Strona główna

1. Cele lekcji


Pobieranie 13.36 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar13.36 Kb.

Scenariusz lekcji - „Umarł prawowity car, tron opustoszał i zaczęła się smuta” (M. Kostomarow) – czas wojen i chaosu w państwie moskiewskim na początku wieku XVII

1. Cele lekcji

a) Wiadomości


  1. znaczenia pojęcia „smuta” w języku rosyjskim

  2. „smuta” jako czas bezkrólewia między dynastią Rurykowiczów i Romanowów

  3. kto to byli bojarowie

  4. postać Borysa Godunowa

  5. geneza pojawienia się samozwańców

  6. kim był Grigorij Otriepjew

  7. niezrealizowana idea osadzenia polskiego królewicza na tronie moskiewskim

  8. zajęcie Moskwy przez Polaków

  9. pospolite ruszenie przeciw okupantom – postacie Kuźmy Minina i Dymitra Pożarskiego

  10. wybór Michała Romanowa na cara Rosji – koniec smuty, początek nowej dynastii

b) Umiejętności


  1. objaśnianie terminu „smuta” na płaszczyźnie leksykalnej i historycznej

  2. analiza i ocena udziału Polski w wydarzeniach okresu smuty

  3. odróżnianie poszczególnych etapów smuty

  4. interpretowanie wymowy obrazu I. Riepina, przedstawiającego przypadkową śmierć zadaną przez Iwana Groźnego swojemu synowi, nazywanie uczuć i emocji zawartych w spojrzeniu cara

  5. definiowanie pojęcia „pospolite ruszenie”

2. Metoda i forma pracy


Nauczyciel wyjaśnia znaczenie słowa „smuta”, a następnie przedstawia różne spojrzenia historyków na problem datowania początków Wielkiej Smuty.

Uczniowie oglądają obraz Riepina, przedstawiający śmierć syna Iwana Groźnego.



Metoda podająca. Zarysowanie przebiegu smuty. Uczniowie zapisują najważniejsze fakty. Metoda poszukująca oraz problemowa. Dyskusja na temat udziału Polaków w omawianych wydarzeniach.

3. Środki dydaktyczne


  1. zdjęcie obrazu I. Riepina Iwan Groźny i jego syn Iwan 15 listopada 1581 roku

  2. skopiowane fragmenty Borysa Godunowa Aleksandra Puszkina

  3. skopiowane fragmenty dramatu Dymitr Samozwaniec i Wasyl Szujski Mikołaja Ostrowskiego

  4. zdjęcie przedstawiające pomnik Minina i Pożarskiego na Placu Czerwonym w Moskwie

4. Przebieg lekcji

a) Faza przygotowawcza


Problemy z datowaniem początków Wielkiej Smuty. Przywołanie różnych propozycji (m.in. 1598 – śmierć Fiodora Iwanowicza, 1584 – śmierć Iwana Groźnego).

b) Faza realizacyjna


  1. panowanie Fiodora Iwanowicza i Borysa Godunowa

    • śmierć Iwana Groźnego – objęcie tronu przez jego syna Fiodora Iwanowicza

    • walka o wpływy na Kremlu – rosnąca pozycja Borysa Godunowa

    • śmierć carewicza Dymitra (najmłodszy syn Iwana Groźnego) w Ugliczu

    • tajemnicze okoliczności śmierci Dymitra i ich znaczenie dla przyszłych pokoleń

    • śmierć cara Fiodora i objęcie tronu przez Borysa Godunowa (1598)

    • niepewna pozycja Godunowa traktowanego jako „parweniusza” na tronie carów

    • głód jako jeden z głównych katalizatorów niepokojów społecznych

  2. samozwańcy i zapoczątkowanie nowej dynastii

  • pojawienie się I Samozwańca – historia mnicha Grigorija Otriepjewa

  • ślub Dymitra Samozwańca z Maryną Mniszchówną

  • wyprawa Dymitra na Moskwę

  • śmierć Borysa Godunowa i objęcie tronu przez Samozwańca (1605)

  • kolejny przewrót – ster władzy przejmuje Wasyl Szujski – zarysowanie sylwetki nowego cara

  • pojawienie się kolejnych samozwańców – apogeum smuty

  • idea wprowadzenia na tron moskiewski królewicza Władysława, syna Zygmunta III Wazy

  • zajęcie Moskwy przez Polaków

  • Swoje mienie, wszystko, co mam, bez reszty, zostawiając dom, żonę i dzieci, gotów jestem oddać dla ojczyzny” (K. Minin) – pospolite ruszenie przeciw Polakom, Kuźma Minin i Dymitr Pożarski – bohaterowie narodowi Rosji

  • wygnanie Polaków z Kremla

  • luty 1613 – Michał Fiodorowicz Romanow wybrany na cara – początek nowej dynastii

c) Faza podsumowująca


Bilans czasów Wielkiej Smuty. Straty terytorialne państwa moskiewskiego. Przywiązanie chłopów do ziemi. Utworzenie Patriarchatu Moskiewskiego.

Próba oceny udziału Polaków w wydarzeniach smuty.

5. Bibliografia


  1. Michaił Heller, Historia Imperium Rosyjskiego, przekł. Eugeniusz Melech i Tadeusz Kaczmarek, Warszawa 2000.

  2. Ludwik Bazylow, Historia Rosji, T. 2, Warszawa 1983.

  3. Paweł Jasienica, Rzeczpospolita Obojga Narodów, Warszawa 1986.

6. Załączniki

a) Zadanie domowe


Powtórzenie wiadomości z lekcji. Lektura dramatu Borys Godunow Aleksandra Puszkina. (opcjonalnie)

7. Czas trwania lekcji


Jedna godzina lekcyjna.

8. Uwagi do scenariusza


W historii Rosji, mianem Wielkiej Smuty określa się czas chaosu jaki zapanował w państwie po wygaśnięciu na moskiewskim tronie dynastii Rurykowiczów. Zanim władzę przejęli Romanowowie (na ponad 300 lat), społeczeństwo było świadkiem (jak i aktywnym uczestnikiem) bezwzględnej walki o władzę. Zdrady, morderstwa, mistyfikacje i wiele zwrotów akcji towarzyszyło wydarzeniom z początku XVII wieku. Temu, kto zasiądzie na kremlowskim tronie z zainteresowaniem przyglądano się w całej Europie. Wielu brało aktywny udział w intrygach i planach dotyczących moskiewskiej sukcesji. Jednym z najważniejszych uczestników tamtych wydarzeń była bez wątpienia Rzeczpospolita. Smuta jest tym okresem w historii Polski i Rosji, kiedy losy obydwu państw ściśle się ze sobą splotły. Tamte czasy są żywe w świadomości naszych narodów po dziś dzień. Z tego też powodu, ich przypomnienie ma wartość nie tylko poznawczą, ale również może być pomocne w lepszym zrozumieniu teraźniejszości.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość