Strona główna

Charakterystyka typowych skał magmowych granit


Pobieranie 70.41 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar70.41 Kb.
Charakterystyka typowych skał magmowych

GRANIT

Granity mają zabarwienie szarobiałe, szarożółte, różowoczerwone. Charakteryzują się


strukturą jawnokrystaliczną, od drobno- do grubokrystalicznej lub porfirowatą. W skale
występuje kwarc w nieforemnych bryłkach o tłustym połysku i braku łupliwości ,
przypominając ziarenka brudnego lodu. Obok niego są skalenie potasowe (ortoklaz i
mikroklin ), tworzące zabarwione na różowo lub biało , kryształy o pokroju

tabliczkowatym, z dobrą łupliwością i szklistym połysku. Zbliżone cechy posiadają plagioklazy kwaśne (np.albit), które zabarwione są zazwyczaj na szaro-biało lub żółtawo-szaro. Rozróżnienie poszczególnych odmian skaleni w sposób makroskopowy jest bardzo trudne , dlatego też mówi się o rozpoznanych w skale skaleniach alkalicznych . W granitach spotyka się też miękkie , srebrzyste blaszki muskowitu oraz czarne (niekiedy ze złocistym odcieniem) blaszki biotytu. Sporadycznie w granicie występują twarde, czarne słupki amfiboli .



RIOLIT

Skała ta w starszej literaturze nazywana jest porfirem kwarcowym . Riolit jest skałą wylewną, utworzoną z magmy granitowej. Ma strukturę porfirową, teksturę bezładną, masywną. Młodsze geologicznie ryolity mają często teksturę pęcherzykowatą i częściowo porowatą. W starszych wiekiem ryolitach ciasto skalne zabarwione jest na czerwono-brunatno, wiśniowo, brunatno. Na tym tle wyodrębniają się czarne lub niebieskawe prakrysztafy kwarcu, mające pokrój sferyczny lub kostkowy. Widoczne są tez zabarwione na czerwonawo, różowawo, żółtawo skalenie alkaliczne, mające pokrój tabliczkowaty lub słupkowy. Młodsze geologicznie ryolity charakteryzują się znacznym zwietrzeniem. Na tle jasnoróżowawego lub szaro-seledynowego ciasta skalnego wyodrębniają się białe prakryształy skaleni i szare „bryłki" kwarcu.



SJENIT

Skała ta w Polsce jest rzadko spotykana. Zabarwiona jest na jasnoszaro, szaro-różowo, szaro-czerwono. Sjenit ma strukturę jawnokrystaliczną (od drobno - do grubokrystałicznej). Tekstura jest chaotyczna, masywna. W niektórych skałach istnieje tendencja do równoległego układu minerałów. W sjenitach występują zabarwione na biało, szaro-żółto, rzadziej

czerwonawo skalenie potasowe i plagioklazy kwaśne. Mają one pokrój tabliczkowaty, cechują się dobrą łupliwością i szklistym połyskiem. W skale znajduje się też biotyt w formie miękkich czarnych blaszek oraz amfibole w postaci czarnych twardych słupków.

TRACHIT

Jest to skała wylewna powstała z lawy sjenitowej. Makroskopowo swoimi cechami zewnętrznymi nawiązuje do młodszych geologicznie ryolitów. W Polsce trachity są bardzo

rzadko spotykane.


DIORYT

Skała zabarwiona jest na szaro lub szaro-czarno. Odmiany zwietrzałe mają odcień zielony. Dioryty maja strukturę jawnokrystaliczną (drobno- lub średniokrystaliczną).Tekstura jest bezładna, masywna. W skale wyróżnić można plagioklazy o pokroju tabliczkowatym i dobrej łupliwości. Zabarwione są na szaro-biało lub szaro. Zwietrzałe minerały mają bardzo słaby połysk. Amfibole występują głównie w formie czarnych igiełek lub słupków natomiast w postaci tabliczek są zasadniczo pirokseny. Minerały te zabarwione są na czarno i często charakteryzują się dobrą łupliwością i szklistym połyskiem. Makroskopowe odróżnienie amfiboli od piroksenów w skałach jest bardzo trudne. W Polsce dioryty nie występują w klasycznej petrograficznie postaci. Zazwyczaj są to garnodioryty lub sjenodioryty..



ANDEZYT

Jest to wylewny odpowiednik diorytu. Skała zabarwiona jest na szaro. Struktura jest porfirowa. Na tle popielatego ciasta skalnego widoczne są czarne prakryształy amfiboli (głównie jako igiełki lub słupki) oraz piroksenów (głównie w formie tabliczkowatej). Minerały te mają połysk szklisty i dobrą łupliwość. Trudniej od ciasta skalnego odróżniają się zabarwione na szaro-biało tabliczkowate lub listewkowate prakryształy plagioklazów.



GABRO

Skała zabarwiona jest na szaro-czarno, zielono-czarno, niekiedy spotyka się odmiany

szare. Struktura jest jawnokrystaliczna (średnio- lub grubokrystaliczna). Tekstura jest

chaotyczna, masywna. W gabrze występują szaro-czarne, lub szaro-zielonawe plagioklazy



zasadowe, które mają tabliczkowaty pokrój kryształów, cechują się połyskiem i dobrą

łupliwością. W zwietrzałych skałach połysk jest słaby. W niektórych skalach plagioklazy mienią się w odcieniach niebiesko-zielonkawych (np. labrador ). W znacznym udziale występują czarne lub szaro-zielone pirokseny. Mają one pokrój tabliczkowaty, cechując się dobra łupliwością. Niezwietrzałe pirokseny maja połysk szklisty.



DIABAZ

Jest to żyłowa skała powstała z magmy gabrowej. Skała zabarwiona jest na czarno, zwietrzałe odmiany na szaro-zielono. Struktura jest zazwyczaj drobnokrystaliczna, niekiedy średniokrystaliczna. Tekstura jest chaotyczna, masywna. Często zaznacza się drobnolistewkowe ułożenie igiełek piroksenu, miedzy którymi znajdują się wypełnienia jaśniejszymi plagioklazami zasadowymi. Diabazy w Polsce są rzadko spotykane.



MELAFIR

Skała jest wylewnym odpowiednikiem gabra. Melafir zabarwiony jest na brunatno-czerwono lub brunatno-wiśniowo. Struktura jest porfirowa, lub skrytokrystaliczna. Tekstura jest chaotyczna. Może to być tekstura być masywna lub pęcherzykowata. Często spotykane są tekstury migdałowcowe. Charakteryzują się tym, że pustki pogazowe lub po zwietrzałych oliwinach wypełnione są minerałami wtórnymi. Jest to głównie zabarwiony na biało kalcyt. W pustkach tych występować może też chalcedon, a nawet druzy (szczotki) kwarcowe.



BAZALT

Skała jest wylewną odmianą gabra. Bazalt zabarwiony jest na czarno. Wietrzejąc nabiera odcień zielonawy lub ma żółto-brunatne naloty. Charakteryzuje się strukturą skrytokrystaliczną. Makroskopowo w cieście skalnym nie można rozróżnić poszczególnych minerałów.



SKAŁY ULTRAZASADOWE

Skały ultrazasadowe (perydotyt, piroksenit) w Polsce spotykane są tylko sporadycznie w Sudetach. Stwierdza się je w głębokich wierceniach w Polsce północno-wschodniej. Skały te charakteryzują się dużą gęstością i czarnym zabarwieniem. Mają struktury jawnokrystaliczne (średnio- lub grubokrystaliczne). Tekstury są chaotyczne, masywne. W skale dominują pirokseny, oliwiny, sporadycznie występują amfibole i biotyt, przytransportowane z różnych miejsc źródłowych.



Charakterystyka typowych skał sadowych



Minerały skał osadowych

Do grupy minerałów allogenicznych zalicza się : kwarc, skalenie, amfibole, pirokseny, łyszczyki oraz inne minerały skał krystalicznych (magmowych i metamorficznych). Wchodzą też częściowo minerały ilaste (mogące również być minerałami autogenicznymi). Minerały ilaste charakteryzują się wymiarami mniejszymi od 5 mikronów (0,005 mm). Wydziela się wśród nich trzy grupy: illit (hydromuskowit), smektyt (montmorillonit), kaolinit. Minerały te cechują się znaczną wodochłonnością, wywołującą poważne zmiany objętości oraz konsystencji niezlityfikowanych skał gliniastych i ilastych. Ponadto występują w tych skałach minerały autogeniczne (miejscowe) - powstałe równocześnie z akumulacją osadu lub w trakcie jego diagenezy.

Do minerałów autogenicznych zalicza się: niektóre minerały ilaste, glaukonit, kalcyt, dolomit, syderyt, opal, chalcedon, gips, anhydryt, halit, hematyt, limonit i inne.

Skały okruchowe

Spoiwo skał okruchowych

Skały okruchowe scementowane mogą być różnymi lepiszczami:

• lepiszce ilaste- jest miękkie o zabarwieniu szarym, brunatnym; rozpoznaje się po


specyficznym zapachu nawilgotnionej skały, na którą się chuchnie;

lepiszcze węglanowe -jest nieco twardsze, biało-szare, szare, szaro-różowe; rozpoznaje się na podstawie reakcji z HCl;



  • lepiszcze żelaziste - złożone jest z tlenków i wodorotlenków żelaza, charakteryzuje się czerwonawym lub brunatnym zabarwieniem, twardość jego jest zmienna;

  • lepiszcze krzemionkowe - jest twarde, zabarwione na szarożółto, niekiedy trudno jest go odróżnić od zlepianych ziarn kwarcu.

  • Najczęściej spoiwa skał okruchowych są mieszane, np. krzemionkowo-żelaziste (twarde spoiwo o czerwonym lub wiśniowym zabarwieniu, ilasto-węglanowe, ilasto-żelaziste



BREKCJA

Jest to, scementowany gruz skalny. W postaci domieszki znajdować się mogą ziarna piasku lub pyłu. Tekstura skały jest masywna, ziarna ułożone są chaotycznie lub wykazują uporządkowanie. Lepiszczem najczęściej jest spoiwo krzemionkowe lub węglanowe zależności od rodzaju składników i lepiszcza skały zabarwione są na szarobiało, czerwonobrunatno, wiśniowo itp.


ŻWIR I ZLEPIENIEC

Skały te zbliżone są do utworów opisanych powyżej. Różnica polega na tym, że składniki będące głównymi komponentami skały mają wygładzona (obtoczoną) powierzchnię. Żwiry są materiałem niezlityfikowanym natomiast zlepieńce są skałami w których okruchy są zlepione.



PIASEK

Piaski charakteryzują się strukturą psamitową, teksturą porowatą. Ziarna mineralne są zazwyczaj częściowo obtoczone (np. piaski rzeczne, lodowcowe), rzadziej kanciaste (piaski zwietrzelinowe), czy obtoczone (piaski wydmowe). Dokładne obserwacje teksturalne prowadzić można jedynie w warunkach terenowych. Głównym składnikiem mineralnym piasków jest kwarc, który tworzy bezbarwne, przezroczyste ziarna o różnym stopniu wygładzenia powierzchni.. Jedynie piaski wydmowe mają znaczny udział obtoczonego kwarcu o powierzchni matowej. W mniejszym udziale występują różowe lub białe skalenie mające najczęściej szklisty połysk. Ponadto występować mogą składniki węglanowe białym lub szarym zabarwieniu, reagujące silnie na działanie HCl.

Na plażach morskich spotyka się piaski zabarwione na wiśniowo ( od minerału granatu) lub czarno-zielonawo (głownie od amfiboli i biotytu). W starszych formacjach geologicznych piaski zabarwione mogą być na zielono, od występujących w nich ziarenek glaukonitu.

PIASKOWIEC

Skały są scementowanymi piaskami. Mają strukturę psamitową , teksturę masywną oraz

chaotyczne lub zorientowane ułożenie składników. Głównym minerałem piaskowców jest

zasadniczo kwarc. Piaskowce kwarcowe o lepiszczu krzemionkowym nazywane są



piaskowcami kwarcytowymi. W niektórych piaskowcach występują także skalenie, łyszczyki,

glaukonit. Zabarwienie piaskowców w poważnym stopniu zależy od rodzaju spoiwa. Piaskowce zawierające bezpośrednie produkty wietrzenia fizycznego granitów nazywane są arkozam. Są to czerwonoszare piaskowce zasobne w skalenie alkaliczne i łyszczyki Analogiczne skały uformowane z produktów mechanicznego rozpadu skał bardziej zasadowych (np. gabra) określane są jako szarogłazy. Są to ciemnoszare piaskowce bogate w plagioklazy zasadowe, pirokseny, amfibole.



MUŁEK, LESS

Te pierwsze osady powstają w zbiornikach wodnych, drugie z akumulacji pyłów atmosferycznych na lądzie. Utwory te charakteryzują się strukturą aleurytową. Szczególnie dobrze wysortowane są składniki mineralne w lessach, w których składniki skupiają się głównie w przedziale średnic 0,05 - 0,01 mm. W mułkach jako domieszki może w znacznym udziale występować materiał piaszczysty oraz ilasty. Tekstura omawianych osadów jest porowata, bezładna lub warstewkowana (stwierdza się to głównie w terenie). Często o lessach mówi się, że są osadem makroporowatym, bowiem pory są większe od cząstek budujących ten osad. Zabarwienie skał jest szaro-żółtawe, szare, niekiedy rdzawo-brunatne. Głównym składnikiem mułków i lessów jest kwarc, krystaliczny lub bezpostaciowy węglan wapnia, łyszczyki oraz występujące w zmiennych udziałach minerały ilaste. Suchy osad w palcach rozsypuje się na pył, w którym trudno wyczuć jest poszczególne składniki mineralne. Wilgotne mułki i lessy stają się plastyczne.


MUłOWIEC

Skały te powstają w wyniku lityfikacji mułków i lessów. Struktura jest aleurytowa. Tekstura jest masywna lub słabo porowata; niekiedy zaznacza się złupkowacenie skały. Po nawilgotnieniu powierzchnia skały staje się śliska. Rozdrobniona w zębach skała „zgrzyta". Zabarwienie skały jest najczęściej szare, szaro-czarne lub szaro-zielone.


Ił posiada strukturę pelitową. Tekstura jest zbita, chaotyczna lub równolegle laminowana. Głównymi składnikami iłów są minerały ilaste (głównie illit, w mniejszym stopniu smektyt i kaolinit). Ponadto występuję krzemionka (krystaliczna i bezpostaciowa), węglany, łyszczyki i inne. Gdy iły są suche nie dają się rozkruszyć w palcach, po nawilgotnieniu stają się plastyczne. Nadgryziony w zębach osad „nie zgrzyta". Iły zabarwione są na różne kolory : szary, zielonawo-szary, brunatno-czerwony, czarny, zielono-czerwony ( czyli „pstry").



ŁUPEK ILASTY

Skały o strukturze pelitowej. Charakterystyczna jest dla nich tekstura masywna lub częściowo porowata, oraz łupkowate (dachówkowate) oddzielanie się poszczególnych części skały (tekstura łupkowa). Po namoczeniu powierzchnie złupkowacenia stają się śliskie. Skały zabarwione są na szaro, żółtawo-szaro, czarno, czerwono, zielonawo i inne. Skały te wykazują bardzo duże zróżnicowanie twardości, od dających się zarysować paznokciem, do trudno zarysowujących się nożem.


GLINA

Osad charakteryzuje się strukturą różnoziarnistą, oznacza to że w osadzie występują ziarna żwiru, piasku, pyłu i iłu, stanowiące integralne jego składniki. Tekstura jest porowata, najczęściej bezładna.

Typową odmianą jest glina lodowcowa (glina zwałowa). Stanowi ona osad powstały w wyniku akumulacji lodowcowej. W materiale tym stwierdza się głazy i żwiry różnych skał skandynawskich (granity, ryolity, gnejsy, wapienie, piaskowce ), jak i lokalnych osadowych skał polskich . Ziarna piaszczyste i pyłowe, złożone są głównie z kwarcu, poza tym występują skalenie, składniki węglanowe, łyszczyki itp. We frakcji ilastej dominuje illit. Gliny zwałowe zabarwione są na żółto-brunatno oraz szaro. Gdy gliny zwałowe są suche trudno dają się rozgniatać w palcach. Po nawilgotnieniu stają się plastyczne, jednocześnie miedzy palcami wyczuwa się ziarenka piasku i żwirku.

Zlityfikowane stare geologicznie gliny zwałowe nazywane są tyllitami. Inna odmianą osadów o strukturze różnoziarnistej są gliny wietrzelinowe. Są one szczególnie pospolite na zwietrzałych karpackich skałach fliszowych, które stanowią naprzemianległe warstwy piaskowców i iłołupków, z przewarstwieniami margli.



Skały organiczne

SKAŁY KRZEMIONKOWE

Skały krzemionkowe reprezentowane są przez cały szereg odmian. Poniżej zwraca się uwagę tylko na najważniejsze odmiany.
Radiolaryt

Są twardymi skałami o strukturę skrytobiomorficznej i teksturze masywnej. Utworzone zostały ze szkielecików radiolarii, które scementowane są opalem łub chalcedonem. Radiolaryty zabarwione są na zielono, szaro, czarno, czerwono.



Spongiolit

Utworzone zostały z krzemionkowych igiełek gąbek złączonych lepiszczem opalowym lub chalcedonowym. Struktura jest najczęściej skrytobiomorficzna, tekstura zazwyczaj masywna( rzadziej porowata). Jako domieszki występują ziarenka kwarcu. Spongiolity są skałami twardymi, zabarwionymi najczęściej na szaro-żółto .



Gezy

Stanowią skały, których wewnętrzną osnowę budują igiełki gąbek, pozostałość masy skalnej wypełniona jest przez ziarenka kwarcu, glaukonit oraz substancję węglanową. Struktura jest biomorficzna, tekstura porowata, chaotyczna. Skała jest żółtawo-biała, a powierzchnia szorstka w dotyku.



Krzemienie

Występują w postaci nieforemnych konkrecji wśród różnych skał osadowych (głównie wapieni). Zabarwione są na brązowo, brunatno, szaro, niebieskawo itp. Struktura jest skrytobiomorficzna lub bezpostaciowa, tekstura masywna. Podstawowymi składnikami konkrecji są opal i chalcedon. Podczas uderzania między sobą ukazują się iskry oraz odczuwa się specyficzny zapach krzesania.



Ziemia okrzemkowa

Zabarwiona jest na biało lub szaro-żółtawe Jest miękka i łatwo daje się rozcierać między palcami. Struktura jest skrytobiomorficzna, tekstura porowata. W odróżnieniu od kredy piszącej nie reaguje z HC1.



FOSFORYT

Są to skały fosforanowe, które powstały w warunkach morskich, ze strąconych organicznych związków fosforu. Skały występują jako ciemno-brunatne owalne skupienia, zlepione między sobą spoiwem ilasto-węglanowym z domieszką piasku kwarcowego. W Polsce skały te są mało rozpowszechnione.



ORGANICZNE SKAŁY WĘGLANOWE

Utwory te reprezentowane są przez cały szereg odmian, różniących się miedzy sobą genezą, materiałem z którego są utworzone, właściwościami strukturalno-teksturalnymi, stopniem zdiagenezowania oraz wiekiem geologicznym.


Kreda jeziorna(bagienna)

Jest osadem węglanowym, powstałym w warunkach jeziornych. Jest to miękka skała o stukturze skrytobiomorficznej i teksturze porowatej. Zabarwiona jest na szaro lub szaro-biało. Silnie reaguje z HC1. Kreda jeziorna złożona jest z bardzo drobnych składników węglanowych, z domieszką minerałów ilastych. W skale stwierdza się szkieleciki glonów oraz skorupki mięczaków ( ślimaków, małży).


Kreda pisząca

Jest to biała miękka skała powstała w morzu z mikroskopijnej wielkości szkielecików -otwornic i glonów. Struktura jest skrytobiomorficzna, a tekstura porowata. Skała rozciera się między palcami, łatwo wchłania wodę i silnie reaguje z HC1. Niekiedy trafiają się odwapnione odmiany kredy piszącej, zbliżone swoimi właściwościami do ziemi okrzemkowej.


Wapienie organiczne

Wapienie są bardzo pospolitymi skałami zbudowanymi z różnej wielkości szczątków organicznych i nieorganicznej masy węglanu wapnia. W zależności od tych czynników skały charakteryzują się odmiennymi strukturami i teksturami. Gdy szczątki organiczne rozpoznawalne są gołym okiem, mówi się o strukturach biomorficznych. Nazwy tych skał pochodzą od skamieniałych szczątków organicznych (np. wapienie numulitowe, litotamniowe, krynoidowe). Wapienie drobnoskładnikowe, o teksturach masywnych noszą nazwę wapieni zbitych (masywnych). Wapienie stanowiące zlepy węglanowych szkieletów różnych organizmów często posiadają tekstury komórkowe (występują pustki między poszczególnymi składnikami skały). Zabarwienie wapieni jest bardzo zróżnicowane i tak, obok odmian białych, występują szaro-żółtawe, czerwonawe, wiśniowe, czarne. Wapienie reagują intensywnie z HC1, a twardość skały nie przekracza twardości kalcytu ( wg skali Mohsa, twardość 3).


WĘGLANOWE SKAŁY PRZEJŚCIOWE

Skały te stoją na styku między organicznymi skałami węglanowymi i krzemionkowymi oraz skałami okruchowo-ilastymi.



OpokA

Są to skały zabarwione na biało i żółtawo-biało. Obok krzemionki (opal) w opoce występuje znaczny udział węglanu wapnia, a w formie domieszek cząstki ilaste, a nawet materiał pylasto-piaszczysty, silnie reaguje z HCL W przypadku poddania okazu skał długotrwałemu działaniu kwasu solnego pozostaje krzemionkowy szkielet skały.



Margiel

Margiel jest skałą szaro-Białą, szaro-żółtą tub szarą. Ma strukturę mikro - lub biomorficzna, tekstura jest masywna lub słabo porowata. W skale obok węglanu wapnia (krystalicznego i bezpostaciowego) występuje znaczny udział ziarn kwarcu, łyszczyków i minerałów ilastych. Często stwierdza się obecność zielonkawych ziarenek glaukonitu. Skała silnie reaguje z HCL. Po długotrwałej reakcji z kwasem solnym pozostaje odporny na działanie kwasu mineralny osad materiału okruchowo-ilastego.



SKAŁY WĘGLOWE

Typowymi skałami powstałymi w śródlądowych zbiornikach wodnych oraz zatokach morskich ze szczątków roślinnych są skały węglowe.



T o r f

Skałą ta zawiera tylko 30% pierwiastka węgla ( C ). Jest to utwór składający się z rozłożonych w różnym stopniu szczątków roślinnych (mchów, turzyc, trzcin, drewna). Barwa torfu jest czarno-brunatna, struktura biomorficzna, tekstura gąbczasta. Torfy są silnie nasycone wodą i wykazują bardzo dużą ściśliwość . Odwodnione i wystawione na działanie czynników atmosferycznych torfy ulegają bardzo szybkiemu rozkładowi (murszeniu), a nawet samozapaleniu.



Węgiel brunatny

Skała ta zawiera około 60% pierwiastka węgla (C), stanowiąc wyższy stopień uwęglania osadu. Skała jest miękka i zabarwiona na ciemnobrunatno, z mniej lub bardziej widocznymi szczątkami roślinnymi. W przypadku dobrze widocznej struktury biomorficznej złożonej ze szczątków drewna skała nazywana jest lignitem , gdy tworzy jednolitą zbitą czarną masę określana jest jako gagat. Tekstura węgli brunatnych jest porowata lub gąbczasta.



Węgiel kamienny

Jest skałą zabarwiona na czarno z połyskiem lub o powierzchni matowej. Niekiedy w skale widoczne są szczątki dawnych roślin lub na powierzchni występują złociste naloty pirytu. Skała wykazuje znaczny stopień zdiagenezowania. Struktura jest skryto- lub jawnobiomiorficzna, tekstura masywna lub słabo porowata. Zawartość pierwiastka węgla (C) dochodzi do 90%.



SAPROPEL

Skałą przejściową między węglami i skałami krzemionkowymi, a osadami okruchowo-ilastymi jest sapropel (gytia, dy). Powstaje z obumarłego planktonu jeziornego oraz domieszki materiał ilastego, pylastego i piaszczystego. Skała jest szara, skrytobiomorficzna, tekstura porowata. Łatwo daje się rozcierać w palcach. Gdy jest nawilgotniona staje się plastyczna.


Skały chemiczne

MARTWICA KRZEMIONKOWA

Są skałami twardymi, złożonymi głównie z opalu. Minerał ten wytracany jest z gorących roztworów wodnych w termach lub gejzerach. Skały te w Polsce mają stosunkowo nieznaczne rozprzestrzenienie.


MARTWICA WAPIENNA

W środowisku wód płynących bogatych w kwaśny węglan wapnia, przy gwałtownym spadku temperatury lub ciśnienia następuje wytrącanie węglanu wapnia. Powstają szaro-białe lub biało-żółtawe martwice wapienne. Struktura ich jest ziarnista, niekiedy pseudomorficzna z wyraźnymi szczątkami roślin lub mięczaków. Tekstura jest porowata lub gąbczasta. Skały o bardziej zbitych i smugowanych teksturach nazywane są trawertynami.


WAPIEŃ OOLITOWY

Skały te powstają głównie w płytkich, ciepłych morzach i złożone są z małych przylegających do siebie kuleczek kalcytowych. Struktura skały jest ziarnista, tekstura od częściowo porowatej do gąbczastej. Skała zabarwiona jest na biało, żółtawo, szaro. Bardzo często są to skały przejściowe do wapieni organicznych i zawierają wyraźne skamieniałości mięczaków.



WAPIEŃ PELITOWY

Jest to skała złożona z jednolitej zbitej masy węglanu wapnia, wśród której nie ma szczątków organicznych. Skała ta makroskopowo jest trudna do rozróżnienia od organicznych wapieni zbitych (masywnych). Cechuje się zmiennym zabarwieniem.



BOKSYT

Jest to tlenek glinu (A1203) z domieszką wodorotlenku żelaza. Skała zabarwiona jest na czerwono-brunatno. Charakterystyczna jest dla wietrzejącego, glinokrzemianowego materiału skalnego w międzyzwrotnikowej strefie klimatycznej.


INNE SKAŁY CHEMICZNE

Bardzo pospolitymi skałami osadowymi pochodzenia chemicznego są dolomity, anhydryt, gips, sól kamienna ( halit), żelaziak brunatny (mieszanina limonitu z syderytem). Skały te zostały tu pominięte, gdyż traktowane są również jako minerały, a makroskopowe rozpoznawanie opiera się o ich cechy przedstawione na ćwiczeniu Makroskopowe rozpoznawanie minerałów.

W Polsce północno-zachodniej spotykane są septarie, stanowiące kuliste konkrecje żelaziaka brunatnego. Buły te o zabarwieniu szaro-brunatnym mają szczeliny radialne, rozszerzające się ku środkowi konkrecji. Szczeliny te wypełnione są kalcytem. Konkrecje te są powszechnie spotykane wśród trzeciorzędowych (oligoceńskich) iłów zwanych iłami septariowymi.
Charakterystyka typowych skał metamorficznych

GNEJS

Gnejsy utworzone zostały z przeobrażenia granitów, arkoz, szarogłazów w różnych strefach metamorfizmu regionalnego. Skały powstałe ze skał magmowych nazywa się ortognejsami, a ze skał osadowych paragnejsami. Rozróżnienie skał wyjściowych możliwe jest za pomocą specjalistycznych badań petrograficznych. Gnejsy mają strukturę granoblastyczną,

składnikami gnejsów są kwarc, ortoklaz, plagioklazy kwaśne, muskowit, biotyt.

Odmianą tych skał są gnejsy oczkowe, gdzie duże kryształy skaleni otoczone są soczewkowato przez minerały łyszczykowe (srebrzysty-muskowit, czarny- biotyt). Niekiedy uporządkowane w pasma składników są zafałdowane skały takie nazywane są migmatytami Bardzo często spotyka się skały przejściowe między gnejsami i granitami , są to grarnitognejsy.


GRANULIT

Wyjściowymi skałami dla granulitów są skały magmowe (kwaśne i obojętne), a także arkozy, szarogłazy, margle. Zabarwienie skały jest zróżnicowane, od szaro-różowego do ciemno-zielonego. W skale, obok minerałów typowych dla skał magmowych (kwarc, skalenie alkaliczne, amfibole, pirokseny), wyróżnia się gęste skupienia brunatnych lub czerwonych granatów, o pokroju kostkowym lub sferycznym. Granulity mają strukturę granoblastyczną a teksturę bezładną (niekiedy uporządkowaną), masywną. Skały te powstają w najgłębszej strefie metamorfizmu regionalnego ( kata).


AMFIBOLIT

Skała zabarwiona jest na szaro-zielono lub czarno-zielono. Struktura jest granoblastyczna, lub nematoblastyczna. Tekstura jest masywna, łupkowa, niekiedy gnejsowa. W skale dominują równolegle ułożone amfibole oraz przewarstwiające je plagioklazy kwaśne. Skały te powstały ze skał magmowych obojętnych oraz węglanowo-ilastych skał osadowych, w warunkach średniego metamorfizmu regionalnego.


SERPENTYNIT

Skały zabarwione są na ciemnozielono lub brunatnozielono. Skała ma strukturę granoblastyczna, teksturę chaotyczną, masywną. Głównymi minerałami w skale są serpentyny. Niekiedy w skale wyodrębnia się jego seledynowa odmiana chryzotyl. W serpentynicie w formie białych żyłek występuje magnezyt (MgOC3) oraz opal. Skała ta powstaje z przeobrażenia zasadowych skał magmowych lub zasobnych w magnez skał osadowych.


FYLLIT

Jest to słabo przeobrażony łupek ilasty. W odróżnieniu od skały osadowej fyllit jest twardszy, a chuchnąwszy na jego powierzchnię nie odczuwa się specyficznego zapachu świeżo malowanej ściany. Skała zabarwiona jest na różne odcienie koloru szarego. Struktura jest „skryto" lepidoblastyczna, tekstura łupkowa masywna. Woda nie wsiąka w fyllit, dlatego też skała ta traktowana jest jako „łupek dachówkowy". Makroskopowo minerałów nie można rozróżnić. Niekiedy na powierzchni złupkowacenia, znajdują się maleńkie blaszki łyszczyków, silnie odbijające promienie świetlne..


ŁUPKI KRYSTALICZNE

Łupki krystaliczne tworzyć się mogą ze wszystkich odmiana skal w strefie epi i mezo, a więc w warunkach relatywnie niskich i średnich temperatur oraz działania ciśnienia jednokierunkowego. Struktury są zazwyczaj lepidoblastyczne, tekstury łupkowe, masywne.

W zależności od skały wyjściowej oraz warunków fizyko-chemicznych skład mineralny wykazuje pewne zróżnicowanie. Od minerału dominującego w skale łupek krystaliczny uzyskuje swą nazwę.

Bardzo pospolitymi są łupki łyszczykowe, minerałem wiodącym może tu być muskowit wtedy są srebrzysto wyglądające łupki muskowitowe; głównym minerałem może też być biotyt, wtedy mamy do czynienia z czarnymi łupkami biotytowymi. Gdy w skale występują jako główne oba te minerały mówi się o łupku dwułyszczykowym .

Spotykane są też zabarwione na szaro-żółtawe lub srebrzysto-żółtawo łupki serycytowe (serycyt jest drobnokrystaliczna odmiana muskowitu). Częste są łupki talkowe, miękkie, w dotyku tłustawe o zabarwieniu biało-popielatym, szaro-zielonawe seledynowym, w których głównym minerałem jest talk. Łupek chlorytowy zabarwiony jest na zielono lub szaro-zielono, podstawowymi minerałami są w skale zabarwione na zielono chloryty. W przyrodzie zazwyczaj występują łupki wieloskładnikowe np. talkowo-chlorytowe, talkowo-serycytowe.

W łupkach krystalicznych obok wymienionych minerałów o pokroju blaszkowatym występują białawe kryształki plagioklazów kwaśnych. Sporadycznie występuje kwarc.


ŁUPEK KWARCYTOWY

Skały te zabarwione są na biało lub żółtawobiało. Struktura jest granoblastyczna lub nematoblastyczna. Tekstura łupkowa, masywna. Głównym składnikiem skały jest kwarc, którego małe kryształki silnie odbijają promienie świetlne. Na płaszczyznach oddzielności łupkowej zauważa się czasem blaszki muskowitu lub czarno-metaliczne skupienia granatów. Skały te powstają z przeobrażenia piaskowców kwarcytowych w płytkiej strefie metamorfizmu regionalnego.


KWARCYT

Kwarcyty powstają z przeobrażenia piaskowców kwarcytowych lub innych skał krzemionkowych, we wszystkich strefach metamorfizmu regionalnego. Skały te zabarwione są głównie na biało, lub szarobiało z odcieniem żółtym. Struktura jest kwasem solnym, granoblastyczna, tekstura bezkierunkowa, masywna. Skała składa się z kryształów kwarcu ściśłe przylegających do siebie. Jest to cecha odróżniająca kwarcyty od piaskowców kwarcytowych, w których między ziarnami znajduje się lepiszcze. W kwarcytach niekiedy dają się zauważyć pojedyncze kryształki łyszczyków lub skaleni.


MARMUR

Marmury powstają z przeobrażenia osadowych skał węglanowych (głównie wapieni), we

wszystkich strefach metamorfizmu regionalnego. Skały zabarwione są głównie na biało ,

W zależności od skały wyjściowej oraz warunków fizyko-chemicznych skład mineralny wykazuje ale często też maja inne barwy (czerwone, różowe, żółte, zielonawe). Spotykane są skały, w których masa skalna poprzecinana jest różnie zabarwionymi żyłkami tego samego tworzywa, co masa skalna. Struktura marmuru jest granoblastyczna, a tekstura chaotyczna, masywna. Głównym składnikiem jest kalcyt.


EKLOGIT

Skały zabarwione są na szaro-zielono lub zielono-czarno. Struktura jest granoblastyczna, a tekstura bezładna, masywna. W skale wyróżniają się głównie czarno-zielone amfibole, o pokroju słupkowym.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość