Strona główna

Znaczenie I wojny światowej dla kształtu xx-wiecznej Europy


Pobieranie 12.74 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar12.74 Kb.
Znaczenie I wojny światowej dla kształtu XX-wiecznej Europy
Rok 1914 wielu historyków uważa za faktyczny koniec XIX w. Wybuch I wojny światowej, zwanej również Wielką Wojną, zakończył epokę względnego spokoju oraz rozwoju społecznego, ekonomicznego i kulturalnego. Europa, a wraz z nią reszta świata, wkroczyła w wiek kryzysów ekonomicznych, krwawych wojen i totalitaryzmów.
Przyczyny i okoliczności wybuchu wojny
Już w latach 90-tych XIX w. dostrzec można wzrost napięcia w polityce międzynarodowej. Jego przejawem było między innymi pogorszenie stosunków brytyjsko-niemieckich wywołanych dążeniem Niemiec do rozbudowy floty wojennej. W Europie doszło do powstania dwu przeciwstawnych sojuszów: francusko-rosyjskiego, do którego dołączyła później Wielka Brytania, zwanego Ententą, oraz niemiecko-austriacko-włoskiego, czyli tzw. państw centralnych. Francja dążyła do odzyskania Alzacji i Lotaryngii, ziem utraconych w wojnie z Niemcami (1871). Niemcy natomiast pragnęły poszerzenia swoich wpływów na świecie. Najpoważniejszymi ogniskami konfliktu były Bałkany oraz Afryka Północna, gdzie Francja i Niemcy rywalizowały o wpływ w Maroku. Innym punktem zapalnym były Bałkany. Już pierwsza wojna bałkańska w 1912 r. omal nie doprowadziła do konfliktu między mocarstwami. Popierana przez Rosję Serbia starała się o uzyskanie znacznych wpływów na półwyspie i utworzenie silnego państwa południowych Słowian. Było to sprzeczne z interesami Austro-Węgier, które również pragnęły poszerzenia swoich wpływów na tym obszarze. W dniu 28 czerwca 1914 roku w Sarajewie zamordowany został następca tronu austro-węgierskiego arcyksiążę Franciszek Ferdynand. Zamachowcem okazał się serbski nacjonalista. Wydarzenie to stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. Najpierw Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii, a w ciągu kilku dni do działań wojennych przystąpiły Niemcy, Rosja, Wielka Brytania.
Przebieg działań wojennych
Wojna toczyła się na dwóch głównych frontach. Na froncie zachodnim walczyły po jednej stronie wojska niemieckie, a po drugiej francuskie i brytyjskie, natomiast na froncie wschodnim wojska niemieckie i austro-węgierskie występowały przeciwko Rosji. Do wojny włączyły się po stronie Ententy Włochy i Japonia, a państwa centralne zostały wsparte przez Turcję i Bułgarię. Początkowo oddziały niemieckie osiągały znaczne sukcesy na froncie zachodnim, tylko 30 km dzieliło je od Paryża. Jednak zbyt wczesne przerzucenie przez Niemców części wojsk na front wschodni umożliwiło armii francuskiej i korpusowi brytyjskiemu dokonanie kontruderzenia nad rzeką Marną. Rozpoczęła się długotrwała i wyniszczająca obie strony wojna pozycyjna. W bitwie pod Verdun w 1916 r. zginęło 276 tys. Francuskich żołnierzy i niewiele mniej niemieckich. Najkrwawsza bitwa rozegrała się nas Sommą (1916), gdzie w ciągu 4 miesięcy walk zginęło łącznie ponad milion Anglików, Francuzów i Niemców.

Front wschodni po początkowych sukcesach wojsk niemieckich (m. In. Bitwa pod Tannenbergiem) i austro-węgierkich (w Galicji), a następnie udanej kontrofensywie rosyjskiej, ustabilizował się.

Pierwsza wojna światowa była przełomowa pod względem techniki wojskowej. Anglicy po raz pierwszy wykorzystali w walce czołgi, natomiast Niemcy broń chemiczną (chlor i iperyt). Na niespotykaną do tej pory skalę zastosowano lotnictwo bojowe.

W 1917 r., po zatopieniu przez niemiecki okręt podwodny brytyjskiego statku „Lusitania” z obywatelami amerykańskimi na pokładzie, do wojny po stronie Ententy przystąpiły Stany Zjednoczone. O przystąpieniu Stanów Zjednoczonych Ameryki do wojny zdecydowało także ujawienie przez wywiad brytyjski rządowi amerykańskiemu treści tajnej, zaszyfrowanej niemieckiej depeszy, w której dyplomaci niemieccy rozważali możliwość wciągnięcia do wojny po swojej stronie Meksyku. Był to przełomowy moment dla przebiegu wojny i praktycznie przesądził o klęsce państw centralnych. W walkach uczestniczyły również oddziały polskie. Za zgodą władz austro-węgierskich powstały Legiony zorganizowane z inicjatywy Józefa Piłsudskiego, A WE Francji sformowano „błękitną armię” dowodzoną przez generała Józefa Hallera. Polsie oddziały walczyły również u boku armii rosyjskiej.


Rewolucja w Rosji i Niemczech
Wojna spowodowała znaczne pogorszenie się sytuacji gospodarczej w Rosji. Narastały antywojenne i antyrządowe nastroje, wybuchały liczne strajki i bunty żołnierzy. Pod naciskiem opinii publicznej i wyższych oficerów car Mikołaj II abdykował na rzecz swojego młodszego brata Michaiła, który korony nie przyjął. W ten sposób upadła jedna z najpotężniejszych monarchii Europy. Abdykacja cara nie uspokoiła jednak nastrojów rewolucyjnych. W październiku 1917 r. władzę w Rosji przejęli bolszewicy, którym przewodził Włodzimierz Lenin. Wydarzenia te przeszły do historii pod nazwą Wielkiej Rewolucji Październikowej. Natychmiast podjęto kroki w kierunku wycofania się Rosji z wojny. W grudniu 1917 r. bolszewicy podpisali zawieszenie broni z państwami centralnymi, a w marcu traktat pokojowy.

Rewolucyjne nastroje pojawiły się również w Niemczech. W listopadzie 1918 r. zaczęły powstawać rewolucyjne rady marynarzy i żołnierzy. Proklamowano nawet Bawarską Republikę Rad. Republiki tworzono także na innych terenach byłych królestw i księstw niemieckich. Strajk generalny w Berlinie zmusił w końcu Wilhelma II do abdykacji i ucieczki do Holandii.

Poważne zmiany zaszły również w monarchii austro-węgierskiej. W październiku proklamowano niepodległość Czechosłowacji. Chorwacja także zerwała kontakty z władzami w Wiedniu, tworząc królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, czyli przyszłą Jugosławię. Oddziały polskie opanowały Kraków oraz Galicję Wschodnią. Wybuch rewolucji na Węgrzech przypieczętował rozpad monarchii Habsburgów. Wojna przyniosła również ostateczny rozkład imperium otomańskiego. W jego miejsce powstała w latach 20. świecka republika Turcji.
Zakończenie wojny
Rewolucja w Niemczech, rozpad Austro-Węgier oraz przejęcie przez Ententę inicjatywy na froncie zachodnim zmusiły Niemcy do podpisania 11 listopada 1918 r. w Compiegne pod Paryżem upokarzającego rozejmu, który był praktycznie bezwarunkową kapitulacją. Dzień ten przyjmuje się za zakończenie Wielkiej Wojny. Zginęło w niej ok. 9 mln żołnierzy, a 20 mln odniosło rany. Dodatkowo w czasie wojny Europę nawiedziła epidemia grypy hiszpanki, na którą zmarło ok. 20 mln osób.

W styczniu 1919 r. rozpoczęła się konferencja w Paryżu, w której uczestniczyło 27 państw sprzymierzonych w ramach Ententy. Nie zaproszono delegacji przegranych państw centralnych oraz Rosji Radzieckiej. Jedną ze spraw rozpatrywanych na konferencji paryskiej było powstanie państwa polskiego. W dniu 28 czerwca 1919 r. podpisano traktat wersalski.



Na mocy jego postanowień dokonano znacznej zmiany granic państw europejskich. Niemcy utraciły ok. 13% swojego terytorium. Zostały również zmuszone do oddania wszystkich zamorskich posiadłości. Traktat wersalski ograniczał również liczebność i uzbrojenie armii niemieckiej. Niemcom nie wolno było m. in. mieć okrętów podwodnych oraz czołgów. Dodatkowo obciążono państwo niemieckie wysokimi odszkodowaniami wojennymi.

Jednym z najważniejszych postanowień traktatu wersalskiego było utworzenie Ligi Narodów. Inicjatorem powołania do życia tej organizacji był amerykański prezydent Thomas Woodrow Wilson. Liga Narodów miała zapewnić trwały pokój oparty na zasadzie zbiorowego bezpieczeństwa. Oznaczało to, że wszystkie państwa członkowskie powinny solidarnie wystąpić w wypadku zagrożenia bezpieczeństwa jednego z członków Ligi. Siedzibą organizacji została Genewa. O znikomej roli, jaką odegrała Liga Narodów w okresie międzywojennym, zadecydował niechętny do niej stosunek przywódców państw europejskich i odmowa ratyfikacji traktatu wersalskiego przez senat amerykański.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość