Strona główna

Struktuta organizacyjna sbn rp


Pobieranie 26.44 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar26.44 Kb.
prof. dr hab. inż. Waldemar KITLER

Wydział Bezpieczeństwa Narodowego AON

STRUKTUTA ORGANIZACYJNA SBN RP

Zarys sytuacji problemowej

Strukturę organizacyjną traktujemy, za Leszkiem Krzyżanowskim, jako zbiór elementów i relacji między nimi lub też alternatywnie jako zbiór relacji określonych na zbiorze elementów1. Można więc traktować strukturę jako sposób powiązania ze sobą elementów w systemie lub też jako sposób zespolenia składników organizacji w całość, uwzględniający wspólny cel2. Idąc dalej tokiem takiego rozumowania w badaniach przyjęto, że mając na uwadze strukturę organizacyjną SBN RP traktujemy ją jako:



  • zbiór elementów, na którym opisano relacje je porządkujące wedle określonego celu zachowania się systemu, jego misji jako całości, celu i funkcji elementów składowych oraz istoty procesów, w których uczestniczą;

  • oddziaływania wszelkiego typu między tymi elementami, między ich składnikami wewnątrz nich, a także relacje zachodzące podczas różnych procesów, w których te elementy uczestniczą;

  • uporządkowanie wysiłku całości, w czasie i przestrzeni, dla zapewnienia osiągania efektu systemowego i wysokiej skuteczności działania całego systemu lub jego części.

Złożony i wieloaspektowy charakter funkcji realizowanych przez państwo w dziedzinie bezpieczeństwa sprawia, że ich przedmiotowym i podmiotowym odpowiednikiem powinien być jednolity, kolektywny i uporządkowany zbiór elementów, zdolny do skoordynowanego działania we wszystkich warunkach i okolicznościach funkcjonowania państwa. Myślenie i działanie na rzecz zbudowania takiego zbioru, a więc systemu nie może być realizowane w oderwaniu od innych - już istniejących - szczegółowych systemów bezpieczeństwa, z systemem obronnym państwa na czele.

Współcześnie przyjmuje się, że system jest zbiorem dowolnych elementów wyróżnionych w jakimkolwiek przedmiocie, ze względu na zachodzące między nimi stosunki, wyrażające jakieś uporządkowanie, z czego wynika istota jego struktury. Owo uporządkowanie przejawia się i tym, że każdy z elementów przeznaczony jest do innej funkcji, by w efekcie suma działań wszystkich elementów dała wynik, będący misją (celem, zadaniem) całego systemu3. Zbiór elementów, na którym opisujemy dowolny system, a takim zbiorem może być również państwo, składa się z wielu odrębnych organizacji, które jednak razem wzięte organizacji nie tworzą. A dzieje się to za przyczyną m.in. i tego, że organizacje te, podlegając prawu państwowemu, działają tylko w zakresie swoich właściwości, odrębnie od siebie, a nawet wbrew sobie (konkurują), a także czasem współpracują. Nie wytwarzają jednak, w myśl jednolitego zamiaru (celu), jakiegoś produktu co sprawia, że nie tworzą razem jakiejś celowej organizacji wyższej natury. Trudno jest bowiem wielki system społeczny, jakim jest państwo, zgrać w taki sposób, by powstała organizacja (system) bezpieczeństwa narodowego na wzór jakiejś organizacji działającej na rynku (np. przedsiębiorstwa) lub nawet wielkiej zhierarchizowanej organizacji, jak siły zbrojne, policja, czy straż graniczna. Można jednak, ze zbioru różnych podmiotów, jakim jest państwo, wyodrębnić (zorganizować) celowo określony układ elementów, który charakteryzować będą występujące między nimi sprzężenia i wzajemne powiązania wyrażające jakieś uporządkowanie, służące realizacji misji i funkcji z zakresu bezpieczeństwa narodowego.

Jednym ze sposobów na wyzwanie związane z przedmiotową problematyką jest zbudowanie modelu teoretycznego struktury SBN. Końcowym etapem prac nad doskonaleniem określonej organizacji, nad jej konstrukcją lub niezbędnymi zmianami jest bowiem przedstawienie jej wzorca, który w danych warunkach i okolicznościach należałoby uznać za docelowy. Jak stwierdza Wacław Pytkowski „[...] model ma służyć wyjaśnieniu określonego aspektu pewnej rzeczywistość, z tego powodu zazwyczaj jest mniej złożony niż sama rzeczywistość, ale jednak musi być dostatecznie kompletny, aby w przybliżeniu oddawać badane aspekty”4.

Modelowanie spełnia istotną funkcję poznawczą pozwalając na wyjaśnienie rzeczywistości za pomocą modeli, czyli sztucznych wzorców. Wyjaśnianie to rozpoczyna się od najwyższego poziomu abstrakcji, by po kolejnych krokach konkretyzacji przejść do modelu bliskiego rzeczywistości i wyjaśniającego za pomocą języka naukowego jej istotę. Traktując tak modelowanie można przyjąć, że od pierwszych stron niniejszej pracy poczęto proces modelowania systemu bezpieczeństwa narodowego, bowiem „[...] model jest to sformalizowane wyrażenie teorii lub związku, który traktujemy jako uogólnienie”5. Wiele odniesień do innych systemów szczegółowych z zakresu bezpieczeństwa narodowego, a głównie systemu obronnego pozwoliło dostrzec właściwości holistyczne i kompleksowość omawianego zjawiska, odróżnić je od innych, wskazać związki synergii i substytucji oraz jego cechy rozwojowe oddające procesualny charakter bezpieczeństwa narodowego.
Problemy badawcze

Główny problem badawczy: Jaki jest obecny stan praktyki i teorii w zakresie tworzenia oraz jaka powinna być docelowa struktura SBN RP?

Pytania szczegółowe:

1. Jakie wymagania należy spełnić, by System bezpieczeństwa narodowego RP spełnił wymóg spójności i integracji, a także kolektywności?

2. Jakie są cechy wspólne i różnice w postrzeganiu struktury SBN RP w Białej Księdze oraz w Strategii rozwoju SBN RP oraz jakie wnioski wypływają z analizy porównawczej na rzecz propozycji modelu struktury SBN RP?

3. Jaką strukturę SBN RP przyjąć, by zwiększyć sprawność funkcjonowania systemu i jego elementów w stanie normalnego funkcjonowania państwa, w sytuacjach kryzysowych i w stanach nadzwyczajnych?

4. Jaka powinna być struktura kierowania (zarządzania) SBN RP na wszystkich szczeblach funkcjonowania państwa w stanie normalnego funkcjonowania państwa, w sytuacjach kryzysowych i stanach nadzwyczajnych?

5. Jakie szczegółowe systemy wykonawcze, i o jakiej strukturze, powinny funkcjonować w ramach SBN RP w układzie wertykalnym?

6. Jakie szczegółowe systemy wykonawcze, i o jakiej strukturze, powinny funkcjonować w ramach SBN RP w układzie horyzontalnym, terytorialnym?
Cel badań

Celem głównym było: „Opracowanie modelu struktury organizacyjnej systemu, uwzględniającego przedmiotowy i podmiotowy oraz terytorialny zasięg jego funkcjonowania”.

Osiągnięciu tego celu służyła realizacji dwóch zadań:

1. Opracowanie modelu organizacji SBN RP w ujęciu całościowym – podział I stopnia.

2. Opracowanie organizacji SBN RP w kolejnych stopniach podziału, z wyróżnieniem systemów podrzędnych.

Celowi głównemu przyporządkowano dwa cele szczegółowe:

Cel szczegółowy 1. Opracowanie modelu podsystemu kierowania, uwzględniającego kierowanie bezpieczeństwem narodowym na poziomie nadrzędnym i w układzie terytorialnym.

W tym zadania obejmujące opracowanie struktury:

1. Podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym na poziomie nadrzędnym (strategicznym).

2. Podsystemu kierowania bezpieczeństwem narodowym na szczeblu centralnym.

3. Podsystemu kierowania bezpieczeństwem na szczeblu wojewódzkim.

4. Podsystemu kierowania bezpieczeństwem na szczeblu lokalnym.



Cel szczegółowy 2. Wielowariantowa prezentacja podsystemu wykonawczego, uwzględniająca funkcjonowanie nadrzędnego systemu bezpieczeństwa narodowego, traktowanego jako system kolektywny, a w tym zadanie dotyczące: opracowania koncepcji struktury organizacyjnej systemów wykonawczych, traktowanych jako podsystemy nadrzędnego wobec nich systemu bezpieczeństwa narodowego RP.

Hipotezy badawcze

Hipoteza główna

Obecną organizację bezpieczeństwa narodowego możemy traktować jako system (a w zasadzie zbiór) dystrybutywny, a więc taki, który nie istnieje realnie, jest tylko umowny, i sztucznie stworzony za pomocą myślowej operacji, poprzez wskazanie (wyliczenie) niezwiązanych ze sobą elementów - przedmiotów, wyodrębnionych ze względu na posiadanie przez nie pewnej wspólnej właściwości (cechy). Złożony i wieloaspektowy charakter funkcji realizowanych przez państwo w dziedzinie bezpieczeństwa sprawia, że ich przedmiotowym i podmiotowym odpowiednikiem jest jednolity, kolektywny i uporządkowany zbiór elementów, zdolny do skoordynowanego działania we wszystkich warunkach i okolicznościach funkcjonowania państwa.

Obecny stan teorii w zakresie tworzenia struktury SBN RP można ocenić jako niezadowalający i często nieodpowiadający uwarunkowaniom natury formalno-prawnej i organizacyjnej. Dostrzega się istotny brak opracowań, które wspomagałaby proces budowania przedmiotowego systemu.

Hipotezy szczegółowe:

1. Podstawowym wyzwaniem organizacyjnym, a więc i legislacyjnym jest konieczność zbudowania całkiem nowego systemu (SBN), opisanego na niezwykle złożonym zbiorze elementów, z jaki się składa państwo, a zarazem poradzenie sobie w tej sytuacji z koniecznością uwzględnienia, i przewartościowania - rekonstrukcji, dotychczasowego dorobku w różnych obszarach bezpieczeństwa narodowego RP. Jeżeli poczynione będą środki ku stworzeniu formalno-prawnych i organizacyjnych podstaw zbudowania kolektywnego systemu bezpieczeństwa narodowego, wówczas zapewniony będzie wymóg jego spójności i integracji, a także kolektywności.

2. Wstępna analiza porównawcza treści Białej Księdze oraz w Strategii rozwoju SBN RP prowadzi do wniosku, iż istnieje zgodność co do ogólnych założeń SBN RP przy dużej rozbieżności postrzegania treści szczegółowych struktury przedmiotowego systemu. U podstaw tego stanu rzeczy leży m.in. wspomniany wyżej brak szczegółowych modeli teoretycznych oraz rozbieżności w postrzeganiu rzeczywistości w świecie praktyki.

3. Jeżeli w strukturze SBN RP wyodrębni się naczelny (zamiennie - nadrzędny) system kierowania i podległa mu sferę wykonawcą, a w ślad za tym zastosuje podejście funkcjonalne i procesowe (w innym ujęciu funkcjonalno-rozwojowe) do organizacji struktury tego systemu, a jednocześnie uwzględni konieczność wyodrębnienia względnie stałych ról wielu podmiotów kierowniczych i wykonawczych bez względu na stan funkcjonowania państwa, to osiągnie się znaczne zwiększenie sprawności SBN RP.

4. Struktura kierowania (zarządzania) SBN RP na wszystkich szczeblach funkcjonowania państwa, w stanie normalnego funkcjonowania państwa, w sytuacjach kryzysowych i stanach nadzwyczajnych, powinna być względnie stała, ulegając modyfikacji jedynie w warunkach stanów nadzwyczajnych. Powinno się w niej jednocześnie wyróżnić kilka poziomów kierowania tj.: nadrzędny (naczelny); centralny (resortowy, a może lepiej dziedzinowy); wojewódzki; powiatowy i gminny. Uporządkowanie sfery kierowania powinno podlegać regułom (zasadom) kierowania, co prowadzi do wniosku, że na poziomie egzekutywy powinno się dążyć do wprowadzenia zasady jednoosobowego kierowania, szczególnie w okresie obowiązywania stanu wojennego.

5. Sferę wykonawczą (systemy wykonawcze) powinny stanowić podsystemy o charakterze operacyjnym i podsystemy wsparcia. Pośród podsystemów operacyjnych powinny funkcjonować, traktowane jako systemy, m.in. następujące systemy szczegółowe:

- system obronny państwa;

- systemy ochronne: system ochrony państwa i jego porządku konstytucyjnego; system ochrony ludności i ratownictwa; system ochrony infrastruktury bezpieczeństwa narodowego; system ochrony granicy państwowej; system bezpieczeństwa publicznego; system ochrony organów i instytucji państwa; system bezpieczeństwa w cyberprzestrzeni;

- systemy społeczne: system ochrony dziedzictwa narodowego; system edukacji dla bezpieczeństwa; instytucje naukowo-badawcze i badawczo-rozwojowe w sferze bezpieczeństwa; media w systemie bezpieczeństwa;

- systemy gospodarcze: instytucje bezpieczeństwa finansowego; podmioty bezpieczeństwa energetycznego; instytucje bezpieczeństwa infrastruktury bezpieczeństwa; system rezerw strategicznych; służba zdrowia w systemie bezpieczeństwa narodowego; instytucje ochrony środowiska.

6. Jakie szczegółowe systemy wykonawcze, i o jakiej strukturze, powinny funkcjonować w ramach SBN RP w układzie horyzontalnym, terytorialnym?

Przedstawione wyżej systemy będą funkcjonowały na obszarze całego terytorium RP, a więc będą miały charakter ogólnokrajowy. Jednak każdy z nich (i inne możliwe do wyodrębnienia) będzie miał tę cechę, że:

- na szczeblu centralnym będzie koordynowany przez jednego ministra kierownika działu administracji rządowej. Koordynacji tej będą podlegać inne równorzędne i podporządkowane organy administracji rządowej;

- na szczeblu terenowym realizowane będą zadania w ramach poszczególnych systemów szczegółowych, wedle kompetencji i właściwości organów województwa, powiaty i gminy.




1 L. Krzyżanowski, Podstawy nauk o organizacji i zarządzaniu, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 123.

2 Zob. M. Przybyła, Struktury organizacyjne. Ujęcie wielowymiarowe, Wyd. Forum, Wrocław 1995, s. 16.

3 Misja całego systemu jest rezultatem realizacji misji przez jego elementy, jednak niekoniecznie wszystkich na raz i w takim samym stopniu zaangażowania.

4 W. Pytkowski, Organizacja badań i ocena prac naukowych, PWN, Warszawa 1985, s. 174.

5 Tamże, s. 174.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość