Strona główna

Uniwersytet Warszawski Wydział Historyczny


Pobieranie 0.89 Mb.
Strona2/15
Data17.06.2016
Rozmiar0.89 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

5. Podstawa źródłowa

Podstawą źródłową mojej pracy są inwentarze dóbr szlacheckich zamieszczone w edycji Lietuvos inventoriai XVII a. Dokumentų rinkinys34. Wśród stu piętnastu znajdujących się tam źródeł wykorzystanych zostało siedemdziesiąt osiem inwentarzy majętności lub folwarków, które podają opis siedziby szlacheckiej lub chociażby o niej wzmiankę (wyszczególnione w tabeli poniżej). Zarówno w edycji źródłowej jak i w poniższej tabeli inwentarze mają układ chronologiczny.



Tabela 1. Wykaz wykorzystanych źródeł zamieszczonych w edycji Lietuvos inventoriai35.

nr inwentarza nadany przez wydawcę

data powstania inwentarza


nazwa miejscowości/majątku

lokalizacja miejscowości (województwo)

lokalizacja miejscowości (powiat; trakt w przypadku Księstwa Żmudzkiego)

1

15.11.1603

Nocewicze

trockie

kowieński

2

8.04.1604

Upita

trockie

upicki

3

8.05.1604

Linkowo

trockie

kowieński

4

20.11.1604

Kiejdany

Księstwo Żmudzkie

szawelski36

5

2.06.1605

Nocewicze

trockie

kowieńskie

7

7.04.1610

Rogów

wileńskie

wiłkomierski

10

2.07.1611

Łukomnica

wileńskie

wiłkomierski

12

21.04.1612

Ażurojście

wileńskie

wiłkomierski

13

27.03.1616

Kołtyniany

Księstwo Żmudzkie

korszewski

17

5.11.1619

Szawlany

Księstwo Żmudzkie

widuklewski

20

20.01.1631

Barszczyce

Księstwo Żmudzkie

telszewski

21

14.01.1632

Gawry i Gawrelsk

Księstwo Żmudzkie

telszewski

23

3.02.1638

Upita

trockie

upicki

25

20.04.1642

Gruże

trockie

upicki

27

23.03.1645

Purwie

Księstwo Żmudzkie

małodyrwiański

28

24.06.1645

Żołowo

wileńskie

oszmiański

29

23.04.1647

Warpuciany

Księstwo Żmudzkie

wilkiski

32

6.02.1651

Drewniki

wileńskie

wiłkomierski

34

19.04.1653

Gowejków

wileńskie

wiłkomierski

35

20.01.1653

Owile

wileńskie

wiłkomierski

36

23.04.1653

Kondran

trockie

upicki

39

1.03.1655

Oleszyszki

trockie

trockie

42

18.12.1661

Warpuciany

Księstwo Żmudzkie

wilkiski

43

17.08.1662

Budkojcie (cześć majątku Szawkot)

Księstwo Żmudzkie

tendziagolski

44

3.01.1664

Żoginie

Księstwo Żmudzkie

rosieński

46

26.01.1665

Giełgudyszki

Księstwo Żmudzkie

wieloński

47

29.03.1665

Naruny

wileńskie

wiłkomierski

48

15.05.1665

Światoszyn

Księstwo Żmudzkie

wieloński

49

1665

Oksztyny

Księstwo Żmudzkie

rosieński

50

27.04.1666

Giedroycie

wileńskie

wiłkomierski

51

30.04.1666

Giełgudyszki

Księstwo Żmudzkie

wieloński

52

4.03.1667

Stoglany

wileńskie

wiłkomierski

54

3.06.1667

Rawiszki

wileńskie

wiłkomierski

55

1667

Birżyniany

Księstwo Żmudzkie

birżyniański

56

7.02.1668

Giełgudyszki

Księstwo Żmudzkie

wieloński

57

23.09.1668

Bujwidzie

wileńskie

wileński

59

28.03.1669

Pogiry-Poabele

wileńskie

wiłkomierski

62

6.11.1671

Kirkucie,

trockie

kowieński

63

23.04.1672

Wowiszki

wileńskie

wiłkomierski

67

24.06.1675

Wenuszowa, Krowiszki

wileńskie

wiłkomierski

68

17.12.1675

Promadziów

Księstwo Żmudzkie

rosieński

69

1.10.1676

Poniemuń

Księstwo żmudzkie

wilkiski

70

6.11.1678

Niemenczyn

wileńskie

wileński

71

17.03.1680

Komaje

wileńskie

wiłkomierski

72

23.04.1680

Dybowszczyzna

wileńskie

wiłkomierski

73

31.03.1681

Leliszki

wileńskie

wiłkomierski

74

24.04.1683

Poporcie

trockie

trocki

76

24.06.1684

Rytyny

Księstwo Żmudzkie

telszewski

77

23.04.1686

Sużany

wileńskie

wileński

78

2.06.1686

Suderwa (Suderwie-Sołdzie)

wileńskie

wileński

80

23.04.1688

Merecz

wileńskie

wileński

81

1688

Gurstany (Gursztany)

wileńskie

wileński

82

27.07.1689

Kościuszyszki

trockie

kowieński

83

15.04.1691

Korwie

wileńskie

wileński

84

26.04.1691

Radkuny

wileńskie

wiłkomierski

85

23.04.1691

Gondynga, Kowszany,Srugiszki

Księstwo Żmudzkie

gondyński

87

24.04.1692

Zudzigole

wileńskie

wiłkomierski

88

25.04.1692

Trybańce

wileńskie

wileński

90

11.11.1692

Sawiciszki

trockie

upicki

91

23.04.1693

Dybowszczyzna

wileńskie

wiłkomierski

92

24.06.1693

Judejki

trockie

upicki

93

23.04.1694

Moguny

wileńskie

brasławski

95

3.05.1694

Szłowin

wileńskie

wileński

96

14.06.1694

Szukle

trockie

kowieński

97

24.06.1694

Ginejciszki

trockie

trocki

99

24.04.1695

Fedoryszki

wileńskie

wiłkomierski

101

12.07.1695

Gudziszki

wileńskie

brasławski

102

23.04.1696

Święcianek

wileńskie

wiłkomierski

103

23.04.1696

Szeszole

wileńskie

wiłkomierski

104

23.04.1696

Kulwa

trockie

kowieński

105

24.07.1696

Lichczany, Milwidyszki

Księstwo Żmudzkie

jaswoński

107

5.04.1697

Merecz

wileńskie

wileński

109

14.08.1697

Bludzie

wileńskie

wiłkomierski

110

23.03.1698

Szeszole

wileńskie

wiłkomierski

111

23.04.1698

Pomusze

wileńskie

wiłkomierski

112

23.04.1698

Kołpaciszki

wileńskie

wiłkomierski

114

29.10.1698

Giałowo

Księstwo Żmudzkie

ejragolski

115

23.04.1700

Popołcie

trockie

upicki

Za kryterium selekcji przyjęto wartość informacyjną źródła. Dwadzieścia pięć inwentarzy znajdujących się w wydawnictwie odrzucono, ponieważ nie zawierały opisu siedziby (najczęściej był to spis poddanych i ich powinności w poszczególnych siołach lub niekompletny inwentarz)37. Kolejnych sześć38 dlatego, iż nie zawierały informacji mogących wnieść coś do prowadzonych badań. Były to inwentarze, w których opis siedziby ograniczał się do krótkiej informacji o istnieniu siedziby i był raczej elementem formularza. Np. naprzód dwór i gumno ze wszystkim budowaniem, jako w sobie jest39 lub naprzód dwór kurtowiański z budowaniem dwornym, folwarkowym i gumiennym, ogrodami, stawami, młynem, pasznią dworną, z zasiewkiem żytnym i jarzynnym, puszczą, drzewem bartnym, sianożęciami, jeziorami miasteczkiem i wsiami do niego należącymi, mieszczanami i poddanymi u nich, z żonami i dziećmi mieszkającymi i wszelakimi pożytkami od nich przychodzącym40. Inwentarz taki włączono do badań tylko w jednym przypadku, w którym autor podał stan zabudowy41.

Drugim kryterium selekcji był status społeczny właściciela siedziby lub jej dzierżawcy. W pracy zajęłam się standardem życia szlachty drobnej, średniej i zamożnej42. Z tego powodu odrzuciłam źródła opisujące własność magnacką nie będącą przedmiotem jakiejkolwiek transakcji ze szlachtą (a między magnatami lub magnatami a bogatym i bardzo bogatym mieszczaństwem). Na tej podstawie odrzuciłam sześć inwentarzy43.

Po stworzeniu powyższej listy miejscowości przeprowadzona została kwerenda w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie, pod kątem znalezienia dodatkowych inwentarzy nieruchomości lub spisów ruchomości dla tych miejscowości. Podczas kwerendy stosowano identyczne kryterium selekcji jak w stosunku do źródeł zamieszczonych w edycji wyjściowej. Pominięto zatem inwentarze, które nie zawierały opisu siedziby lub zawierały jedynie wzmiankę o jej istnieniu bez jakichkolwiek opisów oraz te, które nie spełniały kryterium statusu społecznego właściciela lub dzierżawcy44. Do pracy nie zostały włączone również inwentarze identyczne w treści, choć z różnych lat (źródła takie powstawały na skutek przepisywania przez administratorów bądź właścicieli dóbr inwentarzy z poprzednich lat). Wyniki kwerendy znajdują się w tabeli poniżej w układzie alfabetycznym.


Tabela 2. Dodatkowe źródła z AGAD.

nazwa miejsco- wości

data

tytuł dokumentu

nazwa zespołu

sygn.

strony

Komaje

3.07.1596

Inwentarz majętności komajskiej

AT

B-19

288-291v

Komaje

21.09.1631

Inwentarz spisania majętności komajskiej

AT

B-19

304-305v

Komaje

8.08.1634

Inwentarz spisania majętności komajskiej

AT

B-19

308-310v

Komaje

30.04.1667

Regestr (...) po zejściu z tego świata sławnej pamięci JM pana Karola Jerzego Kroszyńskiego, podkomorzego brasławskiego w majętności Komajach w powiecie wiłkomirskim leżącej pozostałych splendorów i ruchomości, klejnotów, złota, srebra, szat, cyny, miedzi i różnego aparatu wojennego

AT

B-19

322-327v

Komaje

23.04.1692

Inwentarz majętności komajskiej

AT

B-19

336-343v

Kulwa

20.06.1662

Regestr pogłównego tak w samym dworze majętności Jego Mości Pana Samuela z Towtwiła Blinstruba nazwanej Kulwy w powiecie kowieńskim leżącej, jako też i poddanych na gruncie różnie mieszkających

AZ

357

1-2

Kulwa

18.02.1676

[Regestr][...] y klejnotów według dyspozycyji Jej Mości [Katar]zyny Golmontówny Samuelowej Blinstrubowej

AZ

360

9-10

Kulwa

1709

Regestr ruchomości

AZ

362

1-6

Merecz

1697

Regestr zabranych rzeczy przez Jego Mościa Pana Kolendę y samę Jejmość

AZ

348

39-41

Owile

b.d.; XVII wiek

Fragment inwentarza majętności Owile

APzA

30

10-13

Owile

23.04.1693

Inwentarz majętności Owil

APzA

32

59-62

Najczęstszym powodem odrzucenia znalezionego dokumentu była utrudniająca identyfikację niezgodność lokalizacji miejscowości (przy zgodności nazw). Z tego powodu odrzucone zostały inwentarze znajdujące się w Archiwum Radziwiłłów w dziale XXV – Poniemunia leżącego w powiecie upickim/wiłkomierskim45 w księstwie birżańskim; miejscowość o tej samej nazwie (inaczej Giełgudów) znajdująca się w edycji Lietuvos Inventoriai położona jest nad Niemnem w Księstwie Żmudzkim w powiecie wilkijskim; dwie miejscowości o nazwie Ginejciszki (leżące w powiecie upickim w księstwie birżańskim oraz w województwie i powiecie wileńskim; Ginejciszki z edycji znajdują się w województwie i powiecie trockim). Z tej samej przyczyny odrzucony został inwentarz Ginejciszek położonych w powiecie wiłkomierskim, znajdujący się w Archiwum Tyzanhauzów.

Ponadto niektóre nazwy majątków pojawiają się w tym samym powiecie kilkukrotnie, a nic nie wskazuje na to, że leżą w odległych od siebie miejscach, właścicielami ich są zaś różni ludzie i opisane są różne siedziby. Prawdopodobnie taki stan rzeczy ukształtował się na skutek podziałów dóbr między dziedziców lub sprzedaży ich części osobom spoza rodziny. Te źródła zostały włączone do badań.

W mojej pracy zajmę się standardem życia szlachty w XVII wieku (z tego okresu zostało użytych w pracy najwięcej źródeł). Poza granicę lat 1603-1700 wyznaczoną przez edycję wykraczają dwa inwentarze z AGAD: majętności komajskiej z 3.07.1596 oraz ruchomości znajdujących się w Kulwie z 1709 roku. W obu przypadkach granica chronologiczna ustalona została przez dostępność źródeł. Najwcześniejszy dostępny w AGAD inwentarzem dla miejscowości znajdujących się na podstawowej liście ułożonej przez autorów edycji Lietuvos inventoriai pochodzi z 1596 roku. Z lat 1709-1724 nie zachował się w AGAD żaden inwentarz wybranych miejscowości (luka ta spowodowana była zapewne zniszczeniami podczas wojny północnej).

Źródła obejmują swoim zasięgiem trzy województwa Wielkiego Księstwa Litewskiego: województwa wileńskie, trockie i Księstwo Żmudzkie.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość