Strona główna

Przywilej koszycki


Pobieranie 29.62 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar29.62 Kb.
POLSKIE PRZYWILEJE SZLACHECKIE

(1374 - 1505)




Rok:

Miejsce:

Postanowienie:

Władca :

17 WRZEŚNIA 1374

KOSZYCE

PRZYWILEJ KOSZYCKI

w zamian za uznanie przez szlachtę praw do korony polskiej jednej ze swych córek

Szlachta uzyskała następujące przywileje:

-zwolnienie z poradlnego z wyjątkiem 2 groszy z łanu kmiecego i 4 grosze z dóbr klasztornych (wcześniej podatek wynosił 12 groszy dla szlachty i 24 dla duchowieństwa),

-zobowiązanie do nie ustanawiania nowych podatków bez zgody rycerstwa (z wyjątkiem stałego podatku),

-zwolnienie od obowiązku budowy i naprawy zamków (z wyłączeniem sytuacji, gdy odbudowy wymagałyby umocnienia pograniczne, zagrożone wojną, lub gdy na budowę nowego zamku wyraziłaby zgodę cała szlachta),

-urzędy tylko dla Polaków (np. starosta, urzędy ziemskie (wojewoda, kasztelan) dla szlachty danej dzielnicy,

-za służbę wojskową poza granicami kraju szlachta otrzymywała żołd (w przypadku dostania się szlachty do niewoli w czasie wyprawy zagranicznej, król refundował koszty wykupu szlachty z niewoli),

-zwolnienie szlachty z obowiązku utrzymywania dworu królewskiego w czasie jego podróży po kraju,

-zwolnienie z budowy miast i mostów



LUDWIK I ANDEGAWEŃSKI

18 LUTEGO 1386

KRAKÓW

PRZYWILEJ KRAKOWSKI

Obietnica wykupienia szlachcica w razie jak by wpadł w niewole poza granicami państwa lub w razie obrony swoich ziem przed najeźdźcami



WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO

29 LUTEGO 1388

PIOTRKOWO

PRZYWILEJ PIOTRKOWSKI

Gwarantował m.in. wykup szlachcica z niewoli zagranicznej, żołd w wysokości trzech grzywien od kopii w czasie wyprawy zagranicznej, niepowierzanie zamków obcokrajowcom.



WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO

23 LISTOPADA 1422

CZERWIŃSK

PRZYWILEJ CZERWIŃSKI

w zamian za udział w wojnie z zakonem krzyżackim.

Przywilej ten gwarantował:

-nietykalność majątkową bez wyroku sądowego

-król nie mógł bić monety bez zgody rady królewskiej

-sądy miały sądzić według prawa pisanego

-nikt nie mógł być równocześnie starostą i sędzią ziemskim (zasada incompatibilitas, poszerzona później w postanowieniach przywilejów nieszawskich na urząd starosty z urzędem kasztelana i wojewody)


WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO

28 października

1423


WARKA

STATUT WARCKI

Statut warcki był kolejnym prawem modernizującym ówczesna gospodarkę i nadawał prawną podstawę do przejmowania gospodarstw sołtysich na zasadzie wykupu. Był odbiciem nastrojów panujących już za czasów Kazimierza Wielkiego, kiedy to szlachta pałała niechęcią do bogatych sołtysów. Przepis pozwalał na likwidowanie sołectw przez szlachtę na własnych włościach. Statut nadawał również obowiązek kontroli miar i wag w miastach oraz nadawanie cen na artykuły rzemieślnicze.



Inne prawa i konsekwencje wynikające ze statutu:

-prawo rugowania krnąbrnych sołtysów

ograniczał w dalszym stopniu władzę sądową starostów (mieli oni sądzić tylko zbrodnie obejmujące gwałt, rozbój, podpalenie i najście na dom);

-nadawał większe kompetencje wojewodom w ustalaniu miar i cen w miastach na wyroby rzemieślnicze (tzw. taksy wojewodzińskie), co było ograniczeniem samorządności miejskiej;

-ograniczenie prawa chłopów do opuszczania wsi;

zezwolenie na tworzenie dogodnych podstaw prawnych dla folwarków szlacheckich;

-ograniczał rozwój miast;

-wysokie kary za ukrywanie zbiegłych z majątków szlacheckich chłopów



WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO

4 MARCA 1430

JEDLNO

PRZYWILEJ JEDLNEŃSKI

TZW. BRZESKO - JEDLNEŃSKO – KRAKOWSKI

przywilej szlachecki nadany przez Władysława Jagiełłę w zamian za obietnicę szlachty polskiej, że jego syn Władysław III Warneńczyk zasiądzie na tronie polskim i przedłuży to panowanie dynastii Jagiellonów w Polsce.

Treść przywileju została sformułowana w Brześciu Kujawskim w 1425 roku. Nadanie przywileju nastąpiło w Jedlni w 1430 roku, a w 1433 roku w Krakowie nastąpiło jego potwierdzenie.

Przywilej ten gwarantował szlachcie nienaruszalność osobistą przez króla i jego urzędników bez prawomocnego wyroku sądowego. Król zobowiązał się, że neminem captivabimus nisi iure victim (nikogo nie uwięzimy, nim go wcześniej nie pokonamy prawem). Ponadto przywilej nadawał szlachcicowi wyłączne prawo do zostania dostojnikiem kościelnym. Było to pierwsze w Europie prawo gwarantujące nietykalność osobistą szlacheckich poddanych. W Anglii podobny akt prawny, Habeas Corpus Act, uchwalono w 1679 roku.




WŁADYSŁAW II JAGIEŁŁO

23 LISTOPADA 1454

NIESZAWA

STATUTY NIESZAWSKIE

Statuty nieszawskie sankcjonowały dotychczasowe swobody szlachty, wprowadzały nowe oraz ingerowały w swobodę decyzji króla. Odzwierciedlały antagonizm małopolsko-wielkopolski i różnice w szczegółowych rozwiązaniach prawnych w tych dzielnicach. Najważniejsze było postanowienie redakcji wielkopolskiej, iż król nie może ustanawiać nowych praw, zwoływać pospolitego ruszenia i nakładać podatków nadzwyczajnych bez odwołania się do sejmików ziemskich (postanowienie to pominięto w tekście dla Małopolski i Rusi).

Statuty nieszawskie wprowadzały zakaz łączenia urzędów wojewody i kasztelana z urzędem starosty (z wyjątkiem starostwa krakowskiego), gwarancję dla Wielkopolan równego z Małopolanami uzyskiwania nominacji na urzędy nadworne i zobowiązanie króla niezastawiania starostw grodowych. Wojewodowie uzyskali prawo ustanawiania taks (cenników) na wyroby rzemieślnicze w miastach, kasztelanowie zaś zostali pozbawieni własnych sądów kasztelańskich (a więc kompetencji karno-sądowych) nad niektórymi kategoriami szlachty. W statutach nieszawskich znalazły się też m.in. uregulowania dotyczące funkcjonowania sądownictwa, ograniczenia zbiegostwa chłopów, zniesienia ograniczeń handlu oraz cofnięcie przywilejów dla Żydów (z 1453).


KAZIMIERZ IV JAGIELLOŃCZYK

1 CZERWCA 1496

PIOTRKÓW

STATUTY PIOTRKOWSKIE

zespół przepisów prawnych wprowadzony 1 czerwca 1496 (za panowania Jana I Olbrachta), za cenę udziału szlachty w wyprawie na Mołdawię.

Statuty piotrkowskie polepszały położenie prawne szlachty w Polsce, nadając jej rozliczne przywileje. Zabraniały m.in. mieszczanom obejmowania urzędów i nadawania dóbr, zezwalały szlachcie na wywożenie i sprowadzanie towarów bez cła, zabraniały chłopom opuszczać wsi. Odtąd tylko jeden chłop w roku mógł opuścić wieś oraz tylko jeden przedstawiciel rodziny chłopskiej mógł zmienić zawód i przenieść się do miasta (jeśli był to jedynak musiał pozostać na wsi). Doraźnym celem politycznym nadania statutów piotrkowskich było zjednanie sobie szlachty przez króla.



JAN OLBRACHT JAGIELLOŃCZYK

25 października 1501

MIELNIK

PRZYWILEJ MIELNICKI.

przywilej wydany przez Aleksandra Jagiellończyka w Mielniku dnia 25 października 1501 roku, ograniczający znacznie władzę królewską na rzecz senatu i praktycznie wprowadzający w Polsce republikę oligarchiczno-arystokratyczną z odwoływalnym królem stojącym na czele senatu.



ALEKSABDER I JAGIELLOŃCZYK

13 MARCA 1504

PIOTRKÓW

STATUT PIOTRKOWSKI

Wprowadzał on ograniczenie rozdawnictwa dóbr koronnych oraz zakaz łączenia w jednym ręku kilku urzędów



ALEKSANDER I JAGIELLOŃCZYK



31 MAJA 150

RADOM

KONSTYTUCJA "NIHIL NOVI"

W 1505 roku na sejmie radomskim w kościele Fary pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela uchwalono w Polsce konstytucję Nihil Novi nisi commune consensu, czyli „nic nowego bez zgody ogółu ”, co potocznie tłumaczono jako "nic o nas bez nas". Zakazywała ona królowi wydawania ustaw bez uzyskania zgody szlachty, reprezentowanej przez Senat i izbę poselską; król mógł wydawać samodzielne edykty tylko w sprawach miast królewskich, Żydów, lenn, chłopów w królewszczyznach i w sprawach górniczych.



Konstytucja ta unieważniała akt mielnicki i w znaczny sposób wzmacniała pozycję szlacheckiej izby poselskiej. W dokumencie tym ukonstytuował się sejm złożony z 3 stanów: senatu, izby poselskiej i króla. Wejście w życie Nihil novi często uważa się za początek wprowadzenia demokracji szlacheckiej w Rzeczypospolitej.

ALEKSANDER I JAGIELLOŃCZYK


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość