Strona główna

Słowo wstępne


Pobieranie 288.68 Kb.
Strona6/6
Data18.06.2016
Rozmiar288.68 Kb.
1   2   3   4   5   6
1789

Aby się móc rozkoszować wynikami ludzkiego rozumuj maszyną ogniową przybył tutaj

Pentzky

Medic. Dr.


1790
4 wrzesnla 1790 zwiedził nowozałożoną kopalnię ołowiu i srebra w Tarnowskich Górach książę sasko - wajmarski w towarzystwie poety i tajnego radcy Goethego. Obaj dostojni goście raczyli sobie pokazać i objaśnić na nowo podjęte górnictwo i wszelkie z niem związane przygotowania.

Karol August von Weimar

J. W. v. Goethe
Brać górnicza z okazji pobytu przyjęła poetę niemieckiego następującym Wierszem:

Witaj chlubo Germanji na śląskich niwach!

Witaj nadobny synu Tuista! [ Nazwa bóstwa albo praojca starych ludów germańskich]

Tutaj na drugim tronie dzikiej Morwenji [U Ossiana nazwa Północnej Szkocji.]

Tu gdzie potomstwo Wulkana dla mężnych

Z łona matczynego Herthy [Starogermańska nazwa: matka ziemia i matka bogów] broń wykuwa

Tu gdzie szlachetne srebro od kruszców oddziela,

A otchlań ognista aż pod niebiosa pryska.


A oto wiersz Goethego:

Do bractwa górniczego w Tarnowskich Górach.

Zdala od wykształconych ludzi na rubieżach

państwa co nam pomoże

Skarby odkrywać i szczęśliwie dobywać na światło dzienne?

Rozum i rzetelność tylko wspomaga

bo oboje są

Kluczami do wszelkiego skarbu

który ziemia kryje.

4 września 1790 r.

Goethe [Festschrift des XII allgemeinen deutschen Bergmannstage in Breslau 1913, str. 133 134.

Goethe z księciem i Redenem udał się z Tarnowskch Gór do Krakowa, Wileliczki i Częstochowy. Nazywa on Górny Śląsk już wtedy interesującym, a doświadczenia tu nabyte zużytkowuje potem w Wirtembergji.]


Jako odpowiedź na powyższy wiersz Goethego napisał wyższy urzędnik górniczy w Tarnowskich Górach, niejaki Jerzy Gosselius, także wierszem:
Choć na rubieżach państwa, lecz jeszcze przy wykształconych ludziach

Co wam z dumą atycką i z prostej dziwaczności

Niebezpieczny poeta ubogiego Wertera zarzucił

Znajdziecie prawdziwie przez to, co wam wielkodusznie zostawił,

I co więcej warta, niż żart lub dworne drwinki,

Światło rozumu pod osłoną poczciwości

Co dla prawdziwego szczęścia większości wykształconych,

Lepiejby było - wyście to zostawili w ziemi ukryte.

Kopalnia Fryderyka, 10 kwietnia 1793

Jerzy Gosselius


12 listopada

Wierni synowie ziemi, którzy w łonie ziemi

Pozbawiacie się słońca i mile świecącego księżyca,

Niech was wynagradza nigdy niewysychającymi skarbami.

Radości dnia niech waży bólami nocy!

Karol Christjan Muller

król. radca dworu i sądowy przy wyższym urzędzie państwowym w Brzegu
1791

Uczuć moich bowiem nie mogę slowami opisać, ale napewno zabiorę je ze sobą do grobu, dzieło chwali tu bowiem samego swego mistrza i trzeba je osądzić tak jak ja to jestem w stanie zrobić po 75-letniej służbie i po uzyskanych doświadczeniach w dalekich krajach, ażeby móc oszacować wartość 8 -l etniej pracy.

Fryderyk Heinitz
19 maja

Fortuna bez rozumu jest podobna do tapety.

Schulz

mechanik z Wrocławia


19 lipca

Jak szczęśliwy to kraj, który na powierzchni ziemi pożywczą pszenicę, w jej łonie kuszące kruszce i synów sztuki na swoich niwach gromadzi, którzy potrafią mu jego skarby wykradać i ich używać, a dla dalszych prowincji są w stanie czynić je pożytecznemi! Pokój i bezpieczeństwo i błogosławieństwo nieba niech zawsze spoczywa na niwach tych.

Jan Fryderyk Zollner [Znany pedagog - teolog (1753-1804) zużytkował doświadczenia swojej podróży w dziele: "Podróż do Śląska i Polski".]

wyższy radca konsystorza i proboszcz w Berlinie


26 lipca

napisał pewne zdania do księgi pamiątkowej Jan Gottlieb Schummel [Wszechstronny pisarz, (174-1813) napisał: "Podróż przez Śląsk w lipcu i sierpniu roku 1791".], proboszcz przy kościele św. Elżbiety we Wrocławiu, z wewnętrznym niesmakiem wobec ujemnych zdań o Górnoślązakach, których odparcie miało być najbliższą pracą. Słów tych w księdze pamiątkowej, pod tą datą umieszczonych, brak.


11 wrzesnia

Miałem szczęście oglądać tutejszą kopalnię.

Christjan Haenel

inspektor gospodarczy księcia wirtemberskiego


14 wrzesnia

Kto chce poznać na mocy własnego doświadczenia albo przez zwiedzanie innych krajów i znajdującego się w nich górnictwa, które niezmierne trudności ma do pokonania, które są związane z wszystkim postępem i sztuką górniczą w otwieraniu i odnawianiu górnictwa, ten powinien zwiedzić górnictwo tarnogórskie z wrażeniami pełnych uczuć i gorącego uznania i życzyć dyrektorowi, hrabiemu Redenowi i jego urzędnikom, którzy przy tak wszechstronnej wiedzy, pilności i gorliwości, swego kierownika dokonali tak szczęśliwie wspaniałego dzieła, serdeczne Szczęść Boże!

J. W. B. v. Heinitz,

starosta górniczy elektora saskiego


Wiedza może być doprowadzona aż do podziwienia, o czem się przekonałem 29 września 1791 roku.

Muecke
8 października

Niech się rozwija dla szczęścia Śląska i naszych potomków górnictwo tarnogórskie aż dojdzie do najwyższej doskonałości.

von Poser

rotmistrz na Pawłowie
12 października

Wieczne Szczęść Boże życzy z serca Tarnogórzanom i cieszy się, że mógł oglądać maszynę parową, arcydzieło rozumu ludzkiego.

C. Seyffert

sekretarz v. Larisch'a


21 listopada

Także moja małość miała to szczęście oglądać podzie.ia tak ważnej kopalni srebra i ołowiu i widzieć maszynę parową.

Harzez

szychtmistrz w Miedzianej Górze


28 listopada

Jak potężnym jest człowiek,

Gdy myśli do jednego celu skupi,

Gdy nie ustąpi i nie zachwieje się,

Zanim śmiały czyn nie uwieńczy go.

Na widok maszyny parowej na kopalni Fryderyka

von Schroter referendarjusz wrocławskiej kamery domen i wojny
1792

12 kwietnia

W podróży powrotnej z Dolnego Śląska widziałem tutejsze sławne maszyny ogniowe, przyczem przyszła mi myśl, jak wielkie musi być bogactwo wiedzy i dobroci Wszechmocnego Ojca i jak bardzo sprawdza się, że człowiek jest arcydziełem stworzenia, że jest pochodzenia boskiego, który bogactwo tego błogosławieństwa Bożego nietylko znaleźć potrafi, lecz także celem udoskonalenia swego rodzaju używać potrafi.

W tej wzniosłej myśli niech górnictwo tarnogórskie będzie błogosławione!!!

Jan Klapsia

polsko-niemiecki kaznodzieja w Jaworzu pod Bielskiem


16 maja

Niżej podpisanemu przypomniało się na widok maszyny ogniowej miejsce z Szekspira, gdzie mówi, że są rzeczy na ziemi i niebie, o których się naszym filozofom nie śniło.

Karol Lamprecht
28 kwietnia

Także w ziemskiem życiu górnośląskiem trafiają się godziny niebiańskie.

E. F. Rottberg
1793

10 kwietnia

Szczęść Boże szczęsna kopalnio Fryderyka!

Rozpamiętywam sobie w tej izbie,

Mój Boże, co na tym skrawku ziemi

Sztuka człowiecza sprawiła,

Że tak wiele ludzi znajduje wyżywienie,

A dobroć Boża bywa sławiona.

Szczęść Boże!

Odpisane od mej siostry, przysięgłej.

Joanna Karolina Heppner, z domu Lange,

Jan Ernest Lange, burmistrz W. Strzelec

Józefa Lange, z domu Scotti
23 września

Podziw mój przy oglądaniu kopalni tarnogórskiej doszedł aż do zdumienia. Karol Fryderyk Ganschur

sztab. batt.?

pod Dalwig


1795

2 lutego


Tantalowi jesteście podobni, górnicy!

Co ów pożądał - leży u waszych stóp,

Lecz jak bardzo to boleć musi,

Że nie możecie brać i używać skarbów tych,

Gdyż tylko widok ich jest waszym udziałem.

Wellmann,

L. d. R. G.
1797

27 maja


Badacza ludzi uderza, że ślady najwyższej kultury łączą się ze śladami najwyższej niekultury na jednem miejscu.

Z głębokim szacunkiem i wdzięcznością dla kierowników i ich pomocników pisał te słowa

Karol Witte [Autor dzieł o wychowaniu (1767-1845), sławny przez swe cudowne dziecko, Karola Witte, który w 14. roku życia został doktorem praw.]

kaznodzieja w Lochau pod Halle


5 lipca

Niech inni namiętności okiełzają

Drudzy niech usiłują zwalczyć żywioły, Tarnogórzanie!

Wy zaprzęgacie żywioły, a one przez was prowadzone,

Czynią co im rozkazujecie.

Christjan Gottfried Klose,

pastor z Domantze, pod Świdnicą
20 lipca

Do wnętrza natury nie wniknie żaden duch stworzony.

Oto co tu doznałem na widok tych sił,

Które takie ogromne rezultaty wydają,

Przekonałem się o tej prawdzie.

Karol Selbstherr,

sekretarz dyrekcyjny z Nysy
1801

5 wrzesnia

Pozdrowienie szlachetnej kopalni Fryderyka!

Gdzie bogaty skarb zaprasza wesoło górnika,

I świecący kruszec przez mocny kamień wapienny błyska.

Gdzie sztuka stale z burzą żywiolów mocuje się,

Gdy się o ramię słodkiej nadziei opiera.

C. F. Jasche

hrabiego Stolberg - Wernigerode kadet górniczo - hutniczy
29 sierpnia

Pozdrowienie tym, którzy udoskonalają sztukę, cześć godnemu mężowi, który pierwszy jako górnik wydarł ziemi skarby.

Rumpf,

rendant głównego urzędu cłowego w Koziegłowach, Prusy połudn.


20 sierpnia

Podziwiałem w towarzystwie kupca Koenigera triumf ducha ludzkiego.

Friese,

poborca podatkowy


1805

1 września

Oglądałem z podziwem i zachwytem pierwszą tutaj ustawioną maszynę parową i zawdzięczam rozszerzenie mej wiedzy górniczo - hutniczej z wewętrznem wzruszeniem) udzielonej mi dobrotliwie) nauce i przyjacielskim wskazówkom pracujących na Śląsku pruskim współbraci górników moim zasłużonym przyjaciołom i dobrodziejom.

Marien Ant. Manz,

właściciel kopalń żelaza i ołowiu w Jacobany na Bukowinie
1806

28 czerwca

Tylko ten jest panem ziemi,

Który jej głębokości mierzy,

I o wszelkich trudnościach w jej łonie zapomina

Jan Eduard Ullmann,

urzędnik kopalniany z Saksonji
Gottlieb v. Rimultowski et Kornitz

na widok maszyny ogniowej w Tarnowskich Górach.

Żywiołów siły ważył rączy duch myślenia,

I pod swojem berłem nagiął nawet drogi stworzenia


Napróżno grozi mu w szybie głębokim wojną powódź wodna

Do służby zmusi ją potęgą mocy swej i odniesie zwycięstwo

Złączone stoją do jego usług i żar ognia i moc wody -

I u stóp sztukmistrza leży wróg, który mu zagrażał,

Ty, który mienisz się być mędrcem i urągasz sztukom. -

Podziwiaj wzloty tego ducha i ucz się pracy.


1814

18 kwietnia

Nie tylko dzisiaj z okazji pożegnania się z Tarnowskiemi Górami życzę całemu tutejszemu personałowi górniczemu moje serdeczne - Szczęść Boże -, lecz także tam na zimnych lodowcach, dokąd wracam, pozostanę wiernym i wdzięcznym za doznane zaszczyty i dobroć, którą mi tu okazano.

Oby Opatrzność Boża zachowała te piękne kopalnie!

Jan Hitz,

kierownik kopalni w Kantonie Graubunden, Szwajcarja


1819

4 wrzesnla

Żywioły pokonywać,

Ujarzmić ducha ziemi potęgę

To górnika zadanie

Aż do grobu cichej nocy.

Jemu poruczono badanie

Przez sztukę i wiedzę badanie

I jego słucha żar ognia i pary moc.

Aby surowe przekształcił on, materja duchowi poddaje się

Z martwego życie rozwija się,

Iskrę Bożą niech uwolni on.

Steinbeck
1820

23 marca


Podczas mego 5-letniego tutaj pobytu miałem okazję poznać wysoką kulturę tutejszego górnictwa i hutnictwa, a szczególnie przekonałem się od dzisiaj przez objechanie tutejszych kopalń, że dzieło, które z rozumiem zostało przemyślane, z siłą rozpoczęte i z wytrwałością przeprowadzone, musi dojrzeć, osiągając wspaniały wynik. Tylko po dokładnem zaznajomieniu się z trudnościami miejscowemi i stosunkami w czasie ponownego podjęcia i rozwoju kopalnictwa z jednej strony, a potężnych czynników rządowych podjętych w tym celu, może zasługa tych być należycie oceniona, którzy ruch jego aż do mistrzostwa najpierw doprowadzili i jeszcze dotąd utrzymują.

Ci, którzy, stanowi górniczemu nie życzą jego osobistych rzekomych korzyści, których on używać powinien, niech tu przyjdą. Tutaj niech się zaznajomią nietylko z kilofem lecz także z kurzawką, wodami kopalnianemi, a niech tym przeciwstawią zarobek górnika, a zarumienią się. Nie rozumiem jak ludzie, których życie składa się tylko z jednego pasma odmawiania sobie wielu rzeczy, mozołów i niebezpieczeństw, mogą być ze swego zarobku zadowoleni. Ale tylko w poczuciu spełniania zasług dla swego stanu ludzkiej społeczności, daje górnik pierwszym pierwszeństwo, przed wszystkiem innem i to z dumą i radością, bez względu na swoje bezradosne życie.

Ktoby powątpiewał w prawdę tych wynurzeń, ten niech słucha, czemby Górny Śląsk w innym razie stał się, niech się przekona czem jest obecnie, i niech spyta przyszłości, czem jeszcze będzie. Górnictwo i hutnictwo postawiło kraj ten o kilka wieków wcześniej w rzędzie cywilizowanych krajów, niżby się to było w innym wypadku stalo.

Górnictwo to wzbudziło i wykształciło zdolne głowy, mężów o wysokiej wiedzy z wszechstronną roztropnością i wiernych poddanych państwa, którzy sumę swej wiedzy i zasług także na otoczenie swe przelali, i przez tych w szerszych rozmiarach przyczynili się do wykształcenia ludowego.

Przez ożywiony ruch wprowadzony w obieg pieniądz stworzył dla Górnoślązaka nowe potrzeby, stąd życie nabrało większego impulsu na wewnątrz, a rozwinęło handel na zewnątrz i zaznajomiło w ten sposób kraj ten z rozkwitem innych sąsiedzkich krajów. Ach! kto to wszystko rozważy bez uprzedzenia i nie z niskiem samolubstwem i słabym przesądem, ten jako patrjota zgodzi się napewno ze zdaniem zarówno prawem jak otwarcie wypowiedzianem przez pewnego wysoce zasłużonego męża. Obowiązkiem państwa jest starać się o utrzymanie górnictwa. Z uczuciem żalu żegnam się z krajem tym, wobec którego miałem uprzedzenia, składam należne dzięki mężom, którym tak wiele zawdzięczam.

v. Kreyner,

król. pruski, kadet górniczo - hutniczy z Dolnego Harzu
1804

12 sierpnia

Attiree par la renommee qui se plait a suivre les pas du genie, je suis venue, j'ai vue, j'ai admiree l'art qui devore a la nature les elements et qui par un combat heureux de ses forces, les tournant a son gre les fait reparaitre des antres qu' elle leur assigne. Tout triomphant l'avoir cedee, pour en paraitre plus magnifique.

Constance Biernacka

Paul Biernacki
W tłumaczeniu:

Przyciągnięta sławą, która lubi chodzić śladami genjusza, przybyłam, ujrzałam i podziwiałam sztukę, która ujarzmiając żywioły w przyrodzie,

stacza szczęśliwa walkę swojemi siłami, kierując kieruje niemi według swej woli każe im się przebijać między czeluściami, które im wyznacza. Triumfuje całkowicie, że ustąpiły, aby jeszcze więcej zajaśniały.
Joseph de Wybicki, avec ses deux fils Lucas et Joseph fait un voyage mineralogique. C'est avec la plus grande utilite et satisfaction, qu'il s'arreta trois jours dans les environs de Tarnowitz, ou il y a tant de choses a voir et encore si peu connus dans l'etrangers.
Józef Wybicki odbywając podróż naukową zatrzymał się z swymi synami przez trzy dni w Tarnowskich Górach i okolicy, gdzie się tyle rzeczy godnych widzenia znajduje, i które tak mało jeszcze są zagranicy znane.

Odniósł wiele pożytku i przyjemności.


1819

8 sierpnia

Guide par l'art et l'industrie de l'homme puissant, le pauvre creuse peniblement la terre pour en tirer des tresors qui ne sont point pour lui et qui servent autant a la ruine du genre humain qu'a son bonheur. La mine qui fournit les instruments d'agriculture et qui prodigue ses filons pour faciliter les echanges commerciaux, sert ceussi comme d'Arsenal souterrain a l'ambition humaine et devient pour les nations ennemis aveuglement les instruments terribles de la mort et de la destruction.

Tarnowitz is in fact one of those interesting places that calI forth many interesting subjects to humanity, there nature displays its richess and amongst many treasures one is certainly highly to be praised the Directors real hospitality.

Alfred Labonadiere, Esqur.
W tłumaczeniu:

Prowadzony sztuką i przebiegłością człowieka dzielnego, ubogi rozbija z trudem ziemię, aby jej wydrzeć skarby, które nie są dla niego i które służą nietylko zgubie rodzaju ludzkiego, ale też i jego szczęściu. Kopalnia, która dostarcza narzędzi rolnictwu i wydaje na łup swoje czeluście, aby uniemożliwić wymianę handlową, służy także jako arsenał podziemny dla ambicji ludzkiej i staje się dla narodów wrogich bezwiednie okropnem narzędziem śmierci i zniszczenia.

Tarnowskie Góry są rzeczywiście jednem z tych interesujących miejsc, które wzbudzają zainteresowanie u ludzkości. Tutaj przyroda rozlała swoje bogactwa, ale pomiędzy wielu skarbami jeden zasługuje na wysokie uznanie, którym jest szczera gościnność dyrektorów.
1821

21 maja


J'ai entrepris un long voyage pour visiter la Haute Silesie; j'y ai trouve plusque je n'esperais. Je part sans desirs, mais non pas sans regrets. Puissent ceux, les ont insprires par leur complaisance attentive et leur soin eclaire, en parcourant ces lignes son souvenir encore de moi.

J'ai vu la prosperite brillante des mines de ce Pays, j'ai vu les grands travaux presque popularises. Puisse cet Etat florissant s'accroitre encore, par les grands, travaux, que l'industrie et la science aident une administration surveillante a continuer sans relache.

Lu. Talabot de Paris
W tłumaczeniu:
Przedsięwziąłem daleką podróż, aby zwiedzić Górny Śląsk. Znalazłem tu więcej niż się spodziewałem. Odjeżdżam bez życzeń, ale nie bez żalu. Niech ci, którzy to uczucie we mnie wzbudzili swoją uprzedzającą grzecznością i ich trudem w objaśnianiu, czytając te wiersze, przypomną mnie jeszcze sobie.

Widziałem powodzenie znakomite kopalń t go kraju; widziałem pracę

ogromną, prawie że powszechną. Niechże państwo kwitnące to jeszcze się podniesie wielką przedsiębiorczością, niech przemysł i wiedza wspierają administrację przezornie w dalszym ciągu bez przerwy.
1822 .

4 maja


Un pays qui offre au voyageur de nombreux sujets d'instruction et ce doux rapport de societe ne peut que laisser agreables souvenirs.
W. Mauer,

Aspirant au corps royal de mines de France


W tłumaczeniu:

Kraj, który przysparza podróżnikowi licznych przedmiotów pouczających i daje dowód łagodnych stosunków społecznych pozostawia tylko słodkie wspomnienie.



W. Mauer,

aspirant w król. korpusie kopalń francuskich.
1   2   3   4   5   6


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość