Strona główna

Łukasz Cora Zatrzymanie administracyjne na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi


Pobieranie 55.12 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar55.12 Kb.

Zatrzymanie administracyjne na podstawie art. 40 ust. 1...

Łukasz Cora

Zatrzymanie administracyjne na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

1. Uwagi wstępne

W świetle art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi1 przesłanką dopuszczalności zastosowania tego środka przymusu jest stan nietrzeźwości osoby, która swoim zachowaniem daje powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy, bądź znajduje się w okolicznościach zagrażających życiu lub zdrowiu zarówno swojemu, jak i innych2. Wobec grupy osób, których zachowanie spełnia wskazane w tym przepisie warunki, funkcjonariusze Policji lub Straży Miejskiej stosują zatrzymanie w celu doprowadzenia do izby wytrzeźwień (zakładu opieki zdrowotnej lub innej właściwej placówki). W przypadku, gdy nie jest to możliwie (z powodu braku wskazanych placówek), osobę taką doprowadza się do jednostki Policji (art. 40 ust. 2 tej ustawy).

2. Funkcje zatrzymania administracyjnego

Analiza normatywna zapisu art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi pozwala sformułować pogląd, że zasadniczym celem zatrzymania stosowanego na podstawie tego przepisu jest oddanie osoby znajdującej się w stanie nietrzeźwości do dyspozycji określonego organu (izby wytrzeźwień, zakładu opieki zdrowotnej lub innej właściwej placówki zdrowotnej). Aby cel ten mógł zostać zrealizowany, osoba spełniająca warunki określone w tym przepisie musi zostać zatrzymana, a następnie doprowadzona we wskazane miejsca. Zatrzymanie osób nietrzeźwych w oparciu o dyspozycje art. 40 ustawy o wychowaniu w trzeźwości następuje więc dla realizacji obowiązku doprowadzenia osoby do organu administracyjnego wskazanego w tym przepisie i powołanego do interwencji z osobami nietrzeźwymi. Ponieważ sam stan nietrzeźwości nie jest jednak wystarczającą podstawą do stosowania tego rodzaju środka przymusu, lecz będące jego wynikiem zachowanie osoby dające powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy (lub związany z nim stan zagrożenia dla życia lub zdrowia tej osoby, albo życia lub zdrowia innych osób), to ustalenie normatywnego celu tego rodzaju zatrzymania wymaga zwrócenia uwagi na te właśnie okoliczności. Uwzględnienie tych okoliczności prowadzi zaś do wniosku, że podstawową funkcją zatrzymania osoby na podstawie art. 40 ust. 1 cyt. ustawy nie jest wbrew obiegowemu poglądowi doprowadzenie jej „do wytrzeźwienia”, tzn. stanu trzeźwości, ale realizacja przez organy administracji publicznej nałożonych na nią obowiązków w zakresie ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Stąd w literaturze przedmiotu ten rodzaj zatrzymania określa się jako zatrzymanie administracyjne. Administracyjny rodzaj zatrzymania pozaprocesowego jest bezpośrednim środkiem o charakterze porządkowym, który poprzez eliminowanie powodów publicznego zgorszenia i stanu zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego zmierza do zapewnienia porządku publicznego i poczucia bezpieczeństwa obywateli3. Dla realizacji tego celu niezbędnym staje się niekiedy zatrzymanie osoby nietrzeźwej i przekazanie jej wbrew własnej woli do izby wytrzeźwień. Dochodzi wówczas do faktycznego pozbawienia wolności tej osoby w zakresie swobody poruszania się w czasie zatrzymania. Dolegliwość ta nie jest jednak funkcją samą w sobie, ale ma na celu doprowadzić do przywrócenia zagrożonego bądź naruszonego przez tą osobę stanu bezpieczeństwa innych osób i zachowania porządku publicznego. Ten cel pierwszoplanowy zadań administracji publicznej jest tu realizowany poprzez administracyjne zatrzymanie nieprocesowe, które w swojej istocie bliższe jest karno-procesowym środkom przymusu niż instrumentom prawnym właściwym dla prawa administracyjnego. Tak jest również wówczas, gdy zwraca się uwagę na funkcje prewencyjno-wychowawcze zatrzymania administracyjnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż środek ten ma również na celu odstraszenie osób będących w stanie nietrzeźwości od wywoływania sytuacji wchodzących w zakres pojęcia tzw. „nietrzeźwości publicznej”. W literaturze przyjmuje się, iż stan „nietrzeźwości publicznej” zachodzi, gdy osoba będąca w stanie nietrzeźwości daje swoim zachowaniem powód do zgorszenia w miejscu publicznym, zakładzie pracy, bądź znajduje się w okolicznościach zagrażających życiu lub zdrowiu, zarówno swoim, jak i innych osób4. W zakresie funkcji wychowawczej zatrzymanie administracyjne ma więc również na celu ochronę moralności publicznej, która jest bezpośrednio zagrożona postępowaniem osoby będącej w stanie nietrzeźwości.

3. Doprowadzenie a zatrzymanie do wytrzeźwienia

Doprowadzenie i zatrzymanie do wytrzeźwienia należą do szczególnych rodzajów krótkotrwałego pozbawienia wolności stosowanych dla celów innych niż ściśle procesowe. Z treści art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości wynika, iż doprowadzenie osób nietrzeźwych we wskazane w powyższym przepisie placówki należy uznać za zasadę postępowania. Czynność doprowadzenia osoby nietrzeźwej przez funkcjonariuszy Policji bądź Straży Miejskiej ma miejsce do momentu użycia przez nich środków przymusu bezpośredniego. Stąd też powstaje niekiedy istotna trudność związana z ustaleniem, czy działania funkcjonariuszy mają na celu jeszcze pomoc, czy może zostały już podjęte w celu zmuszenia osoby znajdującej w stanie nietrzeźwości do określonego zachowania. Doświadczenia praktyki wskazują na to, że jeżeli osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości nie stwarza zagrożenia dla innych oraz nie przejawia agresywności, to stwarza warunki do doprowadzenia jej do miejsca zamieszkania. Jak słusznie zauważają bowiem I. Kobus i I. Dziugieł, w przypadku gdy osoba nietrzeźwa protestuje albo w inny sposób wyraża swój sprzeciw wobec doprowadzenia jej do miejsca zamieszkania lub pobytu, to słusznie umieszcza się ją w odpowiedniej placówce w celu wytrzeźwienia5.

Co się tyczy natomiast zatrzymania do wytrzeźwienia, to jest to czynność faktyczna stosowana przy użyciu środków przymusu bezpośredniego przez funkcjonariuszy Policji lub Straży Miejskiej wobec osób nietrzeźwych w celu przywrócenia porządku i stanu bezpieczeństwa publicznego. Z tego też powodu zatrzymanie administracyjne (tzw. „do wytrzeźwienia”) polega na faktycznym pozbawieniu wolności osoby, która swoim zachowaniem daje powód do zgorszenia w miejscu publicznym bądź w zakładzie pracy albo stwarza stan zagrożenia dla życia lub zdrowia swojego lub innych osób.

Zgodnie z dyspozycją art. 40 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości osoby doprowadzone do izby wytrzeźwień lub jednostki Policji pozostają tam aż do wytrzeźwienia, nie dłużej jednak niż 24 godziny. Oznacza to, iż osoba doprowadzona, wobec której zastosowano zatrzymanie administracyjne, gdy wytrzeźwieje, powinna zostać zwolniona najpóźniej po upływie 24 godzin. Gdy osoba nietrzeźwa została natomiast zatrzymana do wytrzeźwienia, a po upływie 24 godzin zwolniona, a zachodzi wobec niej uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa, nic nie stoi na przeszkodzie, aby została ona zatrzymana na podstawie art. 244 k.p.k.6. Stąd też nie jest dopuszczalna praktyka polegająca na łączeniu zatrzymania do wytrzeźwienia z „zastrzeżeniem przekazania Policji” po dojściu osoby zatrzymanej do stanu trzeźwości w związku z zatrzymaniem dla celów procesowych. Brak jest bowiem wyraźnych podstaw prawnych, które dopuszczają możliwość przekazania takiej osoby do izby wytrzeźwień7.

W świetle powyższych uwag zasadna wydaje się konkluzja, iż na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości zatrzymanie osoby znajdującej się w stanie nietrzeźwości powinno być stosowane, gdy doprowadzenie okaże się nieskuteczne, a więc na podstawie konkretnych okoliczności niezbędnym będzie sięgnięcie po ten środek czasowej izolacji osoby nietrzeźwej.

4. Kwalifikowany stan nietrzeźwości jako podstawa zatrzymania administracyjnego

Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości stan nietrzeźwości osoby nie stanowi wyłącznej podstawy stosowania zatrzymania administracyjnego opisanego w tym przepisie. W świetle brzmienia tego przepisu i sformułowanych w nim warunków dopuszczalności stosowania tego zatrzymania wymagane jest bowiem, aby doprowadzenie osoby znajdującej się w stanie nietrzeźwości do izby wytrzeźwień bądź innej placówki było wynikiem jej zachowania dającego zgorszenie w miejscu publicznym lub zakładzie pracy. Na równi z tym warunkiem ustawodawca jako powód zatrzymania wymienia powodowanie przez osobę nietrzeźwą zagrożenia dla życia i zdrowia swojego lub innych osób.

W literaturze przedmiotu wskazane wyżej zachowanie osób znajdujących się w stanie nietrzeźwości określa się mianem nietrzeźwości publicznej8. Z punktu widzenia analizy pojęciowej tego terminu należy postawić pytanie, kiedy na gruncie obowiązujących przepisów prawa można uznać daną osobę za nietrzeźwą? Normatywnej podstawy określenia „stanu nietrzeźwości” poszukiwać należy zarówno w przepisach ustawy o wychowaniu w trzeźwości (art. 46 ust. 3), jak i w kodeksie karnym w art. 115 § 16 pkt. 1 i 2 k.k.

W myśl dyspozycji wskazanych wyżej przepisów stan nietrzeźwości zachodzi w sytuacji, gdy stężenie alkoholu we krwi wynosi bądź przekracza 0,5‰ albo gdy obecność alkoholu w wydychanym powietrzu wynosi bądź przekracza 0,25 mg w 1 dm3. Zauważyć należy, że tak skonstruowana definicja legalna określa stan nietrzeźwości przez pryzmat ilości zawartego alkoholu we krwi bądź w wydychanym powietrzu. Nie trudno jednak dostrzec, iż z punktu widzenia pojęcia „nietrzeźwości publicznej” powyższa metoda polegająca na wskazaniu przez ustawodawcę technicznych granic stanu nietrzeźwości nie zawsze odpowiada rzeczywistej nietrzeźwości osoby. Wynika to z faktu, iż napój alkoholowy rozumiany w zgodzie z art. 46 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości jako „produkt przeznaczony do spożycia, zawierający alkohol etylowy pochodzenia rolniczego w stężeniu przekraczającym 0,5% objętościowych alkoholu” nie jest jednakowo tolerowany przez każdy organizm człowieka. Prowadzi to często do zaistnienia przesłanek nietrzeźwości publicznej pomimo niższej od przewidzianej ustawowo zawartości alkoholu we krwi bądź w wydychanym powietrzu9. Takie spostrzeżenie pozwala na wniosek, iż w świadomości społecznej stan nietrzeźwości łączy się m.in. z takimi reakcjami po spożyciu alkoholu, jak: agresywne zachowanie, zaburzenia równowagi czy bełkotliwość mowy. Powyższe rodzaje reakcji na alkohol mają istotny wpływ na przypisanie osobom, które stan nietrzeźwości stanowiącego bezpośredni powód zachowań uzasadniających stosowanie art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, a składających się na pojęcie nietrzeźwości publicznej.

W świetle powyższych uwag należy wyraźnie podkreślić, iż podstawą doprowadzenia osoby nietrzeźwej do izby wytrzeźwień, zakładu opieki zdrowotnej lub innej właściwej placówki bądź jednostki Policji nie może być którakolwiek z podstaw zatrzymania do wytrzeźwienia, jeżeli u osoby, wobec której funkcjonariusze Policji lub Straży Miejskiej zastosowali ten środek przymusu, stężenie alkoholu we krwi wynosi poniżej 0,51‰ bądź zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu nie przekracza 0,26 mg w 1dm3. W takim bowiem przypadku – w myśl § 5 w zw. z § 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. – dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji bądź upoważnione przez nich osoby, mając na względzie wypełnienie przesłanek doprowadzenia, stopień zawartości alkoholu w organizmie oraz opinię lekarza, podejmują decyzję o odmowie przyjęcia osoby zatrzymanej do wytrzeźwienia we wskazane powyżej miejsca10. Co się tyczy zaś osób stwarzających swoim zachowaniem zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego bądź mienia, a posiadających stężenie alkoholu, które wynosi we krwi poniżej 0,51‰ bądź 26 mg na 1 dm3 w wydychanym powietrzu – to stosuje się wobec nich zatrzymanie prewencyjnie z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o Policji.

5. Kontrola zasadności, legalności i prawidłowości zatrzymania administracyjnego

Zagadnienie gwarancji procesowych osoby zatrzymanej przez funkcjonariuszy Policji lub Straży Miejskiej na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości nabiera szczególnego znaczenia w płaszczyźnie dopuszczalności odwołania się przez zatrzymanego od tej decyzji. Chodzi tu o zagadnienie sądowej kontroli doprowadzenia osoby do izby wytrzeźwień, jednostek Policji lub innych specjalistycznych placówek oraz decyzji o zatrzymaniu z powodu zachowania osoby nietrzeźwej. Problem na gruncie obowiązującego prawa został rozstrzygnięty z chwila wejścia w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ustawy o radiofonii i telewizji oraz ustawy o opłacie skarbowej11, mocą której polskie prawo wewnętrzne w zakresie będącym przedmiotem regulacji tej stawy zostało dostosowane do europejskich standardów i gwarancji ochrony praw osób pozbawionych wolności12. Do momentu uchwalenia powyższej ustawy w prawie polskim nie istniała bowiem – co w sposób dobitny potwierdzało ówczesne orzecznictwo Sądu Najwyższego – możliwość posługiwania się przez osoby doprowadzone do wytrzeźwienia uprawnieniami przewidzianymi w k.p.k. dla osób zatrzymanych13.

Powyższa nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości w sposób zasadniczy zmieniła sytuację prawną osób zatrzymanych w celu doprowadzenia do izby wytrzeźwień i innych wskazanych placówek. Zgodnie z dyspozycją nowego art. 40 ust. 3a osobie doprowadzonej do izby wytrzeźwień, jednostki Policji, zakładu opieki zdrowotnej bądź innej właściwej placówki przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu tym osoba doprowadzona lub zatrzymana może domagać się zbadania zasadności, legalności i prawidłowości ich wykonania.

O prawie złożenia zażalenia na to zatrzymanie należy w myśl § 14 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. pouczyć osoby zwalniane z izby, placówki lub jednostki Policji. Osoby te powinny być informowane pisemnie o możliwości złożenia zażalenia na zasadność i legalność doprowadzenia oraz prawidłowość wykonania decyzji o zatrzymaniu i doprowadzeniu do izby, placówki, zakładu opieki zdrowotnej lub jednostki Policji.

Zatrzymanie administracyjne uznać należy za zasadne tylko wtedy, gdy nastąpiło w oparciu o koniunktywne wystąpienie wszystkich ustawowo wskazanych przesłanek stosowania w art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości, stanowiących warunek sine quo non dopuszczalności użycia tego środka przymusu.

O legalności zastosowania zatrzymania do wytrzeźwienia można mówić natomiast wówczas, gdy decyzja w tej sprawie została podjęta przez uprawniony podmiot doprowadzający, którym w myśl § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. może być Policja lub Straż Miejska. Po drugie, gdy osoba zatrzymana nie jest objęta immunitetem, a więc nie zachodzi okoliczność wyłączająca możliwość stosowana zatrzymania (np. wobec sędziów, prokuratorów, przedstawicieli dyplomatycznych i konsularnych)14. Po trzecie, zatrzymanie spełni warunek legalności, gdy zachowane maksymalne terminy dopuszczalności jego stosowania, tj. w myśl art. 40 ust. 3 ustawy do momentu wytrzeźwienia, nie dłużej jednak niż 24 godziny.

W świetle Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu wymóg legalności decyzji zakłada brak jej arbitralności. Czynność skutkująca pozbawieniem wolności jest bowiem na tyle poważnym środkiem, iż powinna być ona dopuszczalna tylko wtedy, gdy inne mniej dolegliwe środki uznane zostaną na podstawie zaistniałych okoliczności konkretnego zdarzenia za niewystarczające dla zabezpieczenia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Na tej podstawie należy przyjąć15, iż sama zgodność detencji z obowiązującym prawem krajowym nie wystarcza, musi być ona bowiem niezbędna w odniesieni do danego stanu faktycznego.

Przez prawidłowość dokonania omawianej tu czynności zatrzymania należy z kolei rozumieć zarówno jego poprawność w aspekcie przebiegu samej czynności pozbawienia wolności, jak również poprawność jej dokonania w sensie technicznym16. Chodzić będzie o to, czy w zakresie badania tak rozumianej prawidłowości zatrzymania przy zastosowaniu zatrzymania w celu doprowadzenia do izby wytrzeźwień uprawnione do tego organy wywiązały się ze wszystkich ustawowo nałożonych na nie obowiązków w przedmiocie poinformowania osoby zatrzymanej odnośnie przysługujących jej praw i gwarancji przewidzianych w k.p.k.17. Interesującą z punktu widzenia sądowej kontroli zatrzymania będzie również kwestia zgodności przebiegu czynności zatrzymania z ogólnymi zasadami stosowania środków przymusu bezpośredniego18.

W przypadku stwierdzenia bezzasadności lub nielegalności doprowadzenia lub zatrzymania albo poważnych nieprawidłowości, w myśl art. 40 ust. 3c ustawy o wychowaniu w trzeźwości sąd rejonowy ma obowiązek zawiadomienia o tym fakcie prokuratora i organy przełożone nad organami, które dokonały doprowadzenia bądź zatrzymania.

Zgodnie z treścią art. 40 ust. 3b zażalenie przekazuje się sądowi rejonowemu miejsca doprowadzenia lub zatrzymania w terminie 7 dni od daty doprowadzenia bądź zatrzymania. Co się zaś tyczy trybu rozpatrywania tego zażalenia, to powyższy przepis wyraźnie wskazuje, iż do rozpoznania tego środka odwoławczego stosuje się przepisy k.p.k.19.

6. Uwagi de lege lata

Z punktu widzenia międzynarodowych standardów ochrony praw człowieka w zakresie wolności i bezpieczeństwa osobistego na największą krytykę zasługuje niewątpliwie uregulowanie zatrzymania administracyjnego w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (art. 40 ust. 1). Daleko idące wątpliwości wywołuje już sam fakt utrzymywania izb wytrzeźwień w Polsce, gdyż w krajach należących do Unii Europejskiej instytucja ta jest w ogóle nieznana, a osoby znajdujące się w stanie nietrzeźwości kierowane są zazwyczaj do placówek opieki medycznej20.

De lege lata zauważalny jest również brak przepisów rangi ustawowej, które stanowiłyby podstawę doprowadzenia osoby znajdującej się w stanie nietrzeźwości do miejsca zamieszkania. Ewentualne umieszczenie takiej osoby w izbie wytrzeźwień powinno być wyjątkiem i stanowić ostateczne rozwiązanie, gdy wszystkie inne środki nie przyniosą pożądanego skutku.

Krytycznie należy także odnieść się do kwestii braku precyzyjnego określenia ustawowych celów, jakie mają spełniać izby wytrzeźwień w systemie przeciwdziałania alkoholizmowi. Na gruncie art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości ustawodawca ograniczył się bowiem tylko do określenia organów uprawnionych do organizowania i prowadzenia izb wytrzeźwień (jednostki samorządu terytorialnego). Jedynie przy uwzględnieniu dyspozycji art. 40 ust. 5 powyższej ustawy można wyinterpretować, iż zadania izb wytrzeźwień sprowadzają się do udzielania pomocy nietrzeźwym na czas nie przekraczający 24 godzin, a więc do opieki i izolacji tych osób „aż do wytrzeźwienia”. Nie trudno zauważyć, że cele te powinny jednak obejmować także inne zadania, np. związane z profilaktyką walki z uzależnieniami lub bezpośrednią współpracą z placówkami opieki medycznej, oraz zadania związane z programem walki z przemocą w rodzinie przy udziale i w porozumieniu z Policją.

Zastrzeżenia natury praktycznej odnośnie instytucji izb wytrzeźwień zostały również zgłoszone we wnioskach i spostrzeżeniach raportu Najwyższej Izby Kontroli sporządzonego po przeprowadzeniu kontroli prawidłowości funkcjonowania izb wytrzeźwień21. W raporcie tym stwierdzono m.in. brak przestrzegania procedur przy przyjmowaniu osób nietrzeźwych do izby wytrzeźwień i ich zwalnianiu. Negatywnie oceniono również zbyt wysoką liczbę przypadków arbitralnego stosowania zatrzymania w celu doprowadzenia do izby wytrzeźwień w wyniku nierzetelnego uwzględnienia wszystkich jego przesłanek przez funkcjonariuszy Policji i Straży Miejskiej. W raporcie tym krytyce poddano także sposób dokumentowania badań na zawartość alkoholu u osób zatrzymanych, brak wymaganego wyposażenia i poziomu opieki medycznej. Wielu zatrzymanych skarżyło się na maltretowanie ich przez personel izby wytrzeźwień, a wewnętrzne dochodzenia ograniczano tylko do przypadków poważnych obrażeń ciała bądź zgonów22. Kontrola przeprowadzona przez NIK wykazała również brak skuteczności w sprawowaniu nadzoru nad działalnością izb wytrzeźwień przez jednostki samorządu terytorialnego.

Pozytywnie natomiast ocenić należy dostosowanie przez ustawodawcę (nowelizacją z dnia 27 kwietnia 2001 r.23) przepisów ustawy o wychowaniu w trzeźwości do standardów w zakresie prawa osoby zatrzymanej do sądowej kontroli zasadności, legalności oraz prawidłowości czynności zatrzymania (art. 40 ust. 3a–c). Podobnie, de lege lata, na pozytywną ocenę zasługuje fakt zagwarantowania na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2004 r. osobie zatrzymanej w izbie wytrzeźwień prawa do udziału w posiedzeniu sądu w przedmiocie rozpoznania zażalenia na zatrzymanie24. W związku z tym słuszna wydaje się obecna regulacja prawna, w myśl której do zatrzymania administracyjnego stosuje się karnoprocesowy, a nie administracyjny tryb odwoławczy, pomimo iż środek ten należy bardziej do sfery prawa administracyjnego. Względy gwarancyjne są bowiem tutaj przesądzające, co nakazuje sięgać do rozwiązań przewidzianych w prawie i procedurze karnej, a nie w obszarach postępowania administracyjnego

7. Wnioski de lege ferenda

Nie ulega wątpliwości, iż najbardziej radykalna interwencja ze strony ustawodawcy powinna mieć w miejsce w odniesieniu do zatrzymania administracyjnego z art. 40 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. De lege ferenda z całą stanowczością należy postulować likwidację izb wytrzeźwień jako placówek niespełniających europejskich standardów w zakresie świadczenia pomocy osobom znajdującym się pod wpływem alkoholu (w stanie nietrzeźwości, bądź po użyciu alkoholu) bądź uzależnionym od alkoholu (choroba alkoholowa). Gwoli ścisłości należy jednak zauważyć, że rozwiązanie to będące najbardziej pożądanym, nie spotkało się jednak jak dotąd ze stosowną reakcją ustawodawcy, pomimo wielu uwag i zaleceń kierowanych pod jego adresem zarówno ze strony międzynarodowych organizacji, jak również przedstawicieli nauki. Dlatego też przy uwzględnieniu dalszego funkcjonowania izb wytrzeźwień istotnym postulatem na przyszłość wydaje się kwestia wprowadzenia do ustawy o wychowaniu w trzeźwości przepisów dotyczących doprowadzenia osoby nietrzeźwej w pierwszej kolejności do miejsca zamieszkania, a następnie, gdy będzie to niemożliwe ze względu na stan zdrowia bądź agresywne zachowanie osoby, doprowadzenie jej do izby wytrzeźwień. Stąd też de lege ferenda wprowadzić należy również zapis o ostateczności i wyjątkowości tego środka, tj. o możliwości jego stosowania tylko i wyłącznie w przypadku, gdy zastosowanie innych rozwiązań okaże się bezcelowe bądź nieskuteczne. Za niezbędną należy również uznać interwencję ze strony ustawodawcy w przedmiocie uzupełnienia braku odnoszącego się do nie określenia celów, dla których izby wytrzeźwień zostały powołane i jakim mają służyć. Należy również pilnie zadbać o kwestie natury praktycznej dotyczące prawidłowego dokonywania pomiarów ilości alkoholu znajdującego się we krwi oraz rzetelnego stosowania tego środka pozaprocesowego przymusu w oparciu o wszystkie jego przesłanki, a nie tylko ze względu na nietrzeźwość. Zaostrzenia i szczególnej regulacji wymaga również zagadnienie odpowiedzialności personelu izb wytrzeźwień za przekroczenie uprawnień w postaci znęcania się nad osobami doprowadzonymi, gdyż stanowi to obecnie jeden z głównych problemów dotyczących prawidłowości funkcjonowania tych placówek.


1 Dz. U. z 2002 r., Nr 147, poz. 1231.

2 Por. T. Bulenda, Z. Hołda, A. Rzepliński, (w:) Zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie a prawa człowieka, pod red. Z. Hołdy i A. Rzeplińskiego, Lublin 1992, s. 35.

3 S. Ziółkowski, Zatrzymanie dla celów porządkowych w systemie prawa polskiego, NP 1976, nr 5, s. 732; M. Sarachmanow, Nowa regulacja osoby dla celów porządkowych. (pytania i wątpliwości ), PiP 1988, nr 3, s. 49. Trafnie tę myśl rozwija P. Hofmański, który zauważa, że zatrzymanie w izbie wytrzeźwień nie jest spowodowane podejrzeniem popełnienia przez zatrzymanego czynu zabronionego przez prawo, lecz jego zachowaniem dającym powód do zgorszenia miejscu publicznym lub zakładzie pracy. Stąd cała sprawa wydaje się należeć bardziej do sfery prawa administracyjnego niż prawa karnego [P. Hofmański, Zatrzymanie policyjne w świetle nowego kodeksu postępowania karnego, (w:) U progu nowych kodyfikacji karnych. Księga pamiątkowa ofiarowana prof. L. Tyszkiewiczowi, Katowice 1999, s. 308].

4Zob. I. Skrzydło-Niżnik, G. Zalas, Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komentarz, doktryna, orzecznictwo, Kraków 2002, s. 411.

5Zob. I. Kobus, I. Dziugieł, Zatrzymanie, ujęcie, doprowadzenie, sprowadzenie osoby, Szczytno 2006, s. 194. Autorzy Ci słusznie stoją na stanowisku, iż doprowadzenie do miejsca zamieszkania na gruncie prawa polskiego nie może nastąpić przy użyciu środków przymusu, tj. w drodze zatrzymania, gdyż brak jest instytucji zatrzymania osoby celem przymusowego umieszczenia jej w miejscu zamieszkania.

6 Tamże, s. 195.

7 Tamże, s. 196.

8 Por. I. Skrzydło-Niżnik, G. Zalas, Ustawa o wychowaniu…, s. 411–412.

9 Jest to stan po użyciu alkoholu, gdzie zawartość alkoholu we krwi w myśl art. 46 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości wynosi od 0,2‰ do 0,5‰ albo gdy obecność alkoholu w wydychanym powietrzu wynosi od 0,1 mg do 0,25 mg w 1 dm3.

10Zob. rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego. (Dz. U. z 2004 r., Nr 20, poz. 192).

11 Dz. U. z 2001 r., Nr 60, poz. 610.

12 Chodzi tu o prawo osoby pozbawionej wolności do odwołania się do sądu w celu szybkiego ustalenia przez sąd legalności pozbawienia wolności zapisane w przepisie art. 5 § 4 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.).

13 Zob. uchwała SN z dnia 12 lutego 1992 r., I KZP 43/91, OSNKW 1992, nr 5–6, s. 32. W uchwale Sąd Najwyższy stwierdził, że „osobie, którą doprowadzono na podstawie art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (…) do izby wytrzeźwień, społecznego zakładu służby zdrowia, a w razie braku izby wytrzeźwień do jednostki Policji, nie przysługują uprawnienia przewidziane w kodeksie postępowania karnego dla osoby zatrzymanej”.

14 W tej kwestii zob. S. Steinborn, (w:) J. Grajewski (red.), K. Papke-Olszauskas, S. Steinborn, K. Woźniewski, Prawo karne procesowe. Część ogólna. Warszawa 2007, s. 161–168.

15Por. B. Gronowska, Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu z dnia 4 kwietnia 2000 r., sygn. 26629/95, w sprawie Witolda Litwy przeciwko Polsce (dot. problemu legalności zatrzymania w izbie wytrzeźwień), Prok. i Pr. 200, nr 7–8, s. 144.

16Zob. zarządzenie nr 496 Komendanta Głównego Policji z dnia 25 maja 2004 r. (Dz. Urz. KGP 2004, nr 9, poz. 40), które określa metody i formy wykonywania przez policjanta zadań w zakresie przeprowadzania przez policjantów badań na zawartość w organizmie alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 3 powyższego zarządzenia uzyskany wynik wskazuje, że badana osoba znajduje się co najmniej w stanie po użyciu alkoholu.

17 Por. I. Kobus, I. Dziugieł, Zatrzymanie…, s. 55.

18 Tamże, s. 55.

19W ten sposób rozwiązane, jak się zdaje, zostały wątpliwości P. Hofmańskiego dotyczące właściwości sądu i trybu w jaki sąd (administracyjny czy karny) powinien rozpoznać odwołanie na doprowadzenie i zatrzymanie osoby nietrzeźwej na podstawie art. 40 ust. 1 i 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W tej kwestii zob. bliżej P. Hofmański, Zatrzymanie…, s. 308–309.

20Osoby nietrzeźwe doprowadzane są również do punktów opieki medycznej znajdujących się przy Komisariatach Policji, gdzie przeprowadza się detoksykację, a do szpitali kierowane są osoby w ciężkim stanie. Natomiast osoby zachowujące się agresywne doprowadza się do policyjnych izb zatrzymań.

21Szczegółowo zob. NIK, Informacja o wynikach kontroli prawidłowości funkcjonowania izb wytrzeźwień ze szczególnym uwzględnieniem warunków przyjmowania i przetrzymywania osób zatrzymanych i poszanowania ich praw, nr ewid. 171/2006/P/06/147/LPO. Kontrola obejmowała okres od stycznia 2005 r. do marca 2006 r.

22W jednym ze zbadanych ośrodków stwierdzono wykorzystywanie pomieszczenia z prysznicem nie tylko do przeprowadzania kąpieli o charakterze higienicznym, ale również jako środek oddziaływania na zachowanie osób zatrzymanych (tzw. „zimna kąpiel”).

23Dz. U. Nr 60, poz. 610.

24Wyrok z dnia 6 grudnia 2004 r., sygn. akt SK 29/04. Podstawę prawną do udziału osoby zatrzymanej w posiedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na zatrzymanie administracyjne stanowi art. 40 ust. 3b ustawy o wychowaniu w trzeźwości w związku z art. 464 k.p.k.


Prokuratura

i Prawo 5, 2008


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość