Strona główna

Bożena Domalik Joanna Krupnik


Pobieranie 22.54 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar22.54 Kb.

Bożena Domalik

Joanna Krupnik

Joanna Ślusarczyk

Teresa Szczerbowska

Wieczór ciekawej chemii

Wydawałoby się, że wszyscy zdajemy sobie sprawę, że poznać chemię to zrozumieć świat, w którym żyjemy. Dla wielu uczniów nie jest to tak oczywiste  często twierdzą, że chemia to nauka trudna i niezrozumiała.

To właśnie my, nauczyciele tego przedmiotu, powinniśmy starać się zmienić ich nastawienie. A mamy ku temu stosowne narzędzia w postaci metod aktywnej pracy, do których należą: pokaz, doświadczenie, drama... Dlatego też w ramach współpracy między Gimnazjum Publicznym nr 2 im. J. Kusocińskiego a Zespołem Liceów Ogólnokształcących im. Marii Skłodowskiej-Curie postanowiliśmy zorganizować wieczór Tajemnice chemii.

Nad całością imprezy pieczę sprawowali uczniowie klas starszych gimnazjum i liceum, a adresatami byli ich młodsi koledzy.

Niżej przedstawiamy jeden ze scenariuszy zajęć przeprowadzonych podczas tego wieczoru. Wybrane fragmenty scenariusza można stosować oddzielnie, na poszczególnych lekcjach.

Cel ogólny

Zdobycie wiedzy z zakresu historii odkryć chemicznych od czasów starożytnych do czasów współczesnych. Prezentacja chemii jako „świata poezji, czarów i magii”. Zapoznanie uczniów z koniecznością ochrony środowiska naturalnego.



Cele szczegółowe

Uczeń:


  • zna i stosuje zasady bezpiecznej pracy w laboratorium chemicznym,

  • jest odpowiedzialny i koleżeński, dobrze współpracuje w zespole,

  • potrafi zaprezentować siebie, swoją wiedzę i umiejętności,

  • radzi sobie ze stresem i nieprzewidzianymi sytuacjami,

  • jest świadomy szkodliwego oddziaływania niektórych substancji chemicznych na środowisko,

  • wyczuwa nastrój i klimat pokazu chemicznego – widowiska „światło i dźwięk”,

  • umie sugestywnie przedstawić chemię nie tylko jako „wiedzę tajemną”, lecz także jako dziedzinę nauk ścisłych związaną z życiem codziennym.

Forma pracy: praca zbiorowa zindywidualizowana.

Metody: eksperyment chemiczny przeprowadzony przez uczniów z muzyką w tle, drama.

Środki dydaktyczne: odczynniki chemiczne, szkło i sprzęt laboratoryjny, podręczniki: Scenariusze zajęć edukacyjnych: Chemia dla gimnazjum. Cz. I i II (Nowa Era, Warszawa 2005), S. Sękowski: Efektowna chemia (Wyd. Naukowo-Techniczne, Warszawa 1988), K. Żivko: Między zabawą a chemią (Wyd. Naukowo-Techniczne, Warszawa 1984); plansze, plakaty, odtwarzacz płyt, płyty CD.

Scenariusz

Prowadzący: Cofnijmy się na chwilę 2500 lat wstecz. Jesteśmy na słonecznym wybrzeżu Morza Egejskiego w mieście Efez. Miasto to słynie nie tylko z posiadania znanej świątyni Artemidy, jednego z siedmiu cudów starożytnego świata, lecz przede wszystkim z rozkwitu nauki.

Usiądźmy na kamiennych schodach cienistego przedsionka świątyni i posłuchajmy, co starzec Heraklit mówi swoim uczniom:

 Panta rhei  wszystko płynie, wszystko się zmienia, nic nie jest w stanie spokoju, wszystko w świecie znajduje się w wiecznym ruchu…

Właśnie te przemiany, które występują wokół nas, które nas otaczają, którym sami podlegamy, były przedmiotem ludzkiej obserwacji i podstawą rozwoju nauk. Jedną z nich była chemia. Nazwa „chemia” pochodzi od egipskiego słowa „chemi”, które oznacza zarówno sam Egipt, jak i czarnoziem nawadniany przez Nil. Niektórzy jednak twierdzą, że źródłosłów „chemii” wywodzi się od wyrazu „alchemia”.

Pierwsi chemicy w swoich tajemniczych laboratoriach szukali kamienia filozoficznego, który pozwoliłby przemieniać nieszlachetne metale w złoto.



Doświadczenie: Zamiast eliksiru młodości – złoto....

Dr Atomicus pragnie dzisiaj otrzymać eliksir młodości. W tym celu do „kropli namiętności” [roztwór Pb(NO3)2] dodaje odrobinę „eteryczności” [roztwór CH3COOH] oraz tajemniczą substancję „X” [roztwór KJ]. Otrzymaną miksturę ogrzewa i szybko schładza. Ku jego zaskoczeniu pojawiają się przepiękne błyszczące blaszki [kryształki PbJ2], które łudząco przypominają blaszki prawdziwego złota... „Będę bogaty !” – marzy Atomicus.


Komentarz: Duże zainteresowanie zgromadzonych wzbudziło zarówno doświadczenie chemiczne, jak i zaprezentowana po nim inscenizacja zatytułowana Wywiad stulecia (opracowana na podstawie Scenariuszy zajęć edukacyjnych. Cz. I...).

W kolejny cykl doświadczeń Kolorowa chemia wprowadziła nas piosenka zespołu 2+1 Chodź pomaluj mój świat.


Doświadczenie: Chemiczny ogród.

Czy byliście kiedyś na Wielkiej Rafie Koralowej w Australii? Zapewne nie. Ale możemy zobaczyć ją w naszej pracowni. W tym celu użyjemy tzw. szkła wodnego rozcieńczonego wodą destylowaną. Do roztworu wprowadzamy kryształki wcześniej przygotowanych soli: azotan(V) kobaltu(II), siarczan(VI) miedzi(II), siarczan(VI) niklu(II), siarczan (VI) manganu(II). Po kilku minutach zacznie rosnąć nasz „podwodny świat”.

W ten sposób możemy stać się posiadaczami wspaniałych raf koralowych. Rośliny przybierają różne kształty i kolory w zależności od rodzaju soli użytych w doświadczeniu.
Doświadczenie: Zmiany barwy wskaźnika.

Pewnie wiecie, że do wykrywania odczynu roztworów służą rozmaite wskaźniki, jak uniwersalny papierek lakmusowy, fenoloftaleina, oranż metylowy. Ale tego wieczoru pokażemy Wam zmiany barwy wskaźnika otrzymanego przez nas sposobem domowym. Jest to wywar z czerwonej kapusty. Przygotowany wcześniej wywar o barwie ciemnofioletowej wlewamy do przygotowanych zlewek. Do poszczególnych zlewek wprowadzamy roztwory: kwasu solnego, wodorotlenku sodu, octu, proszku do prania oraz coca-colę. Obserwujemy zmiany barwy wskaźnika: barwa fioletowa w zlewkach z kwasem solnym, octem i coca-colą zmienia się na czerwoną, a w zlewkach z wodorotlenkiem sodu i proszkiem do prania na niebieskozieloną.

Jaki z tego wniosek? Wywar z czerwonej kapusty zmienia barwę w kwasach na czerwoną, a w zasadach na niebieskozieloną.
Doświadczenie: Barwne reakcje manganu w zależności od stopnia utlenienia.

W trzech probówkach z fioletowym roztworem KMnO4 wytwarzamy środowiska: kwaśne, zasadowe i obojętne. Do każdej probówki dodajemy roztwór Na2SO3. Obserwujemy zmiany barwy: w probówce I – odbarwienie roztworu, w II – powstanie zielonego zabarwienia roztworu, a w III – wytrącenie brązowego osadu.

Przemiany zachodzące w probówkach możecie też obserwować na barwnej planszy przedstawiającej zmiany stopnia utlenienia manganu.
Doświadczenie: Barwne reakcje chromu w zależności od środowiska.

W eksperymencie zaobserwujemy zmiany barwy pomarańczowego roztworu K2Cr2O7 pod wpływem zasady w żółty roztwór K2CrO4. Chromian(VI) potasu ponownie przechodzi w dichromian (VI) potasu – tym razem pod wpływem kwasu. Zmiany barwy z pomarańczowej na żółtą i odwrotnie można powtarzać wielokrotnie. Jeśli natomiast do zakwaszonego roztworu K2Cr2O7 doda się Na2SO3, to pojawi się zielone lub niebieskie zabarwienie.


Komentarz: Prezentacji każdego z doświadczeń towarzyszyły wyjaśnienia przedstawionych zjawisk. Czasami była to sugestywnie przedstawiona przez uczniów scenka, np. Kwaśne deszcze (Scenariusze zajęć edukacyjnych. Cz. II...), która znakomicie przybliżyła problemy związane z ekologią. Dużą zasługę w przedstawieniu odegrała scenografia i bardzo piękna muzyka, która w sposób szczególny podkreślała niektóre wydarzenia i fakty.

Doświadczenie: Spalanie bez ognia.

Czy koniecznie trzeba spalić związek, aby otrzymać typowe produkty spalania?

W przypadku cukru wystarczy „potraktować go” dużą ilością stężonego H2SO4, a z pięknych białych kryształków, wśród obfitych białych oparów, wyłoni się efektowny „komin” węglowy.
Doświadczenie: Miniwulkany.

Do zanieczyszczeń środowiska przyczyniają się np. gazy wulkaniczne. Jeśli przeprowadzi się reakcję termicznego rozkładu (NH4)2Cr2O7 za pomocą makiety, to przypomina ona erupcję wulkanu. Po zapaleniu kopczyka rozdrobnionego dichromianu(VI) amonu następuje szybka, egzoenergetyczna reakcja, która jest jeszcze bardziej efektowna, jeśli doda się opiłki żelaza.


Prowadzący: Zaczęliśmy od starożytności i na starożytności kończymy:

Jesteśmy znowu na słonecznym wybrzeżu morza Egejskiego w mieście Efez. Usiądźmy ponownie na kamiennych schodach cienistego przedsionka świątyni i posłuchajmy:

Panta rhei wszystko płynie, wszystko się zmienia, nic nie jest w stanie spokoju, wszystko w świecie znajduje się w wiecznym ruchu ...

* * *
Myślimy, że idea organizowania takich przedstawień jest bardzo dobra. Uczniowie mają okazję przyswajania sobie wiedzy w inny sposób, uczą się pracy w grupie, sposobu komunikacji między sobą i miedzy sobą a nauczycielem.

Jest to przy tym jedna z form rozbudzenia zainteresowań chemią. Przedmiotem, który może na początku jest trudny do poznania, ale w miarę zgłębiania staje się coraz bardziej fascynujący.




Joanna Krupnik i Bożena Domalik są nauczycielami chemii w Gimnazjum nr 2, Teresa Szczerbowska jest nauczycielem chemii w Zespole Szkół Technicznych i Licealnych, Joanna Ślusarczyk jest nauczycielem chemii w Zespole Liceów Ogólnokształcących w Czechowicach-Dziedzicach.






©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość