Strona główna

Status prawny islamu w Belgii streszczenie Anna Szul-Szywała


Pobieranie 18.32 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar18.32 Kb.
Status prawny islamu w Belgii – s t r e s z c z e n i e

Anna Szul-Szywała




  1. Uwagi ogólne:

    1. rozdział państwa i religii w Belgii

    2. forma i skutki uznania religii przez państwo ( brak podmiotowości, finansowanie z budżetu państwa)

    3. uznane religie i akt z 1870 roku

Status prawny islamu w Belgii podporządkowany jest generalnej, obowiązującej także inne religie, zasadzie rozdziału stosunków między państwem, a kościołem, przy czym rozdział ten zawiera zarówno elementy modelu współpracy jak i separacji sfery świeckiej od duchowej.

Państwo występuje jako nadrzędny podmiot publicznoprawny, który na drodze umowy z organem przedstawicielskim danego wyznania decyduje o treści wzajemnych praw i obowiązków obu podmiotów tak ukształtowanego stosunku publicznoprawnego. O uznaniu danego kościoła, a więc także islamu, władne decydować jest tylko państwo. Umowa taka nie ma jednak charakteru prywatnoprawnego, lecz polega na wydaniu aktu prawnego określonego typu. Termin umowa, jakim często taka ustawa jest określana, odbiega więc od swojego właściwego, normatywnego znaczenia i odwołuje się raczej do samej sfery negocjacji poprzedzających jej wydanie, a także do faktu, iż w ustawie takiej znajdują się prawa i obowiązki obu stron, co przywołuje na myśl klasyczny kontrakt.

Islam, a także inne wyznania, nawet te uznane przez państwo, nie posiadają podmiotowości publiczno- ani cywilnoprawnej. Podmiotowości takiej nie uzyskują także żadne jednostki organizacyjne danych kościołów. Uznanie przez państwo wiąże się natomiast z uregulowaniem pewnych kwestii, takich jak finansowanie działalności kościołów ze środków publicznych ( w tym wypłacania pensji duchownym), a także opłacanie nauczycieli religii ( przy czym o wyborze nauczyciela decyduje związek wyznaniowy). Nie dokonanie przez państwo aktu uznania religii nie powoduje automatycznie restrykcji w praktykowaniu kultu, ani organizowaniu praktyk i nauk religijnych, lecz wówczas państwo nie partycypuje w wydatkach związanych z taka działalnością.

Dla pełnego obrazu relacji między państwem a religią w Belgii należy pamiętać, że kraj ten zamieszkuje w większości ludność katolicka ( ok. 75%) i w związku z tym uregulowanie stosunków z Kościołem Katolickim stanowiło punkt wyjścia dla określenia sfery przedmiotowo prawnej wzajemnych relacji także z kościołem zreformowanym, gminą żydowską, a także w dalszym okresie z kościołem anglikańskim oraz prawosławnym rosyjskim i greckokatolickim. Uznanie islamu okazało się jednak niemożliwe drogą rozciągnięcia postanowień aktu z 1870 roku, normującego stosunki państwa i religii, a który to akt legł u podstaw uporządkowania ww. uznanych kościołów.


  1. Przyczyny uznania islamu w 1974 roku:

    1. liberalna polityka migracyjna i duży napływ imigrantów wyznania muzułmańskiego

    2. kryzys naftowy lat 70-tych

    3. wzrost znaczenia Belgii jako europejskiej i światowej siedziby wielu organizacji

Uznanie islamu przez Belgię, obok 6 innych religii, wiązało się z napływem cudzoziemców z Maroka, potem z innych krajów Maghrebu, ale także i Turcji. Rosnąca liczba imigrantów, zachęcanych liberalną polityką państwa, które nie tylko gwarantowało pewne prawa emigrantom, lecz także aż do roku 1977 płaciło połowę kosztów sprowadzenia współmałżonka oraz dzieci do lat 21, pozwala oszacować liczbę wyznawców islamu na około 300 tys. osób. (Obecnie prawo do pobytu na terytorium Belgii mają małżonek, po spełnieniu określonych warunków, oraz niepełnoletnie dzieci pracownika migrującego. Wprowadzono też pojęcie połowicznego, czy częściowego obywatelstwa, bez biernego ani czynnego prawa wyborczego, przyznawanego młodszym imigrantom, co w dalszym ciągu powoduje, że polityka migracyjna Belgii, pomimo wprowadzanych obostrzeń, ma charakter sprzyjający osiedlaniu się w tym państwie).

Oprócz rosnącej liczby imigrantów wyznających islam, przewyższającej ogół osób wyznania żydowskiego i anglikańskiego, kolejnym powodem zainteresowania prawodawców belgijskich ewentualnym uznaniem islamu stał się kryzys naftowy w latach 1973-74. Politycy liczyli na to, iż przyznanie przywilejów dla osiedlającej się w Belgii ludności arabskiej nie pozostanie bez znaczenia na arenie międzynarodowej i może przyczynić się do poprawy stosunków z krajami OPEC.

Ponadto coraz więcej organizacji międzynarodowych zaczęło lokować swoje siedziby w Brukseli, co pośrednio powodowało zainteresowanie także tematyką świata arabskiego i islamu.

Wszystkie te czynniki sprzyjały więc koncepcjom skłaniających państwo do formalnego uregulowania swoich stosunków z wyznawcami islamu.


  1. Reprezentacja islamu

    1. decydujące znaczenie Centrum Kultury Islamu

    2. wpływ rządu marokańskiego i tureckiego Diyanet’u

    3. Jama’at al-Tabligh

    4. Executif de muzulmanes de Belguique

Zdecydowanie najtrudniejszym problemem, jaki pojawił się przy tej okazji, stało się wyłonienie jednolitej reprezentacji religijnej, która mogłaby uczestniczyć w dialogu z państwem i występować w imieniu wszystkich lub przynajmniej większości muzułmanów. Ostateczne dookreślenie stosunków pomiędzy państwem a islamem w umowie z 1974 roku okazało się jednak rozwiązaniem o charakterze formalnym, nie przystającym do rzeczywistości społecznej. Centrum Kultury Islamu ( Islamic and Cultural Centre), któremu rząd belgijski udzielił legitymizacji do występowania w roli ciała reprezentacyjnego, nie uzyskało poparcia społeczności muzułmańskiej. Przy braku możliwości prowadzenia skutecznego dialogu między państwem, a wspólnotą muzułmańską, uznanie islamu przez państwo miało więc wymiar prawie że symboliczny. Otwarto jedną szkołę islamską fundowaną ze środków państwowych, a także na szeroką skalę wprowadzono naukę religii do szkół publicznych, jednakże poza tymi aktami współpraca na szerszą skalę między oboma podmiotami nie została podjęta, a to znów ze względu na brak uznanej reprezentacji.

Trzeba tutaj wspomnieć o konkurencyjnych wobec Centrum Kultury Islamu organizacjach religijnych skupiających muzułmanów w Belgii. Oczywiście nie bez znaczenia jest fakt kraju pochodzenia imigrantów. I tak, meczety marokańskie pozostają względnie niezależne od innych organizacji islamskich, aczkolwiek pewien wpływ na ich funkcjonowanie ma organizacja Amicales oraz ambasada marokańska, która m.in. mianuje nauczycieli religii oraz ułatwia kontakt z kulturą marokańską. Turcja natomiast sprawuje nadzór nad wyborem nauczycieli religii oraz mianowaniem imamów za pomocą Diyanet’u. Diyanet kontroluje także wiele stowarzyszeń religijnych, łącznie z obrotem przez nie prawami majątkowymi.

Ważny jest także rosnący wpływ działalności organizacji Jama’at al-Tabligh, która od połowy lat 70-tych zaczęła zakładać swoje centra, jako stowarzyszenia zgodnie z regulacjami prawa belgijskiego, chociaż nie była do tego obligowana normatywnie. Jej wpływ przejawił się przede wszystkim w ustanowieniu w 1985 roku Federacji Meczetów oraz Stowarzyszeń Kultury Islamu, która stała się organizacją konkurencyjną wobec Centrum Kultury Islamu.

Brak jednolitej reprezentacji, a także


  1. Skutki prawne aktu z 1974 roku, uznającego islam:

    1. organizacja terytorialna

    2. finansowanie ze środków państwowych

Ustawa z 1974 roku uznawała islam jako religię skupiająca się w prowincjach, a nie jak inne religie w mniejszych jednostkach terytorialnych, gminach. Ustalono też zarysy pensji dla imamów, a państwo przyjęło na siebie także obowiązek dofinansowywania budowy i utrzymania w 30% miejsc kultu oraz mieszkań dla duchownych. Natomiast dopiero w dekrecie królewskim, który datował się na 4 lata później miano dookreślić resztę wzajemnych praw i obowiązków, w szczególności przesłanki przynależności do związku wyznaniowego i prawa wyborcze z tym związane. W ciągu kilku następnych lat przyjęto zasady wynagrodzeń dla imamów, porządek ich hierarchii, w oparciu o analogiczne rozwiązania dla kościoła protestanckiego.

Mimo wydania wspomnianych aktów legislatywnych, faktyczna ich realizacja nie następowała ze względu na, jak to już wyżej zostało podkreślone, zróżnicowanie społeczności muzułmańskich i brak jednolitej reprezentacji, która zostałaby uznana zarówno przez państwo jak i samą społeczność.

W latach 80-tych znaczenie uznawanego dotychczas Centrum Kultury Islamu zaczęło zupełnie tracić swoje znaczenie, szczególnie po zabójstwie jego lidera, posądzanego o zbytnią liberalność poglądów, zwłaszcza przy okazji afery Rushdiego. W wyniku takiego uformowania się stosunków, rząd belgijski starał się zastąpić Centrum przez Wysoka Radę Muzułmanów w Belgii, skupiającą ambasadorów świata arabskiego, przedstawicieli Światowej Ligi Arabskiej, a także przedstawicieli organizacji imigrantów.



Konsekwencją braku organu legitymizowanego do występowania w imieniu wszystkich muzułmanów było nie opłacanie przez władze publiczne pensji duchownym, a tylko finansowanie nauczycieli wyznaczanych do nauki religii.

Sytuacja zmieniła się wraz z powołaniem Executif de muzulmanes de Belguique jako pełnoprawnego organu przedstawicielskiego, jednakże samo powstanie ciała reprezentacyjnego nie spowodowało skonsolidowania społeczności muzułmańskiej, jednak umożliwiło w większym stopniu realizowanie postanowień umowy z 1974 roku.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość