Strona główna

Rozdział I zagadnienia ogólne Dział Podstawowe wiadomości o prawie. Prawo


Pobieranie 22.83 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar22.83 Kb.
Rozdział I Zagadnienia ogólne

Dział 1. Podstawowe wiadomości o prawie.

Prawo to zespół reguł, norm postępowania utworzone przez uprawnione podmioty, w odpowiednim trybie w i odpowiedniej formie. Uprawnienie do tworzenia norm prawnych wynika również z przepisów prawnych, podobnie jak legitymacja do jego stanowienia.

Prawo charakteryzuje się pewnego rodzaju hierarchicznością jego źródeł. Katalog źródeł podzielony jest według klasycznego podziału na prawo prywatne i prawo publiczne.



Prawo prywatne to przede wszystkim te reguły, które decydują o wzajemnych stosunkach pomiędzy podmiotami takimi jak osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, niezależnie, czy są pracodawcami i pracownikami, przedsiębiorcami, czy reprezentują Skarb Państwa. Prawo prywatne charakteryzuje się ogromną swobodą w kształtowaniu treści stalunku prawnego, możliwością wzajemnego, wspólnego uzgadniania praw i obowiązków na równorzędnych zasadach według reguły „co nie jest zabronione- jest dozwolone”. Działanie podmiotów prawa prywatnego ogranicza jedynie nakaz lub zakaz ustawowy, zasady współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarcze przeznaczenie rzeczy. Do gałęzi prawa prywatnego zalicza się m.in. prawo cywilne, prawo rodzinne, prawo pracy, część prawa gospodarczego.

Prawo publiczne rządzi się zupełnie innymi regułami. Występuje wszędzie tam, gdzie jedną ze stron stosunku prawnego jest przedstawiciel państwa. Taki stosunek charakteryzuje się przede wszystkim brakiem równego kształtowania wzajemnych praw i obowiązków. Wynika on przede wszystkim z władczej roli podmiotów będących przedstawicielami administracji publicznej. Niewątpliwie ważnym elementem wyróżniającym prawo publiczne jest również zasada legalizmu. Wiąże się ona z działaniem na podstawie i w granicach prawa podmiotów w relacji publicznej. Do gałęzi prawa publicznego zalicza się prawo administracyjne, prawo karne, prawo konstytucyjne, prawo finansowe.

Prawo, jak wcześniej zostało podkreślone, składa się z norm, reguł zachowania. Reguły mogą mieć charakter zakazów lub nakazów. Zachowanie natomiast może wiązać się zarówno z działaniem jak i zaniechaniem. Norma prawna bywa rozumiana najczęściej jako przepis prawa. Jednakże w nauce prawa rozróżni się te dwa pojęcia i definiuje nieco odmiennie. Jako normę prawną uważa się regułę zachowania obejmującą konkretny nakaz lub zakaz zachowania się kierowaną do abstrakcyjnego lub konkretnego adresata. Natomiast przepisem prawa nazywa się zdanie zamieszczone w tekście aktu prawotwórczego lub jednostkę gramatyczną języka prawnego1. Najczęściej jeden przepis zawiera jedną normę2. Może jednak się zdarzyć, że w jednym przepisie znajdzie się wiele norm3.

Wśród rodzajów przepisów można wyróżnić:

- przepisy odsyłające- odsyłają do treści innych przepisów, maja na celu unikanie powtórzeń w aktach prawnych;

-przepisy blankietowe – dla swojego skutecznego wykonania potrzebują wydania innych przepisów,

-przepisy końcowe- rodzaj przepisów prawa zamieszczanych w końcowych częściach aktów prawnych, należą do nich m.in. przepisy uchylające;

-przepisy przejściowe- przepisy prawne stanowiące swoisty „pomost” pomiędzy nabytymi prawami pod rządami innego stanu prawnego i kontynuowaniu czynności pod rządami nowego stanu prawnego4.

Dział 2 Źródła prawa

Pod pojęciem źródeł prawa rozumie się wszelkie czynniki, które wpływają na powstawanie prawa, na treść jego postanowień oraz na samą postać, jaka jest nadawana efektom działalności prawotwórczej, nic dziwnego, że różni autorzy w różnych opracowaniach wskazują odmienne czynniki rozumiane jako „źródła prawa”5.

W piśmiennictwie najczęściej rozróżnia się „ źródła poznania prawa” i „źródła powstania prawa”.

Źródłami poznania prawa będą wszelkie czynniki mogące dostarczyć informacji o prawie np. Dziennik Ustaw, Monitor Polski.

Źródłami powstania prawa będziemy nazrywać wszelkie czynniki, które wpływają na ukształtowanie się treści przepisów prawnych6.

Koncepcja współczesnych źródeł prawa zakłada podział źródeł na powszechnie obowiązujące i wewnętrznie obowiązujące.

Katalog źródeł powszechnie obowiązujących źródeł jest ustalony przez Konstytucję RP7. Zgodnie z art. 87 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego. Warunkiem wejścia w życie powszechnie obowiązujących źródeł jest ich ogłoszenie.

Konstytucja to akt normatywny, który zajmuje najwyższe w hierarchii aktów prawnych miejsce. Stanowi podstawę wydawania innych, niższych rangą aktów prawnych. Spośród innych aktów prawnych wyróżnia ją swoista nazwa, szczególny tryb uchwalania i zmiany, najwyższa moc prawna oraz niewielka szczegółowość8.

Konstytucja reguluje kwestie związane z ustrojem politycznym i społeczno-gospodarczym państwa, określa najwyższe organy w państwie, podział terytorialny kraju oraz podstawowe prawa i wolności obywatelskie.



Ustawa jest aktem normatywnym wydawanym w procesie ustawodawczym przez Sejm i Senat, wymaga podpisu Prezydenta RP. Zajmuje wysokie, zaraz po Konstytucji, drugie miejsce w hierarchii aktów prawnych. Ustawa wyróżnia się spośród innych źródeł prawa ogólnością, zawiera przepisy o charakterze abstrakcyjnym, co oznacza, że reguluje sytuacje mogące zaistnieć w przyszłości. Przepisy adresowane są do osób określonych w sposób generalny np. „każdy”, „obywatel”, „pracodawca”. Ustawy są jedynym aktem prawnym w systemie źródeł prawa, który może zawierać normy nakładające na obywateli obowiązki. Inne akty niższej rangi konkretyzują jedynie zakres tych obowiązków. Ustawy do swojego obowiązywania potrzebują odpowiedniego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Podstawową jednostką redakcyjną ustaw jest artykuł (w skrócie „art.”). Ustawy mogą mieć różne nazwy np. Karta Nauczyciela, Ordynacja podatkowa, czy Kodeks postępowania administracyjnego.

Rozporządzenie to akt wykonawczy do ustawy. Wykonuje postanowienia ustawowe, jest wydawany na podstawie delegacji ustawowej przez ministrów, Radę Ministrów, Prezydenta RP, Krajową Radę Radiofonii i Telewizji. Do swojego obowiązywania potrzebuje podpisu osoby, która wydaje ten akt. Wymaga także ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Podstawową jednostką redakcyjną rozporządzenia jest paragraf (w skrócie „§”).

Akty prawa miejscowego to akty prawne obowiązujące na wąskim terytorialnie obszarze, stanowione przez organy lokalne, adresowane do mieszkańców danego terytorium. Wśród organów posiadających kompetencje do wydawania aktów prawa miejscowego należy wymienić: organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego (radę gminy, radę powiatu, sejmik wojewódzki) oraz organy administracji rządowej o charakterze terenowym (wojewoda). Prawo to może być wydawane w różnej formie. Najczęściej w fomrmie uchwał, a także w formie zarządzeń i rozporządzeń. Te ostatnie dotyczą wyłącznie kompetencji wojewody, nie są one tymi samymi rozporządzeniami, które wydawane są np. przez Radę Ministrów. Do ich obowiązywania wymagane jest podpis uprawnionego podmiotu i ogłoszenie w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym.

Drugim rodzajem źródeł prawa obok powszechnie obowiązujących są źródła wewnętrznie obowiązujące. Mają one postać zarządzeń, regulaminów, statutów, uchwał (jeśli nie zaliczają się do aktów prawa miejscowego). Do tego katalogu można zaliczyć również decyzje, postanowienia, czy umowy. Ich charakterystyczną cechą jest określenie adresata w sposób wąski, konkretny np. Jan Kowalski, pracownicy Zespołu Szkół w Raciborzu, a także regulowanie kwestii szczegółowych wiążących adresatów konkretnych grup zawodowych, konkretnej osoby lub użytkowników zakładu publicznego. Do swojego obowiązywania niezbędne jest podanie do publicznej wiadomości. Nie są to jednak akty o wysokim formalizmie stąd też ogłoszenie może być w sposób zwyczajowo przyjęty np. na tablicy ogłoszeń. Akty prawne o charakterze wewnętrznym powinny być wydawane na podstawie ustaw i nie mogą powtarzać przepisów, które zamieszczone są w aktach powszechnie obowiązujących.



1 A. Bator, W. Gromski, A. Kozak i inni, Wprowadzenie do nauk prawnych. Leksykon tematyczny, Warszawa 2006, s. 189.

2 Np. art. 642 §1 K.c. „W braku odmiennej umowy przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła”.

3 Np. Art. 24h ust. 5 u.s.g. „5. Zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta składają pierwsze oświadczenie majątkowe w terminie 30 dni od dnia powołania na stanowisko lub od dnia zatrudnienia. Do pierwszego oświadczenia majątkowego zastępca wójta, sekretarz gminy, skarbnik gminy, kierownik jednostki organizacyjnej gminy, osoba zarządzająca i członek organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoba wydająca decyzje administracyjne w imieniu wójta są obowiązani dołączyć informację o sposobie i terminie zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, jeżeli prowadzili ją przed dniem powołania lub zatrudnienia. Kolejne oświadczenia majątkowe są składane przez nich co roku do dnia 30 kwietnia, według stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedniego, oraz w dniu odwołania ze stanowiska lub rozwiązania umowy o pracę”.

4 Zob. więcej A. Bator, W. Gromski, A. Kozak i inni, op.cit., s. 19-192.

5 Zob. J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa …, s. 108

6 Idem. s. 109-110.

7 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r., Dz.U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.

8 Op.cit., s. 112.



©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość