Użytkowe gatunki drewna



Pobieranie 20.26 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar20.26 Kb.

Użytkowe gatunki drewna - vademecum
JARZĘBINA
(Sorbus aucuparia L.)

Założyła czerwone korale -
któż tak w lesie wygląda wspaniale?
Może czeka, gdzie leśna polana, 
na wiatr, z którym potańczy do rana? 
(Włodzimierz Ścisłowski)

Nazwy handlowe i regionalne

I. Jarząb pospolity - Sorbus aucuparia L. jarząb pospolity, jarzębina (Pol.); Rön (Dania); Cochene, Pitalin, Sorbier des oiseaux (Francja); Eberesche, Vogelbeere, Quitsche (Niemcy); Serbal bravio, Serbal silvestre (Hiszp.); Yabani uvez ag (Turcja); Mountain Ash, Rowan Ash (W. Bryt.); Tamarin, Tameja (Włochy).


II. Jarząb brekinia - Sorbus torminalis Crantz
jarząb brekinia, jarząb brek (Pol.); Elsbeere (Niemcy); Alisier torminal (Fr.); Aliso torminal, (Mostajo, Palo santo (Hiszp.); Beam tree, Wild Service tree (W. Bryt.); Yabani igde ag (Turcja); Baccarella, Ciavardello, Sorbezzollo, Mangiarello (Wł.).

Oznaczenie botaniczne

Klasa: Dicotyledonopsida (dwuliścienne) Podklasa: Archichlamydeae (bezpłatkowe i wolnopłatkowe) Rodzina: Rosaceae (różowate) Rodzaj: Sorbus (jarząb) Gatunek: Sorbus aucuparia L. - jarząb pospolity, Sorbus intermedia Pers. - jarząb szwedzki, Sorbus torminalis Crantz. - jarząb brekinia



Gatunki podobne

Sorbud aucuparia L. 
Podgatunki: - S. aucuparia L. ssp. glabrata W. - S. aucuparia L. ssp lanuginosa K. 
Mutacje:
- S. aucuparia L. var. edulis D. - S. aucuparia L. var. rossica - S. intermedia Pers. - S. domestica Pirus communis L.
Sorbus torminalis Crantz. Sorbus aria Crantz S. aucuparia L. S. domestica L. S. latifolia Pers. S. spp. Malus silvestris Mill. Pirus communis L.

Znanych jest ok. 25 gatunków Sorbus, do tego dochodzi 80 form ogrodowych, ras, odmian i hybryd.



Jarząb - pokrój drzewa. 


Rys. T. Dudziak








Występowanie

Jarząb pospolity - Sorbus aucuparia L. - szeroko rozprzestrzeniony w Europie, z wyjątkiem jej najbardziej północnych terenów, w Azji Mniejszej, na Krymie, Kaukazie. W Polsce w lasach i zaroślach na całym niżu, a w górach po strefę kosodrzewiny. Mało wymagające drzewo pod względem glebowym.
Jarząb brekinia - Sorbus torminalis Crantz - występuje w środkowej i południowej Europie aż do Karpat i M. Kaspijskiego, w klimacie słonecznym i na glebach wapiennych. W Polsce linia zasięgu przebiega na wschód od ujścia Wisły, przebiega przez Poznańskie i Śląsk, na południe. Występuje około zapory w Rożnowie. Ze względu na rzadkie występowanie jest objęty ochroną.




 


Charakterystyka drzewa i drewna

Jarząb pospolity - Sorbus aucuparia - drzewo osiąga wiek do 100 lat, wysokość do 15 m i średnicę 40 cm. Pień zwykle prosty. W młodości rośnie bardzo szybko, potem wolniej. Kora jasno do ciemnoszarej, błyszcząca, w późniejszym wieku spękana. Biel i twardziel słabo zaznaczona. Biel trochę różowawy, twardziel jasnobrunatna i na przekroju podłużnym błyszcząca. Przyrosty roczne i strefy przyrostu ostro zaznaczone. Drewno bardzo podobne do drewna gruszy, średnio ciężkie, średnio twarde, nadzwyczaj trudno łupliwe, dość giętne i elastyczne, miernie kurczliwe (wg Begemanna).
O b r ó b k a  m e c h a n i c z n a - dobra, nie stwarza trudności, drewno daje się skrawać płasko i obwodowo.
S u s z e n i e - dobre; niewielkie skłonności do pękania i paczenia. 
S k l e j a n i e - dobre.
W y k a ń c z a n i e  p o w i e r z c h n i - dobre, dobrze się bejcuje i poleruje. 
W a d y - krzywizny, niecylindryczność, przemieszczenie rdzenia, widlastość, plamki rdzeniowe, przebarwienia oksydacyjne, wady kolorystyczne, "chińska brudka", zgnilizna, chodniki owadzie.
T r w a ł o ś ć - niewielka, podatne na zaatakowanie przez grzyby i owady, nieodporne na zmiany warunków atmosferycznych.
Z a s t o s o w a n i e - na okleiny skrawane i łuszczone, na meble, okładziny, parkiet; drewno konstrukcyjne średnich wymagań we wnętrzach; drewno specjalne na beczki, drążki, celulozę i papier, na płyty wiórowe i pilśniowe; nadaje się na wyroby toczone i na rzeźby.
W a ż n e : - drewno wskutek procesu parowania uzyskuje barwę czerwonawo-brązową. Do produkcji oklein zaleca się stosować drewno nie parowane. Czoła tarcicy należy zabezpieczać.

Jarząb brekinia - Sorbus torminalis Crantz
- drzewo powoli rosnące, osiąga wysokość do 20 m i średnicę do 100 cm oraz wiek ponad 100 lat. Kora cienka, podłużnie spękana, o drobnych łuskach. Biel i twardziel nie są zróżnicowane. Drewno barwy czerwonawo-białej, później ciemniejące. Przyrosty roczne i strefy przyrostu zawsze widoczne. Drzewo drobno- i krótkowłókniste, średnio twarde, mocno kurczliwe i trwałe. Jest ciągliwe, giętne i bardzo elastyczne, trudno łupliwe i o małych tendencjach do paczenia. Drewno jest trudne do obróbki ręcznej. Powierzchnie strugane i polerowane uzyskują piękną gładkość. Drewno niezbyt dobrze się skleja. Połączenia na gwoździe i śruby trwałe (wg Begemanna).
O b r ó b k a  m e c h a n i c z n a - średnio dobra; dobre do obróbki toczeniem i snycerki.
S u s z e n i e - średnio dobre; znaczne skłonności do paczenia, pękania i kurczenia (wg Wagenführa).
S k 1 e j a n i e: średnio dobre. 
W y k a ń c z a n i e  p o w i e r z c h n i - dobre; doskonale daje się polerować. 
W a d y : - krzywizny, niecylindryczność, skręt włókien, widlastość, dziuplastość, ciemna fakultatywna twardziel, plamki rdzeniowe, przebarwienia oksydacyjne, zgnilizny, chodniki owadzie.
T r w a ł o ś ć - niewielka; w stanie suchym - trwałe; podatne na zaatakowanie przez grzyby; nie odporne na warunki atmosferyczne.
Z a s t o s o w a n i e - na okleiny, przeważnie płasko skrawane; na sprzęt pomiarowy i kreślarski, aparaturę badawczą, instrumenty muzyczne, elementy maszyn, walce, czółenka tkackie, na wyroby toczone i rzeźby.
I n n e - zalecana ścinka zimowa, szybki wywóz z lasu i szybkie przetarcie z korą; sztaplowanie luźne na przekładkach; chronić przed bezpośrednim działaniem słońca; należy zabezpieczać czoła.

Jarząb, odmiana hodowlana - owoce


 
 

Jarząb brekinia -drewno


 
 

Jarząb pospolity -drewno


 


Właściwości

Sorbus intermedia Pers.

Sorbus torminalis Crantz.

Fizyczne:
- gęstość w stanie suchym (0%)
- gęstość przy wilg. 12-15%
- gęstość w stanie świeżym

66-73-78 kg/m3


69-75-81 kg/m3
850-1100 kg/m3

63-71-87 kg/m3


67-75-90 kg/m3
870-1130 kg/m3

skurcz
- wzdłuż włókien
- w kier. promieniowym
- w kier. stycznym
objętościowy

0,1-0,4-0,9%


5,1-6,4-8,4%
9,1-11,2-13,6%
14,3-18,0-22,9%

0,2%
ok. 5,7%


ok. 11,6%
ok. 17,5%

Mechaniczne:
wytrz. na ściskanie
wytrz. na zginanie statyczne
moduł sprężys. przy zgin. stal.
wytz. na rozciąganie równoległe
wytrz. na ścinanie
udarność
twardość Brinella II
twardość Brinella 
łupliwość

55-61-68 MPa


88-108-126 MPa
6900-12400-20000 MPa
81-105-120 MPa
9,5-12,2-13,9 MPa
6,1-11,0-17,9 J/cm2
55-61-69 MPa
26-33-42 MPa
-

49-53-55 MPa


93-108-121 MPa
10000-117000-13400 MPa
-
-
3,5,7-6,0 J/cm2
41-48-57 MPa
21-25-27 MPa

Różne

Najstarszy jarząb pospolity (jarzębina) - Sorbus aucuparia L. rośnie w Lubiniu gm. Świnoujście, woj. szczecińskie. Wiek drzewa oblicza się na 135 lat, obwód 183 cm, pierśnica 58 cm, a wysokość drzewa 15 m. Natomiast najstarsza brekinia - Sorbus torminalis Crantz rośnie w Lubatyniu - wieś, gm. Babiak, woj. konińskie. Liczy ono około 190 lat, ma obwód 205 cm, pierśnicę 65 cm, a wysokość 24 m. Natomiast najstarszy jarząb szwedzki - Sorbus intermedia Pers. rośnie w Salino - wieś, gm. Gniewowo, woj. gdańskie. Liczy około 205 lat, na wysokości 0,5 m od ziemi ma obwód 440 cm i średnicę 140 cm, a wysokość zaledwie 9,5 m (wg Pacyniaka 1992).


Owoce jarzębiny słodkiej są większe od jarzębiny pospolitej, jadalne zarówno w stanie świeżym, jak i w przetworach. Owoce jarzębiny zawierają alkaloid - sorbinę. Związki chemiczne zawarte w owocach (występuje też karoten i witamina C) stanowią znany od dawna lek.

Opracowanie: Stanisław Spława-Neyman, Zofia Owczarzak







©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy