Strona główna

Zaproponowany do realizacji w ramach programowej innowacji pedagogicznej


Pobieranie 42.46 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar42.46 Kb.






AUTORSKI
PROGRAM NAUCZANIA
KOMUNIKOWANIA SIĘ ALTERNATYWNEGO ZA POMOCĄ PIKTOGRAMÓW”


ZAPROPONOWANY DO REALIZACJI W RAMACH PROGRAMOWEJ INNOWACJI PEDAGOGICZNEJ

W ZESPOLE SZKÓŁ SPECJALNYCH

IM. KORNELA MAKUSZYŃSKIEGO W GĘBICACH


Autorzy: Izabela Strawa, Monika Fąka

  1. Wstęp

Komunikacja jest kluczem do poznawania siebie i otaczającej rzeczywistości,


do umysłowego uporządkowania świata poprzez nazywanie przedmiotów, zjawisk, zdarzeń, określanie ich cech i relacji zachodzących między nimi. Umiejętność porozumiewania się
z innymi jest źródłem odkrywania i wypróbowywania swoich umiejętności wywierania wpływu
na otoczenie, jest to także jeden z podstawowych wyznaczników rozwoju psychospołecznego. Gdy dziecko nie mówi, nie znaczy, że nie ma nam nic do powiedzenia. Niekiedy nie zna skutecznego sposobu na podjęcie dialogu, a sama znajomość (rozumienie) języka nie wystarczy do skutecznej komunikacji. Dziecko musi więc chcieć, znać sposób, mieć o czym,
ale i mieć okazje do przekazywania innym swoich potrzeb, wrażeń, uczuć i emocji.
Potrzeba komunikowania się z otoczeniem to bez wątpienia najważniejsza potrzeba psychiczna każdego człowieka. A zatem, gdy mowa jest poważnie zaburzona warto dziecku pomóc stosując adekwatnie do jego potrzeb wspomagające lub alternatywne sposoby porozumiewania. Dziecko niemówiące próbuje tworzyć własny system porozumiewania się z otoczeniem.
Próbuje na miarę swoich możliwości. Czasami nie próbuje wcale (lub raczej – dawno już zaniechało wczesnych prób), gdyż nie wie, że inicjatywa nawiązywania kontaktów może należeć do niego. Dzieci niemówiące upośledzone umysłowo często nadają w naszym kierunku sygnały, które w ich rozumieniu mogą sprowokować nasze reakcje, nasze skupienie uwagi na dziecku. Zakładając, że każde dziecko, a więc i niemówiące, znacznie upośledzone umysłowo ma prawo do efektywnego korzystania z nauki komunikowania się my, jako ich nauczyciele, stajemy
przed problemem wyboru optymalnego dla nich systemu komunikacji alternatywnej.

Powstały program dotyczy komunikacji alternatywnej – piktogramy.




  1. Założenia programu



  1. Program jest adaptacją graficzną sytemu komunikacji alternatywnej – PIKTOGRAMY –
    dla potrzeb niemówiących uczniów Zespołu Szkół Specjalnych w Gębicach.

  2. Jego bazą dydaktyczną jest zestaw 1 czarno-białych obrazków – piktogramów pokrytych folią o wymiarach 100mm x l00mm podzielonych na kilkanaście kategorii, zestaw 1280 czarno-białych obrazków – piktogramów o wymiarach 30mm x 30mm zgromadzonych
    na 20 planszach, program komputerowy – Picturebase, PIKTOGRAM 4.0 (stanowiący bazę wszystkich możliwych piktogramów), przeglądarka dynamiczna z zestawami plansz
    (100 szt.), pomoce wykonane przez nauczycieli (tablice demonstracyjne, albumy aktywności).

  3. Program służy nauczaniu dziecka do nawiązywania kontaktu z osobami porozumiewającymi się za pomocą słów.

  4. Będzie on realizowany na zajęciach lekcyjnych, zajęciach logopedycznych oraz realizowany w domu ucznia.

  5. Uczestnikami programu są: uczeń, nauczyciel-logopeda, nauczyciel-wychowawca,
    rodzic ucznia. Do programu włączane są też inne osoby dorosłe kontaktujące się z uczniem
    w środowisku szkolnym i domowym.




  1. Cele programu



  1. Dostarczenie użytkownikowi programu środka komunikacji wzbogacającego jego porozumiewanie się z otoczeniem.

  2. Utworzenie dla użytkownika programu pomocy wizualnych pozwalających na lepsze „radzenie sobie” w różnych sytuacjach życiowych.

  3. Zminimalizowanie tych zaburzeń zachowania, które do czasu wprowadzenia programu były jednym ze sposobów porozumiewania się.




  1. Treści programu



  1. Rozwijanie i integrowanie rozwoju ucznia w zakresie sfery poznawczej, społecznej i motorycznej jako warunku pojawiania się zachowań komunikacyjnych.

  2. Rozbudzanie potrzeb komunikacyjnych.

  3. Nauczanie rozumienia znaczenia słów będących rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, zaimkami, przyimkami i liczebnikami.

  4. Wyrażanie potrzeb za pomocą piktogramów.

  5. Określanie swego samopoczucia za pomocą piktogramów.

  6. Formułowanie za pomocą piktogramów odpowiedzi na pytania osoby mówiącej.

  7. Wypowiadanie się na temat z wykorzystaniem wybranego zestawu piktogramów.

  8. Uczestniczenie w rozmowie.




  1. Przyjęte w programie formy pracy i jej tematyka

Nauka posługiwania się piktogramami w swojej zasadniczej treści opiera się na rejestrze upodobań dziecka. Logopeda i wychowawca na bieżąco tworzą plan pracy z dzieckiem, dostosowując go do jego indywidualnych potrzeb i możliwości. Plan obejmuje następujące formy pracy i tematykę:



  • korzystanie nauczycieli i rodziców z karty korespondencyjnej-uczeń porozumiewa się nią z nauczycielami i rodziną,

  • wypowiadanie się ucznia podczas rutynowych zajęć szkolnych, np. w kąciku porannym,

  • określanie czasu i pogody na przygotowanej do tego celu tablicy,

  • układanie i „odczytywanie” planu dnia, planu zajęć szkolnych,

  • korzystanie z tablic wyborów określających np. jedzenie, czynności, przedmioty,

  • wykorzystanie z tablic tematycznych w kontaktach z innymi osobami,

  • „odczytywanie” planu czynności (np. na zajęciach praktycznych z techniki),

  • uczestniczenie w „opowiadaniu” książek, bajek, zdarzeń, mówieniu wierszy przy pomocy symboli (piktogramów),

  • wykorzystywanie tematycznych piosenek, wyliczanek, zabaw paluszkowych.




  1. Realizacja programu

Nauczanie dziecka sposobu komunikowania się piktogramami odbywa się we współpracy logopedy i wychowawcy z rodzicami. Rozpoczyna się od stworzenia rejestru upodobań dziecka, uwzględniającego to, co pozwoli mu na osiągnięcie sukcesu. Kolejnym krokiem jest przeprowadzenie szkolenia dla rodziców i nauczycieli w formie zajęć warsztatowych.




  1. Charakterystyka ucznia

Dziecko, które jest gotowe do używania wspomagających sposobów porozumiewania się można scharakteryzować następująco:



  • potrafi uczestniczyć w dialogu,

  • zna swoją moc sprawczą,

  • potrafi świadomie wybrać jeden spośród dwóch elementów,

  • potrafi wskazać to, co wybrało,

  • potrafi adekwatnie i konsekwentnie sygnalizować „tak” lub „nie”,

  • rozumie język na poziomie co najmniej podstawowym i potrafi oznaczać elementy rzeczywistości oraz zastępować je symbolami,

  • ma precyzyjne i ruchowe możliwości wystarczające do korzystania z gestów lub symboli graficznych.

Wprowadzając symbole piktogramów zachowujemy pewną kolejność (chociaż ta kolejność może ulec zmianie), a mianowicie:

  1. wykorzystanie piktogramów do wyrażanie „tak" i „nie",

  2. kształtowanie pojęcia ,ja" przy pomocy piktogramów,

  3. budowanie słownika dziecka poprzez wprowadzanie symboli rzeczy z najbliższego otoczenia, symboli nazw osób, symboli określających cechy przedmiotów, zjawisk, symboli,

  4. uczuć i stanów, symboli odpowiadających określeniom czynności,

  5. wzbogacanie słownika o określanie czasu, przyimki, liczebniki,

  6. budowanie wyrażeń i zdań,

Rejestrując przyswajane przez ucznia słowa (piktogramy), będziemy tworzyć kolejne strony w Książce Komunikacyjnej (segregatorze) będące zestawami słów o charakterze słownika lub zestawami słów (piktogramów) na określony temat (strony tematyczne). Liczba symboli wprowadzana u dziecka zależna będzie od jego umiejętności, potrzeb i wymagań. Do słownika będą włączane te wyrazy, które najlepiej odpowiadają potrzebom komunikacyjnym dziecka.
Jest to proces ciągły, gdyż zmieniają się u dziecka potrzeby, zdolności i wymagania.
Zapoznawanie dziecka ze słowami (symbolami-piktogramami) odbywa się poprzez wykonywanie następujących ćwiczeń:

  1. dopasowywanie, czyli łączenie piktogramu z konkretem,

  2. dopasowywanie, czyli łączenie piktogramu z ilustracją,

  3. łączenie dwóch takich samych piktogramów,

  4. łączenie dwóch jednakowych piktogramów, ale o różnych rozmiarach (piktogram duży
    i piktogram mały),

  5. wybieranie spośród dwóch lub większej ilości piktogramów konkretnego wymienionego przez nauczyciela piktogramu,

  6. ćwiczenie rozumienia znaczeń symboli poprzez tworzenie z piktogramów prostych dobieranek kojarzeniowych ( dobieranie przedmiotów pasujących do siebie ze względu
    na funkcję, przeznaczenie, segregację przedmiotów według grup i klas),

  7. etykietując za pomocą piktogramów słowa wprowadzanych piosenek tematycznych,

  8. prowadzenie rozmowy z dzieckiem na określony temat; wybieranie „słów” spośród piktogramów dotyczących tematu lub piktogramów dotyczących tematu i innych.

Najwłaściwszym sprawdzianem rozumienia przez ucznia znaczenia piktogramów jest ich używanie w naturalnych sytuacjach codziennego życia w szkole i w domu chociażby


dla wyznaczania mu zadań do wykonania, czy też uzyskiwania od niego odpowiedzi na pytania.


  1. Przewidywane osiągnięcia

Wprowadzając program komunikacji alternatywnej przewiduje się, iż uczeń:



  • będzie potrafił wyrazić swoje potrzeby, uczucia za pomocą piktogramów,

  • zrozumie znaczenie słów będących rzeczownikami, czasownikami, przymiotnikami, zaimkami, przyimkami, liczebnikami,

  • sformułuje odpowiedzi za pomocą piktogramów na pytania osoby mówiącej,

  • wypowie się na określony temat za pomocą piktogramów,

  • nawiąże komunikację.


  1. Bibliografia



  1. Piszczek M.(red.): Przewodnik dla nauczycieli uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu znacznym
    i umiarkowanym, cz. I,
    CMPPP, Warszawa 2001.

  2. Biuletyn Stowarzyszenia „Mówić bez Słów”.

  3. www.aac.org.pl

  4. http://www.plock.edu.pl/prv/logopeda/komunikacja/piktogram1/piktogram1.html

  5. Podeszewka – Mateńko M.(red): Materiały konferencyjne – IX konferencja Szkoleniowa PIKTOGRAMY, Szczecin 2009.

Główne strony dotyczące problematyki alternatywnej i wspomagającej komunikacji (AAC) to:



  • Stowarzyszenie na rzecz Propagowania Wspomagających Sposobów Porozumiewania się „Mówić bez Słów”

  • Samodzielny Publiczny Ośrodek Terapii i Rehabilitacji Dzieci w Kwidzynie

  • Szkoła Podstawowa nr 327 w Warszawie – Centrum Rozwoju Komunikacji Symbolicznej – Ośrodek Szkoleniowy Bliss

  • Zespół Szkół Specjalnych nr 11 w Krakowie

  • Centrum Metod Alternatywnych w Szczecinie

  • Program Rozwoju Komunikacji Makaton

  • Poradnik logopedyczny – prywatna strona bogata w informacje dotyczące AAC.

Druga grupa adresów to strony, na których możemy znaleźć informacje dotyczące sprzętu komputerowego. W jakie dodatkowe urządzenia powinien być zaopatrzony komputer niepełnosprawnej osoby? Gdzie możemy kupić taki sprzęt? Gdzie szukać informacji na ten temat? Odpowiedzi na te wszystkie pytania możemy znaleźć na stronach:

  • PC bez B@rier – to serwis poświęcony sprzętowi komputerowemu
    dla niepełnosprawnych

  • Sklep internetowy Stowarzyszenia „Mówić bez Słów” – źródło informacji o sprzęcie
    i oprogramowaniu dla niepełnosprawnych

  • Sklep Stowarzyszenia Rehabilitacyjne Centrum Rozwoju Porozumiewania – sprzęt
    i oprogramowanie dla niepełnosprawnych

  • Harpo Sp. z o.o. – sklep ze sprzętem i oprogramowaniem dla niepełnosprawnych

  • Poradnik logopedyczny – wykorzystanie komputera w terapii, edukacji i komunikacji

  • Technologia informacyjna dla młodzieży, rodziców i nauczycieli – w tym serwisie można znaleźć wiele informacji na temat korzystania z technologii informacyjnej z dziećmi
    z różną niepełnosprawnością

Do interesujących stron z bezpłatnym oprogramowaniem dla osób niepełnosprawnych należą:

  • SENSwitcher – program obsługiwany jednym włącznikiem, dostępny także w wersji
    on-line

  • Do2Learn – gry on-line

  • WAI-NOT – to serwis z wieloma zabawami dla osób niepełnosprawnych intelektualnie (w języku polskim!)

  • Dzieci OnLine – strona z ilustrowanymi książeczkami on-line

  • Simtech Publications – 3-minutowe dema programów switchowych, stronę tę polecam szczególnie ze względu na niesłychane bogactwo oprogramowania

  • IntelliTools – oprogramowanie do klawiatury IntelliKeys (90-dniowe wersje) i nie tylko

  • Kaboose – programy dla dzieci do ściągnięcia – wersje free i demo

  • Ivo Software – wersja demo polskiego syntezatora mowy Ivona

  • Game House – puzzle demo (z wieloma stopniami trudności układania)

  • Dobre programy.pl – baza różnych programów, w tym edukacyjnych




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość