Strona główna

Zdanie złOŻone podrzędnie okolicznikowe zastępują okoliczniki zdania nadrzędnego


Pobieranie 20.65 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar20.65 Kb.
ZDANIE ZŁOŻONE PODRZĘDNIE OKOLICZNIKOWE
Zastępują okoliczniki zdania nadrzędnego.



Zdania okolicznikowe miejsca
Wskazują miejsce i kierunek.
(odpowiadają na pytania: gdzie? skąd? dokąd?)


Odpowiednikami w zdaniu nadrzędnym są przysłówki
tam, stąd, dotąd, tędy, tamtędy, tu, gdzie.


Przykłady:

Apollo obiecał Kyrene zabrać tam (1), gdzie będzie mogła polować (2).



Najwytrzymalsza roślina ucieka stąd (1), gdzie tylko suche piaski zalegają podłoże (2).



Śmiały znajdzie tam (1), gdzie tchórzliwy traci (2).



Kronos i tytani zostali zepchnięci do Tartaru (1), gdzie strzegli ich Sturamienni (2).





Zdania okolicznikowe czasu


Wskazują na czas dokonania czynności zdania nadrzędnego.
(odpowiadają na pytania: kiedy? odkąd? jak długo? dopóki? jak często?)


Zadania zaczynają się od spójników lub wyrazów występujących w funkcji spójników: gdy, kiedy, podczas gdy, aż, skoro, jak tylko,
zanim, nim, ledwie, wtedy, tak długo, póty, wnet, już.


Przykłady:

Na górze Likajon składano ofiarę ognia (1), gdy żadne stworzenie nie rzucało cienia (2).



Alalkomenes był pierwszym człowiekiem nad jeziorem Kopais (1), zanim jeszcze istniał księżyc (2).



Akteon podbiegł do rzeki (1), gdy dostrzegł Artemidę (2).



Hefajstos nie uwolnił Afrodyty dopóty (1), dopóki mu nie zwrócono cennych podarunków ślubnych (2).



Gdy słońce wyszło zza góry (1), mgły opadły (2).



W pierwszej chwili (1a), gdy stanął na trybunie (2), ogarnął salę spojrzeniem (1b).





Zdania okolicznikowe celu


Wskazują, w jakim celu wykonana jest czynność.
(odpowiadają na pytania: po co? na co? w jakim celu?)


Zdania zaczynają się od: aby, żeby, iżby, ażeby, by.

Przykłady:

Tolosa o głowie byka Zeus dał Minosowi (1), by strzegł Krety (2).



Artemida zesłała jagnię (1), by wypróbować Atreusa (2).



Jazon miał opłynąć przylądek (1), by znaleźć się z runem w Jalkos (2).



Istniał zakaz twórcy Wielkich Ministeriów (1), by żaden cudzoziemiec nie był do nich dopuszczony (2).



Wszyscy rano się śpieszą (1), aby nie spóźnić się do pracy (2).






Zdania okolicznikowe przyczyny


Wyrażają przyczynę tego, o czym się mówi w zdaniu.
(odpowiadają na pytania: dlaczego? czemu? przez co?
za co? wskutek czego? z jakiego powodu?)


Zdania zaczynają się od spójników:
ponieważ, gdy, że, skoro, kiedy, bowiem.


Przykłady:

Skoro zacząłeś pracę (1), doprowadź ją do końca (2).



Atena miała powody do zazdrości (1), ponieważ Arachne tkała piękniej od niej (2).



Alkinos złożył Posejdonowi w ofierze 12 byków (1), ponieważ bóg chciał pozbawić miasto dwóch portów (2).



Odyseusz był uradowany (1), że miał okazję spotkać tyle wybitnych osobistości (2).



Śmieję się z ciebie (1), że jesteś łatwowierny (2).





Zdania okolicznikowe sposobu


Wskazują, w jaki sposób odbywa się czynność.
(odpowiadają na pytania: jak? w jaki sposób?)


Zdania zaczynają się od spójników:
że, iż, żeby, aby, ażeby, jakby, niby, niż, jak, jako.


Przykłady:

Przepisaliśmy tę pracę tak (1), że nie było błędów (2).



Zarzucano tragedii smutek (1), jakby chciano oglądać tragedie wesołe (2).



Każdy rzucał dokoła wejrzenie (1), jakby kogoś szukał (2).



Jak sobie pościelesz (1), tak się wyśpisz (2).



Jak zawołasz (1), tak ci odpowiedzą (2).





Zdania okolicznikowe przyzwolenia


Zawierają myśl sprzeczną z tym, o czym się mówi w zdaniu nadrzędnym.
(odpowiadają na pytania: mimo czego?)


Zdania zaczynają się od przyimków:
mimo, wbrew, na przekór, oraz spójników: choć, lub.


Przykłady:

Wszedł do windy (1), choć bał się zjazdu do szybu (2).



Choćbym miał tu zostać do rana (1), nie ruszę się stąd (2).



Odyseusz wysłał swych ludzi na statek (1), chociaż nie bardzo chciało im się odpływać z Ajai (2).



Rzepa nic nie wskórał u dziedzica (1), choć liczył na jego pomoc (2).



Nie chciał jeść (1), mimo że był głodny (2).





Zdania okolicznikowe stopnia i miary
Wskazuje na stopień lub miarę ujawnienia czynności.
(odpowiadają na pytania: jak? jak bardzo? o ile? jakim sposobem?)


Zdania zaczynają się od spójników:
że, aż, że aż, ażeby, aby, co, niż, niżeli, aniżeli.


Przykłady:

Rozległ się taki huk (1), aż się okna zatrzęsły (2).



Pracuję tyle (1), na ile mnie stać (2).



Cały dzień byłem tak zajęty (1), że dopiero wieczorem zasiadłem do referatu (2).



Śpiew podobał się wszystkim tak (1), że nagrodzona śpiewaka nieniknącymi oklaskami (2).





Zdania okolicznikowe warunku


Wskazują warunki, przy których czynność zdania nadrzędnego
może być wykonana.
(odpowiadają na pytania: pod jakim warunkiem? w jakim wypadku?)


Zdania zaczynają się od spójników:
jeśli, żeby, chyba, chybaby, gdyby, byle, byleby, jeżeli, gdy, jak.


Przykłady:

Jeśli chcesz wydawać sądy o ludziach (1), musisz ich poznać (2).



Zdasz maturę (1), bylebyś chciał się uczyć (2).



Odyseusz groził swym towarzyszom śmiercią (1), jeśli nie puszczą go na wyspy (2).



Jeśli złoży ofiarę Posejdonowi (2), będzie mógł wrócić do Itaki (2).



Jeśli wzgardzicie świętym wizerunkiem (1), Atena was zniszczy (2).





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość