Strona główna

Unia zachodnioeuropejska


Pobieranie 39.92 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar39.92 Kb.
UNIA ZACHODNIOEUROPEJSKA ,Western European Union

Powstanie i cele utworzenia UZE:

Po zakończeniu drugiej wojny światowej grupa państw zachodnioeuropejskich podjęła starania zmierzające do powołania do życia międzynarodowej organizacji, której zakres działania obejmowałby sprawy współpracy gospodarczo – społecznej i kulturalnej, przede wszystkim zaś problemy bezpieczeństwa i wspólnej obrony państw członkowskich. 1

17 marca 1948 r. Został podpisany przez Belgię, Holandię, Francję, Luksemburg, i Wielką Brytanię Traktat brukselski o współpracy w dziedzinie gospodarczej, społecznej, kulturalnej, oraz zbiorowej samoobronie, tworzący Unię Zachodnią.

24 października 1954 roku podpisano Układy Paryskie, nowelizujące Traktat Brukselski, które zostały ratyfikowane w 1955 roku. Na mocy Układów do Unii Zachodniej przystąpiły Niemcy i Włochy, a organizacja otrzymała nazwę Unia Zachodnioeuropejska (UZE).

Powstanie UZE było rezultatem nieudanej próby utworzenia Europejskiej Wspólnoty Obronnej. Ale i ta organizacja nie zaczęła pełnić samodzielnej roli obronnej. Jej wojskowe kompetencje zostały powierzone NATO. Znaczenie UZE uległo zmianie w latach 90. w związku z Traktatem z Maastricht oraz pojawieniem się możliwości wycofania wojsk amerykańskich z Europy. Krajami inicjującymi nowy kierunek stała się Francja i Niemcy postulujące utworzenie europejskiego korpusu podlegającego UZE, choć też możliwego do wykorzystania przez NATO. Zintensyfikowano badania kosmiczne i nad satelitarnym systemem obronnym. Traktat z Maastricht włączył UZE w system Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa z zadaniem realizacji celów służących obronności UE. Rada UE w porozumieniu z instytucjami UZE może podejmować decyzje o wspólnych akcjach. Jednak Konferencja Międzyrządowa i ostateczny kształt Traktatu Amsterdamskiego wykazały, iż członkowie UE mają inne wizje roli UZE i jej przyszłość jest wciąż niewiadoma. Może stać się po włączeniu do UE jej zbrojnym ramieniem, możliwe jest też jej rozwiązanie w 2004, zgodnie z literą zmodyfikowanego Traktatu Brukselskiego, który przewidział jej istnienie na 50 lat.2

Od początku jej powstania trwała dyskusja nad sensem jej istnienia (dublowanie funkcji NATO), gorąco podtrzymywana przez europejskich przeciwników hegemonii USA wśród państw Wolnego Świata.  Jako  taka UZE stanowić miała zaczątek budowy Europejskiej Armii, zdolnej do przeciwstawienia się agresji na państwa Europy Zachodniej, ale także Armii niezależnej od politycznych i militarnych interesów Ameryki, nie zawsze idących w parze z interesami Europy lub zbyt od niej oddalonych. Od momentu powołania EWG powracała wciąż idea przekształcenia UZE w siły zbrojne EWG. Jak dotąd nie doszło do jej pełnej realizacji. Budowa struktur UZE przebiegała bardzo opornie. Praktycznie do 1989 roku UZE była wyłącznie organizmem politycznym, o niezbyt ważnej pozycji w strukturach Wspólnot.3

Głównym celem Unii Zachodnioeuropejskiej jest niesienie wzajemnej pomocy w wypadku zbrojnej napaści w Europie, umacnianie pokoju i bezpieczeństwa oraz utrzymanie jedności Europy. Na mocy traktatu o Unii Europejskiej UZE została włączona w system wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa. Kompetencje wojskowe od samego początku powierzono NATO.4

Członkowie:

Oprócz pierwszych członków wymienionych wyżej do UZE należą: Hiszpania i Portugalia które przystąpiły do traktatu w 1990r., Grecja od 1995.Członkami stowarzyszonymi są: Islandia, Norwegia, Turcja. Status państwa obserwatora posiada Austria, Finlandia, Dania (która zrzekła się pełnego członkostwa ), Irlandia, oraz Szwecja. Wszystkie państwa należące do UZE są jednoczenie członkami UE i NATO.

9 maja 1994 roku dziewięć państw Europy Środkowej uzyskało status partnerów stowarzyszonych z UZE. Były to następujące państwa: Bułgaria, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Polska, Rumunia, Słowacja i Węgry. W 1996 roku dołączyła do tych państw jeszcze Słowenia. Od 23 marca 1999 roku Czechy. Polska, Węgry mają status państw członków stowarzyszonych.5

Prawa i obowiązki stron:

Członkowie stowarzyszeni mogą uczestniczyć w spotkaniach rady, grup roboczych i organów pomocniczych, jeśli większość państw członkowskich lub połowa państw członkowskich, w tym państwo przewodniczące, nie ograniczy spotkania tylko do pełnoprawnych. Mają prawo zabierania głosu, ale nie mogą blokować decyzji, których podjęcie wymaga konsensusu państw członkowskich. Mogą przyłączyć się do decyzji podjętych przez państwa członkowskie, mogą uczestniczyć w ich realizacji, jeśli nie zdecyduje inaczej większość państw członkowskich lub połowa państw członkowskich, w tym państwo przewodniczące. Mogą uczestniczyć na takich samych zasadach jak członkowie, w operacjach wojskowych UZE. Wnoszą wkład finansowy do budżetu UZE. Mają takie same prawa i obowiązki jak pełni członkowie w zakresie funkcji przekazywanych UZE przez inne gremia i instytucje, w których już uczestniczą.

Państwa o statusie obserwatora mogą uczestniczyć w spotkaniach Rady jak pełni członkowie jeśli większość państw członkowskich lub połowa państw członkowskich, w tym państwo przewodniczące, nie zastrzegą sobie o obecności na spotkaniach Rady wyłącznie dla państw członkowskich. Mogą uczestniczyć w spotkaniach grup roboczych. Mogą być zapraszane, na życzenie do zabierania głosu. Mają takie same prawa i obowiązki jak pełni członkowie, jeśli chodzi o funkcje przekazywane UZE przez inne gremia i instytucje, w których już uczestniczą.

Państwa o statusie partnera stowarzyszonego mogą uczestniczyć w spotkaniach Rady z możliwością udziału w dyskusji, ale bez prawa do blokowania decyzji podejmowanych na zasadzie konsensusu przez państwa członkowskie. Mają prawo otrzymywać od Rady regularną informację o działalności jej grup roboczych, po zaproszeniu ad hoc mogą uczestniczyć w pracach grup roboczych Rady. Mogą przyłączać się do decyzji państw członkowskich UZE dotyczących tzw. Misji petersburskich, mogą uczestniczyć w ich realizacji.6



Organy UZE :

Rada jest organem międzyrządowym składającym się z przedstawicieli wszystkich państw członkowskich (na szczeblu ministrów spraw zagranicznych i ministrów obrony narodowej. Zajmuje się najistotniejszymi sprawami dla funkcjonowania układu. Zakres działalności Rady formalnie jest nieograniczony. Może powoływać do życia organy pomocnicze, jakie uzna za konieczne. Rada wspomagana jest przez dwanaście grup roboczych, w których mogą uczestniczyć wszystkie państwa zgadnie z ich statusem w UZE, cztery grupy robocze, w których pracach uczestniczą członkowie oraz członkowie stowarzyszeni, Zachodnioeuropejską Grupę do spraw Uzbrojenia (WEAG) oraz Komitet Wojskowy. Preambuła zmodyfikowanego Traktatu Brukselskiego stanowi, że do zadań Rady należy obrona „zasad demokratycznych, wolności obywatelskich i praw człowieka, tradycji konstytucyjnych i poszanowania prawa”. Rada ma do dyspozycji organy pomocnicze - Agencję Kontroli Zbrojeń oraz Instytut Studiów nad Bezpieczeństwem.

Zgromadzenie jest organem parlamentarnym składającym się z parlamentarzystów (108) delegowanych z parlamentów poszczególnych państw należących do UZE. Zgromadzenie wydaje zalecenia i rekomendacje dla Rady w sprawach bezpieczeństwa i obrony, do których ta zobowiązana jest się ustosunkować, przedstawia także Radzie zalecenia dotyczące środków służących wzmocnieniu bezpieczeństwa w Europie.

Sekretariat Generalny jest organem administracyjnym, który zapewnia łączność Rady z organami pomocniczymi oraz przygotowuje, na zlecenie Rady, raporty z postępów w określonych sprawach. Pracami sekretariatu kieruje Sekretarz Generalny. Siedzibą sekretariatu jest Bruksela, wcześniej był Londyn.7



Działalność UZE:

Przez pierwsze 30 lat swego istnienia UZE pozostawała w cieniu NATO i była jedynie tworem czysto politycznym. Dopiero Traktat z Maastricht zwrócił uwagę na potrzebę redefinicji europejskiego systemu bezpieczeństwa i baczniejsze przyjrzenie się kwestiom zagrożeń militarnych i terorystycznych w nowej Europie. Traktat postanawiał m.in., iż:1)Rada Europejska pozostaje nadrzędnym organem władzy, który definiuje w drodze consensusu główne kierunki polityki zagranicznej i zachowana zostaje zasada wspólnych działań obowiązująca Piętnastkę. W tych wspólnych działaniach mogą występować zmiany w sposobach zastosowania ustanawianych kwalifikowaną większością głosów. 2) Wspólna polityka zagraniczna i polityka bezpieczeństwa powinny docelowo doprowadzić do systemu wspólnej obrony. To i dosyć ostrożne sformułowanie, przyjęte w Maastricht, oddaje troskę państw, które za konieczne uznają utwierdzanie tożsamości europejskiej w materii obronności, a także tych, które nie chcą ryzykować rozluźnienia więzów solidarności zadzierzgniętych w ramach Paktu Północnoatlantyckiego. Ale pojęcie "wspólnej obrony" oznacza pewien postęp na drodze do pełnej Unii, obejmującej także aspekt strategiczny i wojskowy. 3)Prosząc "Unię Zachodnioeuropejską, która stanowi integralny składnik rozwoju Unii Europejskiej, o opracowanie i zrealizowanie decyzji i działań wiążących się z dziedziną obronności" Unia rzuca pomost łączący ją z jedyną europejską organizacją mającą kompetencje w tej materii.8

W 1992 roku Rada UZE przyjęła wreszcie zestaw skonkretyzowanych zadań dla swych wojsk (tzw. zadania petersburskie), które jednak należało przekształcić następnie w strategie operacyjno – taktyczne. 

Działalność policyjna UZE:

W integrującej się i wzmacniającej swoje struktury bezpieczeństwa Europie istnieją wciąż rzeczywiste i potencjalne obszary konfliktów. Do najbardziej niestabilnych regionów należą Bałkany, a w Bośni i Hercegowinie pokojowego ładu pilnuje kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy z wielu krajów. W Bośni nie toczą się dziś otwarte walki, więc międzynarodowe oddziały wojskowe strzegą porządku. Innymi słowy, pełnią funkcję policji. A żołnierze w żadnym kraju nie lubią zastępować policjantów. I mają rację. Armia powołana jest do wykonywania innych zadań.


Ze względu na charakter przyszłych konfliktów wewnętrznych w Europie zaczyna się rozważać potrzebę utworzenia międzynarodowych sił policyjnych. Dyskusje takie toczą się w Unii Zachodnioeuropejskiej, drugim obok NATO wielostronnym sojuszu w Europie. Polska ma w UZE status partnera stowarzyszonego. Unia Zachodnioeuropejska nabyła już pewnego doświadczenia w organizowaniu międzynarodowych akcji policyjnych.

Pierwszą międzynarodową operację policyjną UZE przeprowadziła na Dunaju w czerwcu 1993 r. Wysłała tam 250 policjantów i funkcjonariuszy celnych, których zadaniem było przestrzeganie sankcji, jakie Rada Bezpieczeństwa ONZ nałożyła na Serbię i Czarnogórę. Policjanci ci pochodzili z ośmiu krajów i wyposażeni byli w


jedenaście szybkich łodzi patrolowych. Mieli sprawdzać, czy barki płynące do Serbii nie przewożą towarów objętych embargiem.

Kolejnym terenem działań była Bośnia. Na prośbę Unii Europejskiej w lipcu 1994 r. UZE wysłała 182 policjantów z kilku krajów do Mostaru, miasta podzielonego między Chorwatów i Muzułmanów. Policjanci, doświadczeni oficerowie, przyjechali m.in. z zadaniem odbudowy miejscowej policji. Tworzyli oni również patrole z udziałem Chorwatów i Muzułmanów. Niestety, idea mieszanych patroli nie zdała egzaminu z powodu wzajemnej nieufności obu grup etnicznych i braku politycznej woli współpracy.

Oddziały policyjne UZE interweniowały również w Albanii. Na początku 1997 r. w wyniku skandalu związanego z tzw. piramidami finansowymi doszło w Albanii do poważnych rozruchów. Rząd albański zwrócił się wówczas do społeczności międzynarodowej z prośbą o pomoc w zaprowadzeniu porządku wewnętrznego. Członkom UZE nie udało się osiągnąć konsensusu w sprawie wysłania wojsk, ale skierowała do Albanii 61 doświadczonych oficerów policji z 20 krajów. Przeszkolili oni 300 albańskich oficerów. 8 kwietnia 1998 r. Rada UZE przedłużyła mandat grupy oficerów o dalsze 12 miesięcy - do 12 kwietnia 1999 r. W tej chwili UZE szkoli 700 albańskich oficerów policji.

Międzynarodowe siły policyjne w rejonie konfliktów wypełniają lukę między oddziałami wojskowymi a miejscową policją. Przewiduje się, że zapotrzebowanie na międzynarodowe siły policyjne w Europie będzie wzrastać, m.in. dlatego Unia Zachodnioeuropejska chciałaby nakłonić swoich członków do współtworzenia europejskich sił policyjnych gotowych na każde wezwanie.9



Działalność UZE w ostatnich latach:

W 1998 roku wygasł podpisany w Brukseli w 1948 Traktat o Utworzeniu UZE. Jego przedłużenie związało się z poważną przebudową UZE oraz skonkretyzowaniem jej zadań militarnych.

Procesom dookreślania aktywności UZE towarzyszyła dyskusja nad relacjami z NATO. Na spotkaniu w Waszyngtonie w 1999 roku NATO potwierdziło chęć nawiązania ściślejszej współpracy z UZE, aż do stworzenia jednolitego, wspólnego systemu obronnego, obejmującego wszystkie państwa NATO i UZE.

Jednak na spotkaniu UZE w Kolonii ogłoszono, iż Unia jest w pełni gotowa do zapobiegania powstawaniu konfliktów zbrojnych w Europie oraz do odparcia ewentualnej agresji na państwa będące jej członkami przy udziale własnych sił zbrojnych. Ta deklaracja stanowi formę kontestacji dominującej pozycji Sojuszu Północnoatlantyckiego w Europie (w formie zdominowanej przez USA).

Tymczasem spotkanie w Luksemburgu nakreśliło ramy egzystencji europejskich sił zbrojnych w kategoriach działań o charakterze zapobiegania kryzysom. W takim świetle nie może być mowy o konkurowaniu z NATO, a  jedynie o ścisłej współpracy. W Helsinkach ostatecznie sformułowano cele UZE do 2003 roku: stworzenie bazy mobilizacyjnej w sile 50 tys. żołnierzy  zdolnej do osiągnięcia pełnej gotowości bojowej i rozmieszczenia w punkcie kryzysowym oraz pozostawania w nim przez okresu nawet jednego roku, jako siła rozjemcza. W skład Rady Europejskiej wejdą odpowiednie ciała polityczne, odpowiedzialne za realizację tych zadań oraz koordynację polityczno – militarną ewentualnych akcji. W taki oto sposób doszło do pełnej integracji struktur Unii Europejskiej i UZE. Wciąż żywy pozostał tylko problem relacji UZE – NATO, szczególnie żywo dyskutowany podczas podróży prezydenta G. W. Busha po wybranych krajach Piętnastki wiosną  2001 roku i jego gorącej agitacji na rzecz budowy tzw. tarczy rakietowej. 

Wszystkie te spory i działania na rzecz budowy autonomicznego europejskiego systemu obronnego zeszły na dalszy plan po 11 września 2001 roku. Okazało się, że nadchodzą czasy, gdy Europa musi odrzucić politykę budowy własnego sysUderzmy się sami w piersitemu obronnego, ze słabnącą rolą NATO, a wzrostem znaczenia UZE w imię globalnej walki z zagrożeniami, na które żaden, nawet najpotężniejszy kraj, ani żadna, nawet najsilniejsza organizacja militarna, nie są  przygotowane. W związku z tym prawdopodobnie silnej i szybkiej zmianie ulegną funkcje UZE, która jednak przyjmie na siebie rolę instytucji towarzyszącej NATO, dysponującej mniej licznymi, za to w pełni mobilnymi i doskonale wyposażonymi siłami zbrojnymi, wykonującymi zadania o charakterze pokojowym, rozjemczym, a także antyterrorystycznym. 

W samej Unii Europejskiej doszło do bardzo gorącej dysputy na temat zwiększenia poziomu zabezpieczenia przed podobnymi zagrożeniami.

I tak oto Unia Europejska zamierza wprowadzić nakaz aresztowania obowiązujący na całym terenie wspólnoty i ujednolicić sankcje karne dotyczące terroryzmu i innych form zorganizowanej przestępczości. Propozycje w tej sprawie przedstawiła Komisja Europejska. Jutro będą one przedmiotem obrad na nadzwyczajnym posiedzeniu unijnych ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych.

Obowiązujący w całej Unii nakaz aresztowania oznacza, że osoba podejrzewana o popełnienie przestępstwa w jakimkolwiek kraju wspólnoty będzie poszukiwana przez policję wszystkich krajów Piętnastki. Uproszczone zostaną procedury ekstradycji. Za działalność terrorystyczną przewiduje się kary od 2 do 20 lat więzienia. Komisja Europejska zdefiniowała też co należy uznać za terroryzm. Chodzi o zorganizowaną działalność stanowiącą zagrożenie dla ludności, instytucji oraz struktur politycznych, ekonomicznych i społecznych. Unijny  nakaz aresztowania dotyczy tylko terroryzmu i takich form zorganizowanej przestępczości jak handel narkotykami czy żywym towarem. W innych przypadkach każdy z krajów zachowa  dotychczasowe zasady karania. Niejasna pozostają sprawa demonstracji ulicznych, które często kończą się niszczeniem mienia  publicznego. Dotyczy to zwłaszcza zorganizowanych przeciwników globalizacji, którzy mogą zostać podciągnięci pod nowe przepisy.10

Wchłonięcie UZE przez UE:

20.11.1999. Javier Solana został mianowany ostatnim sekretarzem generalnym Unii Zachodnioeuropejskiej11 (UZE).

Ustalono, że wkrótce powstanie urząd koordynatora polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE. "Ministrem spraw zagranicznych" Europy ma być Javier Solana. Pod koniec 2000 r. Unia Zachodnioeuropejska, "ramię zbrojne" Europy, została zintegrowana z UE. W kolońskiej rezolucji uzasadniono, że UE musi umieć samodzielnie rozwiązywać konflikty na naszym kontynencie, "bez podważania strategicznego partnerstwa z USA i NATO".
Hiszpan, od 18 października przedstawiciel Unii Europejskiej ds. wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, ma być tym, który "zgasi światło w UZE", odpowiedzialnej tylko w teorii za europejską obronność (faktycznie rolę tę pełni NATO) i doprowadzi do jej wchłonięcia przez Unię Europejską.12

Oficjalny akt likwidacji UZE został ogłoszony przez ministrów spraw zagranicznych i obrony UE w Marsylii 13 listopada 2000 roku.



.

1 E. Dynia: Integracja europejska – zarys problematyki, Warszawa 2003 r., s. 20;

2 Hasło opracowano na podstawie “Słownika Encyklopedycznego Edukacja Obywatelska” Wydawnictwa Europa. Autorzy: Roman Smolski, Marek Smolski, Elżbieta Helena Stadtmüller. ISBN 83-85336-31-1. Rok wydania 1999

3 www.przysiek.pl/unia/komentarze/uze.htm

5 E. Dynia: Integracja europejska – zarys problematyki, Warszawa 2003 r., s. 21

6 E. Dynia: Integracja europejska – zarys problematyki, Warszawa 2003 r., s. 21-22

7 E. Dynia: Integracja europejska – zarys problematyki, Warszawa 2003 r., s. 24


8 www.przysiek.pl/unia/komentarze/uze.htm

9 Tygodnik "Wprost", Nr 815 (12 lipca 1998), Europa potrzebuje międzynarodowych sił policyjnych, Autor jest posłem SLD, wiceprzewodniczącym sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych


10 Wojciech Knieć www.przysiek.pl/unia/komentarze/uze.htm , „Unia Zachodnioeuropejska (UZE) a wydarzenia z 11 września 2001 roku”.

11 PAP (20-11-99 00:00)

12 PAP (21-06-02 01:04)





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość