Strona główna

W najnowszym, 109–110 numerze Gazety Teatralnej „Didaskalia”, polecamy: miasto dorota Ogrodzka: Okupacja jako sztuka. Przestrzeń publiczna do tworzenia


Pobieranie 56.16 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar56.16 Kb.
W najnowszym, 109–110 numerze Gazety Teatralnej „Didaskalia”, polecamy:
MIASTO

Dorota Ogrodzka: Okupacja jako sztuka. Przestrzeń publiczna do tworzenia

Wychodząc od akcji Occupy Wall Street, autorka próbuje odnaleźć formalne powinowactwo między sztuką a tego typu okupacją. W zakres analizy włącza także sprawę ACTA oraz zamieszanie wokół squatów w Warszawie. Przy tego typu akcjach powstaje bowiem performatywnie wytworzona jedność. Wszelkie -izmy (feminizm, postkolonializm itp.)

stanowią tło dla komunikatu protestujących. Jak zauważa autorka, polityczne łączy się tu z artystycznym. Przestrzeń publiczna jako sztuka, jako efemeryczny, performatywny akt, staje w opozycji do sztuki jako przestrzeni publicznej.
Naruszenia stereotypu postrzegania. Z Wojciechem Krukowskim rozmawia Piotr Kosiewski

Piotr Kosiewski rozmawia z twórcą Akademii Ruchu – Wojciechem Krukowskim. Opowiada on o początkach ruchu i jego działalności w czasach PRL-u, która przyczyniła się do mocnego osadzenia artystów w kontekście polityczno-społecznym. Akademia Ruchu wychodziła poza teatr, szukała nowego sposobu kontaktu z widzem. Artyści zaburzali oczywistość tego, co znajduje się w przestrzeni publicznej. Można więc powiedzieć, że dzisiejszy flash mob to poniekąd pokłosie działań Akademii.


Josette Féral: Rzeczywistość wobec wyzwania teatru

Féral analizuje sposób, w jaki teatr wpływa na rzeczywistość. Skupia się na działaniach w przestrzeni miejskiej, gdzie przemianie ulega percepcja przypadkowego widza, stającego się partnerem dla artysty. Badaczka przywołuje dwa przykłady: grupy Royal de Luxe oraz Janet Cardiff. Pierwsi teatralizują przestrzeń publiczną, umieszczając w niej nieoczywiste, pobudzające wyobraźnię elementy, druga artystka proponuje, by przestrzeń stała się dźwiękiem i umieszcza w sercu dzieła doświadczenie estetyczne widza.


Elżbieta Rybicka: O możliwościach performatyki miasta

Autorka analizuje związek performatyki i urban studies. Zauważa, że w obecnych badaniach miasta nastąpiło przesunięcie w stronę praxis. Rybicka próbuje odpowiedzieć na pytanie, jakie zmiany zainicjował zwrot performatywny w myśleniu o mieście. Jako symptomatyczną zmianę wymienia, między innymi, modyfikację języka opisu: miasto przestaje być tekstem, a zaczyna być performansem, co objawia się np. w rozlicznych (nie tylko artystycznych) działaniach w przestrzeni publicznej. Przemianie ulega też rozumienie podstawowej dla tej dziedziny kategorii – flânerie, która staje się dryfowaniem.


RODCZENKO I STIEPANOWA

Katarzyna Osińska: Konstruktywizm jako styl. Aleksander Rodczenko i Warwara Stiepanowa

Osińska opisuje twórczość Aleksandra Rodczenki i Warwary Stiepanowej w kontekście ich biografii, warunków społecznych, politycznych i technicznych oraz atmosfery artystycznej epoki. Odnotowuje spójność życia artystów z głoszoną przez nich ideą konstruktywizmu. Podkreśla też silny wpływ, jaki ich prace wywarły na twórcach kolejnych pokoleń. Autorka zwraca bowiem uwagę na to, że niektóre projekty ze względów technicznych udało się zrealizować dopiero wiele lat później. Ważną część artykułu stanowi również charakterystyka współpracy Stiepanowej i Rodczenki z Meyerholdem.


MISTYFIKACJE 1

Iga Gańczarczyk: Od rekonstrukcji do mistyfikacji i z powrotem

Klamrą tekstu Igi Gańczarczyk są rozważania na temat spektaklu Krystiana Lupy – Factory 2. Autorka stawia, a następnie udowadnia tezę, że „w poszukiwaniach Lupy […] można widzieć nowy wariant teatru dokumentalnego, który zasadzałby się na geście ciągłego negocjowania kształtu teatralnej rzeczywistości, balansującej na cienkiej i ruchomej granicy realności i fikcji”. Gańczarczyk zauważa jednak, że tego typu „dokumentalne zwroty” traktowane są jeszcze w polskim teatrze z podejrzliwością. Przywołuje więc szeroki wachlarz przykładów ze sztuk wizualnych oraz literatury (przywołuje głównie prace Zbigniewa Libery, Anety Grzeszykowskiej, książki W.G. Sebalda oraz Georges’a Pereca, powieści i kolaże fotograficzne Ewy Kuryluk) opatrując ich analizę szerokim zapleczem teoretycznym.


Negocjowanie kształtu rzeczywistości. Z Krzysztofem Pijarskim rozmawia Iga Gańczarczyk

Iga Gańczarczyk rozmawia z fotografem i teoretykiem, Krzysztofem Pijarskim, o dokumentalizmie fotografii. Pijarski jest zwolennikiem metod obrazowania biorących „gest oddziaływania na widza w nawias”. Fotografia nie ma udawać, że pokazuje prawdę, ale prowokować pytanie, dlaczego pokazujemy coś w taki, a nie inny sposób? Teoretyk zastanawia się nad zastosowaniem w praktyce dokumentalnej efektu obcości oraz strategii mistyfikacji i fikcjonalizacji.


Szwy generują znaczenia. Z Anetą Grzeszykowską rozmawia Iga Gańczarczyk

Aneta Grzeszykowska opowiada o stosowanych przez nią w fotografiach i filmach strategiach artystycznych oraz podejmowanych tematach: re-enactment w pracy Untitled Film Stills, anektowanie niedoskonałości w serii Portrety, opozycja między widzialnością i niewidzialnością w Albumie, Untitled Film Stills, poczucie własnego ciała jako obcego oraz gra ze spojrzeniem i oczekiwaniami widza w filmach Black, Ból głowy, Bolimorfia oraz Dziury… Podejmuje też wątek teatralnego wymiaru jej twórczości, komentuje swój stosunek do sztuki feministycznej. Duża partia rozmowy poświęcona jest kwestii nowego dokumentalizmu i jego znaczeniu w jej sztuce.


MISTYFIKACJE 2

Anna R. Burzyńska: Wyszedł z siebie i nie wróci

Tekst poświęcony postaci duńskiego artysty, który występował niegdyś pod nazwiskiem Claus Beck-Nielsen, lecz w 2000 roku postanowił uśmiercić swoją tożsamość i – stopniowo osiągając swój cel – zaczął funkcjonować jako Bezimienny, Osoba Zwana Nielsen¸ czy też podszywać się pod realnych, żyjących ludzi. Burzyńska umieszcza ten akt artystyczny w kontekście filozofii greckiej, myśli Ernesta Kantorowicza, koncepcji homo sacer Agambena. Autorka opisuje również przekraczającą granicę między sztuką a rzeczywistością działalność założonej przez Bezimiennego firmy Das Beckwerk.


Jarosław Wójtowicz: O rany, mamo, umrę na raka płuc, a wtedy na pewno dostanę nagrodę specjalną za całokształt

Zainteresowanie sztuką Christopha Schlingensiefa w Polsce wzrosło po prezentacji pawilonu niemieckiego na 54. Biennale Sztuki w Wenecji. Początkowo był to projekt kierowany przez samego artystę, jednak po jego śmierci koncepcję pawilonu zmieniono. Wójtowicz opisuje propozycje Schlingensiefa i na ich podstawie analizuje efekt końcowy – ostatecznie pawilon stał się retrospektywną wystawą o Schlingensiefie, w której centralne miejsce zajmuje instalacja ze spektaklu Kościół strachu przed obcym we mnie. Fluxus Oratorium. Autor krytycznie odnosi się do tego pomysłu.


SCHILLING

Andrea Tompa: Patrzę we wskazanym kierunku. Árpád Schilling i widzowie

Autorka analizuje twórczość Árpáda Schillinga pod kątem projektowania percepcji widzów. Jego wczesne próby teatralne miały na celu odnowienie tradycyjnego teatru, ale nie wychodziły poza jego ramy. Obecnie jednak Schilling stał się ostrym krytykiem klasycznych form. Postawił sobie za cel wytrącenie widza z percepcyjnych nawyków, zbliżył się do badań nad wpływem teatru na społeczeństwo i przede wszystkim zaczął szukać nowego odbiorcy poza teatralną instytucją.


Gabor Takacs: To nie teatr, a jednak teatr

Autor opisuje zaangażowane społecznie, interaktywne węgierskie teatry. Ma to związek z 20-leciem edukacji teatralnej na Węgrzech. Edukacja teatralna oraz współuczestnictwo widzów jest ściśle związane, w jego ujęciu, z poziomem solidarności i empatii społecznej oraz z ogólną sytuacją demokracji kraju. Przywołuje przykłady dwóch tego typu projektów, które wychodziły do widzów (np. teatry jeździły do małych wiosek) i wspólnie z widzami poprzez sztukę poruszały ważne społeczne problemy.


Natalia Jakubowa: Kryterium rzeczywistości

Jakubowa śledzi drogę twórczą Árpáda Schillinga, który poszerzył ramy teatru dokumentalnego. Tworzy go bowiem nie z materialnych czy żywych dowodów, ale jako wynik twórczej współpracy artystów. Tym samym wytworzył rodzaj rzeczywistości wspólnego doświadczenia. Wykorzystuje ideę "Dramapädagogik" przy pracy z dziećmi, ucząc je poprzez teatr. We wszystkich swoich spektaklach szuka u widza szczerości, stąd być może bierze się dość prosta forma jego realizacji. Stara się uchwycić rzeczywistość zmieniającą się pod wpływem teatru.


Zjednoczenie zawodu teatralnego – czy to utopia? Z Árpádem Schillingiem rozmawia Natalia Jakubowa

Natalia Jakubowa rozmawia z Árpádem Schillingiem o teatrze węgierskim, w którym wyczerpują się już modele teatru alternatywnego, a „kamienne” teatry nadal działają na bardzo ograniczonych polach, choć mają środki od państwa. Artysta chciałby zjednoczenia branży, dlatego też praktykuje „trzecią drogę” pomiędzy teatrem alternatywnym – uznawanym za nieprofesjonalny – a teatrem instytucjonalnym, dotowanym, ale nie w pełni samodzielnym artystycznie.


FASSBINDER

To, co rozsądne, w ogóle mnie nie obchodzi. Z Rainerem Wernerem Fassbinderem rozmawiają Wolfgang Limmer i Fritz Rumler

Publikujemy wywiad z Rainerem Wernerem Fassbinderem z 1980 roku. Reżyser mówi o swoich (filmowych) próbach uporania się z „chorobą ducha”, objawiającą się skłonnościami maniakalno-depresyjnymi. Artysta opowiada między innymi o szczególnym dla niego filmie, dedykowanym jego kochankowi: „śmierć Armina jest punktem wyjścia, ale Rok trzynastu pełni wykracza poza to wydarzenie, opowiada o wiele więcej, niż mógłbym opowiedzieć o mojej prywatnej sytuacji. I ta decyzja zdeterminowała całe moje życie”.


Agnieszka Jakimiak: Rzeczywistość w przedstawieniu Fassbindera. O tym, co nie kryje się poza ekranem. Przekaz jako medium

Agnieszkę Jakimiak interesują w twórczości reżysera trzy rodzaje przekazu: jako powtórzenia, przekształcenia i przedstawienia. Autorka analizuje twórczość Fassbindera przed przełomem (produkcje filmowe antitheatru) i po nim – w „momencie, w którym kamera zostaje skierowana na otoczenie samego reżysera”. Za pomocą swoich filmów Fassbinder podważa „bezpieczne” funkcjonowanie grupy w społeczeństwie, języku i ideologii – nie ma w tym jednak nic z metafizyki czy dydaktyki: „Fassbinderowi bliżej było do diagnostyka, który przywoływał określone schematy działań, ujawniające się w konkretnych warunkach społeczno-politycznych”.


Anka Herbut: Każdy zabija kiedyś to, co kocha. Trudne miłości Rainera Wernera Fassbindera

Wszystkie filmy Rainera Wernera Fassbindera są o miłości bez happy endu. Miłość to piekło, ponieważ wszystkie relacje międzyludzkie oparte są na mechanizmach przemocy, podobnych do opresyjnych działań władzy. Herbut analizuje ostatnie filmy reżysera, ponieważ jej zdaniem „najbardziej przybliżają istotę jego twórczości” – obsesyjne krążenie wokół przyczyn miłosnej opresji, relacji kata i ofiary i tematów toksycznej samotności. Mimo że filmy Fassbindera są autobiograficzne, trudno odróżnić doświadczenia reżysera od wytworów jego wyobraźni. Najbardziej osobistą realizacją jest Querelle – którą, zdaniem Herbut, „można w perspektywie biograficznej potraktować jako studium jego własnej tożsamości”.


MEDIA

Agnieszka Jelewska: Somatyczny interfejs. Zwrot afektywny w sztuce

Wychodząc od net artu i przedstawień nowomediowych autorka zwraca uwagę na sztukę oddziałującą na poziomie somatycznym, związaną z nowymi możliwościami percepcyjnymi widzów. Postrzeganie jest bowiem wypadkową naszych funkcji cielesnych. Stąd wywodzi też estetykę sensoryczną z jej główną figurą – afektem. Diagnozując zwrot afektywny w sztuce, Jelewska postuluje zajęcie się afektywną współczesną historią teatru i dramatu, zwracając uwagę na znane nam dzisiaj zjawiska, uruchamiające i wchodzące w interakcje z naszym somatycznym interfejsem w twórczości takich artystów, jak Romeo Castellucci, Heiner Müller czy Sarah Kane.


ANTYK W OPERZE

Ewa Guderian-Czaplińska: Po-twarz mitu

Recenzja spektaklu Oresteja w reżyserii Mai Kleczewskiej (Teatr Narodowy i Teatr Wielki – Opera Narodowa w Warszawie, premiera 14.04.2012). Autorka zauważa, że Kleczewska użyła tekstu Ajschylosa do rozważań na temat współczesnej rodziny, „której członkowie […] przekroczyli wszelkie konwencjonalne i społecznie pożądane zachowania rodzinne”. Ta skrajność tematu pociąga za sobą nadmiar środków, z których nie wyłania się żaden klarowny komunikat. Guderian-Czaplińska zastanawia się, czy ten brak spójności był zabiegiem celowym. Następnie, analizując kolejne warstwy i sceny spektaklu (na przykład sposób funkcjonowania chóru) stara się znaleźć przyczynę wyboru takiej formy.


Daniel Cichy: Nierówna walka

Autor podejmuje temat ostro krytykowanego spektaklu Mai Kleczewskiej Oresteja (Teatr Narodowy i Teatr Wielki – Opera Narodowa w Warszawie, premiera 14.04.2012). Przypomina, że przedstawienie miało być „dramatooperą”, w której równorzędną rolę z reżyserką powinna odgrywać kompozytorka muzyki – Agata Zubel. W istocie Kleczewska zdominowała spektakl nasączając go niepotrzebną brutalnością. Jednak w momentach, kiedy dopuszcza do głosu Zubel z jej wytrawnymi kompozycjami, okazuje się, że to muzyka mogła tu mieć o wiele więcej do powiedzenia.


Weronika Łucyk: Krajobraz po bitwie

Autorka analizuje spektakl Barbary Wysockiej Medeamaterial (Teatr Wielki–Opera Narodowa w Warszawie, premiera 28.04.2012) na podstawie libretta Pascala Dusapina według tekstu Heinera Müllera. Łucyk zauważa, że w spektaklu Wysockiej mamy do czynienia z Medeą współczesną, która staje się metaforą człowieka po katastrofie. Myślą przewodnią tej swoistej psychodramy jest fragmentaryczna podmiotowość, wokół której reżyserka buduje głębokie sensy.


DRAMATURDZY

Jakub Papuczys. Po co nam ta choroba?

Autor, recenzując najnowszy spektakl Michała Borczucha – Hans, Dora i Wilk – zrealizowany w Teatrze Polskim we Wrocławiu (premiera 9.03.2012), zwraca uwagę, że reżyserowi udało się w przewrotny sposób „wrócić do Freuda”. Twórcy spektaklu, rezygnując ze szczegółowej rekonstrukcji teorii psychoanalitycznej, trzy tytułowe przypadki potraktowali jako żywe i pulsujące teatralne historie. Borczuch, fragmentaryzując te opowieści, pozbawiając je chronologii i przyczynowo-skutkowej logiki, daje widzom materiał, który oni sami muszą zinterpretować.


Mam w głowie zawsze tysiące możliwych scenariuszy. Z Aśką Grochulską rozmawia Jakub Papuczys

Aśka Grochulska, przedstawiając odbytą przez siebie drogę do teatru, wskazuje zarówno osobowe, jak i artystyczne inspiracje. Próbując określić specyfikę swojej roli jako dramaturga, podkreśla, że dramaturg jest twórcą, a jego wkład w pracę nad spektaklem dopełnia pracę reżysera i nadaje jego spojrzeniu inny wymiar. Dramaturg również sytuuje się w pozycji widza, stara się przewidywać niektóre odbiorcze reakcje po to, żeby móc przewrotnie z nimi grać.


Tomasz Kowalski: Migotliwość złotego pyłu

Autor recenzji wchodzi w polemikę z twórcą spektaklu Dwunastu gniewnych ludzi, Radosławem Rychcikiem (Teatr Nowy w Poznaniu, premiera 2.03.2012). Zdaniem Kowalskiego, zdekonstruowany przez reżysera tekst Reginalda Rose’a był za mało radykalny, a zastosowane środki niewystarczające. Zarzutów do przedstawienia jest w tekście dużo więcej. Autor podsumowuje spektakl krytycznie: „Rozmyciu ulegają powody, dla których Rychcik postanowił zrealizować akurat ten tekst. Zamierzone przesłanie umyka gdzieś po drodze, opada niczym czarodziejski złoty pył”.


Po drodze mi z fabułą. Z Janem Czaplińskim rozmawia Tomasz Kowalski

Jan Czapliński opowiada o szeregu podstawowych kwestii dotyczących pracy dramaturga. Odpowiada więc na pytanie o podział zadań między nim a reżyserem oraz o znaczenie pracy zespołowej w teatrze. Komentując popularne w Polsce style teatralne i aktorskie, tłumaczy, dlaczego ceni fabułę, a od aktora wymaga przede wszystkim rzemieślniczego profesjonalizmu. Obok kwestii ogólnych pojawiają się w rozmowie również szczegóły dotyczące pracy nad spektaklami Dwunastu gniewnych ludzi oraz Niebezpieczne związki, oraz rodzaju współpracy Czaplińskiego z Radosławem Rychcikiem.


Monika Kwaśniewska. Kto nie kochał kotka?

Recenzja Zbrodni Michała Buszewicza w reżyserii Eweliny Marciniak (Teatr Polski w Bielsku-Białej, premiera: 12.04.2012). Kwaśniewska śledzi zmiany, jakim twórcy poddali opowiadanie Gombrowicza – Zbrodnia z premedytacją – które stanowiło główną inspirację tekstu i spektaklu. Zwraca uwagę na odwrócenie perspektywy oglądu wydarzeń, grę z konwencją kryminału, wydobycie na plan pierwszy relacji rodzinnych i postaci kobiecych.


Fałszywe tropy. Z Michałem Buszewiczem rozmawia Monika Kwaśniewska

Buszewicz opowiada o pracy nad tekstem, a potem spektaklem Zbrodnia, zdradzając przy okazji zasady swojej współpracy z Eweliną Marciniak, scenografką Martą Stoces i aktorami Teatru Polskiego w Bielsku-Białej. Mówi o inspiracjach filmowych, lekturowych, a także z zakresu logiki. Dużo miejsca poświęca również projektowanej reakcji między sceną a widownią.


REPERTUAR

Dorota Jarząbek-Wasyl: Ostatnia taśma Iwony

Krzysztof Garbaczewski zrealizował Iwonę, księżniczkę Burgunda (Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu, premiera 15.04.2012), używając projekcji filmowej. Dorota Jarząbek-Wasyl zastanawia się „jak to właśnie medium buduje przestrzeń już nie między rzeczą i jej dynamicznymi odbiciami, odkształceniami, lecz po stronie widowni – między patrzeniem w nieruchomy ekran a intelektualnym uczestnictwem w przeobrażeniach całej sceny”. Niestety stworzone przez Garbaczewskiego napięcie między planem gry a jego projekcją szybko opada, a publiczność zmienia się w znudzonych telewidzów.


Katarzyna Lemańska: Egalitarystyczna rewolucja 2016

Afera Watergate, sprawa obiadów z MOPS-u w podpoznańskiej stołówce, samobójstwo Amy Winehouse – to główne tematy podejmowane podczas terapii w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej – miejscu akcji najnowszego przedstawienia Strzępki i Demirskiego O dobru (Teatr Dramatyczny w Wałbrzychu, premiera 27.04.2012). Rzecz dzieje się w roku 2016, po egalitarystycznej rewolucji i obaleniu kapitalizmu. Twórcy dedykują swój spektakl „ludziom dobrej woli”, którzy zainteresują się sytuacją polskiego teatru artystycznego i efektami działalności decydentów i mediów w życiu publicznym.


Aleksandra Konopko: Sztuka protestu

Aleksandra Konopko w recenzji wrocławskiego spektaklu Czy Pan to będzie czytał na stałe? (Teatr Polski we Wrocławiu, premiera: 12.04.2012) porównuje inscenizację Michała Kmiecika (reżyseria) i Marzeny Sadochy (dramaturgia) do hybrydy docudramy i wiecu. Twórcy opowiadają o sytuacji dolnośląskich teatrów, proteście środowiska artystycznego i burzliwych spotkaniach ludzi teatru z decydentami za pomocą kolażu autentycznych wypowiedzi i tekstów zamieszczonych w mediach. Przedstawienie to ma się zmieniać w „zależności od tego, co w sprawie teatru będzie się działo w rzeczywistości”.


Łukasz Grabuś: Ramotka

Jan Klata nie wykorzystał w przedstawieniu Jerry Springer – The Opera (Teatr Muzyczny Capitol we Wrocławiu, premiera 24.03.2012) potencjału tkwiącego w muzycznych formach teatralnych. Klata skoncentrował się jedynie na ocenie wpływu telewizji na nasz ogląd świata. Dlatego zamiast musicalu wyreżyserował spektakl „równie odkrywczy jak przestarzały telewizyjny talk show”.


Piotr Olkusz: Marsz w intencji komedii

Recenzja spektaklu Marsz Polonia w reżyserii Jacka Głomba (Teatr Powszechny w Łodzi, premiera 21.01.2012). Olkusz analizuje spektakl w kontekście powstałego w Teatrze Powszechnym Polskiego Centrum Komedii oraz Manifestu kontrrewolucyjnego Jacka Głomba i zespołu teatru w Legnicy. Zauważa że „Marsz Polonia […] jest – celowo, czy nie – odpowiedzią na pytanie stawiane w łódzkim Teatrze Powszechnym od dawna: jak ożywić polską komedię”.


Aneta Mancewicz: Różewicz wielokrotnie i wieloznacznie

Hommage à Różewicz to najnowszy spektakl Piotra Lachmanna i Videoteatru Poza (premiera: 30.03.2012). Głównym tematem spektaklu jest twórczość Tadeusza Różewicza (obecnego za pośrednictwem nagrań) przedstawiona w kontekście wcześniejszych przedstawień Videoteatru i fragmentów Gwiazdy Helmuta Kajzara. Kluczową rolę w spełniają aktorzy, Jolanta Lothe i Jarosław Boberek, którzy odgrywają na scenie poemat rodzenia i umierania, erotyki i śmieci. Zdaniem Anety Mancewicz „Inspirując skrajnie zróżnicowane skojarzenia i konstruując scenariusz Hommage… na zasadzie kolażu, Lachmann otwiera spektakl na wiele interpretacji”.
Agata Łuksza: Szukając Nancy

Recenzja spektaklu Nancy. Wywiad w reżyserii Claude’a Bardouila (Nowy Teatr w Warszawie, premiera 20.04.2012). Autorka zauważa, że spektakl, którego bohaterami są Sid Vicious i Nancy Spungen jest kolejnym przykładem tego, że „pełna pęknięć i niedopowiedzeń popkultura dostarcza twórcom teatralnym materiału i inspiracji do rozważań nad współczesnym człowiekiem – aktorem społecznym, i nad samą istotą teatru”. Reżyser wykorzystuje wizerunek słynnych punkowców „w pracy nad nową formą artystycznej ekspresji”. Łuksza stwierdza jednak, że podjęty eksperyment wydaje się na razie wstępną wersją spektaklu i pozostawia uczucie niedosytu.


MOBILNOŚĆ KULTUROWA

Ewa Bal: Tożsamość hybrydowa i diasporyczna w dobie kulturowej mobilności.

Przykład włoskiego teatru i dramatu

Autorka opisuje specyfikę włoskiego dramatu i teatru dialektalnego, które są w opozycji do promowanych przez rząd i media modeli tożsamościowych. Zdaniem Bal teatr wskazuje na odrębność, specyfikę kulturową i nacjonalizm lokalnych wspólnot, które za Stuartem Hallem badaczka określa jako diasporę. Na przykładzie twórczości Emmy Dante omawia przykłady „indagowania tożsamości jako kulturowego balastu zamykającego Włochów w obrębie diaspory”. To przede wszystkim reżyserzy – podsumowuje Bal – widzą potrzebę „rozpoczęcia poważnej publicznej debaty na temat tego, jakie wyzwania, ale i szanse stwarza współczesne społeczeństwo w dobie kulturowej globalizacji”.
ZAGRANICA

Michał Lachman: Młodzi i starzy. Angielski teatr na styku pokoleń

Na przykładzie Teatru Narodowego oraz Royal Court i Festiwalu Twórczości Młodych Dramatopisarzy autor analizuje współczesny teatr angielski z perspektywy społecznej. Lachman szczegółowo omawia prezentowane podczas festiwalu dramaty oraz repertuar obydwu londyńskich scen. Podkreśla, że wszystkie teksty i spektakle są odbiciem „struktury społecznej i intelektualnej” kraju. Jego zdaniem dramaturgia angielska bezpośrednio konfrontuje się z rzeczywistością, a teatry czynnie zabierają głos w debacie społecznej. Teatr angielski porównuje do tygla, w którym ścierają się poglądy starszych i młodszych twórców.


Agnieszka Marek: Trash-Hamlet

Tytuł spektaklu Au moins j’aurais laissé un beau cadavre (premiera: Festiwal w Awinionie, lipiec 2011) jest dosłownym cytatem z filmu Quentina Tarantina. Reżyser, Vincent Macaigne, sugeruje tym samym, że jego uwspółcześniona realizacja Hamleta to ukłon w stronę popkulturowych odczytań Szekspira. Od interpretacji dramatu ważniejszy jest „proces konstrukcji samego spektaklu oraz manifestacyjny demontaż jego wieloźródłowości i wielonarracyjności”. Twórcy celowo stosują „zużyte”, wielokrotnie stosowane środki – dekonstrukcja, kolaż, instalacja, happening – aby za ich pomocą zbudować swojego „Hamleta z odzysku”.


Grzegorz Stępniak. Przeciw ponadczasowości

Recenzja spektaklu Jerker or the Helping Hand Roberta Chesleya w reżyserii Glenna Kesslera (Space 916, West Hollywood w Los Angeles, premiera: 4.11.2011). Stępniak opisuje fabułę oraz zarysowuje dzieje oraz znaczenie tej powstałej w 1986 roku „jednej z najsłynniejszych gejowskich sztuk”. Ten historyczno-kulturowy kontekst okazuje się ważny dla powstałej w dwudziestopięciolecie prapremiery Jerkera – realizacji Glenna Kesslera oraz jest przyczyną dezaktualizacji dramatu.


WAGNER

Tomasz Cyz: Rzeczywistość Senty i Holendra

Autor opisuje okoliczności powstania i premiery Latającego Holendra Richarda Wagnera, żeby płynnie przejść do opisu realizacji opery w reżyserii Mariusza Trelińskiego w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej (premiera 16.03.2012). Cyz porównuje warszawską realizację z inscenizacją Jonathana Kenta (English National Opera, premiera 28.04.2012). Na tym tle rodzima inscenizacja wypada źle: zarówno pod względem spójności narracyjnej, jak i muzycznym. Treliński nie stara się też odpowiedzieć na pytania dręczące wielbicieli Wagnera: skąd przychodzi Holender?


Przewartościowanie z ducha Wagnera. Z Mariuszem Trelińskim rozmawia Tomasz Cyz

Tomasz Cyz rozmawia z Mariuszem Trelińskim o Ryszardzie Wagnerze w kontekście jego realizacji Latającego Holendra. Cyz pyta reżysera o zmagania z Wagnerem-geniuszem, do którego artysta ma dość skomplikowany stosunek. To, czym jednak uwodzi go Wagner i czego w nim szuka, to muzyka transgresji i inny wymiar rzeczywistości.


TANIEC

Czas biegnący do tyłu. Z Kayą Kołodziejczyk rozmawia Marta Michalak

Kolejny na łamach „Didaskaliów” wywiad Marty Michalak z wybitnym twórcą tańca stanowiący swoisty portret artysty. Kaya Kołodziejczyk opowiada o swojej edukacji w szkole baletowej, a następnie w P.A.R.T.S. Anny Teresy De Keersmaeker oraz pracy zespole Rosas (prowadzonym również przez De Keersmaeker). Mówiąc o swoim projekcie w ramach re//mix w kominie //warszawa poświęconym tej artystce, Kołodziejczyk charakteryzuje styl uczonego przez De Keersmaeker tańca. Następnie opowiada o swojej pracy pedagoga oraz o realizowanych przez nią obecnie projektach – przede wszystkim w ramach kolektywu U/LOI.


FESTIWALE

Agata Łuksza: Witajcie w naszej bajce

Autorka recenzuje przedstawienia prezentowane w ramach małych Warszawskich Spotkań Teatralnych (24.03–3.04.2012): Pokolorowanki łódzkiego Teatru Pinokio i Grajkółko Teatru Atofri z Poznania, lubelskie Zwierzątka, małe zwierzenia Pawła Passiniego oraz Bullerbyn. O tym, jak dzieci domowym sposobem zrobiły sobie las i co z niego wyrosło Anny Smolar z Teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu i Mikrokosmos Konrada Dworakowskiego z Wrocławskiego Teatru Pantomimy. Agata Łuksza podsumowuje mWST pozytywnie: „Teatr dla młodego widza […] ma w sobie odświeżający i oczyszczający potencjał”.


TEATR W KSIĄŻKACH

Rafał Maciąg, Jon McKenzie: Performuj albo… – w poszukiwaniu pełni

Recenzja książki Performuj albo… Od dyscypliny do performansu (Kraków 2011) to rzetelna metajęzykowa analiza. Maciąg rozszyfrowuje mechanizmy językowe, którymi posługuje się McKenzie. Kluczami do teorii amerykańskiego badacza są angielskie wyrazy: performance i challenger oraz pojęcie „machina wykładowcza”. McKenzie nie formułuje jednak ścisłych definicji, tylko „ilustruje performatywny aspekt mówienia poprzez specjalne, literowalne mówienie własne i o sobie (o swoich słowach i swoimi słowami)”.


Anna R. Burzyńska: Równanie na wszechświat

Anna R. Burzyńska recenzuje książkę Moniki Pasiecznik Rytuał superformuły. Stockhausen Licht wydaną przez Krytykę Polityczną (Warszawa 2011). Publikacja stanowi ambitną monografię Karlheinza Stockhausena skoncentrowaną wokół opus magnum kompozytora: opery Licht. Die sieben Tage der Woche. Burzyńska zauważa, że jego dzieła mogą stanowić bardzo interesującą inspirację dla teatrologa, zawierają bowiem przykłady performatywnego myślenia o muzyce, bogate literackie zaplecze czy operowy rozmach. Książka Pasiecznik stanowi świetne wprowadzenie do tego tematu i zaproszenie do dalszej dyskusji.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość