególnych przedmiotów. Treści te wzajemnie się uzupełniają i przenikają9. Pociągnęło to jednocześnie za sobą odejście od typowych jednostek lekcyjnych i zlikwidowało tzw. ramy sztywnego programu nauczania pozostawiając dużą swobodę w działaniu nauczycielowi.

Kolejnym elementem wprowadzonym na drodze reformy, stał się opisowy system oceniania, którego zalety szczególnie w okresie nauczania początkowego są wielkie. Taki system oceniania pozwala motywować ucznia do dalszej pracy i wartościować wysiłek ucznia w sposób pozytywny. Zapobiega jednocześnie klasyfikowania uczniów na lepszych i gorszych.

Następnym elementem, który wystąpił w programach progresywistów, jest zmiana w metodach nauczania. Odstąpiono od metody wykładu i zastąpiono warsztatami, pracą zespołową oraz pracą indywidualną polegającą na rozwijaniu zainteresowań poszczególnych uczniów10.

Reforma w ślad za postulatami progresywistów zwróciła szczególną uwagę na:


    • problemowe nauczanie;

    • samodzielność pracy ucznia ze szczególnym zwróceniem uwagi na możliwości dziecka

    • pracę twórczą uczniów i szukanie prawdy metodą poszukującą nie podającą;

    • ścisłą współpracę szkoły z otaczającym środowiskiem;

Oczywiście nie wszystkie postulaty zostały wprowadzone w sposób płynny.

Podnoszące się koszty kształcenia, stare przyzwyczajenia wynikające nie tylko z braku umiejętności nauczycieli, ale z tradycji, ograniczenia czasu pracy nauczycieli, sytuacji materialna nauczycieli11, sytuacja materialna placówek szkolnych, to tylko niektóre czynniki ograniczające przemiany rozwojowe polskiego szkolnictwa. Ważnym czynnikiem ograniczającym działanie szkolnictwa jest polityka ekonomiczna państwa oraz konsumpcyjne roszczenia rodziców, którzy cały wysiłek wychowania zrzucają na nauczycieli nie chcąc przy tym ponosić żadnych konsekwencji materialnych.



1 Szkoła, instytucja oświatowo-wychowawcza zajmująca się kształceniem i wychowaniem. Początki szkoły o określonej strukturze organizacyjnej sięgają czasów hellenistycznych, kiedy podstawowym jej typem stało się gimnazjum kształcące na poziomie szkoły średniej. Istniały również szkoły początkowe dla ludności uboższej oraz nieliczne typu wyższego, np. Akademia Platońska. Szkolnictwo średniowieczne podporządkowane było Kościołowi. Funkcjonowały wówczas szkoły parafialne, klasztorne, katedralne. Od XII w. pojawiły się uniwersytety. W okresie renesansu rozwijało się szkolnictwo średnie: gimnazja, gimnazja akademickie, kolegia prowadzone głównie przez zakony katolickie. Nowoczesne systemy szkolne zaczęły się kształtować od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

2 Dewey John (1859-1952), amerykański filozof, psycholog i pedagog. W latach1894-1904 profesor uniwersytetu w Chicago, a później wielu innych uniwersytetów amerykańskich. Stworzył system pedagogiczny oparty na założeniu, że treści i metody nauczania należy przystosować do natury dziecka, a główną zasadą winno być uczenie się przez działanie. Był inicjatorem koncepcji szkoły pracy, w której uczniowie zdobywali wiedzę przez wykonywanie różnych prac rzemieślniczych. Główne prace: Moje pedagogiczne credo (1897), Szkoła a społeczeństwo (1899), Jak myślimy (1910), Demokracja i wychowanie (1916), Problems of Men (1946).


3 Piaget Jean (1896-1980), szwajcarski filozof, psycholog i pedagog. Zajmował się psychologią rozwojową oraz psychologią inteligencji. Postulował, by tradycyjną epistemologię zastąpić epistemologią genetyczną, która bada mechanizmy rozwojowe całokształtu wiedzy. Podjął próbę wykrycia ogólnych praw poznania. Podkreślał, że proces poznania jest ściśle związany z inteligencją i myśleniem. Inteligencja jest wynikiem ewolucji zachowań przystosowawczych do warunków otoczenia, myślenie zaś - to rozwój inteligencji jako operacji adaptacyjnych. Osobowość ujął w aspekcie indywidualnego rozwoju (ontogenezy) i diachronicznie w czasie. Dążył do określenia struktur poznawczych podmiotu. Uważał, że postęp na określonym etapie rozwoju indywiduum jest wyznaczany kolejnymi poziomami struktur logiczno-matematycznych. Spośród prac Piageta można wymienić: La psychologie de l'intelligence (1947), Wprowadzenie do epistemologii genetycznej (tom 1-3, 1945-1950, wydanie polskie 1967), Psychologia i epistemologia (1970, wydanie polskie 1977).

4 Wygotski Lew Siemionowicz (1896-1934), psycholog rosyjski. Pracę naukową rozpoczął w Homlu (1917), następnie w Moskwie (od 1924), profesor Instytutu Psychologii w Moskwie, twórca teorii rozwoju psychiki ludzkiej, która rozwój psychiczny człowieka rozpatruje w ujęciu historyczno-społecznym. Interesował się szczególnie procesem przyswajania pojęć w toku nauczania szkolnego i problemami współzależności nauczania i rozwoju umysłowego dziecka. Był twórcą psychologicznej szkoły naukowej. Główne prace: Myślenie i mowa (1934, wydanie polskie 1971), Wybrane prace psychologiczne (1956, wydanie polskie 1971), Psychologia sztuki (1965, wydanie polskie 1980), Woobrażenije i tworczestwo w dietskom wozrastie (1966).

5 Bruner Jerome Sexmour (1915-), psycholog i pedagog amerykański. 1952-1972 profesor Uniwersytetu Harvarda w Cambridge, od 1972 profesor psychologii uniwersytetu w Oxfordzie. Prowadzi badania dotyczące procesów poznawczych oraz procesu uczenia się. Autor koncepcji kształcenia dynamicznego, zakładającej m.in. potrzebę aktywizowania uczniów w działalności poznawczej, rozwijanie pozytywnej motywacji oraz dokonanie strukturyzacji treści kształcenia. Główne prace:. A Study of Thinking (1956, z J.J. Goodnow i G.A. Austinem), Proces kształcenia (1960, wydanie polskie 1964), Toward a Theory of Instruction (1966), The Relevance of Education (1971, z A. Gil), Poza dostarczone informacje (1973, wydanie polskie 1978).


6 Freinet Celestin (1896-1966), pedagog francuski, założyciel szkoły doświadczalnej w Bar-sur-Loup (1920), później w Vence, gdzie stworzył własny oryginalny system wychowawczy, w którym tradycyjne przedmioty zostały zastąpione przez swobodną ekspresję dziecka wyrażaną przy pomocy tzw. techniki Freineta: a) układanie wolnych tekstów, drukowanych w szkolnej drukarence a następnie ogłaszanych w gazetce, b) prowadzenie korespondencji międzyszkolnej. Stosowanie rysunków. Wykonywanie fiszek z wiadomościami


7 Kilpatrick Wiliam Heard (1871-1965), amerykański pedagog i filozof, twórca metody projektów w nauczaniu. 1909-1938 profesor filozofii wychowania w Columbia Uniwersity w Nowym Jorku. Opracował własny system dydaktyczno-wychowawczy, odmienny od nauczania w systemie klasowo-lekcyjnym i przedmiotowym. Nauczanie było podporządkowane zainteresowaniom uczniów i opierało się na tzw. projektach czyli ośrodkach poznania i działania. Główne prace: The Montessori System Examined (1914), The Project Method (1918), Foundation of Method (1925), Education for a Changing Civilization (1926), Remaking the Corriculum (1936), Group Education for a Democracy (1940), Philosophy of Education (1951)

8 Sickinger Anton Joseph (1858-1930), pedagog niemiecki, twórca tzw. mannheimskiego systemu szkolnego. Po ukończeniu studiów w Heidelbergu był nauczycielem w szkołach średnich. 1895-1923 radca szkolny w Mannheim, gdzie opracował eksperymentalny system organizacji nauczania, polegający na kierowaniu uczniów do różnych klas zależnie od ich zdolności i uzyskiwanych wyników. Zgodnie z przyjętymi założeniami, w szkołach mannheimskich utworzono: klasy główne - dla większości przeciętnych dzieci, klasy rozwojowe - dla uczniów mniej zdolnych, klasy pomocnicze - dla uczniów opóźnionych w rozwoju, klasy języków obcych i klasy przejściowe - dla uczniów najzdolniejszych. System ten zlikwidowano w 1934.

9 Większe problemy występują przy korelacji w trakcie nauczania w klasach starszych, szczególnie pogimnazjalnych, gdzie występują elementy specjalizacji treści programowych.

10 W szkołach podstawowych w Anglii uczeń ma do dyspozycji całą bibliotekę i literaturę z zakresu danego przedmiotu. Samodzielnie dokonuje wyboru tematyki, nad którą chce pracować jednocześnie minimalizując naukę innych przedmiotów, które stają się tylko uzupełniającymi. Pełna specjalizacja następuje dopiero w szkole średniej

11 Wynagrodzenie nauczyciela w Polsce stanowi 1/3 wynagrodzenia nauczyciela w państwach wysoko rozwiniętych


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość