Strona główna

Autors / Authors: Dr n med. Anna Sułek Abstrakt


Pobieranie 32.74 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar32.74 Kb.
Molekularna diagnostyka ataksji rdzeniowo-móżdżkowej

Autors / Authors:
Dr n. med. Anna Sułek

Abstrakt / Abstract:
Ataksje tworzą heterogenną grupę chorób zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego (oun) o podłożu dziedzicznym bądź nabytym, która prezentuje szerokie spektrum objawów klinicznych i neuropatologicznych. Pod względem klinicznym ataksje charakteryzuje się jako zaburzenia koordynacji kończyn dolnych i górnych, zaburzenia mowy oraz ruchów gałek ocznych, przyczyną których może być uszkodzenie funkcji móżdżku, rdzenia kręgowego i utrata czucia obwodowego, bądź też połączenie tych trzech czynników. Ataksje nabyte są często objawem towarzyszącym innych schorzeniom, do których należą: niedobory witamin, choroba alkoholowa, stwardnienie rozsiane, choroby naczyniowe oraz nowotworowe. Leczenie choroby podstawowej u pacjentów z tymi schorzeniami może przyczynić się do złagodzenia objawów ataksji.

Praca / Summary:
Ataksje tworzą heterogenną grupę chorób zwyrodnieniowych ośrodkowego układu nerwowego (oun) o podłożu dziedzicznym bądź nabytym, która prezentuje szerokie spektrum objawów klinicznych i neuropatologicznych. Pod względem klinicznym ataksje charakteryzuje się jako zaburzenia koordynacji kończyn dolnych i górnych, zaburzenia mowy oraz ruchów gałek ocznych, przyczyną których może być uszkodzenie funkcji móżdżku, rdzenia kręgowego i utrata czucia obwodowego, bądź też połączenie tych trzech czynników. Ataksje nabyte są często objawem towarzyszącym innych schorzeniom, do których należą: niedobory witamin, choroba alkoholowa, stwardnienie rozsiane, choroby naczyniowe oraz nowotworowe. Leczenie choroby podstawowej u pacjentów z tymi schorzeniami może przyczynić się do złagodzenia objawów ataksji.
Ataksje dziedziczą się w sposób: autosomalny dominujący, autosomalny recesywny, sprzężony z chromosomem X oraz mitochondrialny. Sposób dziedziczenia określony na podstawie wywiadu rodzinnego jest jednym z kryteriów diagnostycznych ataksji. Najczęstszą postacią ataksji o podłożu genetycznym wydaje się być dziedziczona w sposób autosomalny recesywny ataksja Friedreicha (FRDA – Friedreich ataxia). (tabela 1)[2*]
Ataksje dziedziczone w sposób autosomalny dominujący (ADCA – autosomal dominant cerebellar ataxia) znane były jako zanik oliwkowo-mostowo-móżdżkowy typu 1 lub zanik oliwkowo-mostowo-móżdżkowy Menzla. Obecnie tę grupę chorób określa się jako ataksje rdzeniowo-móżdżkowe (SCA – spinocerebellar ataxia). Charakteryzują się one postępującym przebiegiem choroby związanym z degeneracją struktur oun, zróżnicowanym obrazem klinicznym oraz zanikiem móżdżku widocznym w badaniach neuroobrazujących. Początek objawów obserwuje się zazwyczaj w późnym wieku ( w 3-4 dekadzie życia), choroba trwa od kilku do kilkudziesięciu lat i prowadzi do unieruchomienia i śmierci [5].
Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa typu 1 (SCA1) jest jedną z najczęściej występujących postaci ataksji o dziedziczeniu autosomalnym dominującym. U większości pacjentów najwcześniej występującymi objawami są postępujące zaburzenia chodu i zamazana mowa. Do innych początkowych objawów należą również problemy z pisaniem i zawroty głowy. U niektórych pacjentów obserwuje się hiperrefleksję, urywane, nadmierne ruchy i oczopląs. W trakcie trwania choroby nasila się ataksja, pojawia się dysmetria, dysdiadochokineza i hipotonia. Pod względem neuropatologicznym SCA1 charakteryzuje się zanikiem móżdżku i znaczną utratą komórek Purkinjego. Obserwuje się ponadto utratę neuronów w dolnym jądrze oliwki i jądrach czaszkowych III, X i XII oraz inne, mniej charakterystyczne zmiany.
Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa typu 2 (SCA2) występuje w różnych populacjach w zależności od etnicznego pochodzenia badanych pacjentów. Pierwszymi objawami są typowe objawy móżdżkowe czyli zaburzenia chodu i mowy, którym często towarzyszą skurcze mięśni nóg. Ponadto u wielu pacjentów występują wolne, sakkadyczne ruchy oka prowadzące do oftalmoplegii. Obserwowano także objawy pozapiramidowe i wysoką częstość przypadków dystonii i pląsawicy (38%) oraz demencji (37%). Częste wydaje się być również występowanie obwodowej polineuropatii [1].
W badaniach neuropatologicznych stwierdzono znaczne zmniejszenie liczby komórek Purkinjego. Badania pnia mózgu wykazały utratę neuronów w jądrach oliwkowo-mostowo-móżdżkowych i zanik istoty szarej. Zaobserwowano także znaczną demielinizację w obrębie sznurów tylnych rdzenia kręgowego i mniej nasilone zmiany dotyczące szlaków rdzeniowo-móżdżkowych.
Ataksja rdzeniowo-móżdżkowa typu 3 znana jest również pod nazwą choroby Machado-Josepha (MJD - Machado-Joseph disease). Te dwie jednostki uważa się obecnie za dwie alleliczne postacie tej samej choroby. Pod względem klinicznym SCA3/MJD charakteryzuje się postępującymi zaburzeniami chodu i ataksją kończyn. W przebiegu choroby pojawiają się również inne objawy, które stanowią podstawę do wyróżnienia trzech podtypów tej choroby, okres jej trwania wynosi przeciętnie 20 lat a po upływie 10 lat połowa pacjentów uzależniona jest od korzystania z wózka inwalidzkiego. Przyczyną śmierci najczęściej jest aspiracyjne zapalenie płuc na tle zaburzeń połykania i unieruchomienia.
Patologiczne zmiany w obrębie układu nerwowego mają charakter degeneracyjny i dotyczą utraty neuronów i glejozy w wielu regionach mózgu: gałki bladej, jądra podwzgórzowego, istoty szarej, jądra zębatego, jądra mostu i różnych jąder nerwów czaszkowych.
SCA6 charakteryzuje się głównie czystymi objawami móżdżkowymi. Objawy kliniczne prezentowane przez pacjentów to postępująca ataksja móżdżkowa chodu i kończyn, dyzartria, oczopląs, utrata wrażliwości proprioceptywnej i odczuwania wibracji Choroba ma charakter postępujący, trwa przez 20-30 lat i prowadzi do unieruchomienia [12, 13].
W badaniach MRI obserwuje się przede wszystkim zanik móżdżku w wyniku znacznej utraty komórek Purkinjego.
SCA7 jest jedyną formą wśród dziedzicznych ataksji dominujących, którą można odróżnić na podstawie objawów klinicznych. Oprócz ataksji móżdżkowej, która jest zwykle pierwszym objawem, charakterystyczną cechą jest obecność retinopatii prowadzącej do utraty wzroku. Postępująca degeneracja plamki żółtej upośledza początkowo widzenie centralne podczas gdy widzenie obwodowe jest zachowane. U pacjentów występuje również dyzartria i zespół piramidowy obejmujący wzmożone odruchy, odruch podeszwowy i spastyczność kończyn dolnych [2]. Zmianami obserwowanymi w obrębie układu nerwowego jest znaczny zanik móżdżku i zmiany degeneracyjne szlaków rdzeniowo-móżdżkowych, oliwkowo-móżdżkowych oraz efferentnych móżdżkowych.
DRPLA (dentatorubral pallidoluysian atrophy - zanik jąder zębatych czerwiennych, gałek bladych i ciał podwzgórzowych Luysa) jest rzadką chorobą neurodegeneracyjną, występującą najczęściej w populacji japońskiej. U pacjentów z młodzieńczą postacią choroby manifestuje się ona zwykle postępującą padaczką miokloniczną (PME) z napadami klonicznymi, tonicznymi i toniczno-klonicznymi [14]. Pozostali pacjenci wykazują objawy ataksji móżdżkowej z zaburzeniami chodu, choreoatetozy i demencji co stwarza częste problemy przy różnicowaniu tej choroby z chorobą Huntingtona i innymi ataksjami rdzeniowo-móżdżkowymi. Pacjenci, u których ruchy mimowolne i demencja maskowały cechy ataksji, byli pierwotnie diagnozowani w kierunku choroby Huntingtona [7]. Jednak późniejsze badania potwierdziły występowanie u tych osób DRPLA. Innymi objawami mogącymi występować u pacjentów z DRPLA są: zaburzenia mowy, mioklonie i drżenie palców.
Badania CT i MRI wykazują u pacjentów różnego stopnia zaniki móżdżku z dylatacją czwartej komory mózgu, zanik pnia mózgu i jądra.
Pozostałe postacie ataksji rdzeniowo-móżdżkowych
Pozostałe typy ataksji rdzeniowo-móżdżkowych nie zostały jeszcze dokładnie scharakteryzowane pod względem molekularnym i klinicznym. Często ich występowanie i charakterystyka ogranicza się do jednej lub dwóch dotychczas wyodrębnionych rodzin. Geny związane z występowaniem SCA4 i SCA5 zlokalizowano odpowiednio na chromosomie 16 (16q21) i 11. Objawem towarzyszącym ataksji w przypadku SCA4 jest aksonalna neuropatia czuciowa. Cechą charakterystyczną dla SCA5 jest wczesny początek choroby. U podłoża SCA8 leży zwielokrotnienie powtórzeń CTG znajdujących się na 3' końcu UTR genu o niewyjaśnionej dotąd funkcji. Liczbę powtórzeń CTG przekraczającą zakres prawidłowy obserwuje się także u zdrowych osób co odzwierciedla wysoce polimorficzny charakter powtórzonych sekwencji CTG. SCA10 to postać choroby w przebiegu której obserwuje się również napady padaczkowe. Gen SCA10 zlokalizowany jest na chromosomie 22q13 a podłoże molekularne choroby stanowi zwielokrotnienie pięcionukleotydowych powtórzeń ATTCT. Gen związany z występowaniem SCA11 znajduje się na chromosomie 15 (15q14-21) a występowanie tej postaci choroby opisano do tej pory zaledwie w dwóch rodzinach jako ataksję o łagodnym przebiegu. W SCA12 oprócz ataksji występuje drżenie i w niektórych przypadkach - demencja. SCA13 i SCA14 to dwie postacie ataksji opisane w 2000 r., których geny zlokalizowano na chromosomie 19. Objawem charakterystycznym dla SCA13 jest opóźnienie umysłowe a dla SCA14, którą opisano w pojedynczej japońskiej rodzinie - epilepsja. Jedynie do kategorii SCA9 nie została do chwili obecnej przypisana żadna postać ataksji rdzeniowo-móżdżkowej [1*, 2*]
Genetyczne podłoże ataksji rdzeniowo-móżdżkowych
Charakterystyczną cechą związaną z dziedziczeniem większości postaci ataksji rdzeniowo-móżdżkowych jest zjawisko antycypacji genetycznej. Polega ono na wcześniejszym wystąpieniu objawów choroby oraz cięższym jej przebiegu w kolejnych pokoleniach. Nieznajomość podłoża molekularnego przez długi czas nie pozwalała na wyjaśnienie zjawiska antycypacji. W 1991 r. scharakteryzowano geny odpowiedzialne za występowanie dwóch chorób, w dziedziczeniu których obserwowano antycypację: gen AR związany z występowaniem choroby Kennedy’ego (SBMA - spinobulbar muscular atrophy [rdzeniowo-opuszkowy zanik mięśni]) i gen FMR1, którego mutacje powodują zespół kruchego chromosomu X (FXS) [9]. Stwierdzono wówczas obecność niestabilnych powtórzeń mikrosatelitarnych w kodujących i niekodujących fragmentach tych genów. Zwiększona liczba powtórzeń mikrosatelitarnych stanowi podłoże molekularne tych chorób.
Trójnukleotydowe sekwencje mikrosatelitarne stały się obiektem zainteresowania ze względu na ich chorobotwórcze znaczenie, co w ciągu ostatnich dziesięciu lat doprowadziło do odkrycia ich roli w patogenezie licznych chorób neurologicznych.
W roku 1993 po dziesięcioletnich badaniach, sklonowano gen zawierający powtórzenia CAG, związany z jedną z najczęstszych chorób neurodegeneracyjnych - chorobą Huntingtona (HD - Huntington disease) występującą w populacji europejskiej z częstością 1:10.000. W tym samym roku opublikowano sekwencję pierwszego genu związanego z ataksjami rdzeniowo-móżdżkowymi - SCA1. Wykazano również, że u podstaw występowania dystrofii miotonicznej (MD - miotonic dystrophy) leży niestabilność trónukleotydowych powtórzeń. Dalsze badania niestabilnych sekwencji trójnukleotydowych, pozwoliły na wyjaśnienie mechanizmu innych chorób neurodegeneracyjnych. W 1994 sklonowano gen zawierający powtórzenia CAG, których niestabilność powodowała wystąpienie choroby Machado- Josepha i jej allelicznej formy, ataksji rdzeniowo-móżdżkowej typu 3 a w 1996 zlokalizowano gen związany z występowaniem SCA2 na chromosomie 12.
Obecnie znanych jest blisko 20 genów, w których występują powtórzenia trójnukleotydowe mogą one występować w różnych częściach genów:
w eksonach
w otwartej ramce odczytu (ORF - open reading frame)
na nie ulegających translacji 5’ i 3’ regionach (UTR - untranslated region)
intronach.
Już pierwsze badania wykazały, że liczba powtórzeń trójnukleotydowych występuje w charakterystycznym dla każdego genu zakresie. Zwiększenie ich liczby i przekroczenie tego zakresu leży u podstaw procesu patogennego. Przeprowadzono badania potwierdzające występowanie alleli ze zwielokrotnioną liczbą powtórzeń u chorych z objawami ataksji. Ponadto zaobserwowano, że przy dziedziczeniu z pokolenia na pokolenie takiego allelu liczba powtórzeń wzrasta. Skorelowanie wzrastającej liczby powtórzeń i wcześniejszego początku oraz cięższego przebiegu choroby u osób pochodzących z tej samej rodziny wyjaśniło przyczyny antycypacji. W związku z występowaniem zjawiska antycypacji w dwubiegunowych chorobach psychiatrycznych, spastycznej paraplegii i innych nie wyklucza się, że podłożem antycypacji w tych chorobach może być również niestabilność powtórzeń mikrosatelitarnych.
Ataksje rdzeniowo-móżdżkowe są grupą chorób, w większości których podłoże stanowi niestabilność powtórzeń trójnukleotydowych CAG znajdujących się w kodujących regionach poszczególnych genów [10, 11, 2*.]. Sklonowano również dwa geny, w których niestabilne sekwencje znajdują się na nie ulegających translacji końcach genów a ich ekspansja stanowi podłoże dwóch kolejnych typów ataksji rdzeniowo-móżdżkowych – SCA8 i SCA12. W przypadku SCA8 zaobserwowano niestabilność powtórzeń CTG położonych na nie ulegającym translacji 3’ końcu genu kodującego białko o nieznanej dotychczas funkcji [8]. SCA12 to typ ataksji spowodowany ekspansją powtórzeń CAG na nie ulegającym translacji 5’ końcu genu kodującego podjednostkę fosfatazy białkowej 2A [6]. Ostatnio odkryta niestabilność powtórzeń pięcionukleotydowej sekwencji położonej w intronie stanowi podłoże SCA10 [2*]
Z wyjątkiem genu CACNA1A (SCA6), kodującego podjednostkę kanału wapniowego pozostałe geny związane z poszczególnymi typami ataksji rdzeniowo-móżdżkowych kodują białka o nieustalonej funkcji i braku homologii do innych, znanych obecnie białek. Stwierdzono ponadto, że zwielokrotnienie liczby CAG w genie CACNA1A prowadzi do wystąpienia objawów charakterystycznych dla SCA6 natomiast mutacje punktowe w tym samym genie związane są z występowaniem innej jednostki chorobowej o dziedziczeniu autosomalnym dominującym ale o epizodycznym występowaniu objawów móżdżkowych - ataksji epizodycznej typu 2 (EA2 - episodic ataxia type 2). Inny typ mutacji punktowej w genie CACNA1A odpowiedzialny jest za wystąpienie rodzinnej migreny z hemiplegią (FHM - familal hemiplegic migraine).
Ataksje rdzeniowo-móżdżkowe powodowane są mutacjami dynamicznymi, którym podlegają powtórzenia CAG znajdujące się w otwartej ramce odczytu. Liczba powtórzeń CAG występująca w genach SCA1, SCA2, MJD1/SCA3, CACNA1A, SCA7, B37 charakteryzuje się dużym polimorfizmem. W przypadku każdego genu ustalono specyficzne zakresy obejmujące prawidłową liczbę powtórzeń CAG, w których ciąg CAG jest stabilny i nie wykazuje tendencji do ekspansji. Nie przekracza on z reguły 40 powtórzeń CAG. Jednak wydaje się, że w niektórych przypadkach prawidłowe allele z dużą, graniczną liczbą powtórzeń CAG mogą ulegać ekspansji prowadząc do mutacji de novo, co zaobserwowano w przypadku SCA3 i DRPLA [12].
Allele w których przekroczona została prawidłowa liczba powtórzeń CAG znajdowane są w DNA osób chorych. W wielopokoleniowych rodzinach z występującą ataksją rdzeniowo-móżdżkową może zdarzyć się, że liczba powtórzeń CAG osiągnie nawet kilkaset co związane jest z wystąpieniem objawów we wczesnym dzieciństwie i ciężkim przebiegiem choroby. W przypadku SCA6 wystąpienie objawów choroby wiąże się z obecnością jedynie 24 powtórzeń. Powtórzenia CAG w genie CACNA1 nie wykazują ponadto tendencji do dalszej ekspansji przy dziedziczeniu z pokolenia na pokolenie i w tej postaci ataksji nie obserwuje się antycypacji. (Tabela 2)
W przypadku niektórych genów obserwuje się występowanie tzw. alleli pośrednich (intermediate alleles - IA) nie powodujących wystąpienia objawów choroby. Allele pośrednie mają znacznie zmniejszoną stabilność i istnieje duże prawdopodobieństwo, że podczas kolejnej transmisji ulegną dalszej ekspansji i liczba powtórzeń osiągnie zakres chorobotwórczy. Obecność alleli pośrednich wykazano w genach związanych z występowaniem FXS (Fragile X Syndrome), opóźnieniem umysłowym związanym z FRAXE, MD, FRDA, HD, SCA1 i SCA2. W genie HD liczba powtórzeń CAG w zakresie 29-35 nie powoduje choroby ale związana jest ze zwiększoną ojcowską niestabilnością mejotyczną. Obecność powtórzeń CAG w zakresie 36-39 prowadzi do wystąpienia zjawiska niepełnej penetracji, co oznacza, że u niektórych osób z powtórzeniami w tym zakresie rozwiną się objawy choroby a inne pozostaną zdrowe. W przypadku genów SCA3/MD, SCA6, SCA7, B37 również nie wyklucza się obecności alleli pośrednich
Badania podłoża biochemicznego dziedzicznych chorób zwyrodnieniowych oun wykazały, że mechanizm patogenny dla większości z nich jest wspólny. U chorych zaobserwowano bowiem gromadzenie się nierozpuszczalnych precypitatów białkowych na terenie komórek nerwowych. W zależności od rodzaju białka, stanowiącego podłoże procesu formowania tych precypitatów, wśród chorób neurodegeneracyjnych wyróżniono poliglutaminopatie, tauopatie i synukleinopatie. Ataksje rdzeniowo-móżdżkowe typu 1, 2, 3, 6, 7 należą wraz z HD, DRPLA i SBMA do poliglutaminopatii, powodowanych mutacjami dynamicznymi, zwiększającymi liczbę powtórzeń CAG w otwartej ramce odczytu genów. Prowadzi to w efekcie do wydłużenia ciągu poliglutaminowego w kodowanym przez dany gen białku [4, 10]. Białka kodowane przez poszczególne geny ulegają ekspresji w wielu różnych tkankach, natomiast proces zwyrodnieniowy dotyczy wybiórczo tkanki nerwowej. Obszary objęte zmianami to przede wszystkim głębokie warstwy kory móżdżkowej, zwoje podstawy mózgu, jądro pnia mózgu, móżdżkowe jądro zębate, móżdżkowe komórki Purkinjego i rdzeniowe oraz opuszkowe neurony motoryczne. Jednakże związek pomiędzy zwielokrotnioną liczbą glutamin w białku a degeneracją specyficznych komórek nerwowych nie został do końca niewyjaśniony [3, 10].
Molekularna diagnostyka ataksji rdzeniowo-móżdżkowych
Diagnostyka molekularna SCA polega na analizie DNA prowadzącej do ustalenia liczby powtórzeń CAG w genach związanych z występowaniem poszczególnych typów ataksji rdzeniowo-móżdżkowych. Potwierdzenie diagnozy klinicznej i określenie typu ataksji jest możliwe, gdy zostanie wykazane, że liczba powtórzeń CAG w jednym z badanych genów przekroczyła zakres prawidłowy.
Wskazaniem do analizy DNA u pacjentów z objawami ataksji powinien być pozytywny wywiad rodzinny sugerujący dominujący sposób dziedziczenia, wiek zachorowania po 20 roku życia lub ataksja o późnym początku z nieustalonych przyczyn. W praktyce, badaniom molekularnym poddawanych jest wielu pacjentów u których obserwowane są objawy móżdżkowe bez udokumentowanego wywiadu rodzinnego. Wywiad zebrany od pacjenta powinien zawierać opis badania fizykalnego i neurologicznego, badań neuroobrazujących i szczegółowy wywiad rodzinny. Ze względu na kliniczną różnorodność objawów we wszystkich postaciach ataksji rdzeniowo-móżdżkowych (z wyjątkiem SCA7) ustalenie dokładnej diagnozy u pacjenta z objawami ataksji jest możliwe wyłącznie na podstawie badań molekularnych .
W chwili obecnej badania DNA umożliwiają diagnostykę sześciu postaci autosomalnych dominujących ataksji rdzeniowo-móżdżowych: SCA1, SCA2, SCA3, SCA6, SCA7 oraz DRPLA. Przy wykorzystaniu badań genetycznych wykrywa się ok. 50% wszystkich dominujących ataksji. W zależności od wywiadu rodzinnego proponuje się następujący schemat postępowania:
Badania wykonywane u pacjentów, u których wywiad rodzinny wskazuje na dominujący sposób dziedziczenia - Proponuje się badania w kierunku najczęściej występujących postaci SCA: SCA1, SCA2 i SCA3 (w Polsce tylko SCA1 i SCA2 a w przypadku ich wykluczenia - badania w kierunku rzadziej występujących SCA6 i SCA7 (chyba, że obecność retinopatii u pacjenta sugeruje od razu SCA7). Jeśli w rodzinie pacjenta typ ataksji określono wcześniej na podstawie badań molekularnych wykonuje się analizę DNA dotyczącą jednego, konkretnego genu.Badania w rodzinach, w których objawy choroby występują wyłącznie u rodzeństwa - taki typ dziedziczenia jest charakterystyczny dla chorób dziedziczonych w sposób autosomalny recesywny dlatego należy rozważyć przede wszystkim diagnostykę w kierunku ataksji Friedreicha lub ataksji związanej z niedoborem witaminy E oraz innych, metabolicznych chorób w przebiegu których występują objawy ataksji.Badania pacjentów z negatywnym wywiadem rodzinnym - po wykluczeniu nabytych postaci ataksji istnieje prawdopodobieństwo 2 - 5%, że u pacjenta występuje sporadycznie dziedziczna postać ataksji: SCA1, SCA2, SCA3, SCA6, SCA7 lub FRDA. W takim przypadku najistotniejsze jest wykluczenie ataksji Friedreicha, nawet jeśli u pacjenta występują nietypowe dla tej choroby objawy. W przypadku negatywnego wyniku testu w kierunku FRDA należy przeprowadzić analizę DNA pod kątem ataksji rdzeniowo-móżdżkowych o dziedziczeniu autosomalnych dominującym. Przypadki sporadyczne związane są z mutacją dynamiczną de novo i ekspansją powtórzeń CAG nie występującą u żadnego z rodziców pacjenta.
W przypadku chorób o dziedziczeniu autosomalnym dominującym prawdopodobieństwo zachorowania dla dzieci chorego rodzica lub zdrowego i chorego rodzeństwa wynosi 50%. Wykorzystanie badań molekularnych w diagnozowaniu chorób neurodegeneracyjnych zwiększa zakres poradnictwa genetycznego i umożliwia bardziej precyzyjną diagnostykę. Pacjentowi i jego rodzinie można zaproponować następujące rodzaje badań:
Badanie diagnostyczne - poszukiwanie mutacji dynamicznych w genach związanych z występowaniem ataksji rdzeniowo-móżdżkowych o dziedziczeniu autosomalnym dominującym lub HD u osób z klinicznym rozpoznaniem choroby.
Badanie przedobjawowe - wykonywane na życzenie pełnoletnich osób z rodziny, w której wcześniej ustalono, na podstawie badań molekularnych u osoby chorej typ ataksji rdzeniowo-móżdżkowej lub potwierdzono HD.
Badania prenatalne - analiza DNA płodu, jeśli u jednego z rodziców potwierdzono występowanie konkretnego typu ataksji rdzeniowo-móżdżkowej lub HD. Gdy u jednego z rodziców występuje 50% lub inne ryzyko zachorowania musi się on najpierw poddać badaniom.
Literatura
1.Cancel G., Durr A., Didierjean O., Imbert G., Burk K., Lezin A., Belal S., Benomar A., Abada-Bendib M., Vial C., Guimaraes J., Chneiweiss H., Stevanin G., Yvert G., Abbas N., Saudou F., Lebre A.S., Yahyaoui M., Hentati F., Vernant J.C., Klockgether T., Mandel J.L., Agid Y., Brice A.: Molecular and clinical correlations in spinocerebellar ataxia 2: study of 32 families. Hum. Mol. Genet., 1997, 6,5: 709-715
2. David G., Abbas N., Stevanin G., Durr A., Yvert G., Cancel G., Weber C., Imbert G., Saudou F., Antoniou E., Drabkin H., Gemmill R., Giunti P., Benomar A., Wood N., Ruberg M., Agid Y., Mandel J-L., Brice A.: Cloning of the SCA 7 gene reveals a highly unstable CAG repeat expansion. Nat. Genet., 1997, Sep 17, 65-70
3. Evert B.O., Wullner U., Schultz J.B., Weller M., Groscurth P., Trottler Y., Brice A., Klockgether T.: High level expression of expanded full-length ataxin-3 in vitro causes cell death and formation of intranuclear inclusions in neuronal cells. Hum. Mol. Genet., 1999, 8,7;1169-1176
4. Hackham A.S., Wellington C.L., Hayden M.R.: The fatal attraction of polyglutamine-containing proteins. Clin. Genet., 1998, 53: 233-242
5. Harding A.E.: Inherited ataxias. Curr. Opin. Neurol., 1995, 8:306-309
6. Holmes S.E., O’Hearn E.E., McInnis M.G., Gorelick-Feldman D.A., Kliederlein J.J., Callahan C., Kwak N.G., Ingersoll-Ashworth R.G., Sherr M., Sumner A.J., Sharp A.H., Anath U., Seltzer W.K., Boss M.A., Vieria-Saecker A-M., Epplen J.T., Riess O., Ross C.A., Margolis R.L.: Expansion of a novel CAG trinucleotide repeat in the 5’ region of PPP2R2B is associated with SCA12. Nat. Genet., 1999 Dec 23,: 391-392
7. Koide R., Ikeuchi T., Onodera O., Tanaka H., Igarashi S., Endo K., Takahashi H., Kondo R., Ishikawa A., Hayashi T., Saito M., Tomoda A., Miike T., Naito H., Ikuta F., Tsuji S.: Unstable expansion of CAG repeat in hereditary dentatorubral- pallidoluysian atrophy (DRPLA). Nat. Genet., 1994, Jan 6: 9-13
8. Koob M.D., Moseley M.L., Schut L.J., Benzow K.A., Bird T.D., Day J.W., Ranum L.P.: An untranslated CTG expansion causes a novel form of spinocerebellar ataxia (SCA8). Nat. Genet., 1999 Apr;21(4):379-84.
9. La Spada A.R.: Trinucleotide repeat instability: genetic features and molecular mechanisms. Brain Pathol., 1997, 7: 943-963
10. Lunkes A., Mandel J.L.: Polyglutamines, nuclear inclusions and neurodegeneration. Nat. Med., 1997, 3, 11: 1201-1202
11. Orr H.T., Chung M., Banfi S., Kwiatkowski T.J., Servadio A., Beauder A.L., McCall A.E., Duvick L.A., Ranum L.P.W., Zoghbi H.Y.: Expansion of an unstable trinucleotide CAG repeat in spinocerebellar ataxia type 1. Nat. Genet., 1993, 4 Jul: 221-225
12. Stevanin G., Durr A., David G., Diderjean O., Cancel G., Rivaud S., Tourbah A., Warter J-M., Agid Y., Brice A.: Clinical and molecular features of spinocerebellar ataxia type 6. Neurology, 1997, 49:1243-1246
13. Takahashi H., Ikeuchi T., Honoma Y., Hayashi S., Tsuji S.: Autosomal dominant cerebellar ataxia (SCA6): clinical, genetic and neuropathological stydy in a family. Acta Neuropathol., 1998, 95: 333-337
14. Villani F., Gellera C., SpreaficoR., Castellotti B., Casazza M., Carrara F., Avanzini G.: Clinical and molecular findings in the first identified Italian family with dentatorubral-pallidoluysian atrophy. Acta Neurol. Scand. 1998, 98: 324-327


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość