Strona główna

Robert Grupa Uwłaszczenie chłopów na Ziemi Krobskiej rys historyczny


Pobieranie 0.5 Mb.
Strona2/4
Data20.06.2016
Rozmiar0.5 Mb.
1   2   3   4

K o k o s z k i
Ostateczne uregulowanie stosunków chłopskich w Kokoszkach nastąpiło w roku 1829 a umowa została podpisana dnia 17 września tegoż roku. Regulacja była bardzo prosta, gdyż we wsi obok folwarku było tylko 9 gospodarzy i to trzech zagrodników i sześciu chałupników.

Obowiązki chłopów wobec dworu składały się z robocizny ręcznej w części stałej oraz niestałej, a także z obowiązku utrzymywania stróża. W zamian za to otrzymywali od dworu pewną opłatę w ziarnie, podczas żniw poczęstunek i drzewo opałowe w gałęziach. W skutek zawartej umowy otrzymali chłopi od dworu na własność ogółem 134 morgi 60 prętów, w tym:






ogród

rola

łąka

pastwiska

morgi

13

96

11

12

pręty

126

126

54

114

wraz z budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi.

Role leżały nad granicą Kokoszek z miastem Krobią i folwarkiem Chumiętki, łąki częściowo tuż przy wsi po jednej i drugiej stronie prowadzącej na łąki, częściowo przy granicy Chumiętek i Rokosowa. Celem dojazdu na łąki utworzono nową drogę.



Przydzielone grunta składały się z :




ogrodu

roli

łąki

pastwisk

razem

Marcin Dopierała

1.094

12.118

1.066

1.130

17.048

Jakub Dopierała

1.094

12.118

1.066

1.130

17.048

Jakub Swojak

1.094

12.118

1.066

1.130

17.048

Tomasz Cieślak

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Andrzej Ratajczyk

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Jan Dopierała

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Mikołaj Borowczyk

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Antoni Mikołajczak

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Jan Jakubiak

1.094

9.142

1.036

1.044

13.136

Ponieważ szkoły na miejscu nie było, a dzieci chodziły do Pudliszek, roli nie trzeba było wyznaczać. Natomiast płacili na nauczyciela w Pudliszkach, każdy zagrodnik po 25 sgr. a każdy chałupnik po 20 sgr., i każdy z nich bez różnicy po 9 garncy żyta, 1 jęczmienia, 1 pszenicy, 1 owsa i 1 grochu.

Dla urzędu sołeckiego wydzielono 2 morgi 92 pręty.

W zamian za robociznę i za otrzymaną na własność ziemię, mieli odtąd płacić zagrodnicy po 8 tal. 23 sgr., chałupnicy po 6 tal.

Z podatku zwanego ofiarą miał płacić każdy z zagrodników 1 tal. 7 sgr., każdy z chałupników 1 tal. czyli razem 9 tal. 21 sgr., resztę zaś 47 tal. 10 sgr. 4 fen. dwór. Podymne wynosiło dla każdego chłopa 1 tal. 22 sgr. 6 fen. Mesznego nie potrzebowali chłopi płacić, gdyż przy zmniejszeniu gospodarstw, które nastąpiło przed mniej więcej 20 laty, przejął je całkowicie dwór.

Budynki chłopi otrzymali w dobrym stanie. W pięciu chatach chłopskich mieszkali komornicy dworscy. Dwór izby te zarezerwował dla siebie do św.Wojciecha 1835 roku, płacąc za to część kominowanego.

Reces wszedł w życie, o ile chodzi o zagrodników, od Bożego Narodzenia 1825 roku, a dla chałupników od Bożego Narodzenia 1826 roku.


N i e p a r t
Proces separacyjny przeprowadzono w roku 1829, przy czym chłopom przydzielono 466 mórg 86 prętów a sołtysowi 3 morgi 108 prętów.

Rozdrabnianie gruntów odbywało się w Nieparcie mniej jaskrawo niż w innych wsiach. Liczba osad wzrosła do roku 1883 jedynie do 26, czyli że przybyło tylko 10 nowych osad. Spis z tego roku podaje nazwiska ich właścicieli i wielkość osad w hektarach:



Lp.

Imię i Nazwisko

Wielkość osady wyrażona w hektarach

1

Jan Szymankiewicz

7.10

2

Andrzej Ratajczak

0.36

3

Franciszek Balcerowiak

7.00

4

Karol Kaczmarek

6.89

5

Józef Przewoźny

7.11

6

Szymon Szydłowski

0.25

7

Antoni Piotrowski

20.53

8

Tomasz Sadowski

0.33

9

Maciej Klimczak

6.47

10

Róża Nowak

0.47

11

Nikodem Giezek

3.33

12

Jan Klemczak

0.74

13

Wojciech Ratajczak alias Domagała

7.59

14

Szymon Nowak

7.34

15

Jan Bujak alias Przybył

7.21

16

Grzegorz Siporzyński

8.25

17

Karol Lorek

0.72

18

Bonawentura Nowak

3.52

19

Józef Maćkowski

0.75

20

Łukasz Klimczak

3.87

21

Aleksy Szymankiewicz

0.22

22

Elżbieta Kaczmarek

0.38

23

Jan Ratajczak

0.19

24

Antonina Kolibabka

0.34

25

Agnieszka Kolibabka

0.33

26

Henryk Zimmerling a po nim Wojciech Stachowski

3.72


P i j a n o w i c e
W roku 1833 odbył się proces regulacyjny w celu zniesienia wspólności posiadania pastwiska leżącego pomiędzy Pijanowicami, Bukownicą i Sikorzynem, zwanego Błonia a obejmującego 246 mórg 2 pręty. Oprócz dworu należącego do Dzierżbickiego w Pijanowicach była od 28 listopada 1823 roku osada młynarska z wiatrakiem należącym do Krzysztofa Hanischa i cztery gospodarstwa, których właścicielami byli Jan Klahr, Jakub Danielczak, Jan Długijonek i Bogusław Rydecki. Wskutek zawartej ugody przysądzono Pijanowicom 123 morgi 111 prętów Błonia. Ile z tego przypadło na dwór a ile na gospodarzy nie wiadomo, gdyż umowa nic o tym nie mówi. Widocznie nastąpił podział w osobnym procesie regulacyjnym.

W 1833 roku obok wyżej wspomnianego toczył się drugi proces celem zniesienia pańszczyzny i podziału gruntów. Pijanowice składały się w czasie w czasie rozpoczęcia tego procesu z folwarku, czterech (według innych źródeł - sześciu) gospodarstw i osady młynarskiej. O regulację tę wnieśli chłopi w roku 1831, do czego przyłączył się również młynarz.

Tak jak wszędzie, chłopi w Pijanowicach byli zobowiązani do pracy zaciężnej i danin w naturze, a dwór do budowania i utrzymywania budynków, dawania pastwiska i zapomogi w razie nieszczęśliwego wypadku.

Chłopi odstąpili dworowi wszystkie swe grunta, w zamian za co otrzymali nowe, położone w jednym planie oraz łąki w osobnym dziale. Przydzielony areał nie był za wielki, widocznie i poprzednio chłopi posiadali małe działy ziemi.

Otrzymali zatem:

imię i nazwisko

ogółem

roli

łąki

nieużytków

Jan Klahr

24,830

22,710

1,118

0,074

Łukasz Ratajczak

25,124

23,620

1,118

0,124

Jakub Danielczak

27,270

24,970

1,118

0,172

Bogusław Rydecki

27,820

24,178

1,118

0,146

Józef Mazurkiewicz

27,136

25,151

1,118

0,047

Dominik Danke

26,130

24,920

1,118

0,100

W miejsce pańszczyzny chłopi zobowiązali się płacić dworowi:



  • Jan Klahr - 13 tal. 9 sgr.

  • Łukasz Ratajczak - 13 tal. 9 sgr.

  • Jakub Danielczak - 13 tal. 9 sgr.

  • Bogusław Rydecki - 10 tal. 20 sgr.

  • Józef Mazurkiewicz - 10 tal. 20 sgr.

  • Dominik Danke - 10 tal. 20 sgr.

Podymne miał odtąd każdy chłop płacić za siebie. Z podatku zwanego „ofiarą”, który wynosił ogółem 94 talary, przejął dwór 86 talarów a chłopi po 1 talarze 10 srebrnych groszach, czyli razem 8 talarów.

Młynarz w miejsce ziemi, którą odstąpił dworowi otrzymał 25 mórg 128 prętów, w tym:



  • pod zabudowanie - 61 prętów

  • ogrodu - 1 morgę 95 prętów

  • roli - 21 mórg 6 prętów

  • łąki - 2 morgi 72 pręty

  • nieużytków - 74 pręty

Na uposażenie mającej powstać szkoły wzięto 5 mórg 21 prętów, w tym z roli:

  • młynarza - 154 pręty

  • dworu - 4 morgi 47 pręty

Dla sołtysa wzięto 5 mórg 70 prętów, w tym z roli:

  • młynarza - 81 pręty

  • dworu - 4 morgi 169 pręty

Utrzymanie dróg przypadło gospodarzom i młynarzowi, mostów zaś dworowi. Dwór powinien dostarczyć potrzebne materiały do naprawy dróg i obsadzić drogi drzewami.

Od 1842 roku dwór był zobowiązany co roku wystawić jedno gospodarstwo na nowo przydzielonych gruntach, przy czym chałupa miała mieć 28 stóp długości i 16 stóp głębokości a budynki gospodarcze miały być odpowiednie do wielkości gospodarstwa.

Chłopom wolno było zabrać ze swych dotychczasowych ogrodów drzewka owocowe i płoty.

Materiał potrzebny na budowę nowych gospodarstw chłopi mieli zwieść wspólnie, a każdy z nich sam swoją chałupę wylepić.

Wiatrak od 1846 roku był w posiadaniu Tomasza Niwczyka.
P o t a r z y c a
Proces regulacyjny rozpoczął się w tej wsi w roku 1827. Był tu wówczas folwark, okupne gospodarstwo półrolne mające przywilej z roku 1761, karczma na wieczystej dzierżawie, 14 gospodarstw (4 półrolne i 10 ćwierćrolnych, owczarz, 5 chałupników (budniarzy) i gminny dom pasterski). Dwór miał prawo paszenia owiec nie tylko w samej Potarzycy, lecz i w innych wsiach ekonomii krobskiej.

Jak wynika ze spisu, gospodarstwa w Potarzycy były dość duże i mogły swobodnie wyżywić całą rodzinę włościańską. Pomiary wykazały następujące areały w ogrodach, rolach, łąkach i pastwiskach:



imię i nazwisko

mórg

prętów

folwark

668

93

okupnik Franciszek Furmanowski

113

141

karczmarz Konstanty Przybył

44

35

półrolnik Wawrzyn Jędryczka

77

98

półrolnik Łukasz Andrzejewski

79

39

półrolnik Stefan Kmiecik

90

102

półrolnik Mikołaj Smektała

86

170

ćwierćrolnik Wojciech Kędzia

44

153

ćwierćrolnik Marcin Żak

48

83

ćwierćrolnik Jan Knopp

51

100

ćwierćrolnik Wojciech Łapawa

48

99

ćwierćrolnik Szymon Bortel

43

51

ćwierćrolnik Walenty Knopp

43

5

ćwierćrolnik Józef Karbowy

45

173

ćwierćrolnik Walenty Mendyka

46

92

ćwierćrolnik Andrzej Nowaczyk

44

94

ćwierćrolnik Sebastian Pospiech

53

21

Ziemie te przeszły na mocy układu regulacyjnego na wieczystą własność dotychczasowych posiedzicieli.

Mimo, że dotychczas w Potarzycy nie było szkoły, wydzielono na ten cel 6 mórg ziemi. Dla stróża nocnego pozostawiono jak dotychczas 89 prętów, dla sołtysa 2 morgi 111 prętów.

W zamian za dotychczasową pańszczyznę zobowiązali się płacić półrolnicy rocznie po 32 talarów 10 srebrnych groszy, ćwierćrolnicy po 18 talarów 8 srebrnych groszy.

Furmanowskiemu, który ze swego gospodarstwa dawał od dawna rocznie 21 talarów 3 srebrne grosze 4 fenigi czynszu pieniężnego, 1 talara stróżowego, 2 gęsi, 2 kapłony, kuraka i mendel jaj, do czego dochodziła jeszcze rocznie jedna furmanka do Torunia, trzy dni orki i 10 dni roboty ręcznej, zamieniono wszystkie te ciężary na rocznie 29 talary 18 srebrnych groszy.

Z góry już ustalono części, w jakich partycypować mieli gospodarze w pastwisku wielkości 173 mórg, o jakie w tym czasie toczył się proces z Krzyżankami.

Polowanie przyznano nadal dziedzicowi czyli właścicielowi folwarku jak również dostawę trunków do mogących w przyszłości powstać karczem.

Opłatę podymnego, która wynosiła rocznie 1 talara 22 srebrne grosze 6 fenigów mieli odtąd uskuteczniać gospodarze sami.

Pewną zmianę wprowadzono również w opłacie mesznego, które proboszczowi krobskiemu płacili dotychczas czterej gospodarze półrolni i to po 96 garncy żyta i owsa. Ilość tę rozłożono sprawiedliwie na wszystkich gospodarzy w ten sposób, że każdy z półrolników miał dawać po 10 2/3 garncy czyli 11 3/4 mecek berlińskich żyta i owsa, ćwierćrolnicy po 5 1/3 garnca czyli 5 7/8 mecek berlińskich, Furmanowski zaś po 24 garncy czyli 1 szefel 10 7/16 mecek żyta i owsa.

Dalsze punkty kontraktu omówiły obowiązek utrzymania mostów i dróg, stróża gminnego itd. Zatwierdzenie recesu nastąpiło 30 czerwca 1833 roku i tym samym w miejsce dotychczasowych poddanych biskupich względnie rządowych powstali wolni i samodzielni gospodarze.



Przydzielone wskutek separacji grunta składały się z następujących rodzajów ziemi:




ogród

rola

łąki

pastwisko

nieużytki

razem

folwark

3.060

585.169

1. 60

48. 87

29. 71

668. 93

Franciszek Furmanowski

1.170

97. 60

2.146

7. 80

4. 75

113.141

Konstanty Przybył

136

39. 44

2.138

-

1. 77

44. 35

Wawrzyn Jędryczka

1. 26

74.123

87

160

62

77. 98

Łukasz Andrzejewski

1. 4

73. 90

2.122

1.23

60

79. 39

Stefan Kmiecik

1.118

81. 137

3. 4

-

4. 23

90.102

Mikołaj Smektała

2. 18

76.146

3. 7

-

4.179

86.170

Wojciech Kędzia

1.161

38. 19

4. 40

-

113

44.153

Marcin Żak

134

39. 46

2.112

4.126

1. 25

48. 83

Jan Knopp

167

39. 13

2.114

5. 64

3.102

51.100

Wojciech Łapawa

90

39. 90

5. 89

1. 80

1.110

48. 99

Szymon Bortel

1. 25

38.155

1.127

153

131

43. 51

Walenty Knopp

162

39. 18

1.129

100

136

43. 5

Józef Karbowy

21

39.159

4.108

-

1. 65

43.173

Walenty Mendyka

1. 59

38.121

4.174

-

1. 98

46. 92

Andrzej Nowaczyk

146

39. 34

3. 7

30

1. 57

44. 94

Sebastian Pospiech

1.1055

38. 75

1. 64

8.156

2.161

53. 21

dla szkoły

-

2.171

2. 39

150

-

6

dla stróża nocnego

83




-

-

6

89

dla sołtysa

-

40

2. 71

-

-

2.111

Prócz tego wspólni właściciele domu Andrzej Strużyński i Barbara Smektalina, wdowa, posiadali po 71,5 prętów ogrodu.

Reces wszedł w życie w ten sposób, że każdy z uczestników w roku 1829 zebrał żniwa a następnie oziminę już posiał na nowych polach, natomiast jerzynę zasiał w roku 1830.

Gdy skończył się spór graniczny z Krzyżankami o pastwisko, który wypadł na korzyść Potarzycy, doszło do dodatkowej ugody pomiędzy dworem i chłopami. Przysądzony Potarzycy areał 80 mórg 14 prętów przypadł dworowi, w zamian za co zmniejszono rentę poszczególnym gospodarzom w ten sposób, że Furmanowski miał odtąd płacić 26 talarów 18 srebrnych groszy, gościnny Kasper Przybył 18 talarów 10 srebrnych groszy, każdy z czterech chałupników po 29 talarów 15 srebrnych groszy, a każdy z dziesięciu ćwierćrolników po 17 talarów 6 srebrnych groszy.


P o s a d o w o
Data wniesienia wniosku o uwłaszczenie dla Posadowa to 7 marca 1826 roku. Stan liczebny gospodarstw w tymże roku był następujący: kmieci wolnych było dwóch i tyluż półkmieci, karczmarz, 13 gospodarstw czynszowych (jeden kmieć, dziewięciu półrolników i trzech ćwierćrolników), 11 chałupników i kowal. Poza tym był grunt sołecki i dom pasterski.

Gospodarstwa składały się z 43 do 175 mórg zależnie od tego, czy były to kmiece (161-175 mórg), półrolne (80-98 mórg) czy też w końcu ćwierćrolne (43-51 mórg). Typowe gospodarstwo mieściło się w ramach 90 mórg. Do powinności na rzecz pana, podobnie jak w innych wsiach, należały daniny z gotówki, drobiu, pracy sprzężajnej i ręcznej oraz jazdy do Torunia. Ciężary te zamieniono na roczny kanon. Uregulowano również meszne, które płacono tak samo jak w innych wsiach.

Pod szkołę, do której przydzielono również dzieci z Potarzycy i Sułkowic, przeznaczono 8 mórg i 36 prętów. Szkoła zaczęła funkcjonować prawdopodobnie zaraz po regulacji stosunków wiejskich. Proces regulacyjny został podpisany 7 grudnia 1833 roku. W chwili rozpoczęcia procesu separacyjnego wieś, jak była już mowa powyżej, składała się z 4 gospodarstw nadanych jeszcze za polskich czasów (6 sierpnia 1769 roku), mianowicie dwóch kmiecych - Paweła Glury i Sebastiana Birenata i dwóch półrolniczych - Walentego Andrzejewskiego i Grzegorza Andrzejewskiego, z karczmy nadanej w roku 1803 Karolowi Gościańskiemu prawem wieczystej dzierżawy, 13 gospodarstw czynszowych (jednego kmiecego - Jana Smektały, dziewięciu półkmiecych - Marcina Pazoły, Wawrzyna Łapawy, Kazimierza Patalasa, wspólnego Ignacego Andrzejewskiego i Stanisława Gościańskiego, Wincentego Bzdęgi, Michała Nowaka, Tomasza Jędryczki, Kazimierza Chudego, Jana Konurego, trzech ćwierćrolnych - Bartłomieja Gajewskiego, Andrzeja Patalasa i Antoniego Biernata), 11 chałupników (budniarzy) nie posiadających roli, oraz osady kowalskiej, do której należała kuźnia, budynek mieszkalny, stodoła, stajnia i 13 mórg 148 prętów ziemi. Poza tym był grunt sołecki wielkości 4 mórg 27 prętów, dom pasterski, 107 prętów ogrodu, stawek do pojenia bydła. Gmina miała również prawo do używania pastwiska wspólnego z innymi gromadami na wspólnym pastewniku.

Celem postępowania regulacyjnego było zniesienie wszelkich ciężarów pańszczyźnianych, likwidacja wspólności gruntów i pastwiska, a u uprzywilejowanych chłopów abluicja pańszczyzny i danin wytycznych.

O ile chodzi o Gościańskiego, to reces dotyczy tylko jego gruntów, uregulowanie zaś innych spraw uzależniono od osobnego układu.

Budnicy nie podlegali recesowi, gdyż mieszkali na gruntach gospodarzy, nie posiadali własnej ziemi i nie mieli żadnych obowiązków ani też nie płacili żadnych danin publicznych.

Ponieważ budynki były własnością gospodarzy od dawien dawna, toteż regulacji podlegały tylko ich grunty. Na ogół pola nie podlegały komasacji, gdyż były niesporne, jedynie mała korekta nastąpiła nad granicą potarzycką i sułkowicką oraz odgraniczenie od wspólnego dotychczas pastwiska.

Ostatecznie ustalono należący do poszczególnych chłopów areał na:






ogrody

role

łąki

pastwisko

podwórze

razem

Paweł Glura

4.140

135.146

169

16.040

3.136

161.091

Sebastian Biernat

1.130

147.114

3.154

16.040

6.098

175.176

Walenty Andrzejewski

1.060

68.132

1.078

8.007

110

80.027

Grzegorz Andrzejewski

146

72.122

1.073

8.032

3.101

86.144

Jan Smektała

1.133

81.103

1.067

10.076

1.124

96.113

Kasper Smektała

5.065

80.072

1.066

10.042

1.010

98.075

Marcin Pazoła

1.104

74.076

133

10.043

3.039

90.039

Wawrzyn Łapawa

1.080

78.105

1.008

10.043

1.148

93.024

Kazimierz Patalas

1.017

77.058

1.026

10.036

1.045

91.045

Wincenty Bzdęga

6.041

69.157

135

9.130

1.159

88.082

Michał Nowak

2.030

80.129

1.033

10.043

1.173

96.048

Tomasz Jędryczka

1.120

73.155

1.011

10.044

1.040

88.010

Kazimierz Chudy

2.030

69.077

142

10.043

1.036

83.148

Jan Konury

4.045

68.004

1.072

10.043

1.022

85.006

Ignacy Andrzejewski

129

37.107

97

6.074

3.091

48.135

Franciszek Gościański

133

35.132

89

5.155

170

43.139

Bartłomiej Gajewski

1.084

43.024

-

5.020

1.092

51.040

Andrzej Patalas

1.086

42.146

-

5.023

149

50.044

Antoni Biernat

1.110

41.035

-

5.022

1.020

49.007

Karol Gościański

1.054

42.160

1.158

5.015

132

51.159

poza tym otrzymali

kuźnia gminna

68

16.108

-

-

132

17.128

sołectwo

-

4.017

-

-

-

-

pasterz gminny

26

154

-

-

5

1.005

Dom pasterza miał w przyszłości służyć stróżowi nocnemu, gdyż wspólny pasterz stał się niepotrzebny.

Wszelkie pretensje rządu jako właściciela do chłopów i chłopów do rządu zostały umorzone.

Jan Smektała i Kasper Smektała wzięli na siebie obowiązek płacenia stałego czynszu, rocznie po 33 talary i 14 sgr 3 fen., każdy zaś z ośmiu półrolników po 32 talary 18 sgr, a każdy z pięciu chałupników po 15 talarów 12 sgr 9 fen.

Obowiązki właścicieli siedzących za przywilejem czyli wolnych składały się dla Pawła Glury i Sebastiana Biernata z rocznego czynszu w kwocie 42 talary 6 sgr 8 fen., stróżowego 1 talar i tzw. trzech trzecich grzywny - 4 talarów 6 sgr 8 fen. Prócz tego zobowiązani byli dawać rocznie 4 gęsi, 4 kapłony, 1 kurę, 2 mendle jaj i wykonać 2 podróże wozem do Torunia, 3 dni orki, 10 dni robót ręcznych. Walenty Andrzejewski i Grzegorz Andrzejewski dawali połowę tego co poprzedni z wyjątkiem liczby dni pracy ręcznej i sprzężajnej, która była równa jak u poprzednich. Za to dziedzic miał obowiązek dawania szczupłej nagrody za wykonana pańszczyznę w postaci piwa. Wszystkie te ciężary zostały zniesione, a w ich miejsce wyznaczono dla wszystkich chłopów rentę czyli czynsz roczny, który wynosił dla Pawła Glury i Sebastiana Biernata po 61 talarów 25 sgr 7 fen., dla Walentego i Grzegorza Andrzejewskich po 30 talarów 1 sgr 6 fen. Umowa ta weszła w życie dnia 1 maja 1831 roku.

Podymne opłacali wszyscy chłopi bez wyjątku po 1 talarze 22 sgr rocznie.

Danina kościelna wynosiła:


  • z gospodarstw kmiecych po 48 garncy żyta i tyleż owsa,

  • z gospodarstw półrolnych po 216 garncy żyta i tyleż owsa.

Daninę tę podzielono na wszystkich chłopów w ten sposób, że:

  • kmiecie Paweł Glura i Sebastian Biernat - jak dotychczas po 48 garncy żyta i tyleż owsa,

  • Walenty i Grzegorz Andrzejewscy po 24 garnce żyta i tyleż owsa,

  • każdy z dziesięciu półrolników po 21 3/25 garnca żyta i tyleż owsa,

  • każdy z 5 ćwierćrolników po 10 14/25 garnca żyta i owsa.

Obowiązki wobec gminy, utrzymywanie dróg itd. pozostały te same, doszedł tylko jeszcze obowiązek utrzymywania mostów w granicach gminy bez pomocy dziedzica. Stosunek tych prac został w ten sposób unormowany, że każdy półrolnik miał dawać połowę tego co kmieć, a każdy ćwierćrolnik i karczmarz jedną czwartą tego.

Separacja faktycznie została już wykonana w 1829 roku, odkąd ustało wspólne pasanie bydła, a regulacja od św. Jana 1829 roku, czyli odkąd chłopi przestali płacić czynsze na stary sposób.

Podpisanie aktu separacyjnego nastąpiło 7 grudnia 1833 roku.
S t a r a K r o b i a
Proces regulacyjny w Starej Krobi rozpoczął się w roku 1826 a skończył w roku 1833. Był tu wówczas folwark należący od 1797 roku do ekonomii krobskiej, cztery gospodarstwa kmiece (jeszcze z polskich czasów wolnych od ciężarów, dla których najstarszy dokument pochodził z roku 1762), karczmy danej w wieczystą dzierżawę Franciszkowi Polaszkowi, dwunastu gospodarstw włościańskich, w tym sześciu półśledników i sześciu ćwierćrolnych, jedno gospodarstwo półślednie, które zajmował każdorazowy owczarz folwarczny i pięciu budniarzy (chałupników), którzy posiadali tylko chałupy i to bez gruntu. Z urządzeń gminnych istniała tu szkoła z kilku morgami ziemi, której nauczycielem był Antoni Nawrocki, oraz dom z ogrodem dla skotlarza.

Prócz tego na terenie Starej Krobi pleban domachowski posiadał 3 morgi 122 prętów łąki. Również gospodarze rębowscy posiadali tu 10 mórg 179 prętów łąk nad granicą z Żychlewem, a Bukownica prawo korzystania z pastwiska na olszynie i na folwarcznych łąkach „przed zatknięciem i sprzątnieniem”.

Folwark w Starej Krobi miał natomiast prawo pasania swych owiec w pewnym czasie na pastwiskach należących do kilku wsi ekonomii.

Po regulacji pozostał główny folwark, z którego jednak odłączono trzy nowe osady.

Wniosek o uregulowanie sprawy włościańskiej wystosowała do Komisji Generalnej Regencja Poznańska dnia 7 marca 1826 roku. Gospodarze z Rębowa nie podlegali separacji ponieważ swe łąki posiadali bez jakichkolwiek służebności. Regencja postanowiła utworzyć z ziemi należącej do ekonomii nie tylko folwark ale i trzy dalsze, mniejsze osady. Zamiast pastwiska w olszynie, do jakiego rościli sobie prawo chłopi ze Starej Krobi i Bukownicy, mieli otrzymać odszkodowanie w naturze, pleban zaś w miejsce łąki w Starej Krobi równowartą łąkę w Domachowie.

Budniarze nie weszli do recesu, ponieważ nie posiadali ziemi. Karczmarz podlegał separacji tylko odnośnie posiadanej ziemi, owczarz również, lecz uwzględniono go przy separacji wsi Sułkowice, a jego role w Starej Krobi przyłączono do folwarku, gdyż otrzymał osadę w Sułkowicach.

Wszyscy chłopi posiadali już własne budynki, a nawet co do gruntów mieli już umowy określające ich służebności w formie czynszu. Kmiecie wylegitymowali się następującymi dokumentami:

imię i nazwisko

dokument

Józef Wolny

przywilej z 21 lipca 1783 roku

Marcin Kolan

przywilej z 1762 roku

Wolniak

przywilej z 1762 roku

Szczepan Polaszek

zapis sądowy z 30 grudnia 1803 roku

karczmarz

kontrakt kupna z 12 marca 1826 roku

Interesów ekonomii pilnował generalny dzierżawca Schatz.

Szkołę, którą w recesie odpowiednio uposażono, reprezentowali nauczyciel Antoni Nawrocki i proboszcz Żarliński.

Wskutek regulacji folwark otrzymał ogółem 1013 mórg 91 prętów, z czego:



ilość

rodzaj gruntu

3 morgi 171 prętów

podwórze i ziemia pod budynki

4 morgi 171 prętów

ogród na wsi

774 morgi 154 pręty

rola

117 mórg 105 prętów

łąki

60 mórg 179 prętów

pastwiska

51 mórg 31 prętów

nieużytki (drogi, rowy, itp.)

Z tej ilości ziemi obok folwarku miały być utworzone również trzy nowe, mniejsze osady.

Resztę ziemi podzielono pomiędzy kmieci, półśledników itp. Uderza fakt, że kmieciom przydzielono w stosunku do innych wiosek bardzo dużo ziemi, jak wynika z poniższego zestawienia. Widocznie już za polskich czasów chłopu w Starej Krobi wiodło się nie najgorzej, skoro mógł uprawiać tak duże gospodarstwa.

Wskutek regulacji podzielona ziemia przypadła następującym chłopom:



kmiecie

imię i nazwisko

podwórze

ogród

rola

łąki

pastwiska

nieużytki

razem

Józef Wolny

1.24

4.139

108.24

110

15.45

5.129

135.111

Marcin Kolan

0.179

3.70

106.157

-

16.91

5.151

133.102

Karol Wolniak

0.155

3.154

108.142




16.97

5.52

135.30

Stefan Polaszek

0.158

2.85

133.00

2.25

15.85

1.15

155.80

karczmarz

Franciszek Polaszek

0.44

1.161

48.19

1.165

3.101

1.83

57.33

półślednicy

Wojciech Smektała

0.87

2.26

78.132

3.98

8.35

0.155

93.173

Franciszek Kaczmarek

0.53

2.126

78.149

5.27

6.128

1.52

94.175

Franciszek Celka

0.60

3.145

76.91

3.154

6.142

4.62

95.114

Kazimierz Smektała

0.65

3.65

70.153

3.28

7.88

0.37

85.76

Franciszek Bugzel

0.56

2.144

77.154

3.97

8.60

1.105

94.22

Jakub Biernat

0.73

4.26

81.145

2.113

7.79

1.00

97.76

ćwierćrolnicy

Kazimierz Mendyka

0.27

0.168

49.12

1.41

3.142

0.123

55.153

Mikołaj Idczak

0.27

2.16

47.164

1.18

3.106

0.94

55.65

Łukasz Bugzel

0.50

2.83

47.38

1.14

3.129

0.28

54.162

Izydor Tomczak

0.29

2.29

47.141

1.14

3.14

2.21

57.14

Jan Łagodczak

0.70

1.176

48.40

1.60

3.96

0.36

55.82

Izydor Wieczorek

0.20

3.44

48.148

2.139

3.22

0.27

58.40




na szkołę

0.26

3.58

4.169

4.87

-

0.58

13.38




dla pasterza gmin.

0.60

0.55

1.59

-

-

-

1.120




dla sołtysa

-

-

9.22

0.80

-

0.60

9.162

Powyższą ziemię chłopi otrzymali wolną od jakichkolwiek robocizn i służebności, natomiast zrzekli się w zamian za to z wszelkich praw jak pastwiska itp. W miejsce tego zobowiązali się płacić roczny czynsz w wysokości:



  • półślednicy po 31 tal. 10 sgr. 6 fen.

  • ćwierćrolnicy po 18 tal. 11 sgr.

Osobno uregulowano sprawę czterech tzw. okupnych czyli kmieci. Ich ciężary wobec dworu składały się z rocznego czynszu w kwocie 42 tal. 6 sgr. 8 fen., 1 tal. stróżowego, 4 gęsi, 4 kapłonów, 1 kury, 2 mędli jaj, 2 podróży do Torunia, 3 dniówek orki, 10 dni pracy ręcznej. Prócz tego opłacał dodatkowo Tomasz Wolny tzw. „trzeci grosz”, co wynosiło rocznie 12 sgr. 9 fen. Za robociznę pobierali okupnicy od dworu pewną ilość piwa. Sprawa odstąpienia osad kmiecych była ograniczona, należało bowiem uzyskać na to zgodę dworu.

Wszystkie te ciężary reces zniósł i zamienił je na ogólną rentę roczną, podnosząc dotychczas płaconą 42 tal. 6 sgr. 8 fen. na 57 tal. 29 sgr. 7 fen., przyczym termin tej zmiany wyznaczono na 1 maja 1831 roku.

Prawo polowania pozostało przy dziedzicu. Natomiast zniesiono osobisty przymus propinacji zastrzegając jednak prawo zaopatrywania karczmy w trunki.

Podymne każdy chłop miał płacić za siebie według taryfy.

Duchowieństwo w Domachowie, jak wynka z umowy recesyjnej, pobierało od każdego gospodarstwa półśledniczego mesznego po 28 garncy żyta i tyleż owsa, czyli w sumie od wszystkich 168 garncy żyta i owsa. Meszne to pozostawiono nadal, lecz rozłożono je i na ćwierćrolników, wobec czego przypadło na każdego półślednika po 18 4/6 garncy czyli 20 6/10 mac żyta i tyleż owsa, a na każdego ćwierćrolnika 9 2/6 garncy czyli 10 3/10 mac żyta i owsa.

Kmiecie płacili kościołowi dzięki udzielonym im już dawno przywilejom względnie kontraktowi kupna tylko po 6 wierteli czyli 6 szefli 9 3/4 mac żyta i owsa.

Opłaty na szkołę miały podlegać taryfie ustalonej przez władze.

Sadzawka, położona na zachodnim końcu wsi, stała się własnością gminy. Korzystać mogli z niej wszyscy chłopi, folwark i trzy nowo utworzone gospodarstwa. Czyszczenie sadzawki należało do obowiązków całej gminy. Moczenie lnu w tej sadzawce było wzbronione.

Wskutek nowego podziału powstały i nowe drogi, mianowicie droga do Domachowa, do Sułkowic, z Krobi do Domachowa, do Wymysłowa, z Bukownicy przez łąki do traktu gostyńskiego, droga „wozowa” na zachód od traktu gostyńskiego ku łąkom. Wszystkie te drogi mieli chłopi w ciągu roku doprowadzić do stanu używalności, zaopatzryć w rowy i mosty, a w ciągu dwóch lat obsadzić drzewkami.

Użytkowanie drzew owocowych przypadało poszczególnym chłopom, których rola przylegała do drogi.

Ogrodzenie ogrodów, które znalazły się przy nowej drodze, należało do obowiązku gminy. Ponadto gmina była zobowiązana do:



  • naprawiania dróg i traktów publicznych poza obwodem starokrobskich pól

  • sprawiania sprzętu przeciwpożarowego

  • rozsyłania cyrkularzy urzędowych

  • wykonywania transportów, powód itp.

  • ponoszenia kwaterunków itp.

Ustalono też stosunek, w jakim poszczególni chłopi mieli ponosić ciężary publiczne, w ten sposób, że w stosunku do kmieci - chłopów z przywilejem - mieli półślednicy ponosić połowę, ćwierćrolnicy i karczmarz jedną trzecią, właściciel folwarku trzykrotnie tyle co kmiecie. Nowo mające powstać trzy osady zrównano co do opłat z półślednikami.

Wymiar dla pary rodziców ustalono na 4 szefle żyta, po szeflu pszenicy, jęczmienia, tatrki, prosa i grochu, morgę ziemi uprawionej na warzywa, krowę na pełnej paszy letniej i zimowej, wolne mieszkanie z opałem i światłem, z tym, że w razie śmierci jednego z małżonków pozostający otrzyma tylko połowę w zbożu i roli.

Faktyczny podział gruntów nastąpił już w roku 1829, gdyż chłopi posprzątali plony z dotychczasowych swych pól a zasiali już na nowych w tym roku.

Właścicielem folwarku był w chwili podpisania umowy Franciszek Krynkowski, a trzech nowych gospodarstw odłączonych od folwarku Józef Skotarczyk, Jan Schneider i Wawrzyniec Sikora, którzy otrzymali odpowiednio mórg 728.88, 93.156, 94.43 i 96.164.

Ogółem areał ziemi odłączonej od majątku wynosił dla:


  • 6 półśledników 561.96 mórg

  • 6 ćwierćrolników 336.156 mórg

  • szkoły 13 mórg

  • pasterza 1.120 mórg

  • sołectwa 9.162 mórg

  • razem 923.032 mórg

10 grudnia 1833 podpisano umowę recesyjną (reces regulacyjny).

1   2   3   4


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość