Strona główna

Przepis prawny


Data18.06.2016
Rozmiar43 Kb.
x60

Przepis prawny


a

norma prawna


  1. Wstęp.

Potocznie uważa się, że norma prawna i przepis prawny oznaczają to samo – jednak pojęć tych nie można utożsamiać, gdyż jeden przepis może zwierać całą normę prawną lub tylko jej część ( np. Hipotezę i dyspozycję ). Jeżeli przepis prawny zawiera tylko część normy prawnej, to pozostała jej część musi być zawarta w innym lub w innych przepisach prawnych tak więc jedna norma prawna może być zawarta w kilku przepisach. Mogą również istnieć przepisy prawne, które nie zawierają żadnego elementu normy prawnej – ich celem jest np. zdefiniowanie używanych w akcie normatywnym zwrotów ( przepisy definiujące ), bądź osiągnięty w wyniku wprowadzenia aktu normatywnego. W praktyce często zdarza się, że normy prawne są zbudowana w taki sposób, że trudno jest w wyniku analizy przepisu prawnego, wyodrębnić hipotezę, dyspozycję i sankcję. Często zdarza się, że hipoteza jest połączona z dyspozycją w jednym przepisie prawnym, natomiast sankcja jest zawarta w innym przepisie, który może występować w innym miejscu aktu normatywnego lub nawet w innym akcie normatywnym.




  1. Definicja normy prawnej.

Norma prawna jest popartą państwowym przymusem ogólną regułą postępowania skierowaną do abstrakcyjnego adresata, określającą jego postępowanie w przewidzianej tą normą sytuacji. Każda norma prawna określ, jak mają zachować się ci, do których jest skierowana, jeżeli znajdą się w sytuacji określonej w danej normie. Norma prawna może być regułą bądź nakazującą, bądź zakazującą, bądź upoważniającą do określonego postępowania. Jest ona regułą

o charakterze ogólnym i skierowana jest nie do konkretnej osoby, lecz zawsze do pewnego kręgu adresatów.
Norma prawna jest regułą noszącą dwie zasadnicze cechy tzn. jest :


  1. regułą abstrakcyjną,

oznacza to, że jest ona regułą zachowania typowego – zakazanego,

nakazanego lub dozwolonego. Chodzi zatem nie o zachowanie

jednorazowe, niepowtarzalne, ale o zachowanie takie, jakie zdarzyć

się może w nieokreślonej z góry liczbie przypadków.




  1. regułą generalną,

co oznacza, że jest skierowana do pewnej kategorii adresatów,

tj. tych, kogo zakaz, nakaz lub dozwolenie dotyczy, nie zaś do

adresata wskazanego co do tożsamości. Wskazanie adresatów

następuje przez powołanie sę na ich cechy rodzajowe

( np. studenci ). Wiele norm czyni adresatem zakazu, nakazu lub

dozwolenia wszystkich ludzi znajdujących się na obszarze

obowiązywania danego, np. polskiego prawa. Wówczas wskazanie

adresata następuje przez użycie słowa: „ kto" , „ ktokolwiek" ,

„ każdy".

Norma ma charakter dwustronny. Z każdej normy wynika dla jednej osoby obowiązek, a dla drugiej prawo, będące korelatem tego obowiązku.

Norma prawne jest zagwarantowana przymusem państwowym; stosowanie się do niej nie jest więc zależne od woli zainteresowanych osób.

  1. Elementy budowy normy prawnej




Norma prawna jest regułą zachowania, która daje odpowiedź

na pytanie: kto, w jakich warunkach, ajk powinien postąpić – co jest mu nakazane, zakazane lub dozwolone. Sporne jest natomiast, czy określenie: jakie konsekwencje grożą za zachowanie niezgodne z przedstawionym wzorem, jest integralnym składnikiem normy, czy też częścią odrębnej normy.

Ze względu na treść norm prawnych wskazuje się w nich najczęściej trzy elementy:




  1. hipoteza jest to część normy określająca krąg adresatów, do których norma się odnosi, i okoliczności, w jakich ma zastosowanie

  2. dyspozycja ustala jak winien zachować się podmiot w sytuacji określonej w hipotezie

  3. sankcja jest ujemnym skutkiem, jaki staje się udziałem osoby, której zachowanie się nie jest zgodne z dyspozycją normy.


Ad. 1)

Jest to jeden z bardziej rozbudowanych elementów normy prawnej. Hipotezy towarzyszą także innym normom społecznym, np. moralnym. Przyjmuje się bowiem, że nie ma norm bezwarunkowych, czyli norm stwarzających nakaz lub zakaz.

Hipoteza dotyczy elementów podmiotowych i wówczas wskazuje adresata normy oraz jego cechy( np. wiek, sytuacja majątkowa, stan zdrowia ) oraz elementów przedmiotowych i wówczas wskazuje cel działania podmiotu prawa.

Ad. 2 )

Dyspozycja wyznacza sposób postępowania jakiego od adresata normy w okolicznościach wskazanych w hipotezie wymaga pracodawca. Dyspozycja określa zakres normowania normy to jest klasę zachowań, których dana norma dotyczy. Można wyróżnić dwa typy zachowań ze względu na treść dyspozycji: zakazane i nakazane.

Wymagane postępowania określane są w normach prawnych abstrakcyjnie. Dyspozycja czyni obowiązkowym zachowanie się oznaczone w pewien rodzajowo określony sposób.

Dyspozycję konstruuje się, podobnie jak hipotezę, często z wielu przepisów prawnych.


Ad. 3)

Pojęcie sankcji dotyczy tylko dolegliwości jaka spotyka naruszyciela normy.

Według najbardziej rozpowszechnionego, bardzo uproszczonego i ogólnego podziału sankcji wyróżnia się: karę, egzekucję, nieważność.


  1. sankcja karna – jest ona stosowana zgodnie z powszechnie przyjętą zasadą: nullum crimen nulla poena sine lege poenali anteriori. Oznacza to, że nikt nie powinien ponosię odpowiedzialności karnej, za czyn, jeżeli w chwili jego popełnienia nie był on zabroniony pod groźbą kary przez ustawę wówczas obowiązującą, przy czym kara za ten czyn nie może być surowsza od kary przewidzianej w tej ustawie.

Państwo posługuje się w/w sankcją w tych sferach życia, w których

naruszenie obowiązków prawnych ocenia się jako szczególnie

szkodliwe albo niebezpieczne społecznie.


  1. sankcja egzekucyjna - najczęściej występuje ona w dwóch postaciach:

  • wykonanie bezpośrednie, wówczas, gdy przepisy prawne przewidują przywrócenie stanu rzeczy wymaganego przez dyscyplinę normy ( np. eksmisja )

  • wykonanie zastępcze, wówczas gdy wykonanie bezpośrednie nie jest z jakichś względów możliwe (np. zarządzenie odszkodowania)

Egzekucję ze względu na przedmiot można podzielić na:

  • egzekucję świadczeń pieniężnych ( np. z rachunku bankowego ),

  • egzekucję świadczeń niepieniężnych ( wydanie rzeczy ),

  • egzekucję szczególnego rodzaju ( odebranie osoby podlegające władzy rodzicielskiej ).

  1. sankcja nieważności – nieważność jako sankcja może mieć miejsce wówczas, gdy: przekroczone zostały kompetencje organu, naruszony został prawem określony tryb podejmowania decyzji, naruszone zostały akty normatywne o wyższej mocy obowiązywania, a także czasami jeszcze z innych względów, np.. gdy decyzja jest niesprawiedliwa.




  1. Koncepcje budowy normy prawnej.

W polskim piśmiennictwie prawniczym można spotkać tzw. trójczłonową koncepcję normy prawnej. Zdaniem jej zwolenników, pełna norma prawna musi obejmować wszystkie trzy elementy: hipotezę, dyspozycję

i sankcję. Stosowanie prawa wymaga od prawnika określenia adresata

i warunków w jakich jest on zobowiązany do pewnego zachowania się

( hipoteza ), treści uprawnień i obowiązków ( dyspozycja ) oraz ustalenia konsekwencji grożących w wypadku zachowania się sprzecznego ze wskazanym wzorem ( sankcja ).

Norma charakter społeczny ma dzięki powiązaniu z jakąś zbiorowością społeczną. Powiązanie to znajduje wyraz w sankcji, czyli w jakiejś reakcji mającej miejsce w wypadku naruszenia dyspozycji w określonych warunkach. Czasami jest jednak niemożliwe określenie sankcji dla norm będących zasadami prawnymi. Należy zauważyć, że normy prawne często funkcjonują skutecznie dzięki autorytetowi pracodawcy, dzięki własnej zgodności z ideałami ludzkimi i innymi normami społecznymi , niezależnie od przymusu jakim są wsparte.

Za najbardziej przekonywującą koncepcję budowy norm uznajemy koncepcję norm sprężonych. Można zatem mówić o parze norm na którą składają się:


  1. norma sankcjonowana, określająca adresata i warunki, w jakich jest mu coś nakazane, zakazane lub dozwolone czynić ( hipoteza ) oraz treść owego nakazu, zakazu lub dozwolenia ( dyspozycja ),

Skierowana jest do pewnych kategorii adresatów określonych rodzajowo.


  1. norma sankcjonująca – stanowiąca, iż w przypadku naruszenia normy sankcjonowanej zostanie zastosowana dolegliwość, której rodzaj i stopień jest wyznaczony w treści tej normy. Dyspozycja normy sankcjonującej przewiduje więc zarówno obowiązek ponoszenia skutków naruszenia normy sankcjonowanej, jak i upoważnienie dla organów państwa do realizacji tych skutków.

Skierowana jest zawsze do organów władzy publicznej, głównie państwa, ponieważ w ich i tylko w ich kompetencji leży oficjalne stwierdzenie naruszenia normy sankcjonowanej i zastosowanie wobec jej naruszyciela określonej dolegliwości ( sankcji ).

Norma sankcjonująca jest przy tym normą posiłkową (drugiego rzędu)

uruchamianą tylko wtedy, gdy naruszona została norma sankcjonowana.

W społeczeństwie przestrzegającym prawo funkcjonują więc jedynie normy sankcjonowane, ponieważ sankcjonujące, w braku naruszeń norm sankcjonowanych, nie znajdują zastosowania.





  1. Przepis prawny.




  1. Przepisem nazywamy elementarną część ustawy lub innego aktu normatywnego. Przepisem jest więc artykuł, paragraf, punkt, ustęp itd.




  1. Przepis prawny to wypowiedź stanowiąca całość gramatyczną.




  1. Przepisy prawne są wyodrębnionymi zdaniami zamieszczonymi w aktach prawnych. Są one elementarnymi cząstkami tych aktów. Zwykle w pojedynczym przepisie wyrażona jest jedna norma prawna




  1. Przepis prawny jest to część aktu prawnego ( np. ustawy ) wyodrębniona przez ustawodawcę jako artykuł, paragraf lub w innej postaci. Przepis prawny jest pojęciem szerszym niż norma prawna.

Przepis nie musi pokrywać się z normą prawną.




  1. Rodzaje norm i przepisów prawnych.




  1. Normy bezwzględnie i względnie wiążące oraz semiimperatywne.



  1. normy bezwzględnie wiążące ( imperatywne )

Ich zastosowanie nie może być wyłączone lub ograniczone decyzją stron jak również odmiennymi zwyczajami.

Zawierają one niepodważalny nakaz państwa, od wypełnienia którego nie można się w żadnej sytuacji uchylić. Osoba do której

ta norma jest skierowana, zobowiązana jest tak się zachować, jak wskazuje norma.

Normy te stanowią większość obowiązujących w państwie norm prawnych.



  1. normy względnie wiążące ( dyspozytywne )

Mają one odmienny charakter. Strony umowy zobowiązane są

w trakcie jej wykonania postępować zgodnie z normami dyspozytywnymi tylko wtedy, gdy sprawy, których norma dotyczy,

nie uregulowały inaczej w umowie.

Odnoszą się do pewnej sytuacji, ale znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy zainteresowane osoby nie umówiły się inaczej.



  1. normy semiimperatywne ( zwane też normami semidyspozytywnymi, jednokierunkowo działającymi normami dyspozytywnymi, jednostronnie bezwzględnie obowiązującymi).

Chodzi tu o normy, które wyznaczają minimalny zakres ochrony interesów jednej strony i dlatego zastosowanie takich norm może być uchylone lub ograniczone przez strony tylko wtedy, gdy postanowienia umowy są korzystniejsze dla strony objętej ochroną normatywną. Charakter taki z reguły mają normy ustalające maksymalny lub minimalny zakres świadczeń jednej ze stron (czynsz) najdłuższe czy też najkrótsze terminy wypowiadania.


  1. Normy kompetencyjne.

Normy, które nakładają na kogoś obowiązek reagowania na dokonanie czynności konwencjonalnej.

Normy te nie ograniczają niczyjej wolności, a jedynie wskazują jak należy się zachować, aby osiągnąć zamierzone cele.


  1. Metanormy.

Odnoszą się do norm pierwszego stopnia, bezpośrednio regulujących zachowanie człowieka. W szczególności chodzi tu o:



  • normy dotyczące sposoby konstruowania systemu prawnego, a więc normy, które nakazują uznawać pewne fakty za prawotwórcze. Do tej kategorii zaliczyć także należy normy określające początek i koniec obowiązywania norm merytorycznych,

  • reguły interpretacyjne – formułowane w przepisach prawnych

lub przez doktrynę prawniczą – to z kolei dyrektyw, które określają, w jaki sposób przepisy prawne mają być przekładane na odpowiadające im co do znaczenia normy prawne – a więc wypowiedzi dostatecznie jednoznaczne nakazujące określonym adresatom w określonych okolicznościach zachować się w określony sposób,

  • reguły interencyjne – reguły wnioskowania z faktu obowiązywania w danym systemie jakiejś normy – o obowiązywaniu w tym systemie jakiś innych norm „ wynikających w swoistym sensie z tej pierwszej lub znajdujących wspólnie z nią uzasadnienia w pewnym oficjalnie przyjmowanym systemie ocen.

  • rguły kolizyjne określają sposób rozstrzygania kolizji między normami wzajemnie niezgodnymi, jeśli takie wyinterpretowano

by czy wywnioskowano z przyjętych faktów prawotwórczych

( przepisów ) a więc, np. określające, które z niezgodnych między

sobą norm należy uznać za uchylone.


  1. Przepisy.

Wyróżniamy następujące rodzaje przepisów:

  1. przepisy odsyłające – ustanowione w celu uniknięcia kilkakrotnego powtórzenia w akcie normatywnym tych samych treści lub uzupełnienia ich o treści zamieszczone w innym miejscu.

Mogą one odsyłać do tego samego aktu normatywnego lub wskazywać inny akt. Dzięki takim przepisom odsyłającym można zmniejszyć objętość aktów normatywnych.

Charakter przepisów odsyłających mają także przepisy zawierające klauzule generalne. Są to tzw. odesłania pozasystemowe, bowiem wzorów postępowania poszukują w innych niż prawo systemach normatywnych. Wśród przepisów odsyłających poza systemowo wyodrębniam trzy kategorie:



  • odesłania do wyraźnie sprecyzowanych kodeksów etyki zawodowej, np. lekarskiej,

  • odesłania poprzez użycia zwrotów wartościujących do powszechnie uznawanych i dość jednolicie pojmowanych wartości, np. dobro dziecka,

  • odesłania do pewnych szczególnych reguł moralnych, np. zasad współżycia społecznego.

  1. przepisy blankietowe są również rodzajem przepisów odsyłających. Nie stanowią one same żadnej reguły zachowania lecz wskazują na organ państwa, który reguły takie ma dopiero wprowadzić. Czasami wraz ze wskazaniem takiego organu przepisy te wyznaczają ogólne merytoryczne ramy przyszłej regulacji. Pozwala to uniknąć zbyt szerokiego luzu decyzyjnego pozostawionego organom wykonawczym, a jednocześnie chronić takie wartości jak pewność prawa i bezpieczeństwo prawne obywateli.

  2. przepisy wprowadzające tak określany bywa odrębny akt normatywny zawierający przede wszystkim przepisy przejściowe i uchylające, wydany w celu wprowadzenia w życie innego aktu.

  3. przepisy przejściowe są to przepisy regulujące sytuacje jakie powstają na styku dotychczas obowiązującego i nowego aktu normatywnego.

  4. przepisy uchylające określają, które z dotychczas obowiązujących aktów normatywnych lub poszczególnych przepisów wchodzących w skład tych aktów zostają uchylone wraz z wejściem w życie nowego aktu normatywnego.

  5. przepisy końcowe to zbiorcza nazwa dla przepisów przejściowych i uchylających. Przepisy te znajdują się na końcu aktu normatywnego – stąd ich nazwa. Zawierają one też postanowienie co do terminu wejścia w życie tego aktu.



  1. Norma prawna a przepis prawny.

Norma prawna to reguła postępowania skonstruowana na podstawie przepisów prawa, albo inaczej zbudowana z elementów znaczeniowych zawartych w przepisach prawa.

Przepis prawny, to wypowiedź stanowiąca całość gramatyczną, zawarta w tekście aktu normatywnego i wyodrębniona przez pracodawcę jako artykuł, paragraf, punkt, itp.
Przyjmuje się, że norma prawna to reguła postępowania skonstruowana na podstawie przepisów praw, albo inaczej, zbudowana z elementów znaczeniowych zawartych w przepisach prawnych.
Między normą prawną a przepisem prawnym istnieje więc taka relacja, jak między treścią ( sensem, znaczeniem ) a formą. Przepis prawny, to wypowiedź stanowiąca całość gramatyczną, zawarta w tekście aktu normatywnego i wyodrębniona przez pracodawcę jako artykuł, paragraf, punkt, itp.
Przyjmuje się, że norma prawna to reguła postępowania skonstruowana na podstawie przepisów praw, albo inaczej, zbudowana z elementów znaczeniowych zawartych w przepisach prawnych.
Między normą prawną a przepisem prawnym istnieje więc taka relacja, jak między treścią ( sensem, znaczeniem ) a formą.
Treść prawa wyrażają normy; przepisy zaś są formą słowną

(zdaniową ), w którą treść ta jest ujęta. Normy prawne są wyprowadzone z przepisów, czyli są wynikiem ich interpretacji. To, jak reguła postępowania ( norma ) zostanie zbudowana w wyniku interpretacji przepisów zależy od wielu czynników i nie jest ostatecznie przesądzone. Dokonywanie wykładni Przepis zaś może zawierać materiał do budowy wielu różnych norm prawnych, albo części normy.

Dokumenty zawierające ujęte w przepisy normy prawne, regulujące jakiś zespół stosunków społecznych nazywamy aktami normatywnymi.
Stosunek logiczny pojęć „ norma prawna" i „ przepis prawny" jest rozłączny.

Oznacza to, że żadna norma prawna nie jest przepisem, ani żaden przepis normą prawną.




Bibliografia:

  1. Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek – „ Wstęp do prawoznawstwa”

  2. Wojciech Siuda „ Elementy prawa dla ekonomistów ”.

  3. Jolanta Jabłońska-Bonca „ Wstęp do nauk prawnych ”

( wydanie II uzupełnione i poprawione ).

  1. Adam Łopatka „ Prawoznawstwo ”.

  2. Aleksander Wolter – „ Prawo cywilne – zarys części ogólnej ”.

Przepis prawny a norma prawna




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość