Strona główna

Wymagania prawne dla kandydatów na rodziców chrzestnych


Pobieranie 41.39 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar41.39 Kb.
wymagania prawne dla kandydatów na rodziców chrzestnych

Chrzest to fundament całego życia chrześcijańskiego i zarazem brama otwierająca dostęp do innych sakramentów. Przez chrzest zostajemy wyzwoleni z grzechu, stając się dziećmi Bożymi. Zostajemy także wszczepieni w Kościół. W celebracji udzielania sakramentu chrztu św. jak również w życiu religijnym ochrzczonego ważne znaczenie mają rodzice chrzestni. Dlatego Kościół stawia określone wymagania kandydatom na funkcję chrzestnego. Czyni to w duchu troski o właściwy dobór osób, które przez całe życie będą towarzyszyć ochrzczonemu, niosąc przykładem swojego życia pomoc w rozwoju jego życia religijnego1.





  1. Rola i zadania rodziców chrzestnych w formacji wiary dziecka

Nikt nie staje się chrześcijaninem wyłącznie na podstawie osobistego wysiłku, lecz dzięki łasce chrztu św. oraz pomocy i współudziałowi całej wspólnoty kościelnej. Kościół nazywamy Matką, gdyż przez chrzest rodzi nas do nowego życia i pomaga nam wzrastać w wierze, nadziei i miłości2. Dzieciom udziela się chrztu w wierze Kościoła wyznawanej publicznie przez rodziców, chrzestnych i lokalną wspólnotę parafialną. Osoby te reprezentują całą społeczność chrześcijańską. Rozwój łaski chrztu wymaga szczególnej pomocy rodziców i rodziców chrzestnych. Są oni zobowiązani do stworzenia nowoochrzczonemu środowiska wiary i wzrostu na drodze życia chrześcijańskiego. Misja ich jest prawdziwą funkcją kościelną3. Widzimy zatem, że rodzice chrzestni mają do wykonania bardzo ważne zadanie. Stąd wydaje się uzasadnione przybliżenie, czy raczej przypomnienie roli i zadań jakie mają spełnić rodzice chrzestni w formacji wiary dziecka.

Zgodnie ze zwyczajem sięgającym pierwszych wieków Kościoła przyjmujący chrzest, zarówno dorośli jak i dzieci, powinni mieć chrzestnych wybranych ze wspólnoty wiernych. Obowiązek powołania chrzestnego spoczywa na przyjmującym chrzest, jeśli jest dorosłym. Gdy przyjmujący chrzest jest dzieckiem, ten obowiązek spoczywa na rodzicach lub opiekunach dziecka, a gdy dziecko ich nie ma, wówczas na proboszczu lub szafarzu chrztu4. Co do liczby chrzestnych, prawo kościelne, stanowi by powoływać jednego tylko chrzestnego lub chrzestną albo dwoje chrzestnych. Nie dopuszcza się większej liczby chrzestnych5. Warto jednak nadmienić że Episkopat Polski kierując się dobrem duszpasterskim i względami praktycznymi sugeruje by korzystać z uprawnień i wybierać dwoje chrzestnych. Należy jednak zaznaczyć że w świetle prawa rodzice mają ścisły obowiązek wybrać do funkcji chrzestnego przynajmniej jedną osobę, jeśli więc nie chcą, nie muszą wybierać dwóch chrzestnych. Jeśli zdecydują się skorzystać z uprawnień i wybiorą dwie osoby, muszą to być wówczas osoby różnej płci. Ta dyspozycja prawodawcy zawiera oczywistą analogię do rodziców naturalnych. A zatem niezależnie od płci dziecka, gdy rodzice decydują się na wybór dwóch rodziców chrzestnych nie można wybrać na chrzestnych dwóch kobiet ani dwóch mężczyzn. Jeśli wybiera się dwie osoby, to zawsze winien to być jeden mężczyzna i jedna kobieta. Jeśli natomiast poprzestaje się na jednym chrzestnym, to bez względu na płeć dziecka rodzice mają prawo wybrać mężczyznę lub kobietę6.

Omawiając zadania i obowiązki rodziców chrzestnych należy podkreślić, że chrzestny jest poręczycielem oraz pomocnikiem przyjmującego chrzest. Warto zauważyć że zadania chrzestnego są one nieco zróżnicowane w zależności od tego kto jest przyjmującym chrzest. Rodzice chrzestni dorosłego mają obowiązek pomagać mu w przygotowaniu się do przyjęcia sakramentu, a po chrzcie do wytrwania w wierze i życiu chrześcijańskim. Chrzestny ma uczestniczyć przynajmniej w końcowych obrzędach katechumenatu oraz w samym obrzędzie chrztu, aby przy chrzcie poświadczyć wiarę przyjmującego chrzest7. Natomiast rodzice chrzestni dziecka uczestnicząc w obrzędzie chrztu razem z rodzicami dziecka poświadczają wiarę Kościoła, w której to dziecko otrzymuje chrzest. Powinni też w razie potrzeby wspierać rodziców w staraniu o to, by dziecko doszło do wyznawania wiary i wyrażało ją życiem8. Tak więc rodzice chrzestni są postrzegani jako reprezentanci Kościoła składający odpowiednie gwarancje, że poprzez świadectwo swojego życia, będą pobudzać dziecko do prawdziwej i żywej wiary, że dadzą temu dziecku chrześcijańską formację życia. Mają to czynić wespół z rodzicami dziecka którzy są pierwszymi nauczycielami i przewodnikami wiary dla ochrzczonego dziecka.

W nauczaniu Kościoła chrzestni są traktowani jako urzędowi przedstawiciele Ludu Bożego, reprezentujący wspólnotę Kościoła i jako tacy przyjmują zobowiązanie podjęcia troski o rozwój wiary w dziecku, zwłaszcza przez dawanie świadectwa swoim życiem. Wprawdzie rola chrzestnych w stosunku do rodziców naturalnych jest pomocnicza, to jednak oni deklarują pomoc rodzicom w wiernej realizacji istotnych obowiązków wiary i naturalnych powinności, zwłaszcza odnośnie do wychowania religijnego dziecka. Tak więc w przypadku kiedy rodzice naturalni dziecka okażą się ludźmi słabo praktykującymi czy wręcz obojętnymi, to rola chrzestnych nabiera pierwszorzędnego znaczenia. W takiej sytuacji wyłącznie oni mają zapewnić dziecku chrześcijańskie wychowanie, podjąć troskę o regularne wprowadzanie w życie dziecka elementów formacji katolickiej, jak również dynamizować rodziców do składania świadectwa godnego życia z wiary9.



  1. Warunki kanoniczne wymagane do pełnienia funkcji chrzestnego i przygotowanie do pełnienia tej funkcji

Wybór odpowiednich chrzestnych jest prawem rodziców dziecka. Prawo to jest zarazem obowiązkiem i uprawnieniem. Omawiając zagadnienie kryteriów doboru chrzestnych trzeba zauważyć, że ciągle istnieje poważny rozdźwięk między tym co w tej kwestii naucza Kościół a powszechną praktyką wielu rodziców szukających kandydatów na chrzestnych. Niestety istnieje zwyczaj, że w podejmowaniu funkcji rodziców chrzestnych zbyt dużą rolę odgrywają motywy zwyczajowe i towarzyskie10. Ciągle powszechne jest wybieranie na chrzestnych ludzi przypadkowych lub przygodnych. Nierzadko również zdarza się, że rodzice dobierając chrzestnych kierują się względami świeckimi bądź materialnymi. W efekcie duchową szkodę ponoszą dzieci, kiedy chrzestnymi są ludzie niewierzący, niepraktykujący czy obojętni religijnie, którzy najprawdopodobniej nie będą się interesowali wychowaniem religijnym chrześniaka. Trzeba więc podkreślić, że chrzestni to nie zwykli i umowni figuranci w liturgicznym obrzędzie oraz w życiu przyjmującego chrzest11.

Poniżej zostaną podane wymagania prawne, które powinien spełnić kandydat na chrzestnego by mógł zostać dopuszczony do przyjęcia zadań chrzestnego. Warunki te są wyliczone w Kodeksie Prawa Kanonicznego.

Kodeks z 1917 roku określał bardzo szczegółowo wymagania, jakim powinien odpowiadać chrzestny. Istniało wówczas nawet rozróżnienie na wymagania do ważności i do godziwego pełnienia tego zadania12. Kodeks Jana Pawła II, zrezygnował z rozróżniania wymogów do ważności i do godziwości oraz ograniczył ich liczbę13. Stawia pięć warunków, które musi spełniać kandydat na chrzestnego. Do przyjęcia zadania chrzestnego może być dopuszczony ten kto jest wyznaczony przez przyjmującego chrzest albo przez jego rodziców, albo przez tego, kto ich zastępuje, a gdy tych nie ma, przez proboszcza lub szafarza chrztu i posiada wymagane do tego kwalifikacje oraz intencję pełnienia tego zadania. Po drugie ukończył szesnaście lat, chyba że biskup diecezjalny określił inny wiek albo proboszcz lub szafarz jest zdania, że słuszna przyczyna zaleca dopuszczenie wyjątku. Po trzecie jest katolikiem, bierzmowanym i przyjął już sakrament Najświętszej Eucharystii oraz prowadzi życie zgodne z wiarą i odpowiadające funkcji, jaką ma pełnić. Po czwarte jest wolny od jakiejkolwiek kary kanonicznej, zgodnie z prawem wymierzonej lub deklarowanej. Po piąte nie jest ojcem lub matką przyjmującego chrzest14.

Z punktu pierwszego wynika, że chrzestny może być wyznaczony nie tylko przez przyjmującego chrzest gdy mowa jest o dorosłym lub przez rodziców gdy chodzi o chrzest dziecka ale wyboru chrzestnego w dalszej kolejności może dokonać także prawny opiekun dziecka, potem proboszcz a w końcu każdy szafarz chrztu. Warto przypomnieć zasadę, że w razie niebezpieczeństwa śmierci dziecka, szafarzem chrztu może być każdy człowiek kierujący się właściwą intencją. W takim nagłym przypadku również przewidziany jest udział chrzestnych, choć prawo dopuszcza wyjątek od reguły zaznaczając: „jeśli to możliwe”, jednak w sytuacji „gdy nie ma chrzestnego”, nakazane jest, by szafarz chrztu zatroszczył się o obecność przynajmniej jednego świadka15.

Drugi warunek określa minimalny wiek wymagany od kandydata na chrzestnego. Obecnie obowiązujący wiek dla chrzestnych to ukończone 16 lat. Jednocześnie prawodawca daje możliwość odstępstwa w zakresie wieku w dwóch przypadkach: gdy biskup diecezjalny określi inny wiek oraz gdy zachodzi słuszna przyczyna, proboszcz lub szafarz chrztu może dopuścić wyjątek. W drugim przypadku odstępstwo może mieć wyłącznie charakter wyjątku i to uczynionego dla słusznej przyczyny. W tej sytuacji należy wyjaśnić co oznacza zwrot słuszna przyczyna. Prawo kanoniczne stwierdza że jest to przyczyna mająca na uwadze dobro wspólne określonej społeczności i nie przyczyni się do uszczerbku duchowego wspólnoty wiernych16.

W trzecim warunku prawodawca wylicza jakie stopnie wtajemniczenia chrześcijańskiego musi posiadać kandydat na chrzestnego. Duszpasterz sprawdzając zdatność kandydata na chrzestnego winien ustalić czy jest on katolikiem czy był bierzmowany, czy przyjął już sakrament Eucharystii oraz czy prowadzi życie zgodne z wiarą i odpowiadające funkcji jaką ma pełnić. O ile ustalenie, czy kandydat przyjął wymienione sakramenty oraz czy jest katolikiem nie rodzi większych problemów, o tyle stwierdzenie czy dana osoba prowadzi życie zgodne z wiarą stwarza duszpasterzom pewne problemy. Pojawiają się one wówczas gdy taka osoba wprawdzie należy formalnie do parafii, ale na co dzień przebywa gdzie indziej np. z powodu podjętych studiów. W przypadkach tego typu, dla duszpasterza liczy się miejsce faktycznego zamieszkania a nie jak często mylnie się uważa, miejsce zameldowania. Jeśli mamy do czynienia z sytuacją w której osoba prosi o zgodę na bycie chrzestnym, ale okazuje się że faktycznie na co dzień mieszka i przebywa w innej parafii, to wówczas duszpasterz powinien zażądać od takiej osoby „poświadczenia o jej życiu religijnym” od proboszcza parafii w której aktualnie przebywa.

Dwa ostatnie wymogi wyjaśniają, że kandydat na chrzestnego musi być wolny od jakiejkolwiek kary kanonicznej, zgodnie z prawem wymierzonej lub deklarowanej, nie może też być ani matką ani ojcem przyjmującego chrzest.

Wybór chrzestnych jest wprawdzie prawem rodziców dziecka, jednak duszpasterz winien sprawdzić czy kandydaci na chrzestnych spełniają warunki określone przez Kościół. Ma prawo zaproponowane osoby zatwierdzić lub odrzucić jeśli nie spełniają wymogów17. Ustalenie czy kandydaci na rodziców chrzestnych posiadają wymagane przez prawo przymioty, jest obowiązkiem duszpasterza18. Rodzice dziecka muszą uszanować to uprawnienie i decyzję duszpasterza. Jeśli duszpasterz nie zna kandydatów na rodziców chrzestnych powinien zażądać świadectwa kwalifikacyjnego z parafii w której aktualnie mieszkają19. Tamtejszy proboszcz po stwierdzeniu zdatności danej osoby do funkcji chrzestnego wydaje stosowne zaświadczenie. Przygotowanie takiego zaświadczenia nie jest zwykłą formalnością i czynnością biurowo-administracyjną ale często staje się doskonałą okazją do uporządkowania w takiej osobie przestrzeni wiary, jego odpowiedzialności za Kościół i za jego nowego członka20.

Obrzęd Chrztu dzieci poleca, by duszpasterze ze szczególną troską odnieśli się do przygotowania rodziców dziecka i chrzestnych. W celu udzielenia odpowiednich pouczeń o misterium chrztu, wychowaniu w wierze, o roli apostolskiego przykładu rodziców chrzestnych i o liturgii sakramentu duszpasterze powinni zadbać o przeprowadzenie katechez przygotowawczych, przeznaczonych nie tylko dla rodziców dziecka ale i dla chrzestnych21. W czasie takiego przygotowania należy uświadamiać rodzicom chrzestnym wagę ich funkcji w życiu chrzczonego dziecka wspólnoty kościelnej22.

W przygotowaniu do wy­darzenia chrztu w rodzinie katolickiej powinni być zaangażo­wani: duszpasterz, rodzice dziecka, chrzestni oraz przedstawicie­le wspólnoty parafialnej. Do czynności przygotowawczych zalicza się dokonanie urzędowego zapisu w księdze zgłoszeń chrztu. Dusz­pasterz osobiście dokonuje wpisu do Księgi Chrztów na pod­stawie przedstawionych dokumentów: odpisu aktu urodzenia dziecka z USC i świadectwa ślubu kościelnego rodziców. Mo­że się tez przydać odpis aktu małżeństwa cywilnego z USC, ze względu na urzędowe potwierdzenie danych personalnych rodziców dziecka, zwłaszcza kiedy o chrzest proszą osoby żyjące w związkach pozasakramentalnych. Urzędowego zapisu nigdy nie wolno dokonywać bez pewności, aby nie pomnażać ewentualnych przekła­mań w zapisie i toku sporządzania kościelnych dokumentów urzę­dowych. Wpisując dane personalne rodziców chrzestnych należy zanotować: imię i nazwisko, wiek, wyznanie, zamieszkanie rodziców chrzestnych. Na zakończenie czynności kancelaryjnych należy podać: datę i miejsce duszpasterskiego spotkania dla rodziców i chrzestnych przed chrztem dziecka. Należy dążyć do tego by parafia miała już na stałe wyznaczone tzw. niedziele i Msze św. chrzcielne oraz termin spotkań przed chrztem. Już na etapie przygotowania należy zatroszczyć się o to, aby sprawa cele­bracji chrztu nie była traktowana wyłącznie jako kameralne wyda­rzenie i uroczystość dla jednej rodziny, ale żeby to było wydarzenie istotne dla rodziny parafialnej. Istotną czynnością w procesie przygotowania do chrztu jest spotkanie z rodzicami i chrzestnymi. Takie spotkanie staje się okazją dla duszpasterza do lepszego poznania rodziców dziecka i zaproponowanych chrzestnych. Jeśli dzieci do chrztu jest więcej, to można zorganizować wspólne spotkanie dla wszystkich rodziców i chrzestnych. Zazwyczaj jeszcze przed rozpoczęciem spotkania dobrze jest sprawdzić poprawność zapisu w księdze chrztów, uzupełnić brakujące dane, a oraz potwierdzić obecność zainteresowanych chrztem dziecka. Spotkanie powinno składać się zazwyczaj z dwóch części: z kon­ferencji teologiczno-ascetycznej na temat chrztu, zobowiązań chrzcielnych, roli rodziców i chrzestnych w formowaniu wiary dziecka. Należy przypomnieć Rodzicom i Chrzestnym naukę katolicką o chrzcie tzn. prze­słanie Pisma św., praktykę pierwszych chrześcijan w przygotowaniu do chrztu. Trzeba przypomnieć do czego są zobowiązani rodzice i chrzestni, skąd wzięła się instytucja chrzestnych. W drugiej części należy omówić liturgię chrztu, rolę rodziców i chrzestnych w li­turgii, wskazać na kolejność czynności chrzcielnych w porządku liturgicznym oraz podać uwagi praktyczne. Należy też przypomnieć o przygotowaniu rodziców i chrzestnych oraz innych członków rodziny, zwłaszcza przez spowiedź św. i Komunię w intencji dziecka23.




  1. Funkcja świadka chrztu

Jak zostało już zauważone wyżej, nie każdy może zostać dopuszczony do godności rodzica chrzestnego. Jest to na tyle poważna funkcja, że kandydat na chrzestnego musi spełniać określone przez prawo Kościoła wymagania.

Warto przypomnieć że nie wolno do funkcji chrzestnego dopuszczać osób niewierzących, żyjących w niesakramentalnym związku małżeńskim, poważnie zaniedbujących swoje obowiązki religijne, młodzieży która nie uczęszcza na katechizację24. W podobnej sytuacji znajdują się obecnie chrześcijanie z innych niekatolickich wspólnot25. Według obowiązującego aktualnie prawa nie mogą być oni dopuszczeni do udziału w liturgii jako rodzice chrzestni26.

Może się jednak zdarzyć, że rodzice dziecka, albo dorosły przyjmujący chrzest, mimo iż zaproponowany przez nich kandydat nie nadaje się do funkcji chrzestnego, będą nalegać, by ta osoba mimo wszystko uczestniczyła w liturgii chrztu. W takiej sytuacji duszpasterz może zaproponować by taka osoba została świadkiem chrztu. Należy jednak zaznaczyć, że świadek chrztu to zupełnie inna funkcja niż chrzestny. W żadnym razie nie wolno dopuszczać do przekłamań w tej materii i zacierać w świadomości wiernych istotnej różnicy między chrzestnym a świadkiem chrztu. Wierni muszą być świadomi tych różnic. Świadek chrztu to osoba, która praktycznie nie spełnia żadnej funkcji poza urzędowym poświadczeniem że odbył się chrzest danej osoby. Może nim być praktycznie każdy i nie musi posiadać żadnych specjalnych przymiotów. Jego rola ogranicza się do tego, że w razie potrzeby może poświadczyć, że dana osoba była ochrzczona.



Prawodawca dopuszcza, by przy chrzcie był obecny świadek chrztu ale tylko jako druga osoba, obok rodzica chrzestnego. Nie jest możliwe by przy chrzcie występował sam świadek, czy dwóch świadków. Natomiast obecność świadka musi być obok chrzestnego także zanotowana w Księdze Chrztów, z tym że w rubryce „Uwagi” trzeba wyraźnie podać w jakiej funkcji występował i do jakiej wspólnoty należy. Świadek podpisuje akt chrztu razem z rodzicami i chrzestnym katolikiem27.

1 M. Sitarz. Chrzestny. W: Słownik Prawa Kanonicznego. Warszawa 2004 kol. 33.

2 KKK 1238.

3 Tamże 1255.

4 P. Hemperek. Uświęcające zadanie Kościoła. W: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. Red. P. Hemperek , W. Góralski, F. Przytuła, J. Bakalarz. T. 3. Lublin 1986 s. 95.

5 KPK kan. 873.

6 I.R. Sztychmiler. Prawa Rodziców związane z chrztem dzieci. KiP. T.10. Lublin 1992 s. 109.

7 P. Hemperek. Chrzestni Rodzice. W: EK. T. IV kol. 378. Lublin 1989.

8 E. Sztafrowski. Podręcznik Prawa Kanonicznego. Warszawa 1986. s. 145; zob. też. J. Kudasiewicz (Red.) Sakramenty wtajemniczenia Chrześcijańskiego. Warszawa 1981. s. 86.

9 W. Wenz Kancelaria Parafialna jako przestrzeń Kościelnego posługiwania. Studium Kanoniczno-pastoralne. Wrocław 2008 s. 206.

10 II Polski Synod Plenarny (1991-1999). Liturgia Kościoła po Soborze Watykańskim II. p. 59. Poznań 2001 s. 200.

11 Wenz, j.w. s.214.

12 E. Sztafrowski. Prawo kanoniczne w okresie odnowy soborowej. T. 2. Warszawa 1979 s. 28-29.

13 P. Hemperek. Uświęcające zadanie Kościoła... s. 95-96.

14 KPK kan. 874.

15 E. Sztafrowski, Podręcznik Prawa Kanonicznego … s. 146.

16 Z. Janczewski. Prawodawstwo Konferencji Episkopatu Polski i Prymasów w zakresie sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego. PK 40:1997 nr 3-4 s. 133.

17 Sztychmiler, j.w. s. 110.

18 P. Hemperek. Chrzestni Rodzice… kol.378.

19 Sztychmiler, j.w. s. 110.

20 Wenz, j.w. s. 214.

21 Instrukcja duszpasterska Episkopatu o udzieleniu sakramentu chrztu św. dzieciom (1975). W: Dokumenty Duszpastersko-liturgiczne Episkopatu Polski 1966-1998. Red. Cz. Krakowiak, L. Adamowicz. Lublin 1999 s. 24.

22 II Polski Synod Plenarny, j.w. p.106. s. 208.

23 Wenz, j.w. s. 208-211.

24Instrukcja duszpasterska Episkopatu, j.w. s. 23.

25 T. Pawluk. Prawo kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Lud Boży jego nauczanie i uświęcanie. T.2. Olsztyn 2002 s.332.

26 Janczewski, j.w. s.133.

27 Instrukcja duszpasterska Episkopatu, j.w. s. 24.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość