Strona główna

Uniwersytetu opolskiego


Pobieranie 0.7 Mb.
Strona5/7
Data19.06.2016
Rozmiar0.7 Mb.
1   2   3   4   5   6   7



  1. Numer kursu: 6.10-ZTOA - studenci stacjonarni / 6.10.Z-ZTOA - studenci niestacjonarni 4 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: ZAGROŻENIA I TECHNIKI OCHRONY ATMOSFERY

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 30W + 15 K + 15 T, niestacjonarne: 15W + 20 K

  4. Prowadzący: dr hab. Krystyna Borecka prof. UO, mgr Józef Borecki

  5. Termin: I semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład, zajęcia konwersatoryjne i terenowe – zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Budowa i funkcje atmosfery ziemskiej. Podstawowe procesy chemiczne zachodzące w atmosferze. Naturalne, antropogenne źródła substancji zanieczyszczających. Podstawowe technologie wyzwalające zanieczyszczenia powietrza. Dopuszczalne stężenia zanieczyszczeń, normy. Rozprzestrzenianie zanieczyszczeń w atmosferze. Pomiary stężeń zanieczyszczeń powietrza. Skutki i straty powodowane zanieczyszczeniem atmosfery. Zapobieganie zanieczyszczeniu atmosfery. Ochrona powietrza atmosferycznego w Polsce i na świecie – współpraca międzynarodowa.


  9. Literatura:

  • Czaja S.: Globalne zmiany klimatyczne. Wyd. Polit. Białostockiej, Białystok, 1998,

  • Gomółka E. Szeynak A.: Chemia wody i powietrza. Oficyna Wyd. Polit. Wrocławskiej, Wrocław, 1997,

  • O’Nell P.: Chemia środowiska. PWN, Warszawa-Wrocław, 1997,

  • Wojciechowska A. Wojciechowski T.: Motoryzacyjne zanieczyszczenia atmosfery. Wyd. Polit. Łódzkiej, Bielsko-Biała, 1991,

  • Żukowski P.: Degradacja i ochrona atmosfery. Wyd. Oświatowe FOSZE, Rzeszów, 1996,

  • Czasopisma: Ochrona Środowiska, Ochrona powietrza i problemy odpadów, Polish Journal of Environmental Studies.




  1. Numer kursu: 6.10-B - studenci stacjonarni / 6.10.Z-B - studenci niestacjonarni 4 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: BOTANIKA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W +30 L, niestacjonarne: 20 W +20 L

  4. Prowadzący: dr hab. Wiesław Włoch, dr Krzysztof Spałek,

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak

  7. Warunki zaliczenia: wykład – egzamin pisemny, laboratorium – zaliczenie na ocenę

  8. Treść zajęć: Morfologia i anatomia roślin: tkanki roślinne - twórcze, stałe, pierwotne, wtórne. Budowa grzybów. Cykle życiowe różnych grup organizmów. Systematyka roślin i grzybów (omawiana na przykładach wybranych jednostek systematycznych).

  9. Literatura:

  • Szweykowski J., Szweykowska A.: Botanika. Morfologia. t. I, 1992,

  • Strasburger E.: Botanika. 1972,

  • Gorczyński T.: Ćwiczenia z botaniki. 1979,

  • Polakowski B.: Botanika. 1991.




  1. Numer kursu: 6.10-F - studenci stacjonarni / 6.10.Z-F - studenci niestacjonarni 5 punktów ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: FIZYKA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 30 W + 30L, niestacjonarne: 30 W + 30 L

  4. Prowadzący: prof. dr hab. Maria Ząbkowska-Wacławek, dr Agnieszka Dołhańczuk-Śródka, dr Zbigniew Ziembik - laboratorium

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład – egzamin pisemny, laboratorium - zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Dynamika punktu materialnego. Zasady zachowania energii, pędu i momentu pędu. Dynamika układu punktów materialnych. Fale i zjawiska falowe. Kinetyczna teoria gazów. Podstawy termodynamiki fenomenologicznej. Elektryczne właściwości materii. Pola elektryczne, magnetyczne i elektromagnetyczne. Elementy mechaniki kwantowej. Jądro atomowe i cząstki elementarne. Fizyczne podstawy procesów biologicznych, a w szczególności wytwarzania i magazynowania energii, odbioru, kodowania i przekazywania informacji w układzie nerwowym, transportu masy w roślinach i zwierzętach, sterowania i homeostazy w organizmie. Zjawiska stochastyczne na poziomie molekularnym. Wpływ wybranych czynników fizycznych na organizmy i środowisko. Zastosowanie metod fizycznych do badania organizmów i procesów biologicznych.

  9. Literatura:

- Bobrowski Cz., Fizyka - krótki kurs, WNT 2004.

- Halliday D., Resnick R., Walker J., Podstawy fizyki, T. 1-5, Wydawnictwo Naukowe PWN 2007.

- Jaroszyk F.: Biofizyka, PZWL, 2001.

- Jóźwiak Z., Grzegorz B.: Biofizyka, PWN.

-Herman M.A., Kalestyński A., Widomski L., Podstawy fizyki dla kandydatów na wyższe uczelnie i studentów,Wydawnictwo Naukowe PWN 2006.

- Piłatowska M., Repetytorium ze statystyki, Wydawnictwo naukowe PWN 2007.



- Zawacki M., Fizyka, ćwiczenia praktyczne, Wydawnictwo Helion 2002.




  1. Numer kursu: 6.10-EOS - studenci stacjonarni /6.10.Z-EOS - studenci niestacjonarni 2 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: EKONOMIA W OCHRONIE ŚRODOWISKA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 15 K, niestacjonarne: 14 W + 16 K

  4. Prowadzący: dr Bartosz Fortuński

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak

  7. Warunki zaliczenia: wykład i konwersatorium – zaliczenie na ocenę

  8. Treść zajęć: Podstawy prawne i ekonomiczne dotyczące środowiska i jego ochrony. Ujęcie klasyczne i neoklasyczne ekonomiki zasobów naturalnych. Środowiskowe koszty zewnętrzne. Koszt alternatywny. Analiza kosztów i korzyści środowiska naturalnego. Podstawy racjonalnego gospodarowania zasobami naturalnymi. Instrumenty ekonomiczne
    i administracyjno prawne w racjonalizacji ich wykorzystania. Polityka zrównoważonego rozwoju. Rola państwa
    w zarządzaniu środowiskiem. Ograniczenia prawne w korzystaniu ze środowiska. Odpowiedzialność prawna w ochronie środowiska . Organizacja ochrony środowiska w Polsce. Korzystanie ze środowiska i jego ochrona w świetle obowiązujących aktów prawnych. Porządek prawny i założenia polityki ochrony środowiska Unii Europejskiej. Prawno materialne podstawy ochrony środowiska Unii Europejskiej. Harmonizacja polskiego prawa ochrony środowiska
    z wymogami prawa ochrony środowiska Unii Europejskiej.

  9. Literatura:

  • Folmer H., Gabel L., Opschoor H.: Ekonomia środowiska i zasobów naturalnych. Wydawnictwo Krupski i S-ka, Warszawa, 1996,

  • Poskrobko B.: Zarządzanie środowiskiem. PWN, Warszawa 1999,

  • Woś A.: Ekonomika odnawialnych zasobów naturalnych. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, 1995,

  • Famielec J.: Korzyści i straty w środowisku naturalnym. PWE, Warszawa, 1998,

  • Paczuski R.: Prawo ochrony środowiska. Oficyna Wyd. „BRANTA”, Bydgoszcz, 2000,

  • Paczuski R.: Prawo ochrony środowiska Unii Europejskiej. TNOiK, Toruń, 1999.



  1. Numer kursu: 6.10-CO - studenci stacjonarni / 6.10.Z-CO - studenci niestacjonarni 5 punktów ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: CHEMIA ORGANICZNA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 30 L niestacjonarne: 10 W + 15 L

  4. Prowadzący: dr Maciej Makowski,

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład, laboratorium, konwersatorium – zaliczenie na ocenę

  8. Treść zajęć: Celem zajęć jest zapoznanie studentów z podstawami chemii organicznej oraz wybranymi klasami związków organicznych ze szczególnym uwzględnieniem tych, które występują w przyrodzie. Omawiane są podstawowe klasy związków organicznych, ich właściwości chemiczne, biologiczne i toksyczność. Zwraca się szczególną uwagę na zależność tych właściwości od budowy chemicznej. Ponadto omawiane są metody analizy związków chemicznych.

  9. Literatura:

  • Mastalerz P.: Podręcznik chemii organicznej. Wyd. Chemiczne, Wrocław, 1996,

  • Siemion Z.: Biostereochemia. PWN, Warszawa, 1985,

  • Kafarski P., Wieczorek P.: Ćwiczenia laboratoryjne z chemii bioorganicznej. Wyd. UO, Opole, 1997,

  • Pimentem G.C., Conrad J.A.: Chemia dziś i jutro. Wyd. Politechniki Wrocławskiej, Wrocław, 1993.




  1. Numer kursu: 6.10-OP - studenci stacjonarni / 6.10.Z-OP - studenci niestacjonarni 4 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: OCHRONA PRZYRODY

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15W +15 K + 15T, niestacjonarne: 10W +15 K

  4. Prowadzący: dr Maciej Wyszyński

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: zaliczenie kursu z ekologii.

  7. Warunki zaliczenia: wykład, konwersatorium i zajęcia terenowe -zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Główne cele ochrony przyrody (różnorodność biologiczna). Ochrona przyrody w Polsce – zagrożenia dla fauny i flory. Kategorie zagrożenia gatunków według klasyfikacji Międzynarodowej Unii Zachowania Przyrody (IUCN). Klasyfikacja i funkcje obszarów chronionych. Ochrona obszarowa. Ochrona gatunkowa. Ochrona indywidualna. Zasady sporządzania planów ochrony. Ochrona przyrody w Unii Europejskiej. Sieć ECONET i CORINE.

  9. Literatura:

  • Olaczek R. 1998. Przyroda Polski pod ochroną. Wyd. Zarząd Główny LOP, Warszawa.

  • Ustawa o ochronie przyrody, 2004, Dziennik Urzędowy

  • Pawlaczyk P.:2002,Zasady ochrony przyrody w lasach gospodarczych, Wyd. Lubuski Klub Przyrodników, Świebodzin




  1. Numer kursu: 6.10-Hyd - studenci stacjonarni / 6.10.Z-Hyd - studenci niestacjonarni 6 punktów ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: HYDROLOGIA I GOSPODAROWANIE WODĄ

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 30 W + 30 S + 15 T, niestacjonarne: 20 W + 25 S

  4. Prowadzący: dr inż. Mirosław Wiatkowski

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład – egzamin, konwersatorium, zajęcia terenowe - zaliczenie na ocenę

  8. Treść zajęć: Lądowa faza krążenia wody w przyrodzie. Zlewnia i jej parametry fizyczno-geograficzne. Powierzchniowe, punktowe i liniowe obiekty hydrograficzne. Pomiary hydrometryczne, przyrządy. Publikatory pomiarów, działalność IMGW. Opracowywanie wyników pomiarów hydrometrycznych, krzywa natężenia przepływu, charakterystyczne stany i przepływy, podstawowe charakterystyki hydrologiczne. Ruch wody w korycie rzecznym. Odpływ, przepływ, miary odpływu i przepływu. Krzywa sumowa odpływu. Cykl hydrologiczny i jego elementy składowe. Bilans wodny i jego zmienność. Składowe bilansu wodnego. Naturalny bilans wodny i bilans wodno-gospodarczy. Wyznaczanie elementów bilansu wodnego. Przepływy miarodajne i kontrolne dla wymiarowania obiektów hydrotechnicznych w zlewniach kontrolowanych. Przepływy miarodajne i kontrolne dla zlewni niekontrolowanych pod względem hydrologicznym. Ekstremalne zjawiska hydrologiczne: wezbrania powodziowe i susze oraz ich ocena. Prognozy hydrologiczne, statystyczne i dynamiczne. Geomorfologiczny hydrogram jednostkowy. Modelowanie matematyczne w hydrologii. W ramach zajęć studenci wykonują operat hydrologiczny. Ponadto w ramach przedmiotu studenci wykonują pomiary hydrometryczne w przekrojach wodowskazowych wybranych rzek w zlewni rzeki Odry.

  9. Literatura:

  • Bajkiewicz-Grabowska E., Mikulski Z.: Hydrologia Ogólna. PWN, Warszawa 2006 r.

  • Byczkowski A.: Hydrologia, t. I, II, Wyd. SGGW, 1996 r.,

  • Eagleson P., Hydrologia dynamiczna. PWN, Warszawa 1978 r,

  • Ozga-Zielińska M., Brzeziński J. Hydrologia stosowana. PWN, Warszawa 1997 r.,

  • Ozga Zielińska M., Milanówka D. (red.). Hydrologia, Meteorologia, Klimatologia – badania naukowe i prognozy w erze informatyzacji. Monografie IMGW, Warszawa 2005 r.

  • Soczyńska U. Hydrologia dynamiczna. PWN, Warszawa 1997 r.




  1. Numer kursu: 6.10-Gm - studenci stacjonarni / 6.10.Z-Gm - studenci niestacjonarni 4 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: GEOMORFOLOGIA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 15 K, niestacjonarne: 8 W + 12 K

  4. Prowadzący: dr Krzysztof Badora

  5. Termin: II semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: zaliczenie kursu z geologii.

  7. Warunki zaliczenia: wykład i konwersatoria - zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Rzeźbotwórcza działalność sił zewnętrznych (procesy egzogeniczne): wietrzenie (fizyczne: insolacyjne, mrozowe, solne; chemiczne), rzeźba denudacyjna – stok (kształt stoków, procesy stokowe, spłukiwanie), rzeźba fluwialna (działalność erozyjna rzek, erozja wgłębna i denna), rzeźba fluwialno-denudacyjna (doliny rzeczne, sieć rzeczna, terasy rzeczne), rzeźba krasowa (krasowienie, formy krasowe, rzeźba krasowa), rzeźba glacjalna (zlodowacenia, powstanie i ruch lodowców, działalność erozyjna lodowców, formy rzeźby powstałe na wskutek działalności lodowców: moreny), rzeźba eoliczna (działalność transportowa, niszcząca i budująca wiatru), rzeźba litoralna - rzeźbotwórcze procesy zachodzące w środowisku morskim (formy utworzone na skutek działalności wód morskich, rodzaje wybrzeży). Geomorfologiczna charakterystyka różnych obszarów Polski: typowe formy morfologiczne i ich geneza, rola ewolucji stoku w kształtowaniu rzeźby. Antropogeniczne przekształcenia litosfery.

  9. Literatura:

  • Klimaszewski M.: Geomorfologia. PWN, Wyd. 3, Warszawa, 2002,

  • Kondracki J.: Regiony fizycznogeograficzne Polski. PWN, Warszawa, 1977,

  • Linder L.: Czwartorzęd. Osady. Metody badań. Stratygrafia. PAE, Warszawa, 1992,

  • Pulina M.: Kras. Formy i procesy. Wyd. UŚ, Katowice, 1999.




  1. Numer kursu: 6.10-Bch - studenci stacjonarni / 6.10.Z-Bch - studenci niestacjonarni 4 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: BIOCHEMIA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 30 L, niestacjonarne: 14 W + 16 L

  4. Prowadzący: prof. dr hab. Olga Zhuk, mgr G. Oloś

  5. Termin: III semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: zaliczenie kursów z chemii ogólnej i organicznej.

  7. Warunki zaliczenia: wykład i laboratorium – zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Molekularne składniki komórki (białka, węglowodany, tłuszcze, nukleotydy i kwasy nukleinowe, enzymy
    i reakcje enzymatyczne, witaminy i koenzymy), budowa struktur komórkowych. Katabolizm i powstanie wiązań wysokoenergetycznych. Biosynteza węglowodanów, lipidów i kwasów nukleinowych. Replikacja, transkrypcja, translacja. Kod genetyczny, regulacja ekspresji genów, molekularne podstawy morfogenezy.

  9. Literatura:

  • Ćwiczenia z biochemii. PWN, 1997,

  • Stryer L.: Biochemia. PWN, Warszawa, 1997.




  1. Numer kursu: 6.10-Z - studenci stacjonarni / 6.10.Z-Z - studenci niestacjonarni 5 punktów ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: ZOOLOGIA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 30 W + 30 L, niestacjonarne: 20 W + 24 L

  4. Prowadzący: dr Grzegorz Hebda, dr Tomasz Blaik

  5. Termin: III semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład – egzamin pisemny, laboratorium – zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Miejsce zoologii w naukach biologicznych. Zoologia i jej działy. Pojęcie gatunku w naukach zoologicznych. Zasady systematyki zwierząt. Budowa, systematyka i filogeneza poszczególnych typów pierwotniaków. Pochodzenie zwierząt wielokomórkowych. Podstawy embriologii tkankowców. Systematyka i filogeneza wybranych grup bezkręgowców. Szkarłupnie jako pierwsze zwierzęta wtórouste. Systematyka i filogeneza przedstrunowców
    i strunowców. Przegląd bezkręgowców i kręgowców w ujęciu filogenetycznym, ze szczególnym uwzględnieniem ich morfologii i anatomii. Tkanki zwierzęce. Podstawy zoogeografii; elementy zoogeograficzne w faunie Polski. Przegląd fauny Polski - zajęcia terenowe. Gatunki rzadkie i chronione; czerwona księga zwierząt.

  9. Literatura:

  • Hempel-Zawitkowska J. (red.): Zoologia dla uczelni rolniczych. PWN, Warszawa 1995,

  • Jura Cz.: Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. PWN, Warszawa 1996,

  • Rajski A.: Zoologia tom 1. Część ogólna. PWN, Warszawa 1994,

  • Riedel W. (red.): Ćwiczenia z zoologii bezkręgowców. Wydanie szóste. PWN, Warszawa 1984,

  • Zamachowski W., Zyśk A.: Strunowce – Chordata. Podręcznik zoologii dla studentów. Wyd. Nauk. WSP, Kraków 1997.







  1. Numer kursu: 6.10-RZ - studenci stacjonarni / 6.10.Z-RZ - studenci niestacjonarni 3 punkty ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: ROZWÓJ ZRÓWNOWAŻONY

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 30 K, niestacjonarne: 20 W + 10 K

  4. Prowadzący: dr Tomasz Ciesielczuk

  5. Termin: III semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: brak.

  7. Warunki zaliczenia: wykład - egzamin, konwersatorium - zaliczenie na ocenę.

  8. Treść kursu: : Istota i zakres bezpieczeństwa ekologicznego w Europie i w Polsce. Ekorozwój jako podstawa aplikacyjnych założeń strategii gospodarczych. Regionalna i lokalna polityka ekologiczna. Przedsiębiorstwo jako podmiot polityki ekologicznej. Czysta produkcja jako niesformalizowany system zarządzania środowiskowego. EMAS
    i ISO jako sformalizowany system zarządzania środowiskowego. Proekologiczne koncepcje marketingowe.

  9. Literatura:

  • Lewandowski J.: Zarządzanie jakością. Wyd. Marcus, Łódź, 1998,

  • Bagiński J.: Menadżer Jakości (Jakość, środowisko, Bezpieczeństwo). Wyd. Polit. Warszaw., 2000,

  • Pochyluk R. i inni.: Zasady wdrażania systemu zarządzania środowiskowego zgodnie z wymaganiami normy ISO 14001. EkoKonsuly, Gdańsk, 1999,

  • Wilk J.: Zintegrowany system zarządzania przedsiębiorstwem. WSHiFM, Warszawa, 2001,

  • Zimniewicz K.: Współczesne koncepcje i metody zarządzania. PWE, Warszawa,1999.




  1. Numer kursu: 6.10-IMBS - studenci stacjonarni / 6.10.Z-IMBS - studenci niestacjonarni 5 punktów ECTS

  2. Nazwa przedmiotu: INSTRUMENTALNE METODY BADAŃ ŚRODOWISKA

  3. Liczba godzin: stacjonarne: 15 W + 45 L, niestacjonarne: 15 W + 20 L

  4. Prowadzący: dr hab. Joanna Kyzioł-Komosińska, prof. UO

  5. Termin: III semestr

  6. Warunki wpisu na kurs: zaliczenie kursu z chemii ogólnej i nieorganicznej oraz organicznej.

  7. Warunki zaliczenia: wykład – pisemne zaliczenie na ocenę, laboratorium – zaliczenie na ocenę.

  8. Treść zajęć: Podział i ogólna charakterystyka metod badań próbek środowiskowych; Przygotowanie próbek do analizy (roztwarzanie, stapianie, mineralizacja w systemie otwartym i zamkniętym z wykorzystaniem mineralizatora mikrofalowego, metody rozdzielania); Oznaczenia składu fazowego przy wykorzystaniu metod spektroskopowych opartych na widmach molekularnych (spektroskopia w podczerwieni (IR), spektrometria ramanowska, paramagnetyczny rezonans jądrowy (EPR), nuklearny rezonans jądrowy (NMR); metody oparte na widmach promieniowania rentgenowskiego; metody termiczne; Metody oznaczania składu chemicznego (spektrofotometria absorpcyjna cząsteczkowa, absorpcyjna spektrometria atomowa, spektrometria emisyjna ze wzbudzeniem plazmowym, rentgenowska analiza fluorescencyjna).

  9. Literatura:

  • Cygański A.: Metody spektroskopowe w chemii analitycznej Warszawa 1993.

  • Cygański A.: Podstawy metod elektroanalitycznych. WNT, Warszawa 1999.

  • Hulanicki A.: Współczesna chemia analityczna. Wybrane zagadnienia. PWN, Warszawa 2001.

  • Hulanicki A.: Współczesna chemia analityczna PWN Warszawa 2001

  • Kęcki Z.: Podstawy spektroskopii w podczerwieni, PWN, Warszawa 1992

  • Kocjan R. (red.): Chemia analityczna. Tom 2. Analiza instrumentalna. PZWL, Warszawa 2000.

  • Minczewski J., Marczenko Z.: Chemia analityczna. Tom 3. Analiza instrumentalna . PWN, Warszawa 2001

  • Namieśnik J., Z.Jamrózgiewicz, M.Pilarczyk, L.Torres: Przygotowanie próbek środowiskowych do analizy WN-T Warszawa 2000

  • Szczepaniak W.: Metody instrumentalne w analizie chemicznej. PWN, Warszawa 2002.

  • Szmal Z.S., Lipiec T.: Chemia analityczna z elementami analizy instrumentalnej. PZWL, Warszawa 1996.
1   2   3   4   5   6   7


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość