Strona główna

Wydzielanie śliny, a występowanie niektórych drobnoustrojów w jamie ustnej u chorych z zespołem sjögrena saliva secretion and prevalence of some micro-organisms in the oral cavity of subjects with sjögren’s syndrome


Pobieranie 110.81 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar110.81 Kb.


WYDZIELANIE ŚLINY, A WYSTĘPOWANIE NIEKTÓRYCH DROBNOUSTROJÓW W JAMIE USTNEJ U CHORYCH Z ZESPOŁEM SJÖGRENA
SALIVA SECRETION AND PREVALENCE OF SOME MICRO-ORGANISMS IN THE ORAL CAVITY OF SUBJECTS WITH SJÖGREN’S SYNDROME
Alicja Cackowska-Lass1, Barbara Kochańska1, Łukasz Naumiuk2, Alfred Samet2

1 Z Katedry i Zakład Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Gdańsku

Kierownik: Dr hab. n. med. Barbara Kochańska prof. ndzw. AMG



2 Z Zakładu Mikrobiologii Lekarskiej Akademickiego Centrum Klinicznego w Gdańsku

Kierownik: Dr n. med. Alfred Samet

Adres autorów:

Dr n. med. Alicja Cackowska-Lass

Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Gdańsku

Ul. E. Orzeszkowej 18

80-211 Gdańsk

Tel/fax: (+48 58) 349 21 02

e-mail: aclass@interia.pl

Badania zostały sfinansowane z grantu W-164 i ST-31 Akademii Medycznej w Gdańsku



Wydzielanie śliny, a występowanie niektórych drobnoustrojów w jamie ustnej

u chorych z zespołem Sjögrena

Alicja Cackowska-Lass1, Barbara Kochańska1, Łukasz Naumiuk2, Alfred Samet2


1 Katedra i Zakład Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Gdańsku

2 Zakład Mikrobiologii Lekarskiej Akademickiego Centrum Klinicznego w Gdańsku
Cel pracy: ocena związku między szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a występowaniem w jamie ustnej u chorych z zespołem Sjögrena (zS) następujących drobnoustrojów: S. mutans, S. salivarius, S. intermedius, S. sanguis, S. mitis, S. acidominimus, Lactobacillus spp., Neisseria spp., C. albicans, C. tropicalis, C. glabrata, C. krusei oraz S. aureus.

Materiał i metody: badaniem objęto 45 kobiet w wieku 23 - 68 lat ( = 48,7 ± 11,2], u których rozpoznano pierwotny lub wtórny zespół Sjögrena. Kontrolę stanowiło 41 ogólnie zdrowych kobiet, w porównywalnym wieku. Zbadano szybkość wydzielania śliny spoczynkowej i stymulowanej. W ślinie stymulowanej oznaczono zdolność buforową oraz wykonano badania mikrobiologiczne zgodnie z obowiązującymi procedurami.

Wyniki: U chorych z zS obserwowano istotny związek między wydzielaniem śliny spoczynkowej i stymulowanej oraz jej zdolności buforowej, a występowaniem Lactobacillus spp., Neisseria spp. i Staphylococcus aureus. Nie stwierdzono istotnej zależności między występowaniem Candida albicans, a szybkością wydzielania śliny, ale zależność taką stwierdzono w przypadku innych gatunków patogennych grzybów: C. tropicalis, C. glabrata i C. krusei. U chorych stwierdzono, dodatnią korelację w występowaniu Lactobacillus spp. z takimi drobnoustrojami jak: S. mutans, C. albicans, C. glabrata, C. crusei i C. tropicalis.

Wniosek: u chorych z zespołem Sjögrena stwierdzono istotne zależności między szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a występowaniem niektórych drobnoustrojów, odgrywających istotną rolę w procesach patologicznych w jamie ustnej.
Słowa kluczowe: zesół Sjögrena, wydzielanie śliny, zdolność buforowa, bakterie, Candida spp.


Saliva secretion and prevalence of some micro-organisms in the oral cavity of subjects with Sjögren’s Syndrome.
Alicja Cackowska-Lass1, Barbara Kochańska1, Łukasz Naumiuk2, Alfred Samet2

1 Department of Conservative Dentistry, University of Gdańsk Faculty of Medicine

2 Department of Clinical Microbiology, University of Gdańsk Teaching Hospital
Aim of the study: evaluation of the relationship between salivary secretion rate, buffering capacity and prevalence of Streptococcus mutans, salivarius, intermedius, sanguis, mitis, acidominimus, Lactobacillus spp., Neisseria spp, Candida albicans, tropicalis, glabrata, krusei and Staphylococcus aureus in the oral cavity of patients with Sjögren’s syndrome (zS).

Methods and materials: the group of subjects, age 23-68 yrs ( = 48,7 ± 11,2), consisted of 45 women with diagnosed primary or secondary Sjögren’s syndrome and the control group of 41 generally healthy women of a comparable age. The buffering capacity in the stimulated saliva was determined and microbiological examinations performed according procedures.

Results: in the group of subjects with zS a significant correlation between salivary secretion rate, buffering capacity and the prevalence of Lactobacillus spp., Neisseria spp. and Staphylococcus aureus was found to exist. While no significant correlation between Candida albicans and salivary secretion rate was found, positive correlation was observed in the case of Candida tropicalis, glabrata and krusei. Positive correlation was also found between Lactobacillus spp. and the micro-organisms, such as: S. mutans, Candida albicans, glabrata, crusei and tropicalis.

Conclusions: significant correlations between the salivary secretion rate, buffering capacity parameters and some micro-organisms known to contribute to the pathological processes in the oral cavity were found in subjects with Sjögren’s syndrome.
Keywords: Sjögren’s Syndrome, saliva secretion, buffering capacity, bacteria, Candida spp.

Wstęp

Zespół Sjögrena (zS) (Sjögren’s Syndrome) to choroba, która dotyczy przede wszystkim kobiet w wieku od 30 do 60 lat [10, 15]. Szacuje się, że może na nią chorować od 1 do 4% ogólnej populacji. Najbardziej charakterystyczne dla tego zespołu objawy to: suchość oczu (keratoconiunctivitis sicca), suchość jamy ustnej (xerostomia) i reumatoidalne zapalenie stawów (rheumatoid arthritis) [10, 15]. Suchość jamy ustnej u chorych z zespołem Sjögrena jest konsekwencją przewlekłego procesu zapalnego na tle immunologicznym prowadzącego do całkowitego zwyrodnienia dużych i małych gruczołów ślinowych [10, 15]. U chorych z zespołem Sjögrena nie dochodzi jednak do natychmiastowego, nieodwracalnego zmniejszenia wydzielania śliny, jak to może mieć miejsce u osób, które przeszły radioterapię okolic głowy i szyi. W zS proces zapalny ma charakter przewlekły, zwykle toczy się latami, z długimi okresami remisji, a zmniejszanie wydzielania śliny przebiega raczej wolno, często w sposób niezauważony przez chorego [10, 15].

Pytanie, czy zmniejszenie wydzielania śliny może powodować zmiany spektrum mikroflory jamy ustnej, u chorych z zespołem Sjögrena jest nadal aktualne, a wiedza na ten temat niedostateczna. Badania dotyczące mikroflory jamy ustnej u osób z zespołem Sjögrena koncentrują się zwykle na ocenie występowania wybranych drobnoustrojów (np.: S. mutans, Lactobacillus spp. i C. albicans) u chorych z zaawansowaną suchością jamy ustnej [2, 8, 12, 13]. W dostępnym piśmiennictwie nie znaleźliśmy badań, które szerzej analizowałyby mikroflorę jamy ustnej u chorych z zespołem Sjögrena z uwzględnieniem wydzielania śliny i zdolności buforowej.

Celem pracy była ocena związku między szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a występowaniem w jamie ustnej u chorych z zespołem Sjögrena następujących drobnoustrojów: Streptococcus mutans, S. salivarius, S. intermedius, S. sanguis, S. mitis, S. acidominimus, Lactobacillus spp., Neisseria spp., Candida albicans, C. tropicalis, C. glabrata, C. krusei oraz Staphylococcus aureus. Przeprowadzono również analizę zależności występowania między badanymi drobnoustrojami.



Materiał i metody:

Badaniem objęto 45 kobiet, w wieku 23-68 lat (=48,7 ± 11,2) u których rozpoznano pierwotny (n = 9) lub wtórny (n = 36) zespół Sjögrena. Chore znajdowały się pod opieką Poradni Konsultacyjnej Chorób Wewnętrznych, Katedry i Kliniki Chorób Oczu oraz Katedry i Zakładu Stomatologii Zachowawczej Akademii Medycznej w Gdańsku i spełniały kryteria diagnostyczne Europejskiej Ligi do Walki z Reumatyzmem (EULAR 1995), będące podstawą rozpoznania zespołu Sjögrena [10, 15]. Czas trwania choroby wynosił średnio 7,2 ± 6,3 lat.

Grupę kontrolną stanowiło 41 kobiet w wieku od 23 do 73 lat ( = 49,5 ±12,0) ogólnie zdrowych, odpowiadających wiekiem i wykształceniem osobom z grupy badanej. Osoby uczestniczące w badaniu, w okresie poprzedzającym badanie, nie przyjmowały antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych. Jedynie dwie osoby z grupy kontrolnej paliły papierosy. W momencie pobierania materiału do badania, u żadnej z osób nie stwierdzono klinicznych objawów grzybicy jamy ustnej, wymagających podjęcia leczenia. U każdej z badanych osób dokonano pomiaru wydzielania śliny spoczynkowej i stymulowanej w standardowych warunkach [14]. Badanie wykonano w godzinach przedpołudniowych, 2 godz. od ostatniego posiłku i mycia zębów. Przy pomiarze wydzielania śliny spoczynkowej, badani gromadzili ślinę w ustach przez 2 minuty a następnie, zebraną ślinę, wypluwali do kalibrowanych probówek typu corning. Czynność powtarzali trzykrotnie. Całkowitą ilość śliny spoczynkowej zebranej w ciągu 6 min. dzielono przez 6, otrzymując w ten sposób ilość śliny wydzielanej na minutę dla danej osoby [14].

W badaniu wydzielania śliny stymulowanej, właściwe pobranie śliny było poprzedzone żuciem kostki parafiny przez 1 minutę, przy czym wydzielona w tym czasie ślina była połykana. Od tego momentu mierzono czas stymulacji przez 5 min. i pobierano ślinę. Uzyskaną ilość śliny dzielono przez czas stymulacji (5 min), otrzymując w ten sposób ilość wydzielonej śliny na minutę [14].

Zdolność buforową śliny stymulowanej oceniono za pomocą kolorymetrycznego testu chemicznego Dentobuff Strip firmy Ivoclar-Vivadent [7]. Zgodnie z zaleceniem producenta, nakraplano odpowiednią ilość śliny stymulowanej na pasek testowy i po 5 min. odczytywano pH końcowe. Dobrą pojemność buforową stwierdzano, jeśli pH końcowe po 5 min. miało wartość  6,0, pojemność buforową średnią, jeśli pH końcowe było między 4,5-5,5 i słabą, jeśli pH końcowe było  4,0.

Materiał do badań mikrobiologicznych stanowiła ślina stymulowana, którą pobierano zgodnie z procedurą [3, 11]. Do hodowli S. salivarius, S. intermedius, S. sanguis, S. mitis, S. acidominimus, S. aureus i Neisseria spp. użyto podłoża Columbia Sheep Blood Agar (ABS, Polska) i Columbia Sheep Blood Agar CNA z dodatkiem kolistyny i kwasu nalidyksowego (ABS, Polska). Podłoża inokulowano 1µl śliny stymulowanej, a następnie inkubowano w atmosferze CO2 (GENbox CO2 i GENbag CO2, bioMerieux, Polska) przez 48 godzin w temperaturze 37° C. Liczbę kolonii oszacowano wizualnie, oznaczając ją jako cfu/ml śliny stymulowanej (colony forming units). Wyizolowane drobnoustroje były identyfikowane w oparciu o morfologię kolonii, barwienie metodą Grama i testy biochemiczne GPI (Gram Positive Identification w automatycznym systemie VITEK, bioMerieux, Polska).

Do hodowli i różnicowania Streptococcus mutans i Lactobacillus spp. wykorzystano selektywne podłoża Vivacult LB i Vivacult SM test (Ivoclar-Vivadent, Liechtenstein). Posiewów na podłoża Vivacult LB i SM dokonywano zgodnie z zaleceniami producenta, a następnie inkubowano przez 48 godzin w temperaturze 37° C w warunkach tlenowych. Liczbę kolonii również oszacowano wizualnie oznaczając je jako cfu/ml [3, 12].

Do wzrostu i identyfikacji grzybów drożdżopodobnych zastosowano podłoża Sabouraud, które inkubowano w temperaturze 30°C, przez 48 godzin, w atmosferze tlenowej oraz podłoża Candida ID 2 (bioMerieux, Polska), Candida Chromagar (ABS, Polska), które inkubowano w temperaturze 37°C, przez 48 godzin, w atmosferze tlenowej. W przypadku grzybów drożdżopodobnych odróżniano Candida albicans od innych gatunków na podstawie testu filamentacji (germ tube) i zabarwienia kolonii na podłożu Candida ID 2 (bioMerieux, Polska). Do identyfikacji gatunków C. glabrata, C. tropicalis i C. krusei użyto selektywnego podłoża Candida Chromagar (ABS, Polska). Wizualnie oszacowano liczbę kolonii oznaczając je jako cfu/ml (colony forming units) śliny stymulowanej. Wyniki uzyskane w grupie osób z zespołem Sjögrena i w grupie kontrolnej poddano analizie statystycznej. Do analizy zastosowano test U Mann-Whitney’a oraz test korelacji rang Spearmana, przyjęto poziom istotności p<0,05.

Autorzy pracy uzyskali zgodę Niezależnej Komisji Etyki Badań Naukowych przy Akademii Medycznej w Gdańsku (NKEBN /104/ 99) na wykonanie wszystkich badań, które zostały wykorzystane w przedstawionej pracy.
Wyniki badań

Szybkość wydzielania śliny spoczynkowej i stymulowanej była istotnie mniejsza w grupie chorych z zespołem Sjögrena w porównaniu z grupą kontrolną (p < 0,001) (Tab. 1). Średnia szybkość wydzielania śliny spoczynkowej w całej grupie chorych z ZS wynosiła 0,18 ± 0,16 ml/min (Me = 0,16), a w grupie kontrolnej 0,34 ± 0,12 ml/min (Me = 0,3). Szybkość wydzielania śliny stymulowanej w grupie chorych wynosiła średnio 0,52 ± 0,43 ml/min (Me = 0,5), a w grupie kontrolnej 0,88 ± 0,42 ml/min (Me = 0,9).

U chorych z zespołem Sjögrena stwierdzono istotnie słabszą zdolność buforową śliny stymulowanej w porównaniu z grupą kontrolną (p < 0,001) (Tab. 1). Słaba zdolność buforowa śliny stymulowanej występowała w grupie z zespołem Sjögrena u 24 osób (53,3%), a w grupie kontrolnej jedynie u 5 osób (12,1%). Średnią zdolność buforowa śliny stwierdzono u 10 chorych (22,2%) i u 20 osób (48,7%) z grupy kontrolnej. Dobrą zdolność buforową śliny stwierdzono u 11 osób z zS (24,5%) i u 16 badanych (39, 2%) z grupy kontrolnej (Tab. 1).

W tabeli 2 przedstawiono zależności między występowaniem poszczególnych drobnoustrojów, a szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową. U chorych z zS stwierdzono występowanie statystycznie znamiennych korelacji pomiędzy szybkością wydzielania śliny spoczynkowej, stymulowanej i jej zdolnością buforową, a występowaniem niektórych drobnoustrojów istotnych dla zdrowia jamy ustnej. Najsilniejszy statystycznie związek z badanymi parametrami śliny obserwowano w przypadku występowania Staphylococcus aureus, stwierdzając ujemną korelację z wydzielaniem zarówno śliny spoczynkowej, jak i stymulowanej (p<0,001) oraz zdolnością buforową śliny (p<0,01). Natomiast Lactobacillus spp. wykazywał silnie ujemną korelację z szybkością wydzielania śliny spoczynkowej (p<0,001), słabszą statystycznie, ale również istotną zależność pomiędzy szybkością wydzielania śliny stymulowanej oraz jej zdolnością buforową (p<0,05). Ujemną korelację stwierdzono również między występowaniem Streptococcus mutans, a wydzielaniem śliny spoczynkowej (p<0,01) i zdolnością buforową (p<0,05). W pozostałych przypadkach badanych paciorkowców: S. salivarius, S. sanguis, S. mitis i S. acidominimus nie stwierdzono istotnej statystycznie zależności między ich występowaniem, a szybkością wydzielania śliny. Jedynie S. intermedius korelował ujemnie ze zdolnością buforową śliny (p<0,05). Pośród badanych drobnoustrojów tylko Neisseria spp. wykazywała istotnie dodatnią korelację z wydzielaniem śliny spoczynkowej (p<0,01), stymulowanej i zdolnością buforową (p<0,05). Nie stwierdzono istotnej zależności między wydzielaniem śliny, zdolnością buforową, a występowaniem Candida albicans, natomiast występowała ujemna korelacja między wydzielaniem śliny stymulowanej i jej zdolnością buforową (p<0,01), a występowaniem innych patogennych grzybów z rodzaju Candida (C. glabrata, C. krusei i C. tropicalis). W grupie kontrolnej nie stwierdzono żadnych istotnych zależności pomiędzy badanymi parametrami (Tab. 2).

W Tabeli 3 przedstawiono istotne korelacje dotyczące współwystępowania badanych drobnoustrojów u chorych z zS i w grupie kontrolnej. Najwięcej istotnych zależności w występowaniu między poszczególnymi drobnoustrojami stwierdzono w grupie chorych. Drobnoustrojem, którego występowanie korelowało z największą liczbą innych drobnoustrojów był Lactobacillus spp. Wykazywał on dodatnią korelację z S. mutans i C. albicans oraz innymi gatunkami Candida (C. glabrata, C. crusei i C. tropicalis), natomiast ujemną korelację z S. salivarius, S. mitis i Neisseria spp. (Tab. 3).

Liczne korelacje stwierdzono również w przypadku bakterii z rodzaju Neisseria spp. i dotyczyły one S. salivarius, S. mitis oraz S. aureus i C. albicans.

W grupie kontrolnej nie zaobserwowano tak wielu korelacji pomiędzy badanymi drobnoustrojami, jak w grupie chorych (Tab. 3). Stwierdzono jedynie ujemną korelację w występowaniu pomiędzy następującymi parami drobnoustrojów: S. salivarius i S. intermedius, pomiędzy S. sanguis i S. mitis oraz pomiędzy C. albicans i Neisseria spp. Jedyny istotny związek, jaki można było zaobserwować zarówno w grupie chorych, jak i zdrowych to ujemna korelacja pomiędzy C. albicans i Neisseria spp. (Tab. 3).

Omówienie wyników badań i dyskusja

Jak wynika z dostępnej literatury, badania dotyczące zmian w mikroflorze jamy ustnej u chorych z zespołem Sjögrena były wykonywane głównie u chorych z zaawansowaną suchością jamy ustnej [2, 11, 12]. Trudno jednak zaobserwować związek między wydzielaniem śliny, a innymi parametrami, gdy wydzielanie śliny jest trudne lub wręcz niemożliwe do oznaczenia. Lundström, który zbadał 40 osób z zS (spośród których 30 osób miało wydzielanie śliny spoczynkowej równe 0,00 ml/min) przyznał, że takie zależności mogą istnieć, lecz nie można było ich ocenić ze względu na małą ilość wydzielanej śliny u badanych [11]. W naszych badaniach grupa chorych z zespołem Sjögrena była zróżnicowana pod względem wydzielania śliny i zdolności buforowej, stąd możliwe było podjęcie próby zbadania zależności, między drobnoustrojami, a badanymi parametrami śliny. Stwierdziliśmy, że zmiany w wydzielaniu śliny zarówno spoczynkowej, jak i stymulowanej oraz jej zdolności buforowej odgrywały istotny wpływ na kształtowanie się mikroflory jamy ustnej u chorych z zespołem Sjögrena, zwłaszcza tej, która bierze udział w procesach patologicznych w jamie ustnej. W miarę zmniejszania się wydzielania śliny spoczynkowej miano Lactobacillus spp., S. mutans i Staphylococcus aureus istotnie rosło, natomiast miano Neisseria spp. wyraźnie zmniejszało się. Zmniejszanie się wydzielania śliny stymulowanej również stwarzało korzystne warunki dla zwiększenia miana Lactobacillus spp., Staphylococcus aureus, ale również dla Candida spp. (glabrata, krusei i tropicalis), a miano Neisseria spp. podobnie malało. Najwięcej drobnoustrojów reagowało na zmiany zdolności buforowej śliny stymulowanej. Zakwaszenie środowiska jamy ustnej powodowało istotny wzrost miana Lactobacillus spp., S. mutans i S. intrmedius, Staphylococcus aureus oraz Candida spp., nie sprzyjało natomiast wzrostowi Neisseria spp. Ponadto stwierdziliśmy, że występowanie niektórych drobnoustrojów w jamie ustnej u chorych z zS wykazywało istotny związek z wydzielaniem śliny (np. Lactobacillus spp.), ale było również silnie powiązane z obecnością innych drobnoustrojów w ekosystemie jamy ustnej np. (Tab. 3). Można przypuszczać, że drobnoustroje, które współwystępowały z Lactobacillus spp. preferują również to samo środowisko, które powstaje w wyniku zmniejszonego wydzielania śliny spoczynkowej. Z naszych badań wynika jednak, że C. albicans nie wykazywała istotnego związku z wydzielaniem śliny, a C. glabrata, C. crusei i C. tropicalis wykazywały ujemna korelację z wydzielaniem śliny stymulowanej i jej zdolnością buforową. Inne drobnoustroje będące w ujemnej korelacji z Lactobacillus spp. (np.: S. salivarius i S. mitis) nie wykazywały żadnego istotnego związku z badanymi parametrami śliny.

Almstähl i wsp. [3, 4] zbadali 4 grupy chorych ze zmniejszonym wydzielaniem śliny różnego pochodzenia: po radioterapii, u chorych z pierwotnym zespołem Sjögrena oraz grupę z zaburzeniami wydzielania śliny pochodzenia neurologicznego i grupę z ze zmniejszonym wydzielaniem śliny polekowym lub nieznanym pochodzeniu. W swoich badaniach stwierdzili oni wysokie miano Lactobacillus spp. we wszystkich badanych grupach. Poza tym, biorąc pod uwagę wyniki we wszystkich grupach stwierdzili, że liczba kolonii Lactobacillus spp. korelowała dodatnio z S. mutans i C. albicans, a ujemnie z pH śliny i jej zdolnością buforową. Almstähl twierdzi, że wysokie miano Lactobacillus spp. zależy bardziej od szybkości wydzielania śliny, jej pH i zdolności buforowej, niż od ilości ubytków próchnicowych i miejsc retencji [3, 4]. Uzyskane przez nas wyniki są zbieżne z wynikami Almstähl dotyczącymi zależności występowania Lactobacillus spp. od szybkości wydzielania śliny. Niemniej jednak Almstähl i wsp. stwierdzili wiele różnic w występowaniu, między innymi, takich drobnoustrojów S. mutans i C. albicans, między badanymi grupami dlatego też wysuwają wniosek, że zmiany w mikroflorze jamy ustnej u osób ze zmniejszonym wydzielaniem śliny są związane raczej z przyczyną zaburzeń wydzielania śliny, niż ze stopniem upośledzenia jej wydzielania [3, 4].

Brown i wsp. badali występowanie drobnoustrojów u osób z chorobą nowotworową w okolicy głowy i szyi przed i po radioterapii. Stwierdzili oni u tych osób istotny wzrost występowania w jamie ustnej Lactobacillus spp. i S. mutans u osób poddanych radioterapii, natomiast obserwowano zahamowanie wzrostu S. sanguis i Neisseria spp., jednak nie odnoszono tych wyników do szybkości wydzielania śliny u tych pacjentów, ani nie korelowano miedzy sobą [5, 6]. Nasze wyniki badań potwierdzają wyniki Browna i znacznie przybliżają zrozumienie zmian zachodzących we florze jamy ustnej u chorych z zaburzeniami wydzielania śliny. Stwierdziliśmy, że u chorych z zS Lactobacillus spp., S. mutans i Neisseria spp., wykazywały istotny związek z szybkością wydzielania śliny, a ponadto jeśli za punkt odniesienia i główną oś zmian przyjmiemy Lactobacillus spp. to można zauważyć, że zwiększonej obecności w jamie ustnej Lactobacillus spp. towarzyszyło zwiększone występowanie S. mutans, a zmniejszona obecność Neisseria spp.

Według naszych badań drobnoustrojem, który oprócz Lactobacillus spp. może odgrywać istotną rolę w ekosystemie jamy ustnej jest Neisseria spp. Jej występowanie w jamie ustnej zdaje się zależeć istotnie od parametrów śliny, ale Neisseria spp. wykazywała również silną współzależność występowania z innymi drobnoustrojami. Obserwowano dodatnią korelację pomiędzy Neisseria spp., a S. salivarius i S. mitis, natomiast ujemną korelację obserwowano między Neisseria spp., a C. albicans i Staphylococcus aureus. Poza tym Neisseria spp. była jedynym drobnoustrojem, który wykazywał ujemną korelację z takim patogenem, jak S. aureus.

W naszych badaniach S. salivarius, S. sanguis, S. mitis i S. acidominimus nie wykazywały istotnej zależności występowania od szybkością wydzielania śliny. Ich obecność w jamie ustnej wydaje się zależeć od innych czynników, w tym od wzajemnych, dodatnich, jak i ujemnych, relacji pomiędzy poszczególnymi gatunkami streptokoków. W grupie chorych S. acidominimus wykazywał dodatnią korelację w występowaniu z S. mutans i S intermedius, natomiast w grupie kontrolnej obserwowano ujemną zależność w między S. sanguis, i S. mitis oraz S. salivarius i S. intermedius. Na występowanie S. salivarius i S. mitis negatywnie wpływała zwiększona ilość w jamie ustnej Lactobacillus spp., a pozytywnie Neisseria spp. W badaniach Llory’ego S. salivarius znikał zupełnie z płytki bakteryjnej w 5 tygodniu od rozpoczęcia naświetlania w regionach głowy i szyi, zmniejszała się również liczba kolonii S. sanguis, natomiast liczba kolonii S. mitis w tym czasie wzrastała istotnie, ale autorzy nie podają, jaka była szybkość wydzielania śliny u tych chorych po 5 tygodniach naświetlania [9]. W naszych badaniach, w grupie kontrolnej stwierdziliśmy ujemną korelację pomiędzy S. sanguis, i S. mitis. Obserwowaliśmy również istotny ujemny związek między wydzielaniem śliny stymulowanej i zdolnością buforową, a występowaniem C. tropicalis, C. glabrata i C. krusei, chociaż analiza statystyczna nie wykazała istotnej korelacji między występowaniem C. albicans, a szybkością wydzielania śliny. Abraham i wsp. [1] również nie stwierdzili istotnej korelacji (stosując korelację rang Spearmana) między występowaniem C. albicans, a szybkością wydzielania śliny stymulowanej u chorych z ZS mimo, że większość z chorych uczestniczących w badaniu miała objawy grzybicy jamy ustnej. Nasze badania sugerują, że być może C. albicans jest mniej wrażliwa na zmieniające się warunki w jamie ustnej na skutek obniżonego wydzielania śliny, niż gatunki Candida uważane za bardziej patogenne jak: C. tropicalis, C. glabrata i C. krusei.

W grupie chorych z zS obserwowaliśmy występowanie w jamie ustnej kolonii S. aureus. Pojawienie się S. aureus u chorych z zS potwierdzają również inni autorzy [2, 12]. S. aureus częściej występował u chorych z bardzo niskim wydzielaniem śliny [12]. Potwierdzają to nasze badania, gdzie obserwowaliśmy silnie ujemną korelację między występowaniem S. aureus, a wydzielaniem śliny spoczynkowej, stymulowanej i jej zdolnością buforową.

Biorąc pod uwagę wyniki naszych badań, stwierdziliśmy, że u chorych z zS występują drobnoustroje, których obecność w jamie ustnej jest silnie związana z szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a w mniejszym stopniu ich występowanie jest powiązanie z innymi drobnoustrojami. Do nich należały: S. aureus, S. mutans, C. tropicalis, C. glabrata i C. krusei. Stwierdziliśmy występowanie drobnoustrojów, których obecność w jamie ustnej nie zależała od parametrów wydzielania śliny, ale była silnie powiązana z obecnością innych drobnoustrojów. Do tej grupy należały gatunki Streptococcus: S. salivarius, S. sanguis, S. mitis, S. acidominimus i Candida albicans. Drobnoustrojami, które wykazywały silne zależności zarówno z parametrami śliny, jak i bardzo istotne związki z innymi drobnoustrojami były Lactobacillus spp. i Neisseria spp. Wydają się one być bardzo czułymi wyznacznikami zmieniającego się środowiska jamy ustnej u chorych z zS.

Jak wykazały nasze badania szybkość wydzielania śliny nie jest jedynym czynnikiem wpływającym na zmiany w mikroflorze jamy ustnej u chorych z zS. Zjawiska zachodzące w ekosystemie jamy ustnej u chorych z zespołem ZS są bardziej złożone i zależą również od wzajemnych interakcji pomiędzy różnymi drobnoustrojami, w związku z tym temat ten zasługuje na dalsze badania.

Wnioski


1.Tylko u chorych z zS stwierdzono występowanie statystycznie znamiennych korelacji pomiędzy szybkością wydzielania śliny spoczynkowej, stymulowanej i jej zdolnością buforową, a występowaniem niektórych drobnoustrojów istotnych dla zdrowia jamy ustnej.

2. Najsilniejszy związek z wydzielaniem śliny zarówno spoczynkowej, jak i stymulowanej i jej zdolnością buforową wykazywały: Lactobacillus spp., Neisseria spp. i Staphylococcus aureus.

3. U chorych, u których szybkość wydzielania śliny spoczynkowej się zmniejszała, wzrastała ilość drobnoustrojów istotnych z punktu widzenia próchnicy zębów: Lactobacillus spp., S mutans oraz patogenów typu Staphylococcus aureus. Jednocześnie u tych chorych zmniejszała się ilość Neisseria spp.

4. Streptokoki takie jak: S. salivarius, S. sanguis, S. mitis, S. acidominimus nie wykazywały istotnego związku z szybkością wydzielania śliny, ani jej zdolnością buforową, natomiast stwierdzono istotne zależności, zarówno dodatnie, jak i ujemne, w występowaniu streptokoków między sobą.

5. Nie stwierdzono istotnej zależności między Candida albicans, a szybkością wydzielania śliny, ale zależność taką stwierdzono w przypadku gatunków patogennych jak: C. tropicalis, C. glabrata i C. krusei.


Piśmiennictwo:

1. Abraham C.M., Hashimi I., Haghighat N.: Evaluation of the levels of Candida in patients with Sjögren's syndrome. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1998, 86: 65-68.

2. Almstähl A., Kroneld U., Tarkowski A., Wikström M.: Oral microbial flora in Sjögren's syndrom. J Rheumatol 1999, 26: 110-114.

3. Almståhl A., Wikström M.: Oral microflora in subjects with reduced salivary secretion. J Dent Res 1999, 78: 1410-1416.

4. Almståhl A., Wikström M., Stenberg I., Jacobsson A., Fagerberg-Mohlin B.: Oral microbiota associated with hyposalivation of different origins. Oral Microbiol Immunol 2003, 18: 1-8.

5. Brown L. R., Dreizen S., Handler S., Johnston D. A.: Effect of radiation-induced xerostomia on human oral microflora. J Dent Res 1975, 54: 740-751.

6. Brown L. R., Dreizen S., Daly T. E., Drane J. B., Handler S., Riggan L. J., Johnston D. A.: Interlations of oral microorganisms, immunoglobulins and dental caries following radiotherapy. J Dent Res 1978, 57: 882-893.

7. Ericson D., Bratthall D.: Simplified method to estimate salivary buffer capacity. Scand J Dent 1989, 97: 405-407.

8. Kindelan S.A., Yeoman C. M., Douglas C.W.I., Fraclin C.: A comparison of oral Candida carriage in Sjögren's syndrome patients with heathy xerostomic controls. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod 1998, 85: 162-167.

9. Llory H., Dammron A., Frank M.: Les modifications de la flore buccale aerobie après radiotherapie bucco-pharyngee. Archs Oral Biol 1971, 16: 617-630.

10. Longman L.P., Higham S.M., Bucknall R., Kaye S.B., Edgar W.M., Field E.A.: Signs and symptoms in patients with salivary gland hypofunction. Postgrad Med J 1997, 73: 93-97.

11. Lundström I.M.C., Lindstöm F.D.: Subjective and clinical oral symptoms in patients with primary Sjögren's syndrom. Clin Exp Rheumatol 1995, 13: 725-731.

12. Macfarlane T.W., Mason D. K.: Changes in the oral flora in Sjögren's syndrom. J Clin Path 1974, 27: 416-419.

13. Tapper-Jones L., Aldred M., Walker D.M.: Prevalence and intraoral distribution of Candida albicans in Sjögren's syndrome. J Clin Pathol 1980, 33: 282-287.

14. Sreebny L.M., Zhu W.X.: The use of whole saliva in the differential diagnosis of Sjögren's syndrome. Adv Dent Res 1996, 10: 17-24.

15. Vitali C., Bombardieri S.: Glandular involment in Sjögren's syndrome: a diagnostic approach to the sicca syndrome manifestations. Rheumatol Europe 1995, 24: 48-52.




Tabela 1. Charakterystyka szybkości wydzielania śliny spoczynkowej, stymulowanej oraz zdolności buforowej śliny stymulowanej

u chorych z zespołem Sjögrena (n 45) i w grupie kontrolnej (n 41).





Ślina

Zakres wydzielania

śliny

(ml/min)



Zespół Sjögrena (n=45)

Kontrola (n=41)

Liczba badanych

n (%)


Szybkość wydzielania

śliny (ml/min.)

± SD

Liczba badanych

n (%)


Szybkość wydzielania

śliny (ml/min.)

± SD

spoczynkowa

< 0,1

18 (40,0)

0,03 ± 0,02

0 (0,0)

0 ± 0

0,1 – 0,3

15 (33,3)

0,18 ± 0,56

14 (34,1)

0,23 ± 0,04

³ 0,3

12 (26,7)

0,40 ± 0,10

27 (65,9)

0,39 ± 0,11

Razem

45 (100,0)

0,18 ± 0,16

41 (100,0)

0,34 ± 0,12

stymulowana

< 0,2

11 (24,4)

0,07 ± 0,05

0 (0,0)

0 ± 0

0,2- 0,7

21 (46,7)

0,44 ± 0,14

16 (39,0)

0,49 ±0,10

³ 0,7

13 (28,9)

1,04 ± 0,41

25 (61,0)

1,14 ± 0,30

Razem

45 (100,0)

0,52 ± 0,43

41 (100,0)

0,88 ± 0,42

zdolność buforowa śliny stymulowanej

4,0

24 (53,3)

0,44 ± 0,4

5  (12,1)

1,24 ± 0,6

4,5- 5,5

10 (22,2)

0,49 ± 0,2

20 (48,7)

0,77 ± 0,35

³ 6,0

11 (24,5)

0,73 ± 0,5

16 (39,2)

0,92 ± 0,3



Tabela 2. Analiza zależności między szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a występowaniem

badanych drobnoustrojów u chorych z zespołem Sjögrena (n 45) i w grupie kontrolnej (n 41).



Badane drobnoustroje

Współczynnik korelacji (r) miedzy szybkością wydzielania śliny i jej zdolnością buforową, a występowaniem badanych drobnoustrojów

szybkość wydzielania

śliny spoczynkowej

szybkość wydzielania śliny stymulowanej

zdolność buforowa

śliny stymulowanej

zespół Sjögrena

kontrola

zespół Sjögrena

kontrola

zespół Sjögrena

kontrola

r

r

r

r

r

r

Lactobacillus spp.

- 0,48***

ns

- 0,34 *

ns

- 0,37*

ns

Streptococcus

S. mutans

- 0,39**

ns

ns

ns

- 0,32*

ns

S. salivarius

ns

ns

ns

ns

ns

ns

S. sanguis

ns

ns

ns

ns

ns

ns

S. mitis

ns

ns

ns

ns

ns

ns

S. intermedius

ns

ns

ns

ns

- 0,32*

ns

S. acidominimus

ns

ns

ns

ns

ns

ns

Neisseria spp.

0,47 **

ns

0,34 *

ns

0,34 *

ns

Staphylococcus aureus

- 0,62***

ns

- 0,61***

ns

- 0,38**

ns

Candida

spp.

C. albicans

ns

ns

ns

ns

ns

ns

C. glabrata, C.krusei, C. tropicalis

ns

ns

- 0,38**

ns

- 0,39**

ns

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001 (korelacja Rang Spearmana)



ns - korelacja nieistotna statystycznie

Tabela 3. Istotne korelacje stwierdzone w występowaniu pomiędzy badanymi drobnoustrojami

u chorych z zespołem Sjögrena (n 45) i w grupie kontrolnej (n 41).


Grupa badana

Korelacja dodatnia

Drobnoustroje wykazujące

istotne korelacje

Korelacja ujemna

zespół Sjögrena

S. mutans (r = 0,35) *




Lactobacillus spp.

S. salivarius (r = - 0,30)*

C. albicans (r = 0,36) *

S. mitis (r = - 0,38)**

C. glabrata, C. krusei, C. tropicalis

(r = 0,31)*

Nieisseria spp. (r = - 0,46)**

S. salivarius (r = 0,38)**




Nieisseria spp.

S. aureus (r = - 0,61)* **

S. mitis (r = 0,31) *

C. albicans (r = - 0,41) **

S. mutans (r = 0,31) *




S. acidominimus

ns

S. intermedius (r = 0,40)**

ns

S. sanguis (r = 0,30) *

C. albicans

ns

kontrola

ns

S. salivarius

S. intermedius (r = - 0,42)**

ns

S. sanguis

S. mitis (r = - 0,43)**

ns

Nieisseria spp.

C. albicans (r = - 0,36)*

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001 (korelacja Rang Spearmana)



ns - korelacja nieistotna statystycznie

wzrost miana

spadek miana



©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość