Strona główna

X. Stosowanie umów międzynarodowych


Pobieranie 88.79 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar88.79 Kb.
X. Stosowanie umów międzynarodowych (płaszczyzna międzynarodowa).
Zasada pacta sunt servanda.
Umowa obowiązuje nie tylko dlatego, że taka jest wola stron, ale dlatego, że w tle indywidualnego kontraktu odnajdujemy splot racji moralnych, społecznych, naturalnego porządku rzeczy, który tego wymaga.
Z zasady tej należy wyprowadzić domniemanie mocy obowiązującej umowy w jak najszerszym sensie.
Przyjmuje się więc, że jeśli poszczególne strony nie wypowiedziały umowy, ani się z niej nie wycofały i póki wyraźnie nie można ustalić czegoś przeciwnego – umowa wiąże wszystkie jej strony.
Jak przełożono termin „świętości umów” - „Pacta sunt servanda” w zapisach KW ?
Czyni to art. 26 KW stanowiący - „Każdy będący w mocy traktat wiąże jego strony i powinien być przez nie wykonywany w dobrej wierze”.
Co należy czynić, aby nie naruszyć tej zasady ?
Respektować skrupulatnie postanowienia KW dotyczące:
- Stosowania umów w czasie;

- Zawieszenia stosowania umowy;

- Stosowania umów w przestrzeni;

- Interpretacji umów;

- Wygaszania umów;

XI Interpretacja umów
Umowy, jej zapisy, są niewątpliwie świadectwem wypracowywania przez negocjujące kompromisu. Im szerszy krąg negocjujących tym poszukiwanie kompromisu przekłada się często na nie zawsze jasne, precyzyjne uregulowania. Jeśli pierwszą z kategorii sporów rozstrzyganych przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości są spory prawne dotyczące „interpretacji traktatów” (art. 36. 2 (a) Statutu MTS) problem wskazania reguł interpretacyjnych jest niezwykle istotny. Podkreślić wszakże trzeba, że powody niejasności umownych ustaleń mogą być również pochodną różnic językowych, braku adekwatności zwrotów językowych w kręgu tekstów autentycznych umowy.
Reguły interpretacji umów
Na podstawowe reguły interpretacji wskazuje art. 31 KW.
Art. 31 – Ogólna reguła interpretacji
1. Traktat należy interpretować w dobrej wierze, zgodnie ze zwykłym znaczeniem, jakie należy przypisywać użytym w nim wyrazom w ich kontekście, oraz w świetle jego przedmiotu i celu.

2. Dla celów interpretacji traktatu kontekst obejmuje, oprócz tekstu, łącznie z jego wstępem i załącznikami:




  1. każde porozumienie dotyczące traktatu, osiągnięte między wszystkimi stronami w związku z zawarciem traktatu;

  2. każdy dokument sporządzony przez jedną lub więcej stron w związku z zawarciem traktatu, przyjęty przez inne strony jako dokument odnoszący się do traktatu.

3. Łącznie z kontekstem należy brać pod uwagę:




  1. każde późniejsze porozumienie miedzy stronami, dotyczące interpretacji traktatu lub stosowania jego postanowień;

  2. każdą późniejsza praktykę stosowania traktatu, ustanawiającą porozumienia stron co do jego interpretacji;

  3. wszelkie odpowiednie normy prawa międzynarodowego, mające zastosowanie w stosunkach między stronami;(…)”

W świetle tego kluczowego postanowienia


(i) umowę należy interpretować w dobrej wierze;
(ii) należy interpretowanym pojęciom przypisywać zwykłe znaczenie co oznacza, iż jeśli wolą stron nie przypisano im szczególnego znaczenia, przyjąć należy, że przypisanie takiego zwykłego znaczenia było wolą stron;
(iii) przypisanie zwykłego znaczenia musi być ustalane tak w świetle jej przedmiotu i celu jak i w kontekście;
(iv) ustalanie zwykłego znaczenia normy umowy w świetle przedmiotu i celu umowy postrzegane jest jako sposób, z uwagi na zmieniające się okoliczności w jakich umowę przychodzi stosować, uelastycznienia wykładni językowej (zwykłe znaczenie wyrazów implikuje istotny rygor i dyscyplinę interpretacyjną)
- nie może uelastycznienie wszakże przeczyć zwykłemu znaczeniu pojęć; interpretacja w świetle przedmiotu i celu to zatem wykładnia funkcjonalna powiązana wszakże z ‘statycznym’ reżimem wykładni językowej, tekstualnej.

Przykładem wątku funkcjonalnego w procesie interpretacji przez RB postanowień art. 39 rozdz. VII Karty NZ w związku z art. 24 Karty NZ jest ‘rozbudowanie’ w drodze wykładni gamy środków jakie należy stosować w sytuacjach opisanych tytułem rozdziału VII. Art. 41 stanowi, iż sankcjami (środkami) niewojskowymi RB ONZ są „zupełne lub przejściowe przerwanie stosunków gospodarczych oraz komunikacji (…) jak również zerwanie stosunków dyplomatycznych”. Podejmując decyzję (rezolucja 827(1993) z 25.05.1993) o ustanowieniu Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. Jugosławii RB w ramach swojego mandatu – strażnika światowego pokoju – rozbudowała w drodze wykładni gamę środków jakie dla realizacji wskazanego tekstem Karty mandatu, wobec sytuacji na Bałkanach, są konieczne.


(v) kontekst obejmuje zbiór dalszych umów lub dokumentów przyjętych wraz z umową lub niezwłocznie po jej przyjęciu;
Aust wskazuje, iż w przypadku konwencji Rady Europy, ich przyjęciu towarzyszy przyjęcie sprawozdań ekspertów rządowych państw zaangażowanych w wypracowanie konwencji; są one w istocie zbiorem wskazówek interpretacyjnych i są postrzegane jako kontekst w jakim należy interpretować przyjęte konwencje.
(vi) łącznie z kontekstem należy uwzględniać wszelkie późniejsze porozumienia stron umowy dotyczące, jak i praktykę jej ‘zgodnego’ aplikowania, implementowania mogące - rekonfigurować umowne postanowienia, jak również szerszy krąg ustaleń prawa międzynarodowego mający związek z normowaną dziedziną obrotu;

(vii) jeżeli wykładania prowadzi do rezultatu absurdalnego „Można odwołać się do uzupełniających środków interpretacji, łącznie z pracami przygotowawczymi do traktatu oraz okolicznościami jego zawarcia (…)”



Czyja interpretacja – podmioty dokonujące interpretacji umów ?
Z uwagi na to kto dokonuje wykładni dzielimy ją na wykładnię dokonywaną przez ‘z urzędu’ umocowane do jej dokonywania podmioty i podmioty pozostałe.
Ta pierwsza to przede wszystkim wykładnia państw stron umowy. Zawarta najczęściej w samej umowie, w części definiującej podstawowe pojęcia – to wykładnia autentyczna. Praktyka państw stron, dająca świadectwo jednolitego rozumienia, interpretacji norm umowy w jej implementowaniu, to przejaw wykładni quasi-autentycznej.
Uzupełnia ją wykładnia sądowa, dokonywana przez sądy międzynarodowe. Jakkolwiek wiążąca jedynie dla stron postępowania, w rzeczywistości jest przywoływana przez dokonujących oceny stanu prawa w danej dziedzinie obrotu.
Owe inne podmioty to w przyjętym podziale przedstawiciele nauki prawa międzynarodowego, i dokonywana przez nich wykładnia doktrynalna.

XII. Pacta tertiis nec nocent nec prosunt – umowa nie może dawać praw ani nakładać obowiązków na państwa, które nie są jej stronami.

Traktat wersalski


Art. 227 „Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone stawiają w stan publicznego oskarżenia Wilhelma II Hohenzollerna, byłego cesarza Niemiec, o najwyższą obrazę moralności międzynarodowej i świętej powagi traktatów.
Zostanie ustanowiony specjalny Trybunał dla osądzenia oskarżonego, który będzie miał zapewnione istotne gwarancje prawa obrony. (...)
Trybunał wyda wyrok, kierując się względami na najwyższe zasady polityki międzynarodowej, z troską, aby zapewnić poszanowanie uroczystych umów oraz międzynarodowych zobowiązań, zarówno jak międzynarodowej moralności: znaczy karę, która uzna, że powinna być zastosowana.
Mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone zwrócą się do Rządu holenderskiego z prośbą o wydanie dawnego cesarza w ich ręce dla osądzenia.”
Holandia odmówiła wydania osoby twierdząc, że nie jest sygnatariuszem Traktatu wersalskiego.
Wyjątki od zasady:
(i) Umowy na korzyść państwa trzeciego (pacta in favorem tertii);
(ii) Umowy na niekorzyść państwa (pacta in onus tertii);
Korzystanie z praw przez państwo trzecie jaki i przyjęcie ciężarów musi zostać przez państwo trzecie przyjęte. Konieczna jest jego zgoda.
Korzyść państwa trzeciego – zgody państwa trzeciego można domniemywać.
Obowiązek, ciężar - zgoda państwa trzeciego musi być wyrażona w sposób jednoznaczny, wyraźnie, na piśmie.

Umowa poczdamska z 2. 08. 1945 roku – refleks zarówno pactum In favorem tertii, jak i pactum In onus tertii.


Umowa poczdamska - spór między RP a Powiernictwem Pruskim, a sygnalizowana konstrukcja pactum in favorem tertii..
Linia rozumowania Powiernictwa Pruskiego. Przejęcie własności niemieckiej na Ziemiach Odzyskanych było bezprawne.
Powiernictwo Pruskie stwierdza się, że władze polskie nie mogły dokonywać skutecznie jakichkolwiek przekształceń własnościowych bowiem Polska nie miała tytułu prawnego aby to czynić – nie była suwerenem na terytorium Ziem Odzyskanych, a jedynie administrowała czasowo tym terytorium.
Linia rozumowania RP. Umowa z Poczdamu – wolą stron dokonywała 2.08.1945 roku trwałego transferu Ziem Odzyskanych na rzecz Polski. Umowa była dla Polski właśnie pactum in favorem tertii;
Umowa z Poczdamu stanowi - „IX. Polska. (...) Co do zachodniej granicy Polski uzgodniono, co następuje:(...) Trzej Szefowie Rządów zgadzają się, że zanim nastąpi ostateczne określenie zachodniej granicy Polski, byłe terytoria niemieckie (...) zgodnie z porozumieniem osiągniętym na niniejszej Konferencji (...) będą podlegać administracji Państwa Polskiego i z tego względu nie będą uważane za część radzieckiej strefy okupacyjnej w Niemczech.”
Dla nas – dla RP - to w istocieakt cesji (przekazania) terytorium.
Przesłanki dokonania cesji ?
- porozumienie dokonano „w sprawie zachodniej granicy”;

- przekazanie w administrację „dawnych obszarów niemieckich”;

- z ostatecznym określeniem zachodniej granicy Polski trzeba zaczekać aż do aktu zawarcia pokoju z Niemcami – chodzi o dokonanie zamykającej ustalanie biegu granicy czynności technicznej - wytyczenia granicy „w terenie”;

- ziemie „podlegać będą administracji”, co jest możliwe jedynie po cedowaniu na rzecz administrującego terytorium;



- żadnych limitacji zakresu ‘administrowania’ terytorium;

- jedyną alternatywą dla formuły „administrowania” było uznanie Ziem Odzyskanych za strefę okupacyjną, co nie nastąpiło;

- wreszcie transferowi Ziem Odzyskanych towarzyszył nakaz wysiedlenia ludności niemieckiej, nie na chwilę, ale „for good...”;

Czy Polska przyjęła oferowane Układem korzyści ?



W Układzie znajdujemy:

„(...) Szefowie trzech rządów zasięgnęli opinii Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej co do przyrostu terytoriów na północy i zachodzie, które Polska ma otrzymać. Prezydent Krajowej Rady Narodowej i członkowie Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej zostali przyjęci na konferencji, gdzie w pełni przedstawili swoje poglądy.”


Umowa z Poczdamu, która wolą stron dokonywała 2.07.1945 roku trwałego transferu Ziem Odzyskanych na rzecz Polski była dla Niemiec pactum in onus tertii;
Zgoda na piśmie na decyzję okrojenia terytorium Rzeszy – wiązana jest z Aktem kapitulacji Niemiec z 9.05.1945 roku.

XIII. Kres norm umownych, kres umów.
Mówimy o:
- zmianie przyjętych już norm umowy i

- wygaśnięciu umowy


XIII.1. Zmiana przyjętych już norm umowy – dwa określenia dla wprowadzanych zmian
„Rewizja” umowy - kompleksowa zmiana, części traktatowego reżimu;

„Poprawka” umowy - cząstkowa, modyfikacja pewnych, szczegółowych postanowień umowy.


Np. Karta NZ przyjęła to zróżnicowanie i ustanowiła dwie procedury.
Art. 108 określa procedurę wnoszenia poprawek do Karty, zaś art. 109 dokonywania rewizji Karty.
XIII.2. Wygaśnięcie umowy – oznacza jej kres – przy czym wszelkie skutki prawne jakie do chwili ‘zaniknięcia’ umowa wywoływała pozostają w mocy.
Byłoby dobrze zatem, gdyby każda umowa zawierała postanowienia, które określiłyby sposób jej wygaśnięcia, tak jednak niestety nie jest.
Co do zasady - okoliczności (warunki) wygaśnięcia umowy dzielimy na:
I. przewidziane umową;

II. wskazane ‘w każdym czasie’ przez strony umowy;

III. będące następstwem postępowania państw stron umowy;

IV. będące następstwem zdarzeń od państw niezależnych;


I. Okoliczności wygaśnięcia umowy przewidziane przez nią samą to okoliczności przewidziane:
A. wyraźnie,

B. bądź pozwalające na jej gruncie domniemywać takiego skutku;

A. Okoliczności wyraźnie przewidziane umową:
1. Czas trwania umowy.
Porozumienie panamsko-amerykańskie z 7 września 1977 roku w sprawie kanału Panamskiego, przewidywało jego wygaśnięcia w dniu 31.12.1999 r.;
Porozumienie chińsko-brytyjskie poddawało 99 letniej brytyjskiej dzierżawie rejonu Hong-kong’u – traktat pekiński z 1898 roku;
Traktat powołujący EWWiS (18.04.1951) ustanawiał Wspólnotę na 50 lat;

2. Spełnienie warunku rozwiązującego

Umowa między ONZ a USA z 26.07.1947 roku o siedzibie ONZ przewiduje w art. 24, że „(...) porozumienie utraci moc obowiązująca, gdy siedziba ONZ zostanie przeniesiona poza terytorium Stanów Zjednoczonych.”



3. Uruchomienie procedur wypowiedzenia lub wycofania się przewidzianych umową

B. Okoliczności pozwalające na gruncie umowy domniemywać skutku wygaśnięcia


1. Wykonanie umowy; mimo braku wzmianki o warunkach wygaśnięcia umowy, można wygaśnięcia domniemywać, jeśli umowa zostaje wykonana.
Umowy: cesji terytorium, wydania rzeczy, spełnienia finansowego zobowiązania.
2. Chodzi o przypadki możliwości jednostronnego wypowiedzenia (wycofania się z) umowy, gdy nie zawiera ona klauzuli wypowiedzenia (wycofania się);
Deklarację w sprawie świętości umów – Londyn (17.01.1871)
„Pełnomocnicy Niemiec Północnych, Austro-Węgier, Wielkiej Brytanii, Włoch, Turcji i Rosji ... uznają za istotną zasadę prawa narodów, iż żadne Mocarstwo nie może zwolnić się z zobowiązań traktatu ani zmienić jego postanowień inaczej, jak tylko za zgodą umawiających się stron osiągnięta przez przyjazne porozumienie.
Zasadę londyńską powtórzyła KW, przyjmując jednak istnienie od niej dwóch wyjątków.
- istnienie zamiaru stron umowy dopuszczenia możliwości wypowiedzenia lub wycofania się z umowy;
- lub gdy możliwość wypowiedzenia lub wycofania się z umowy wynika z jej natury (z natury umowy);
Zamiar stron mogą sygnalizować prace przygotowawcze nad traktatem wskazujące na zamiar dopuszczenia możliwości wypowiedzenia lub wycofania się z traktatu.

Natura traktatu – sprawa bardziej skomplikowana.
‘Na pewno’ nie można wypowiedzieć, ani też wycofać się z:
- traktatów pokoju, jak również umów granicznych;

- traktatów sojuszniczych;


‘Najprawdopodobniej’ (zdaniem wielu) nie można wypowiedzieć ani też wycofać się z:
- umów ustanawiających OI – chyba, że... w pracach przygotowawczych znajdziemy sygnał zamiaru stron dopuszczenia możliwości wycofania się;

- traktatów kodyfikacyjnych;


II. okoliczności wskazane ‘w każdym czasie’ przez strony umowy.
A. w sposób wyraźny;

B. w sposób pozwalające domniemywać takiej woli stron;


A. W sposób wyraźny



Porozumienie panamsko-amerykańskie z 7 września 1977 roku w sprawie kanału Panamskiego wyraźnie uchylające skuteczność poprzednich umów panamsko-amerykańskich dotyczących Kanału;
m.in. Traktatu między Stanami Zjednoczonymi a Panamą w sprawie Kanału Panamskiego z 18.11.1903 roku.
Art. 2. „Republika Panamska przyznaje Stanom Zjednoczonym na wieczne czasy, w celu zbudowania, utrzymania, eksploatacji,... używanie, zajęcie i władzę nad pasem ziemi i ziemi pod morzem, mającym 10 mil szerokości i rozciągającym się na odległość 5 mil po każdej stronie osi mającego się budować kanału; (...)
B. W sposób domniemany
Kolejna umowa dotycząca tego samego przedmiotu;
W szczególnie spektakularny zaś sposób sygnalizuje to domniemanie przypadek w którym regulacja nowa jest nie do pogodzenia z wcześniejszą regulacją – w przypadku takim domniemywać należy, że umowa wcześniejsza w odniesieniu do stron aplikujących nowy traktat wygasa; przywołać można także regułę derogacyjną: lex posterior derogat legi priori;

III. okoliczności wygaśnięcia - nie przewidywane przez strony, nie przewidywane przez umowę - a wynikające z postępowania państw stron umowy:
A. przypadek niewykonywania, przez jedną lub więcej umawiających się stron, umowy;
B. przypadek konfliktu zbrojnego;

A. Niewykonywanie przez jedną lub więcej umawiających się stron umowy pociąga za sobą zwolnienie z obowiązku jej wykonania stronę lub pozostałe strony dotknięte naruszeniem.
Reguła jasna - inadimplenti non est adimplendum – ogólna zasada prawa przyjęta przez międzynarodowy porządek prawny.
Opinia doradcza MTS z 21.06.1971 roku w sprawie Namibii to potwierdza:„(...) zasada generalna prawa - inadimplenti non est adimplendum – według której prawo zakończenia wykonywania traktatu jest następstwem naruszenia tegoż, musi być odnoszona do wszystkich traktatów (...)”.
KW ogranicza zakres stosowania zasady do przypadku kwalifikowanego jako poważne naruszenie umowy.
Na czym zatem wg KW polega jej „poważne naruszenie” ?
- na odrzuceniu (zaprzestaniu wykonywania) umowy;

- na pogwałceniu postanowienia istotnego dla osiągnięcia jej przedmiotu i celu;


Przykłady powoływania przypadku ‘pogwałcenia istotnego postanowienia umowy’.
Opinia doradcza MTS z 21.06.1971 roku w sprawie Namibii
ONZ sukcesor LN wypowiada mandat RPA nad Namibią. Powód – anektowanie przez RPA Namibii. Aneksja jest kwalifikowana w uchwale Zgromadzenia Ogólnego jako ‘poważne naruszenie’ umowy mandatowej. ONZ z tej przyczyny wypowiedziało RPA umowę, traktując ją od tej chwili za wygasłą.
KW formułuje dwa wyjątki od zasady- inadimplenti non est adimplendum
- nie obejmuje ona „ (...) żadnego postanowienia traktatu, mającego zastosowanie w przypadku jego naruszenia”.

- nie obejmuje ona „(...) postanowień dotyczących ochrony osoby ludzkiej, zawartych w traktatach o charakterze humanitarnym (...)”


B. przypadek wygaśnięcia umowy w następstwie zaistnienia konfliktu zbrojnego między stronami traktatu;
Reguły podstawowe:
1. traktaty dwustronne wygasają w sytuacji międzynarodowego konfliktu zbrojnego.
Traktat pokoju z Włochami z 10.02.1947 roku. Art. 44 stanowił, że każdy z aliantów notyfikował będzie Włochom, czy zawarte w Włochami traktaty przed wybuchem wojny pozostają w mocy. Brak notyfikacji wywoływał skutek wygaśnięcia traktatu wywołany stanem wojny.

2. traktaty wielostronne zostają zawieszone w relacjach między walczącymi państwami, pozostają w mocy w relacjach między pozostałymi stronami;

3. Traktaty, które ustanawiają tzw. reżimy obiektywne nie są w żaden sposób dotknięte okolicznością wystąpienia konfliktu zbrojnego;
Traktaty określające: szczególny status terytorium (np. demilitaryzację Kanału Sueskiego); cedujące część terytorium; wyznaczające bieg linii granicznych.
4. Prawo wojenne (ius in bello) – prawo haskie (reguły prowadzenia działań wojennych) i prawo genewskie (reguły chroniące ofiary konfliktu – wyeliminowanych z walki walczących i osoby cywilne) normują zachowania w konflikcie i są konfliktem „uruchamiane”.

IV. okoliczności wygaśnięcia będące następstwem zdarzeń od państw niezależnych:
A. niemożność wykonania umowy;

B. zasadnicza zmiana okoliczności;

C. pojawienie się nowej normy ius cogens;

A. Niemożność wykonania umowy

1. niemożność „(...) wynika z trwałego zniknięcia lub zniszczenia przedmiotu niezbędnego do wykonania traktatu.”


2. niemożność wynikiem zaniku podmiotowości państwa. Umowy dotyczące zanikającego podmiotu, w relacji do niego wygasają. Ale nie znaczy to, że zanikają (sukcesja).

B. Zasadnicza zmiana okoliczności.
(I) O co chodzi ?
Nie kwestionuje się tego, że zmiana okoliczności w stosunku do okoliczności towarzyszących zawarciu umowy, może pociągać za sobą wygaśnięcie umowy. Nie każda jednak „zmiana”.
(II) Wg KW (art. 62.1) zmiana musi być zasadnicza, tzn.;
- dotyczyć okoliczności które stanowiły „(...) istotną podstawę zgody stron na związanie się traktatem”;

- i powodować(...) radykalnie przekształcenie zakresu obowiązków pozostałych jeszcze do wykonania na podstawie traktatu.”


Przywołanie ‘zasadniczej zmiany okoliczności’, aby było skuteczne musi zatem spełniać następujące wywiedzione ze postanowień KW warunki szczegółowe:
- musi nastąpić zmiana okoliczności w stosunku do tych, które istniały w momencie zawierania traktatu;

- zmiana musi być ‘podstawowa’ (‘fundamentalna’);

- zmiana nie mogła być przewidywaną w chwili zawierania traktatu;

- istnienie okoliczności, które zmianie ulegają, stanowiło zasadniczą podstawę zgody stron na związanie się traktatem;

- skutek zmieniających się okoliczności musi być tego rodzaju, że zmienia zakres zobowiązań, które pozostają w świetle traktatu do wykonania;

Przykład – rok 1990, w roku tym 19 listopada został podpisany traktat wielostronny w sprawie redukcji broni konwencjonalnej w Europie – wypracowywany jeszcze przez 1989. Traktat - CFE (Treaty on Conventional Forces in Europe)zobowiązywał państwa strony dwóch sojuszy militarnych tzn. Paktu Północnoatlantyckiego i Układu Warszawskiego do ustanowienia równowagi militarnej pomiędzy siłami obu bloków, określono limity uzbrojenia na poziomie krajowym w odniesieniu do różnych rodzajów broni, sposobu rozmieszczenia jednostek, szczególnie chodziło o sposób rozmieszczenia jednostek radzieckich na południu ZSRR w pobliżu granic z Turcją. Tzw. Rozpad ZSRR, rozwiązanie Układu warszawskiego cały misterny rozdział potencjału militarnego traktatem paryskim z 1990 roku de facto rozbił. Po tym wydarzeniu Rosja nie zamierzała honorować limitów i nałożonych traktatem ograniczeń. I chcąc wyzwolić się z rygorów traktatowego reżimu przywołała konstrukcję ‘zasadniczej zmiany okoliczności” chcąc uzasadnić koncentrację swoich wojsk w okolicach Królewca i na Kaukazie w pobliżu Czeczenii. Partnerzy chcąc uchronić traktat renegocjowali traktat w zmienionej sytuacji politycznej w 1996 roku. Chodziło nie tylko o unormowanie kwestii w nowej politycznie sytuacji, lecz chodziło również o nie stwarzanie precedensu uchylania skutku traktatu rozbrojeniowego, przez odwoływanie się do konstrukcji „zasadniczej zmiany okoliczności’. Nie ulega kwestii, że nie renegocjowanie traktatu mogłoby uzasadniać wycofanie się z traktatu przez Rosję w powołaniu się na fakt „zasadniczej zmiany okoliczności”. Bowiem:


    • okoliczności stanowiące istotną przesłankę zgody na traktat zmieniły się;

    • zakres obowiązków radykalnie się przekształcał z oczywistą niekorzyścią dla Federacji Rosyjskiej;


(III) „Zasadnicza zmiana okoliczności” wg KW nie może być powoływana jako uzasadnienie wygaśnięcia traktatu:
- jeżeli traktat ustanawia granicę;

- jeżeli zasadnicza zmiana okoliczności jest wynikiem naruszenia przez stronę, która się na nią powołuje, obowiązku wynikającego z traktatu bądź jakiegokolwiek innego międzynarodowego obowiązku wobec którejkolwiek innej strony traktatu;


(IV) Generalnie przyjąć można, że państwa starają się unikać przywoływania zasadniczej zmiany okoliczności jako bezpośredniego powodu wygaśnięcia traktatu. Konstatując taką okoliczność, strony zmieniają traktat albo traktat wygaszają (np. Układ warszawski).
Art. 19 Paktu LN - „Zgromadzenie może od czasu do czasu proponować Członkom Ligi, aby przystąpili do ponownego rozważenia traktatów, które nie dają się już stosować (...)”
C. Pojawienie się nowej normy ius cogens;

XIV. Kontrola wykonywania (aplikowania) regulacji traktatowej(zob. cechy współczesnego procesu prawotwórczego – 1945-2009/10).

Wiele przyjmowanych współcześnie traktatów nie „godzi się” na niekontrolowany sposób wykonywania ich postanowień.
Strony traktatów same decydują o ustanowieniu mechanizmów, które umożliwiają stałą kontrolę ich wykonywania.
Kontrola sprawowana jest przez międzynarodowe organy.
Organy kontroli powoływane są do życia traktatem wg ustalonych przez strony traktatu procedur.
Kontrola zróżnicowana jest co do form i skutku jakie za sobą niesie.
Gdy szukać przykładów mechanizmów kontroli to – regulacje dotyczące ochrony praw człowieka sygnalizują o ich reprezentatywnej gamie – skupmy uwagę na traktatowych reżimach ochrony praw obywatelskich i politycznych.
Formuły kontroli:


  • kontrola ta polegać może na relatywnie niezbyt dolegliwym obowiązku dostarczania przez państwo stronę traktatu informacji (sprawozdania okresowe) organowi międzynarodowemu o jego wykonywaniu traktatu – na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP) sprawozdania takie składają okresowo strony Paktu, uprawnionemu do ich badania, a złożonego z niezależnych ekspertów, Komitetowi Praw Człowieka. Badanie sprawozdań pomaga z jednej strony korygować politykę państwa w aplikowaniu standardów ochrony (nigdy nie jest doskonale), z drugiej zaś opisana przez państwa w sprawozdaniach praktyka pozwala formułować Komitetowi pewne wskazówki interpretacyjne (tzw. general comments), które pomagają utrwalać traktatowe standardy ochrony;




  • kontrola ta może być kontrolą dalej idącą, może być mianowicie kontrolą quasi-sądową lub wręcz sądową;

Traktaty dotyczące ochrony praw obywatelskich i politycznych przewidują m.in., możliwość wszczęcia przez ofiarę naruszeń praw i wolności przez państwo stronę traktatu postępowania quasi-sądowego lub wręcz sądowego, który zweryfikuje stawiany przez osobę zarzut naruszenia przez państwo stronę traktatu jej prawa i wypowie się nt. zgodności zachowań państwa z zaciągniętym zobowiązaniem.


Postępowanie quasi-sądowe
Na gruncie specjalnego Protokołu dołączonego do MPPOiP, a ratyfikowanego przez strony Paktu, każda osoba ‘ofiara naruszeń’ praw zawartych w Pakcie może składając w Komitecie Praw Człowieka skargę na państwo naruszyciela wszcząć (jeśli skarga spełni warunki dopuszczalności) postępowanie o charakterze quasi-sądowym, które jakkolwiek nie kończy się, z formalnego punktu widzenia, wydaniem wiążącego państwo wyroku, to jednak w praktyce pogląd (werdykt) Komitetu jest honorowany i uszczerbek w prawach jest ofierze kompensowany.
Postępowanie sądowe
Na gruncie Europejskiej konwencji o prawach i wolnościach podstawowych (przyjętej pod auspicjami Rady Europy w 1950 roku), ofiara naruszeń praw podmiotowych ma prawo wszcząć regularne postępowanie sądowe skierowane przeciwko państwu stronie Konwencji, której władza (legislatywa, egzekutywa, sądownictwo) jego zdaniem naruszenia dokonała. Błędy władzy zatem – w tworzeniu prawa, jego interpretacji czy stosowaniu – mogą być przyczyną naruszeń KE.
Kontroli zgodności zachowań władzy państwa z konwencją dokonuje Europejski Trybunał Praw Człowieka, a wyrok w sprawie jest wiążący. Konwencja jest skuteczna wobec 47 państw członków Rady Europy. W 1990 było ich 23
Orzeczenie sądu rozstrzyga:
- czy wobec wnioskodawcy naruszono któreś z praw człowieka wynikające z Konwencji;
- czy bezpośrednim skutkiem stwierdzenia, że tak właśnie było jest przyznanie (fakultatywne) zadośćuczynienia za takie naruszenie;
Skala aktywności kontrolnej – Trybunału w Strasburgu ?
Ilość postępowań w toku w roku 2008 = 97 300.
Ilość postępowań ogółem wszczętych w latach 1955-1998 – 45 000.
Ilość postępowań wszczętych w samym roku 2008 – 49 900 (!).
Liderem pozywanym w 2008 jest Federacja Rosyjska – 27 750 (28 % ogółu skarg), kolejne miejsca w ‘rankingu’ zajmują: Turcja 11 100 (11,4 %), Rumunia 8 900 (9,1 %), Ukraina 8 250 (8,5%), Włochy 4 200 (4,3 %), Polska 3 500 (3,6 %)…
Liderem (2008) gdy mieć na uwadze wyroku stwierdzające naruszenie konwencji jest: Turcja (264), Rosja (244), Rumunia (199), Polska (141), Ukraina (110), Włochy (82)…
Poza ramami orzeczenia jest podjęcie przez państwo, którego to orzeczenie dotyczy, w wewnętrznym porządku (w systemie prawa, w działaniu organów państwowych czy sądów) zmian zapobiegających na przyszłość naruszeniom.
To powinność, którą łączyć należy z potrzebą wykonania obowiązku wskazanego art. 9 Konstytucji RP.

XV. Soft law (zob. cechy współczesnego procesu prawotwórczego – 1945-2009/10).


Soft law to… to termin„odnoszący się do międzynarodowych norm pozbawionych charakteru prawnie wiążącego, mających jednak wymiar prawny, usytuowanych pomiędzy prawem a polityką” (Skjarset);
(Abbott) - „Używamy terminu soft law w celu odróżnienia szerokiego katalogu instrumentów prawnych (o słabszej mocy prawnej) od prawa twardego, ale także, z drugiej strony, od czysto politycznych deklaracji pozbawionych jakiejkolwiek mocy prawnej.”
Współcześnie instrumenty soft law odnajdujemy w uchwałach międzynarodowych organizacji (zob. uchwały niewiążące organizacji międzynarodowych), lecz także w porozumieniach – państw - uczestników społeczności międzynarodowej generujących „niewiążące porozumienia międzynarodowe”.
Skupimy uwagę na („miękkich”) niewiążących porozumieniach państw; powstających tak w relacjach tak dwustronnych, jak i wielostronnych;
Ich przejawem są porozumienia opisywane terminami:
- genetelman’s agreements, i/lub

- memorandum of understandings;


Oba pojęcia odnosimy zatem do porozumień zawieranych przez wysokich rangą przedstawicieli państw, pisemnych lub ustnych, opierających się na honorze i autorytecie stron, i wywierających z tej przyczyny na stronach – równolegle do wagi regulowanej materii - moralne zobowiązanie dochowania wspólnie wypracowanych postanowień.
Jednym z najczęściej wskazywanym przykładem porozumienia prawnie niewiążącego jest Akt Końcowy, zawarty w Helsinkach, kończący pierwszą Konferencję Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Akt Końcowy KBWE - 1975), oraz kolejne zwoływane regularnie konferencje i ich postanowienia (np. Karta Paryska (1990), czy też wcześniejsza Deklaracja sztokholmska w sprawie budowy zaufania, bezpieczeństwa oraz rozbrojenia (1987)), a także dalsze postanowienia podejmowane w ramach przekształconej (1994) z KBWE w Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE).
Akt Końcowy KBWE (Akt Końcowy), podpisany w 1975 roku, był ukoronowaniem starań dyplomacji zachodnich demokracji do przyjęcia a tym samym moralnego i politycznego zobowiązania państw zza „żelaznej kurtyny” do uszanowania m.in.,, podstawowego zakresu ochrony praw człowieka (tzw., ‘trzeci koszyk’ Aktu Końcowego). Sam tekst Aktu Końcowego nie pozostawia cienia wątpliwości – państwa strony konferencji nie nadawały Aktowi prawnie wiążącego charakteru – wyrazem tego klauzula stwierdzająca, że Akt „nie wymaga rejestracji zgodnie z art. 102 Karty Narodów Zjednoczonych”.
Kartę Paryską (1990) zamykała również klauzula, iż „nie wymaga ona rejestracji zgodnie a art. 102 Karty Narodów Zjednoczonych (…)”. Wspomniana deklaracja sztokholmska (1987) stwierdzała natomiast, że „Środki przyjęte w niniejszym dokumencie są politycznie wiążące.”
Przykładem dwustronnego porozumienia ‘soft law’ – Deklaracja o handlu podpisana przez USA i Izrael (1985) – stwierdzająca w swej preambule, że „zasady ustanowione niniejszą Deklaracją nie będą prawnie wiążące”.
Te podstawowe – międzypaństwowe - typy „niewiążących porozumień międzynarodowych” nie wyczerpują – podkreślmy - formuł soft law (zob. uchwały niewiążące organizacji międzynarodowych)..
Powody tworzenia soft law ?
- szacunek dla prawa twardego – w tych sferach obrotu w których państwa uważają, że wypracowanie umowy lub jej ewentualna implementacja ma niewielkie szanse, wolą odwołać się do formuły soft law, traktując „miękkie” mechanizmy jako swoisty test i sprawdzian; w przypadku pomyślnego wypracowania środka soft law i kształtowania nim relacji, państwa mogą „dojrzeć” do przekształcenia go w traktat.
- skomplikowanie ‘materialne’ i ‘polityczne’ normowanej materii – tam gdzie państwa nie wykazują woli, gotowości lub wręcz sprzeciwiają się unormowaniu kwestii trudnych lub kontrowersyjnych, jedynym sposobem uregulowania kwestii jest soft law;
- soft law jest wykorzystywane do uczynienia pierwszej próby normowania zjawisk nowych, niezbadanych dogłębnie, co do których brak jest pewności co do sposobu skutecznej ich regulacji;
- szybkość tworzenia soft law – alternatywa dla długotrwałego tworzenia zobowiązań traktatowych;
- soft law – odpowiedź na zjawisko poszerzającego się kręgu uczestników obrotu innych niż państwa – soft law pozwala owym podmiotom (np., NGO’s) artykułować swe opinie, postulaty, a tym samym zapewnia wyższy poziom demokratyzacji prawa międzynarodowego;
- znamię dojrzewania i siły międzynarodowego porządku prawnego; porównując stosunki zachodzące w obrębie społeczności międzynarodowej z tymi mającymi miejsce w mikroskali społeczności lokalnych lub nawet krajowych, zauważyć można że te ostatnie wykorzystują, w regulowaniu zachowań nie tylko mechanizmy twardego prawa; na poziomie tym swą rolę odgrywają także zasady moralne, etyczne, zobowiązania nieformalne, dialog społeczny i jego rezultaty; w stosunkach międzynarodowych tą sferą regulacji obejmuje i jest jej wyrazem właśnie soft law;


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość