Strona główna

Zaburzenia słuchu fonematycznego artykuł opracowała Karolina Krasoń Bradło Tarnów 2014r. Czym jest słuch fonemowy?


Pobieranie 28.16 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar28.16 Kb.
ZABURZENIA SŁUCHU FONEMATYCZNEGO

Artykuł opracowała Karolina Krasoń - Bradło

Tarnów 2014r.
CZYM JEST SŁUCH FONEMOWY?
To zdolność precyzyjnego słyszenia i różnicowania dźwięków mowy; umiejętność różnicowania: głosek dźwięcznych od bezdźwięcznych, sylab, głosek i prawidłowych wyrazów na oznaczenie desygnatu. Warunkuje rozwój mowy, umiejętność pisania i czytania.
JAKIE RODZAJE SŁUCHU WYRÓŻNIAMY?
U człowieka rozwinęły się 3 rodzaje słuchu:

Słuch fizjologiczny będący podstawową zdolnością odbierania drgań fal dźwiękowych powstających w otoczeniu. Receptorem tych drgań jest ucho.

Słuch muzyczny- odbierający wrażenia dźwiękowe.

Słuch fonematyczny umożliwiający wychwytywanie w potoku dźwięków mowy cech dystynktywnych dzięki czemu mają one nie tylko właściwości fizyczne ( siła, barwa, wysokość) lecz znaczeniowe. Na wyższym poziomie słuch fonematyczny staje się podstawą do opanowania mowy pisanej.
Słuch fonematyczny umożliwia złożoną percepcję mowy która zależna jest od czterech czynników:

  • słyszalności tj. wykrywalności dźwięków mowy różnicowania dźwięków mowy

  • rozpoznawania tj. identyfikacji tego co się słyszy ze śladem pamięciowym

  • rozumienia

  • Prawidłowa artykulacja (prawidłowa wymowa wszystkich głosek) nie gwarantuje prawidłowej syntezy i analizy dźwięków mowy.

Zdaniem niektórych badaczy umiejętność odróżniania dźwięków mowy od innych dźwięków otoczenia – pierwszy przejaw słuchu fonematycznego, pojawia się w pierwszych tygodniach życia dziecka, inni badacze mówią o trzecim kwartale życia. Bardzo intensywny rozwój tej zdolności przypada na drugi rok życia, pod koniec dziecko różnicuje prawie wszystkie fonemy – czyli dźwięki mowy.


Fonem- najmniejszy element

składowy słów, nie posiadający znaczenia pozajęzykowego, ale decydujący swoją jakością i układem

o znaczeniu słów.
ETAPY ROZWOJU SŁUCHU:
Etapy rozwoju słuchu fonemowego wg R.J. Lewina:

Etap I:


  • brak różnicowania dźwięków

  • brak rozumienia i czynnej mowy samego

dziecka


Etap II:

  • początki różnicowania fonemów najmniej podobnych

  • brak różnicowania fonemów zbliżonych

  • niepoprawna, zniekształcona mowa dziecka

  • brak różnicowania mowy poprawnej od niepoprawnej u osób z otoczenia oraz swojej własnej mowy

Etap III:

  • dziecko różnicuje prawie wszystkie głoski

  • odróżnia wymowę poprawną od niepoprawnej


Etap IV:

  • występuje różnicowanie wszystkich głosek z nielicznymi pomyłkami

  • wymowa dziecka dosyć poprawna

  • tzw. wiek przedszkolny


Etap V:

  • słuch fonemowy całkowicie ukształtowany

  • dziecko poprawnie różnicuje wszystkie głoski

  • poprawna wymowa

  • tzw. wiek szkolny


ZABURZENIA SŁUCHU FONEMOWEGO
Jak dotąd nie ustalono etiologii zaburzeń słuchu fonematycznego. Wszystko wskazuje na to że przyczyny zaburzeń mogą być różnorodne. Oczywistą przyczyną zaburzeń słuchu fonematycznego są niedosłuchy obejmujące pasma drgań w jakich realizowane są dźwięki mowy.

Zaburzenie słuchu fonematycznego wiąże się czasem z problemami w zapamiętywaniu i odtwarzaniu rytmów. Współwystępuje również bardzo często z zaburzeniami artykulacji.


Słuch fonemowy w znacznym stopniu warunkuje osiągnięcie prawidłowego rozwoju mowy oraz umiejętności pisania i czytania.
CHARAKTERYSTYKA ZABURZEŃ SŁUCHU FONEMOWEGO:



PRZYCZYNY ZABURZEŃ SŁUCHU FONEMATYCZNEGO:
W etiologii zaburzeń percepcji słuchowej istotną rolę odgrywa:

  • Dziedziczność- opóźniają rozwój słuchu fonematycznego

  • Czynniki środowiskowe- opóźniają rozwój słuchu fonematycznego

  • Uszkodzenia neurologiczne- zaburzenia słuchu fonematycznego

Niedokształcenie lub zaburzenie słuchu fonemowego małego stopnia występuje u dzieci szkolnych i przedszkolnych o normalnym rozwoju inteligencji.


TRUDNOŚCI W CZYTANIU I PISANIU A SŁUCH FONEMOWY
Zespół trudności w czytaniu i pisaniu znany jest na ogół pod nazwą dysleksji, przy czym niektórzy autorzy używają tego terminu dla oznaczenia trudności w czytaniu. Podczas gdy trudności w pisaniu nazywają dysgrafią (zaburzenie samej techniki pisania) i dysortografią (brak umiejętności bezbłędnego zapisu wyrazów). 

Dziecko ucząc się czytać i pisać, musi nie tylko prawidłowo różnicować litery jako znaki graficzne, ale również rozumieć ich znaczenie jako symboli. Pisząc ze słuchu, musi z całości słyszanego słowa wyodrębnić poszczególne dźwięki i nadać im odpowiedni znak graficzny, co jest możliwe po dokonaniu analizy słuchowej słowa.

Opanowanie analizy możliwe jest dopiero wtedy gdy dziecko potrafi dokonać syntezy. Analiza słuchowa jest procesem trudniejszym niż synteza. Synteza sylabowa wyrazów może być dostępna dla dziecka pod koniec pierwszego roku życia, a analiza czyli zdolność różnicowania poszczególnych dźwięków w wieku 3,5 roku, wymaga to jednak zabaw słowem rozwijających tę zdolność.

Problemy w tym zakresie są częste u dzieci i utrudniają im opanowanie języka pisanego, są przyczyną niepowodzeń szkolnych. Analiza głoskowa sprawia uczniom wiele trudności.


Analiza słuchowa jest to świadome wyodrębnianie poszczególnych głosek w wyrazie z zachowaniem ich kolejności; podstawowa umiejętność wykorzystywana w nauce pisania.

Zależy od: 


a) sposobu podawania wyrazu - wyrazy wymawiane z przedłużeniem poszczególnych głosek są łatwiej analizowane

b) pozycji głoski w wyrazie i charakteru sylaby 


  - najtrudniej wyodrębnić głoskę z grupy spółgłoskowej 
  - najłatwiej wyodrębnić m.in. pierwszą samogłoskę w wyrazie tworzącą samodzielną sylabę (np. Ala), ostatnią spółgłoskę wyrazu (np. dom), ostatnią samogłoskę w wyrazie (np. oko)

c) charakteru głoski:


  - łatwiej jest wydzielić głoskę, którą można przedłużać – samogłoskę, spółgłoskę sonorną(m, m’, n, n’, r, l, ł); oraz szczelinową; f, f', w, w', s, sz, ś, z, ż, ź, ch, ch'
  - trudniej spółgłoskę chwilową

Analiza jest wprost zależna od syntezy.
SYNTEZA SŁUCHOWA

  • umiejętność składania wszystkich sylab czy głosek w wyraz 

  • wykorzystywana w nauce czytania zdobywana wcześniej niż analiza słuchowa

Przy czytaniu dziecko musi rozpoznać każdy z dźwięków i scalić je w wyrazy. Przekłada w tym wypadku znaki graficzne na odpowiadające im dźwięki mowy, a następnie dokonuje syntezy słuchowej.


Wg badań najwięcej trudności sprawia dzieciom opozycja spółgłoskowa dźwięczna : bezdźwięczna. 

U uczniów z trudnościami w pisaniu i czytaniu występuje pewien proces doskonalenia się umiejętności różnicowania słuchowego. Uczniowie mający trudności w czytaniu i pisaniu mają problemy w zakresie umiejętności dotyczących słuchu fonemowego. Dlatego też w pracy terapeutycznej z takimi dziećmi należy szczególnie wyeksponować ćwiczenia w zakresie analizy słuchowej, syntezy słuchowej i różnicowania głosek. 


Literatura:
• Nowak J.E., Pedagogiczne problemy słuchu fonematycznego u uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WSP, Bydgoszcz 1991 
• Kania J.T., Słuch fonematyczny, Lingua Posnaniensis, XIX 
• Lipowska M., Profil rozwoju kompetencji fonologicznej dzieci w wieku przedszkolnym, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2001 
• Sawa B., Jeżeli dziecko źle czyta i pisze, WSiP, Warszawa 1975 

• Szurmiak M., Podstawy reedukacji uczniów z trudnościami w czytaniu i pisaniu, WSiP, Warszawa 1987


Strony internetowe:

http://www.youtube.com/watch?v=w0tIRcYYS3o


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość