Sygn akt Sk 55/13* w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie



Pobieranie 229.19 Kb.
Strona1/6
Data20.06.2016
Rozmiar229.19 Kb.
  1   2   3   4   5   6


111/10/A/2014

WYROK


z dnia 4 listopada 2014 r.

Sygn. akt SK 55/13*
W imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Marek Zubik – przewodniczący

Leon Kieres

Marek Kotlinowski

Teresa Liszcz

Piotr Tuleja – sprawozdawca,
protokolant: Krzysztof Zalecki,
po rozpoznaniu, z udziałem skarżącego oraz Prokuratora Generalnego, na rozprawie w dniu 4 listopada 2014 r., skargi konstytucyjnej Łukasza Polakowskiego o zbadanie zgodności:

art. 62 oraz art. 63 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485, ze zm.) w zakresie, w jakim dotyczą konopi, z art. 31 ust. 3 w związku z art. 47, art. 53, art. 68 oraz art. 40 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,


o r z e k a:
Art. 62 ust. 1 oraz art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r. poz. 124) w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, są zgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Ponadto p o s t a n a w i a:
na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
UZASADNIENIE
I
1. W skardze konstytucyjnej z 4 stycznia 2013 r. Łukasz Polakowski (dalej: skarżący) wniósł o zbadanie zgodności art. 62 i art. 63 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485, ze zm.; dalej: u.p.n.) w zakresie, w jakim dotyczą konopi, z art. 31 ust. 3 w związku z art. 47, art. 53, art. 68 i art. 40 Konstytucji.
1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego:

Wyrokiem z 11 kwietnia 2012 r., Sąd Rejonowy w Wejherowie (dalej: Sąd Rejonowy), skazał skarżącego, na mocy art. 63 ust. 1 u.p.n., na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, za to, że działając wbrew przepisom u.p.n., uprawiał konopie inne niż włókniste oraz, na mocy art. 62 ust. 1 u.p.n., na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności za posiadanie suszu konopi innych niż włókniste w ilości 14,74 g. Na podstawie właściwych przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.) Sąd Rejonowy orzekł wobec skarżącego karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku. Wykonanie kary sąd warunkowo zawiesił na okres próby wynoszący trzy lata. Ponadto, poza innymi szczegółowymi rozstrzygnięciami, zobowiązał skarżącego, na podstawie art. 71 ust. 1 u.p.n., do poddania się leczeniu odwykowemu, oddając go w okresie próby pod dozór stowarzyszenia Monar.

Na skutek wniesionej przez skarżącego apelacji, Sąd Okręgowy w Gdańsku, wyrokiem z 7 września 2012 r., zmienił zaskarżone orzeczenie Sądu Rejonowego jedynie w części dotyczącej kosztów zastępstwa procesowego. W pozostałej części zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy.
1.2. Skarżący stwierdził, że orzeczenie kary pozbawienia wolności (zawieszonej warunkowo) i nawiązki oraz zobowiązanie do poddania się leczeniu odwykowemu i oddanie go w okresie próby pod dozór – narusza jego wolność osobistą. Jednocześnie obowiązek leczenia odwykowego narusza godność i autonomię skarżącego. Zdaniem skarżącego, norma zakazująca, pod groźbą kary, uprawy konopi (bez względu na powierzchnię) oraz używania konopi (bez względu na cel) jest nieproporcjonalnym ograniczeniem autonomii decyzyjnej jednostki (art. 30, art. 47, art. 53 i art. 68 Konstytucji).

W ocenie skarżącego, penalizacja zachowań, polegających na uprawie konopi oraz posiadaniu marihuany, nie jest podyktowana rzeczywistą koniecznością ochrony zdrowia publicznego. Konopie w naturalnej i nieprzetworzonej postaci stanowią znacznie mniejsze niebezpieczeństwo dla zdrowia publicznego, w jego aspekcie indywidualnym i zbiorowym, niż dostępne w legalnym obrocie silnie uzależniające używki – tytoń i alkohol. Według skarżącego, naukowo potwierdzone są lecznicze właściwości marihuany i bezpieczeństwo jej indywidualnego stosowania, zaś ewentualne skutki uboczne jej używania są nieporównywalnie łagodniejsze niż uboczne skutki działania wielu legalnych leków, w tym dostępnych bez recepty. Wobec braku dowodów potwierdzających istnienie istotnego zagrożenia związanego z używaniem marihuany, ingerencja ustawodawcy w sferę praw jednostki jest nieuzasadniona.

Skarżący podkreślił, że ochrona prywatności (art. 47 Konstytucji) polega na przyznaniu jednostce prawa do swobody kształtowania własnego życia zgodnie z własnymi przekonaniami i wolą, z ograniczeniem do minimum wszelkiej ingerencji zewnętrznej. Tak rozumiana prywatność odnosi się przede wszystkim do życia osobistego, rodzinnego, towarzyskiego i bywa określana jako prawo do pozostawania w spokoju. W sferze życia osobistego jednostki, chronionego przez art. 47 Konstytucji, mieści się również prawo do decydowania o ochronie własnego życia i zdrowia. Tymczasem ustawodawca zabronił używania, w celach leczniczych, naturalnych, nieprzetworzonych części roślin. Osoby potrzebujące, realizując prawo do decydowania o swoim życiu osobistym, zmuszone są działać wbrew przepisom u.p.n.

Zdaniem skarżącego, sfera prywatna używania określonych substancji – w ramach gwarancji poszanowania życia osobistego – powinna spotkać się z reakcją jedynie w zakresie, w jakim mogłaby realnie zagrażać innym członkom demokratycznego społeczeństwa. Tymczasem, w myśl zakwestionowanych przepisów, ograniczenie o najwyższym stopniu dolegliwości (pozbawienie wolności) ma zastosowanie do abstrakcyjnych zagrożeń o niewielkim stopniu (uprawianie i posiadanie konopi na własny użytek). Zagrożenie karą pozbawienia wolności działań podejmowanych we własnym interesie jest odbierane przez skarżącego „jako wynaturzenie prawa i w sposób naturalny budzi prawo do oporu i skłania do nieprzestrzegania przepisów”.

Skarżący zaznaczył, że zarówno w orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie podnosi się, że ograniczenia w zakresie autonomii jednostki muszą być dokonywane ze szczególną rozwagą i powinny opierać się na precyzyjnej ocenie niezbędności ingerencji, przy czym ustanowione ograniczenia nie mogą mieć charakteru arbitralnego. Trudno uznać kryminalizację prywatnego użytku konopi za racjonalną i proporcjonalną do celu, jakim jest ochrona zdrowia publicznego, tym bardziej że ustawodawca nie uwzględnił odmienności marihuany na tle innych środków objętych kryminalizacją. Ustawodawca zamiast skorzystać ze środków najmniej uciążliwych (odrębny reżim prawny, ewentualna odpowiedzialność za wykroczenia), skorzystał – bez racjonalnego uzasadnienia – ze środków najbardziej uciążliwych (całkowity zakaz i odpowiedzialność karna).
1.3. W ocenie skarżącego, zakaz uprawy i używania konopi ogranicza także wolność sumienia jednostki (art. 53 Konstytucji) przez to, że „zakazuje postępowania względem siebie i najbliższego otoczenia w sposób uznany przez jednostkę, zgodnie z jej sumieniem, za obiektywnie racjonalny”. Wolność sumienia, jako „zdolność oceny własnego postępowania, moralnej odpowiedzialności wobec siebie i otaczającego świata”, oznacza przyznanie człowiekowi zdolności osądu własnego postępowania i jego skutków. Zmuszanie obywatela demokratycznego państwa o chrześcijańskich korzeniach do postępowania niezgodnie z własnym sumieniem jest zaprzeczeniem chrześcijańskich, jak i ogólnoludzkich, uniwersalnych wartości. Skoro możliwe jest „kulturowe i społeczne zintegrowanie konopi” w demokratycznych państwach w Azji, Europie czy Ameryce, to nie ma podstaw do umniejszania w tym zakresie praw polskich obywateli, jak też osób przebywających pod polską jurysdykcją.

Według skarżącego, palenie marihuany to również forma rytuału mającego charakter religijny, tj. dotyczącego zgodnego z własnym sumieniem pojmowania istoty człowieka we wszechświecie i korzystania z daru od bogów, jakim są konopie, ich kwiaty i owoce wraz z zawartymi w nich substancjami o działaniu psychoaktywnym. W tym kontekście zakaz spożywania marihuany jest zmuszaniem do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.


1.4. W ocenie skarżącego, zakwestionowane przepisy ograniczają w sposób nieproporcjonalny prawo jednostki do ochrony zdrowia zgodnie z własnym sumieniem i wyborem (uniemożliwiają używanie w celach leczniczych najbezpieczniejszej substancji psychoaktywnej). Wynikające z art. 53 i art. 68 Konstytucji wolności i prawa zostały ograniczone ponad rzeczywistą, akceptowalną w demokratycznym państwie konieczność, nie przynosząc efektów w zakresie zwalczania zagrożenia epidemiologicznego narkomanii czy zapewnienia bezpieczeństwa przez ograniczenie nielegalnego obrotu.

Stopień dolegliwości ograniczenia przekracza dopuszczalne w demokratycznym państwie granice. Jest to zaprzeczenie idei sprawiedliwości, równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji, a przymus leczenia się z uzależnienia, z powodu samego faktu używania marihuany, jest naruszeniem godności człowieka oraz naruszeniem zakazu poniżającego traktowania.

Według skarżącego, u źródeł niekonstytucyjności zakwestionowanej regulacji u.p.n. tkwią błędne przesłanki, przyjęte przez ustawodawcę, że marihuana silnie uzależnia, nie posiada właściwości leczniczych oraz jest równie niebezpieczna jak amfetamina, heroina czy inne substancje, uznane za narkotyk.
2. Marszałek Sejmu w piśmie z 1 sierpnia 2014 r. przedłożył w imieniu Sejmu wyjaśnienia w sprawie skargi konstytucyjnej, wnosząc jednocześnie o stwierdzenie, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, są zgodne z art. 40 i art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 53 ust. 1 i 2 oraz art. 68 ust. 1 Konstytucji.

Ponadto Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania w pozostałym zakresie, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.


2.1. Na wstępie Marszałek Sejmu poruszył kwestie natury formalnoprawnej.

Po pierwsze, zauważył, że w sprawie stanowiącej kanwę skargi konstytucyjnej, zastosowano jedynie art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. Normy prawne wywodzone z art. 62 ust. 2 i 3, a także z art. 63 ust. 2 i 3 u.p.n. nie stanowiły bowiem podstawy orzeczeń sądów powszechnych wydanych w sprawie skarżącego. Wobec powyższego, postępowanie w tym zakresie powinno zostać umorzone na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.

Po drugie, Marszałek Sejmu wskazał, że skarżący sformułował dwa zarzuty co do naruszenia art. 40 Konstytucji. Skarżący uznał „przymus leczenia się z uzależnienia” (w związku ze skazaniem za używanie konopi) za przejaw poniżającego traktowania. Ponadto stwierdził, że doszło do naruszenia art. 40 Konstytucji, gdyż kwestionowane przepisy uniemożliwiają realizację „prawa do leczenia zgodnie z własnym wyborem, pod groźbą odpowiedzialności karnej – pozbawienia wolności, lub przymusowego leczenia uzależnienia od substancji, która jest lekarstwem”.

Zdaniem Marszałka Sejmu, pierwszy z postawionych zarzutów, w kontekście zawartości normatywnej przepisów poddanych kontroli, nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż ani art. 62 u.p.n., ani art. 63 u.p.n. nie rozstrzyga kwestii przymusowego leczenia. Podstawą nałożenia na skarżącego obowiązku poddania się leczeniu odwykowemu był art. 71 ust. 1 u.p.n., który nie został wskazany jako przedmiot kontroli ani w petitum skargi konstytucyjnej, ani w jej uzasadnieniu. Poza tym skarżący nie uzasadnił należycie podnoszonych wątpliwości, ograniczając się do ogólnych konstatacji.

Wobec powyższego Sejm wniósł o umorzenie postępowania, na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, w zakresie dotyczącym zarzutu naruszenia przez zaskarżone przepisy art. 40 Konstytucji, przez to, że przewidują przymus leczenia się z uzależnienia od konopi innych niż włókniste. Natomiast Sejm uznał za dopuszczalny wzorzec kontroli w postaci art. 40 Konstytucji w kontekście drugiego zarzutu („uniemożliwienie realizacji prawa do leczenia”).

Po trzecie, Marszałek Sejmu poddał pod rozwagę Trybunału umorzenie postępowania w części dotyczącej badania zgodności zaskarżonych przepisów z art. 53 Konstytucji ze względu na „lakoniczną i wyjątkowo ogólną” argumentację skarżącego.

Jednocześnie Marszałek Sejmu zwrócił uwagę, że wskazane jako wzorce kontroli art. 53 i art. 68 Konstytucji składają się z kilku jednostek redakcyjnych, skarżący zaś nie sprecyzował, czy podstawą kontroli mają być wszystkie, czy tylko niektóre z nich.

Zdaniem Sejmu, przedstawiona argumentacja pozwala przyjąć, że w niniejszej sprawie znaczenie ma przede wszystkim art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji. Wykazanie adekwatności tych wzorców kontroli uzasadniałoby uwzględnienie przepisów wyznaczających ramy dopuszczalnych ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności (tj. art. 53 ust. 5 Konstytucji, obok wskazanego przez skarżącego art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej).

Podobnej analizy dokonał Marszałek Sejmu w odniesieniu do wzorca w postaci art. 68 Konstytucji, uznając za adekwatny wzorzec kontroli jedynie ust. 1 przywołanego przepisu.

Marszałek Sejmu zwrócił ponadto uwagę, że skarżący wniósł o stwierdzenie niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów „w zakresie, w jakim dotyczą konopi”. Tymczasem przepisy poddane kontroli Trybunału odnoszą się do posiadania „środków odurzających lub substancji psychotropowych” (art. 62 ust. 1 u.p.n.) oraz uprawy wbrew przepisom ustawy „konopi, z wyjątkiem konopi włóknistych” (art. 63 ust. 1 u.p.n.). Dlatego też, zdaniem Marszałka Sejmu, rozpatrując niniejszą sprawę, powinno się operować terminem „konopie inne niż włókniste”, gdyż pojęcie to koresponduje z zawartością normatywną zarówno art. 62 ust. 1, jak i art. 63 ust. 1 u.p.n.

Ostatecznie Sejm przystąpił do analizy zgodności art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, z art. 40, art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, art. 53 ust. 1 i 2 oraz art. 68 ust. 1 Konstytucji.
2.2. Przechodząc do analizy merytorycznej, Marszałek Sejmu najpierw rozważył, czy przywołany art. 53 Konstytucji stanowi adekwatny wzorzec kontroli zaskarżonych przepisów.

Zdaniem Marszałka Sejmu, zaskarżone przepisy nie dotyczą kwestii wyznaniowych. Przedmiotem u.p.n. jest przeciwdziałanie narkomanii, któremu służyć ma stworzenie ram instytucjonalnych i obciążenie określonych podmiotów zadaniami w zakresie przeciwdziałania naruszeniom prawa dotyczącego wytwarzania, przetwarzania, przerobu i posiadania substancji, których używanie może prowadzić do narkomanii, a także obrotu takimi substancjami. Z tego punktu widzenia nie można uznać, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n., penalizując sprzeczne z ustawą posiadanie i uprawę konopi innych niż włókniste, bezpośrednio ingerują w swobodę praktyk religijnych.

Skarżący nie wykazał, że jego zachowanie – stanowiące podstawę reakcji prawnokarnej – winno być oceniane jako praktyka o charakterze religijnym. Wobec nieadekwatności przepisów konstytucyjnych o charakterze materialnym (wyrażających określone prawa i wolności) niezasadne byłoby związkowe ich ujmowanie z tzw. klauzulami limitacyjnymi, tj. z art. 53 ust. 5 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Mając na względzie powyższe okoliczności, Sejm wniósł o uznanie, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust.1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, nie są niezgodne z art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji. Marszałek Sejmu zaznaczył przy tym, że niemożność jednoznacznego zakwalifikowania zachowania skarżącego jako praktyki religijnej nie przesądza o niedopuszczalności oceny zakazu takiego zachowania przez pryzmat innych (wyrażających wartości inne niż wolność religii) postanowień Konstytucji.


2.3. Za nieadekwatny wzorzec kontroli Marszałek Sejmu uznał także art. 68 ust. 1 Konstytucji, stwierdzając, że kwestionowane regulacje nie odnoszą się do problematyki ochrony zdrowia (choć zdrowie publiczne stanowi dobro chronione stojące u podstaw decyzji kryminalizacyjnej). Argumentacja skarżącego opiera się na przekonaniu, że powinien on mieć prawo do medycznego wykorzystywania wybranych przez siebie środków bez względu na przyjęte przez ustawodawcę procedury. Innymi słowy, dąży do usankcjonowania swojego działania, podejmowanego poza systemem opieki zdrowotnej, którego dotyczy art. 68 Konstytucji.

Wobec powyższego Sejm wniósł o uznanie, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust.1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, nie są niezgodne z art. 68 ust. 1 Konstytucji.


2.4. Ocenę merytoryczną zakwestionowanych przepisów, z punktu widzenia pozostałych wzorców kontroli, Marszałek Sejmu poprzedził krótką analizą wcześniejszych uregulowań dotyczących zwalczania narkomanii i obowiązujących w tym zakresie aktów prawa międzynarodowego.

Marszałek Sejmu podkreślił także znaczenie innych regulacji u.p.n., mających wpływ na ocenę zakwestionowanych przepisów. W szczególności wskazał art. 62a u.p.n., który pozwala, w określonych okolicznościach, umorzyć postępowanie „również przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie wobec sprawcy kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu, a także stopień jego społecznej szkodliwości”. Zdaniem Marszałka Sejmu, art. 62a u.p.n. stanowi odpowiedź na negatywne zjawiska obserwowane w obszarze polityki narkotykowej, tj. „wykreowanie” nowej kategorii przestępców, jakimi stały się osoby uzależnione i używające nielegalnych substancji psychoaktywnych, wzrost liczby osób skazanych za posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych, konsekwencje ekonomiczne związane ze ściganiem sprawców omawianych przestępstw.

2.4.1. Marszałek Sejmu podkreślił, że uzasadnieniem ogólnie pojmowanej polityki antynarkotykowej jest przede wszystkim przekonanie o szkodliwym wpływie niektórych substancji na organizm człowieka i ich potencjale uzależniającym. W konsekwencji działania państwa w tym zakresie nakierowane są nie tylko na ochronę zdrowia społeczeństwa (chociaż ten cel należy wysunąć na pierwszy plan), ale również na zapobieganie zjawisku narkomanii, którego oddziaływanie można oceniać jako wykraczające swoim zasięgiem poza jednostkowe przypadki szkodliwego używania czy nadużywania narkotyków.

W celu zobrazowania skutków używania konopi innych niż włókniste, Sejm odwołał się do ekspertyzy opracowanej w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie (zaakceptowanej przez Polskie Towarzystwo Psychiatryczne), obszernie zreferowanej (wraz z odesłaniem do publikacji naukowych) w odpowiedzi podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia – z upoważnienia ministra – na interpelację poselską nr 1801 w sprawie niedozwolonego używania konopi w celach medycznych. Omówione w ekspertyzie negatywne następstwa używania marihuany pozwalają na stwierdzenie, że marihuana ma szkodliwy wpływ na zdrowie, i to uzasadnia przedsięwzięcie przez władze publiczne określonych środków nakierowanych na ograniczenie jej spożycia.

2.4.2. Zdaniem Sejmu, zakazy wynikające z zaskarżonych przepisów, prowadzące w istocie do ograniczenia prawa do prywatności, można uznać za usprawiedliwione przesłankami ochrony zdrowia oraz ochrony praw i wolności innych osób, wynikającymi z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Sejm zwrócił uwagę, że niezależnie od działań nakierowanych na prewencję indywidualną, polityka antynarkotykowa musi uwzględniać sferę podażową substancji odurzających. Wprowadzenie powszechnej i bezwzględnej penalizacji posiadania określonych środków było wynikiem trudności w pracy organów ścigania związanych z oceną, czy osoba posiadająca np. konopie inne niż włókniste ma zamiar ich rozpowszechniania i udzielania innym osobom, czy też ich konsumpcji we własnym zakresie.

Oceniając zaskarżone przepisy przez pryzmat niezbędności i proporcjonalności sensu stricto, Marszałek Sejmu przypomniał art. 62a u.p.n., który koryguje represyjność zaskarżonych przepisów, w ramach przyjętych przez ustawodawcę założeń polityki antynarkotykowej. W pierwszym roku obowiązywania art. 62a u.p.n. prokuratorzy umorzyli łącznie 2145 postępowań.

Marszałek Sejmu przypomniał, że z art. 68 ust. 1 Konstytucji, statuującego prawo jednostki do ochrony zdrowia, „należy wywieść nakaz podejmowania przez władze publiczne działań, które są konieczne dla należytej ochrony i realizacji tego prawa” (wyrok TK z 9 lipca 2009 r., sygn. SK 48/05), zaś spoczywający na ustawodawcy „obowiązek dostatecznej ochrony wartości konstytucyjnych obliguje go do ustanowienia odpowiednich uregulowań, a ponadto – takich środków ochrony, które stworzą wystarczające gwarancje ich przestrzegania i egzekwowania. Gwarancje te zaś mogą mieć rozmaity charakter – cywilny, administracyjny, w ostateczności zaś również i karny” (wyrok TK z 9 października 2001 r., sygn. SK 8/00).

W świetle powyższego Sejm wniósł o uznanie, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, są zgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2.4.3. Przedstawione argumenty należy odnieść również do zarzutu naruszenia art. 40 Konstytucji, przez „odmówienie prawa do leczenia zgodnie z własnym wyborem pod groźbą odpowiedzialności karnej – pozbawienia wolności lub przymusowego leczenia uzależnienia od substancji, która jest lekarstwem”.

Marszałek Sejmu stwierdził, że to, iż zaskarżone przepisy nie przewidują wyjątków, w których dopuszczalne byłoby posiadanie (lub uprawa) konopi innych niż włókniste na cele uznawane przez konsumenta za medyczne, jest wynikiem przyjętego modelu polityki antynarkotykowej. Zaskarżone przepisy wyrażają ogólne zakazy, które mogą być (odnośnie do art. 62 ust. 1 u.p.n.) korygowane w toku postępowania karnego za pomocą m.in. art. 62a u.p.n., pozwalającego na umorzenie postępowania. Również i ogólne zasady prawa karnego dotyczące wymierzania i odbywania kary pozbawienia wolności pozwalają na uwzględnienie warunków osobistych sprawcy przestępstwa (tj. art. 59 § 1, art. 66 § 1 i art. 69 § 1 k.k.).

Zdaniem Sejmu, nie narusza standardu konstytucyjnego ogólny zakaz posiadania określonych substancji, co do których wykazano szkodliwy wpływ na zdrowie, z jednoczesnym uregulowaniem procedury dopuszczającej takie substancje bądź ich składniki do użytku medycznego. Odmienna sytuacja rodziłaby ryzyko – kolokwialnie rzecz ujmując – obchodzenia zakazów ustawowych z powołaniem się na medyczne przeznaczenie substancji odurzających.

Reasumując, Sejm zajął stanowisko, że reglamentacja produktów leczniczych służąca ochronie zdrowia i życia ich użytkowników nie może zostać uznana za sprzeczną z zakazem poniżającego traktowania. Wobec powyższego Sejm wniósł o uznanie, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste, są zgodne z art. 40 Konstytucji.
3. Prokurator Generalny w piśmie z 28 listopada 2013 r. zajął stanowisko, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. w zakresie, w jakim dotyczą konopi innych niż włókniste: a) są zgodne z art. 40 i art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, b) nie są niezgodne z art. 53 i art. 68 Konstytucji. W pozostałym zakresie, Prokurator Generalny wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku.
3.1. Na wstępie Prokurator Generalny omówił cel i założenia u.p.n., zaznaczając, że uzależnienie oraz jego zdrowotne i społeczne następstwa stanowią podstawowy przedmiot troski ustawodawcy w ramach omawianej regulacji prawnej. To, że pewne rodzaje środków odurzających czy substancji psychotropowych mogą uzależniać szybciej i wywoływać poważniejsze następstwa zdrowotne niż inne, nie zmienia generalnych, społecznie akceptowanych i naukowo potwierdzonych, założeń ustawodawcy, iż wszystkie środki i substancje, o których mowa, a zatem i marihuana, uzależniają i są szkodliwe dla zdrowia i życia. Ich używanie prowadzi do autodestrukcji jednostki i degradacji społeczeństwa.

Uwzględniając niebezpieczeństwa, o których mowa, zdaniem Prokuratora Generalnego, ustawodawca racjonalnie objął narkotyki prohibicją, dążąc do utrzymania abstynencji jednostek od tych substancji. Za zasadniczy zaś instrument takiej polityki wobec narkotyków ustawodawca uznał kryminalizację wszelkich czynności, których przedmiotem są środki odurzające lub substancje psychotropowe, jeśli nie są one uzasadnione względami medycznymi lub naukowymi. Bezsporne pozostaje przy tym uprawnienie ustawodawcy do takiego stanowienia prawa (zob. wyrok TK z 30 października 2006 r., sygn. P 10/06, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 128). Działania ustawodawcy znajdują także uzasadnienie w postanowieniach konwencji Narodów Zjednoczonych o zwalczaniu nielegalnego obrotu środkami odurzającymi i substancjami psychotropowymi, sporządzonej w Wiedniu dnia 20 grudnia 1988 r., ratyfikowanej przez Polskę w 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 15, poz. 69) oraz w regulacjach unijnych (zob. decyzja ramowa Rady Unii Europejskiej nr 2004/757/WSiSW z dnia 25 października 2004 r. ustanawiająca minimalne przepisy określające znamiona przestępstw i kar w dziedzinie nielegalnego handlu narkotykami; Dz. U. UE. L 335, z 11.11.2004, s. 8).


3.2. Prokurator Generalny, analizując skargę konstytucyjną, ocenił – w kontekście stawianych przez skarżącego zarzutów – zasadność powołania poszczególnych wzorców konstytucyjnych.

3.2.1. Zdaniem Prokuratora Generalnego, biorąc pod uwagę argumentację skargi, należy uznać, że normy wynikające z art. 53 ust. 3-4 i 7 Konstytucji są nieadekwatnym wzorcem kontroli. Następnie ocenił, czy inne normy, wyrażone w art. 53 Konstytucji, mogą stanowić wzorce adekwatne do oznaczonego przedmiotu kontroli. W związku z tym Prokurator Generalny omówił pojęcie wolności sumienia i religii, także w ujęciu konstytucyjnym, skonfrontował je z poglądami skarżącego, a następnie rozważył, czy sankcjonowane zakazy uprawy konopi i posiadania pochodzącej z nich marihuany mogą być interpretowane w tych kategoriach konstytucyjnych. W konkluzji obszernej analizy Prokurator Generalny wyraził pogląd, że rozumiana w zgodzie z Konstytucją wolność sumienia i religii nie ma niezbędnego związku treściowego z kwestionowanymi przez skarżącego przepisami, gdyż art. 62 ust. 1 oraz art. 63 ust. 1 u.p.n. nie tylko nie dotyczą kwestii wolności religii i swobody sumienia, ale też, chroniąc zdrowie publiczne, nie odwołują się do kryterium religii i wyznania jako przesłanki mającej wpływ na określenie sytuacji prawnej osoby uprawiającej konopie i posiadającej pochodzącą z nich marihuanę. Mając to na uwadze, Prokurator Generalny uznał, że także normy wyrażone w art. 53 ust. 1-2 i 5-6 Konstytucji stanowią wzorce nieadekwatne do badania art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n.

3.2.2. Prokurator Generalny zajął stanowisko, że normy wyrażone w art. 68 ust. 3-5 Konstytucji nie mogą być uznane za źródło konstytucyjnych praw podmiotowych, natomiast normy wynikające z art. 68 ust. 1 i 2 ustawy zasadniczej nie stanowią w niniejszej sprawie adekwatnych wzorców kontroli. Przedmiot skargi (pozbawienie możliwości samodzielnego leczenia się z użyciem marihuany, mającej, według skarżącego, określone właściwości lecznicze) nie ma związku z uprawnieniem jednostki do ochrony zdrowia w sensie systemowym. Skarżący nie domaga się stwierdzenia niekonstytucyjności kwestionowanej regulacji u.p.n. ze względu na prawną niemożność uzyskania, w ramach obowiązującego systemu opieki zdrowotnej, świadczenia zdrowotnego w formie dostępu do marihuany, lecz kwestionuje brak zgodnego z prawem dostępu do niej poza tym systemem. Tego rodzaju żądanie wykracza poza zakres normowania art. 68 ust. 1 i 2 Konstytucji.

3.2.3. W kontekście wzorca w postaci art. 40 Konstytucji, Prokurator Generalny uznał, że prawną dopuszczalność orzeczenia obowiązku poddania się leczeniu lub rehabilitacji reguluje art. 71 ust. 1 u.p.n., a zatem przepis niebędący przedmiotem skargi konstytucyjnej. Skutkuje to niedopuszczalnością wydania orzeczenia w tym zakresie oraz koniecznością umorzenia postępowania na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK.

Z kolei zarzut, że art. 62 i art. 63 u.p.n. naruszają art. 40 Konstytucji przez orzekanie i wykonywanie kary pozbawienia wolności wobec osoby chorej, używającej marihuanę w celach leczniczych, nie jest zasadny. Ustawodawca, sankcjonując na gruncie u.p.n., zachowania sprzeczne z ustawą, nie uzależnia odpowiedzialności karnej adresatów norm od jakichkolwiek kryteriów podmiotowych. Aspekt ten ustawodawca uwzględnił w kodeksie karnym. W związku z tym Prokurator Generalny uznał, że przyczyna ewentualnego naruszenia praw skarżącego nie tkwi w zakwestionowanej regulacji u.p.n. Tym samym, art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. nie naruszają art. 40 Konstytucji.

3.2.4. Prokurator Generalny, uwzględniając sposób rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny istoty i charakteru prawa do prywatności, wywiódł, że w sferze tego prawa mieści się prawo do decydowania o ochronie własnego życia i zdrowia. Jednocześnie stwierdził, że indywidualna, prowadzona w warunkach domowych, uprawa konopi, pozyskiwanie z nich marihuany oraz jej używanie w celach uznanych przez skarżącego za lecznicze stanowi wyraz swobody decydowania jednostki o swoim życiu osobistym i o własnym postępowaniu. Dlatego też rozpatrywane w tych kategoriach, a sformułowane przez ustawodawcę w art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. karne sankcje za naruszenie ustawowych zakazów uprawy roślin konopi i posiadania marihuany, wymagają oceny pod kątem ich dopuszczalności w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W ocenie Prokuratora Generalnego, nie budzi wątpliwości, że penalizacja zakazów posiadania marihuany i uprawy konopi, uregulowana w art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n., jest uzasadniona z punktu widzenia wyrażonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji wartości, jaką jest zdrowie publiczne. Ocenę proporcjonalności ograniczenia konstytucyjnego prawa do prywatności przez przepisy u.p.n. Prokurator Generalny poprzedził uwagami odnoszącymi się do ogólnej natury marihuany oraz jej miejsca wśród innych substancji, których używanie negatywnie oddziałuje na życie i zdrowie człowieka. W podsumowaniu Prokurator Generalny stwierdził, że bez względu na przyjęte metody badawcze i kryteria formułowania ocen, faktem jest, iż używanie marihuany nie pozostaje bez wpływu na organizm zażywającej ją osoby i określone funkcje życiowe. Używanie marihuany powoduje określone, konkretne, a nie jedynie abstrakcyjne, ryzyko, którego zniwelowania podjął się ustawodawca, uznając, iż nie może tego pozostawić, zarówno ze względów zdrowotnych, jak i społecznych, w gestii jednostki.

Zdaniem Prokuratora Generalnego, ze względu na spostrzeżenia i uwagi o charakterze empirycznym, stwierdzić należy, że zakazy, przewidziane przez kwestionowane przepisy u.p.n., w bezpośredni i istotny sposób przyczyniają się do realizacji założonego przez ustawodawcę celu, jakim jest ochrona zdrowia publicznego, a w jego ramach i zdrowia jednostki. Niewątpliwie zatem są przydatne. W ramach wynikającego z Konstytucji systemu wartości, sankcjonowanie zakazów posiadania marihuany i uprawy konopi, uregulowane w art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n., należy uznać za dopuszczalne. Ustawodawca zaś legitymowany jest do uznania tak skonstruowanych ograniczeń za konieczne i niezbędne.

W ocenie Prokuratora Generalnego, ograniczenia prawa do prywatności, których elementem są zakwestionowane przez skarżącego regulacje, spełniają także wymagania proporcjonalności w znaczeniu ścisłym. Sankcjonowane zakazy uprawy konopi i posiadania marihuany, szeroka profilaktyka antynarkotykowa oraz wyraźny nacisk na leczenie i terapię uzależnień wydają się, jak dotąd, najskuteczniejszymi środkami walki ze zjawiskiem narkomanii.

Prokurator Generalny uznał ponadto, że konfrontacja kwestionowanych unormowań z postulatem doboru takiego środka ograniczenia prawa jednostki, który jest przydatny i niezbędny do ochrony interesu publicznego oraz którego efekty pozostają w akceptowanej proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela, prowadzi do wniosku, że ustawodawca nie przekroczył ram wyznaczonych treścią zasady proporcjonalności przewidzianej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. W konkluzji stwierdził, że art. 62 ust. 1 i art. 63 ust. 1 u.p.n. są zgodne z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.


: orzeczenia -> teksty -> otk -> 2014
2014 -> * w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie
otk -> Postanowienie
otk -> A/2006 postanowienie z dnia 19 grudnia 2006 r. Sygn akt P 25/05 Trybunał Konstytucyjny w składzie
otk -> Marian Grzybowski – sprawozdawca Wiesław Johann
2014 -> B/2014 postanowienie z dnia 3 czerwca 2014 r. Sygn akt Ts 204/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie
2014 -> Sygn akt Sk 61/13* w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie
2014 -> Sygn akt K 6/13* w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Trybunał Konstytucyjny w składzie
2014 -> Marek Zubik – przewodniczący Maria Gintowt-Jankowicz – sprawozdawca
2014 -> 61/6/A/2014 wyrok z dnia 5 czerwca 2014 r. Sygn akt K 35/11
2014 -> 63/6/A/2014 postanowienie z dnia 3 czerwca 2014 r. Sygn akt Sk 62/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie


  1   2   3   4   5   6


©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy