Strona główna

Łukasz Mielczarek


Pobieranie 44.55 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar44.55 Kb.
Uniwersytet Warszawski

Wydział Nauk Ekonomicznych



Łukasz Mielczarek

E-mail: lmielczarek@gazeta.pl

Grupa 2
Handel zagraniczny Królestwa Polskiego

Praca wykonana pod kierunkiem

prof. dr. hab. T. Stankiewicza

na ćwiczeniach z historii gospodarczej

WNE UW

Warszawa, styczeń 2009


SPIS TREŚCI

WSTĘP........................................................................................................................................

3







Rozdział 1. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1815-1851................................

4

1.1. Polityka celna........................................................................................................................

4

1.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany..............................................................................

5

1.3. Bilans handlowy...................................................................................................................

5

Rozdział 2. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1851-1985................................

6

2.1. Polityka celna........................................................................................................................

6

2.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany..............................................................................

7

2.3. Bilans handlowy...................................................................................................................

7

Rozdział 3. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1885-1914................................

8

3.1 Polityka celna.........................................................................................................................

8

3.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany..............................................................................

8

3.3. Bilans handlowy...................................................................................................................

9

PODSUMOWANIE.........................................................................................................................

10

BIBLIOGRAFIA.........................................................................................................................

11


WSTĘP

Celem mojego referatu jest przedstawienie obrazu handlu zagranicznego Królestwa Polskiego w latach 1815-1914. W moim referacie starałem się odpowiedzieć na następujące pytania: czy handel zagraniczny Królestwa Polskiego był niezależny, czy podatny na ingerencję Rosji?; jakie towary były istotne w wymianie handlowej z zagranicą?; z jakimi państwami handlowało Królestwo Polskie?; jaki był bilans handlu zagranicznego?

Aby łatwiej odpowiedzieć na te pytania oraz uściślić analizę zagadnienia, postanowiłem podzielić swoją pracę na trzy przedziały czasowe, opierając się na panującej w danym przedziale polityce gospodarczej.

Jako podstawę zawartości mojego referatu o handlu zagranicznym Królestwa Polskiego przyjąłem książkę profesora Andrzeja Jezierskiego pod tytułem: „Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815-1914” opublikowaną w 1967r. Jako literaturę uzupełniającą wybrałem m. in. publikacje J. Skodlarskiego i A. Jezierskiego z czasów najnowszych.

Główne pytanie badawcze referatu brzmi: Jak kształtował się handel zagraniczny Królestwa Polskiego i jaki wpływ na niego miała polityka Rosji?


Rozdział 1. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1815-1851

1.1. Polityka celna

Polityka celna w handlu zagranicznym stosowana w pierwszych latach istnienia Królestwa Polskiego była liberalna.1 Bilans handlowy w 1820 i 21 r. był ujemny a saldo wyrównywano za pomocą zasobów kruszcowych. Władze rosyjskie uznały to zjawisko za niepożądane i 1 stycznia 1823 r. książe Ksawery Drucki-Lubecki ogłosił protekcyjną taryfę celną. Nie dotyczyła ona handlu między Królestwem Polskim a Rosją. Wprowadzono wysokie cła wwozowe na towary produkowane w kraju oraz na artykuły luksusowe-od 50 do 100% wartości towaru.2 Wywołało to wojnę celną z Prusami. Natomiast taryfa celna dla Królestwa Polskiego była niska i pomogła polskiemu przemysłowi włókienniczemu podbić rynki rosyjskie. Było to możliwe dzięki niskim cłom dla Królestwa a wysokim na granicy Rosji z Prusami i Austrią. 3

W 1831 r. gdy upadło powstanie listopadowe, w Rosji wprowadzono wysokie cła na wyroby przemysłu włókienniczego pochodzące z Królestwa Polskiego. W ten sposób Rosja zaczęła chronić swój przemysł, który był wypierany przez przemysł Królestwa Polskiego. W 1834 r. został uniemożliwiony tranzyt wyrobów włókienniczych na daleki wschód, m. in. do Chin. Te ograniczenia zostały złagodzone dopiero w 1842 r, a barierę celną zniesiono dopiero w 1850 r.

W 1846 r. w Wielkiej Brytanii nastąpiła liberalizacja przepisów i zniesiono prawa zbożowe. Dzięki temu możliwy był powrót do wymiany handlowej z Wielką Brytanią, która przed wprowadzeniem protekcyjnej polityki była dla Polski ważnym importerem zboża.4

---------------------------

1 A. Jezierski, Handel Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815-1914. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967, s. 17.

2 Tamże, s. 19.

3 J. Skodlarski, Zarys historii gospodarczej Polski. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2007, s. 110

4 A. Jezierski, Handel Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815-1914. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967, s. 24

1.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany

Największy udział w eksporcie do Rosji miał przemysł włókienniczy, poza tym głównymi artykułami wywozu było zboże oraz wyroby sukiennicze. Do Rosji wywożono sukno, skąd docierało ono nawet do Chin. Poza tym wywożono wyroby galanteryjne, instrumenty muzyczne, powozy. Natomiast import z Rosji obejmował bydło, owoce południowe, wyroby żelazne. W 1850 r. wprowadzono zakaz przywozu z zachodu cukru, spirytusu, piwa i żelaza. Od tego czasu produkcja tych artykułów zaczęła szybko wzrastać, nie tylko na zaspokojenie potrzeb krajowych, ale także na import do Rosji. Handel z Austrią opierał się na imporcie surowców mineralnych oraz wyrobów przemysłowych. Eksportowano wyroby rolnicze.5 Z Prus importowano wyroby włókiennicze i towary spożywcze a eksportowano produkty rolnicze. W Anglii w 1846 r. zniesiono ustawy zbożowe, co otworzyło rynek zachodni dla polskiego zboża, jednak eksport został zahamowany przez kilka lat nieurodzajów.



1.3. Bilans handlowy

Największa część obrotów w latach 1820-30 przypadała na kierunek zachodni(przez granicę z Prusami) i wynosiła 51% wszystkich obrotów, na handel z Rosją-31%. Z Austrią i wolnym miastem Krakowem-18%. W latach 1823-29 eksport sukna wzrósł przeszło 4 krotnie dochodząc do 85% wartości całego polskiego eksportu do Rosji i 2/3 całej sukienniczej produkcji królestwa. Ogólne rozmiary obrotów zagranicznych autonomicznego Królestwa Polskiego wykazywały duże wahania, na ogół jednak, przywóz zmniejszał się, a wywóz wzrastał, zmniejszając w efekcie ujemne saldo bilansu handlowego. Saldo to wykazujące w latach 1815-19 nadwyżkę importu w wartości 45 mln złp, spadło do 3 mln złp w 1830 r. W 1820 r. obroty z Rosją stanowiły zaledwie 17,2% ogółu, a w 1830 r. już 36,7%. Po powstaniu listopadowym eksport do Rosji zmniejszył się 4 krotnie, wzrósł natomiast import co odbiło się niekorzystnie na bilansie handlu Królestwa. W 1834 r. ogólna wartość importu była 4 razy większa od eksportu. W latach 40 zaczęła się stopniowa poprawa, eksport zaś stopniowo wzrastał. Zwiększył się wywóz sukna oraz zboża.6

-------------------------------

5 I. Kostrowicka, Z. Landau, J. Tomaszewski, Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku. Książka i Wiedza, Warszawa 1975, s. 141-144

6 A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia Gospodarcza Polski. Key Text, Warszawa 2003, s. 130
Po powstaniu listopadowym cofnięto wiele ulg dla Polskiego eksportu, wprowadzono cła i ograniczenia. Eksport do Rosji zmniejszył się 4 krotnie, wzrósł natomiast import co odbiło się niekorzystnie na bilansie handlu Królestwa. W 1834 r. ogólna wartość importu była 4 razy większa od eksportu. W latach 40 zaczęła się stopniowa poprawa, eksport zaś stopniowo wzrastał. Okres protekcyjnej taryfy celnej zakończył się w 1850 r. Do tego okresu o 100% wzrósł eksport wyrobów rolniczych, a o 50 % wzrósł eksport wyrobów przemysłowych. Większa poprawa w zakresie handlu zagranicznego Królestwa nastąpiła dopiero po 1850 r. gdy Królestwo zostało wprowadzone w rosyjski obszar celny, co umożliwiło swobodną ekspansję polskiego przemysłu na rosyjskie rynki. Jednak praktycznie przez cały ten okres saldo bilansu handlowego było ujemne. Dopiero pod 1850 r. zaczęło występować saldo dodatnie uzyskane z handlu z zachodem.

Rozdział 2. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1851-1885

2.1. Polityka celna

W 1851 r. nastąpiło przejście Rosji na liberalną politykę celną.7 Zniesiono granicę celną i zakaz wwozu wielu towarów między Królestwem Polskim a Rosją. Dotyczyło to szczególnie chronionych dotychczas wysoką bariera celną wyrobów metalowych, włókienniczych i galanteryjnych. Wpłynęło to na poważny wzrost wywozu do Rosji oraz na daleki wschód. W tym samym roku włączenie Królestwa Polskiego do rosyjskiego obszaru celnego zlikwidowało dotychczasową odrębność Królestwa w dziedzinie handlu zagranicznego. W 1850 r. Rosja wprowadziła zakaz przywozu z Zachodu cukru, spirytusu, piwa i żelaza. Miało to duże znaczenie dla Królestwa Polskiego. Jednak w 1877 r. wprowadzono opłatę cła w złocie, oraz zapoczątkowano nowy okres protekcyjnej polityki celnej. Wysokie taryfy celne szkodziły handlowi Królestwa Polskiego z Prusami, zwłaszcza podczas Rosyjsko-Pruskiej wojny celnej w latach 1890-94.



--------------------------

7 A. Jezierski, Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815-1914. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.
2.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany

Warty uwagi jest handel z Rosją, który był znaczny dzięki wprowadzeniu protekcjonizmu celnego. W 1864 r. obroty z Rosją stanowiły 42% ogólnych obrotów handlowych Królestwa. Do Rosji wywożono wyroby przemysłowe (włókiennicze, wełniane i bawełniane). Eksport ten sięgał 60-65% całej produkcji włókienniczej Królestwa. Wywożono także konfekcję, galanterię, wyroby żelazne i skórzane. Eksport ten kierował się na coraz dalsze rynki rosyjskie, aż do Syberii włącznie, a nawet do Chin, Persji, Turcji. Zwiększył się eksport zboża na zachód w związku z przechodzeniem państw do polityki wolnego handlu. Jednak cła protekcyjne zmusiły Królestwo Polskie do rezygnacji z importu niektórych produktów ze Śląska, Galicji, czy innych krajów i sprowadzania ich z dalekich stron Rosji. Poza tym na zachód eksportowano produkty pochodzenia rolniczego, a np. Z Wielkiej Brytanii importowano np. maszyny, narzędzia, węgiel blachę, chemikalia.



2.3. Bilans handlowy

Na obroty handlu zagranicznego Królestwa w latach 1851-85 wpływ miało wiele wydarzeń, m. in.: częste zmiany taryf celnych, przyłączenie do strefy celnej Rosji, kryzysy gospodarcze (1857, 1866, 1873-75), wojny. Cła protekcyjne miały jednak ujemne skutki dla obrotów handlowych Królestwa. W 1880 r. nastąpił ich spadek. Import wzrastał, eksport spadał. Maksymalizacja obrotów handlowych z krajami zachodnimi nastąpiła w 1883 r. Następnie obroty z zachodem zaczęły spadać, a wzrost zanotowały obroty z Rosją.




Rozdział 3. Handel zewnętrzny Królestwa Polskiego w latach 1885-1914

3.1. Polityka celna

W 1893 r. Rosja rozpoczęła wojnę celną z Niemcami. Polityka protekcyjna objawiła się obłożeniem towarów importowanych z Niemiec dodatkową opłatą w wysokości 15-30% cła obowiązującego na granicach z innymi państwami. Jako odpowiedź Niemcy wprowadziły na towary importowane z Rosji dodatkową opłatę w wysokości 50% obowiązującego cła. Skutkiem była kolejna 50% podwyżka ze strony Rosji i oraz podwyższenie opłat pobieranych od statków Niemieckich w portach rosyjskich. „Wojna celna skończyła się traktatem handlowym zawartym w 1894 r.”8.



3.2. Struktura towarowa i kierunki wymiany

W latach 1880-1910 następuje znaczące ożywienie zagranicznej wymiany handlowej, handel z zachodnimi państwami powiększył się dwa razy a z Rosją prawie 11-krotnie. Najważniejsi partnerzy handlowi Królestwa Polskiego to: na zachodzie Anglia, Niemcy i Austria, a na wschodzie Rosja. Eksport kształtował się następująco.: Największy udział miały wyroby przemysłu włókienniczego (69,4%), następnie przemysł żelazny (11,9%) oraz przetworów zwierzęcych (8,7%). Natomiast najważniejszymi produktami importowanymi były wyroby przemysłowe (65% wartości importu w 1910 r.), na dalszych miejscach surowce przemysłowe (25%) i produkty rolnictwa(8%) 9. Pod koniec XIX wieku królestwo przestało eksportować zboże, i inne produkty rolnictwa, a w następnych Latach zaczęto je nawet importować, głównie z Rosji i Prus. (postępujące uprzemysłowienie kraju, urbanizacja i wzrost potrzeb na art. Żywnościowe.)

-----------------------------

8 A. Jezierski, C. Leszczyńska, Historia Gospodarcza Polski. Key Text, Warszawa 2003, s. 203

9 Tamże


    1. Bilans handlowy

Na rok 1892 przypadł największy kryzys w handlu zagranicznym. Od 1895 r. do ok. 1905 r. to okres uspokojenia się wymiany z Zachodem i Rosją, a od 1906 r.-duży wzrost wymiany z Zachodem i mniejszy z Rosją.

Warto przytoczyć że saldo wymiany handlowej z zachodem w omawianych latach było zawsze ujemne, jednak z Rosją dodatnie na tyle, by rekompensować z nawiązką minus wymiany z zachodem. 1880-1910

Na rok 1892 przypadł największy kryzys w handlu zagranicznym. Od 1895 r. do ok. 1905 r. (pomijając 1903 r.- spadek obrotów związany z kryzysem początku stulecia) nastąpiła stabilizacja wymiany z Zachodem i Rosją, a od 1906r.- ponownie gwałtowny wzrost wymiany: większy z Zachodem i nieco mniejszy z Rosją, jednak ogólny bilans handlowy Królestwa przedstawiał się dodatnio.

.

Podsumowanie

Królestwo Polskie było od początku swojego istnienia zależne od polityki Rosji. Interesy jego gospodarki w zasadzie nigdy nie były brane pod uwagę przy ustalaniu i realizacji rosyjskiej polityki celnej. Kolejne powstania doprowadziły do ograniczenia a następnie zniesienia jego autonomii.

Najważniejszymi towarami handlowymi były wyroby włókiennicze, wyroby rolnicze i spożywcze, surowce o znaczeniu przemysłowym, oraz wyroby luksusowe. Głównymi partnerami handlowymi Królestwa Polskiego były Rosja, Prusy, Austria oraz Wielka Brytania.

Handel kształtował się w sposób bardzo zmienny, zależał on głównie od polityki celnej Rosji, na początku istnienia Królestwa był zorientowany na zachód, lecz pod koniec XIX wieku był już w większości zorientowany na wschód.

Gdy bilans handlowy Królestwa Polskiego miał tendencje do poprawy był co raz to hamowany przez restrykcyjną politykę celną Rosji, wojny celne zaborców, nieurodzaje lub protekcyjną politykę innych państw. Ogólnie był ujemny, jednak sama protekcyjna polityka celna Rosji i czasowe udogodnienia handlowe umożliwiły ekspansję przemysłu Królestwa na rynki Rosyjskie oraz jego dynamiczny rozwój, pomimo ograniczenia handlu z zachodem. Tak więc handel zagraniczny Królestwa był silnie uzależniony od decyzji Rosji, a rynki wschodnie miały wpływ na rozwój gospodarczy Kraju.



Bibliografia

Ihnatowicz I., Landau Z., Mączak A., Zientara B., Dzieje gospodarcze Polski do roku 1939. Wiedza Powszechna, Warszawa 1973.

Jezierski A., Handel zagraniczny Królestwa Polskiego 1815-1914. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1967.

Jezierski A., Leszczyńska C., Dzieje gospodarcze Polski w zarysie do 1989r. Key Text, Warszawa 1995.

Jezierski A., Leszczyńska C., Historia Gospodarcza Polski. Key Text, Warszawa 2003.

Kostrowicka I., Landau Z., Tomaszewski J., Historia gospodarcza Polski XIX i XX wieku. Książka i Wiedza, Warszawa 1975.



Skodlarski J., Zarys historii gospodarczej Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.



©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość