Czy eugenika felicytologiczna jest w ogóle możliwa?



Pobieranie 27.83 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar27.83 Kb.


Kamil M. Wieczorek

Uniwersytet Śląski w Katowicach
Czy eugenika felicytologiczna jest w ogóle możliwa?

Is felicitous eugenics possible at all?
Słowa kluczowe: eugenika, utopia, natura ludzka, aborcja, zdrowie i choroba.
Filozofowie rozmaicie tylko interpretowali świat;

idzie jednak o to, aby go zmienić”1.

- Karol Marks.


Wstęp

Uzmysłowiłem sobie całkiem niedawno, że ilekroć ktoś przytacza to słynne zdanie Marksa w towarzystwie pozbawionym jego entuzjastów, powoduje tym samym wśród zgromadzonych niezbyt miłe uczucie konsternacji. „No bardzo ładnie, proszę ja ciebie, nam ten Marks świat chciał zmienił” – słychać w odpowiedzi. I nie ma w sumie co się dziwić – romanse filozofów z władzą (o ile nie pozostawały jedynie na papierze, lecz pretendowały do stania się praktyką) bądź władców z filozofią nie wypadały raczej na korzyść „miłośników mądrości”.

Pospolitość tego prawa moralnego wynika z faktu, że jest to równocześnie także prawo natury, przez co należałoby oba te zwroty traktować synonimiczne. Otóż człowiek wewnątrz siebie, czy to wyrządzając krzywdę, czy jej doznając, przenika, choćby mgliście, principium individuationis (formy czasu i przestrzeni), co jest wspólne całemu rodzajowi ludzkiemu – każdy bowiem odczuwa wewnętrznie atak na siebie, co nie należy raczej do przyjemnych doświadczeń. W związku z tym osoba moralna nie będzie zadawać krzywdy drugiemu, ale bynajmniej nie będzie uciekała od niej jak wrogie sobie bieguny magnesu. Takim wyjątkiem będzie reguła samoobrony – kiedy ktoś zaprzecza mojej woli, „(…) mam wówczas prawo zaprzeczyć cudze zaprzeczenie z taką siłą, jakiej potrzeba, by je usunąć, (…)”2.

Paradoksalnie podobnego zdania w pewnym okresie był Mill: „«Życie staje się pełniejsze, gdy jest więcej żywotności w jednostkach». «Człowiek energiczny może zawsze zrobić więcej dobrego, niż gnuśny i apatyczny». Wolność jest aktywnością, walką , ciągłym tworzeniem, życiem energicznym, którym przyczyniamy się zarówno do własnego jak i zbiorowego dobra. Jest przestrzenią niezbędną dla pojawienia się geniusza, a geniusze poruszają, jak twierdzi [Mill – K. M. W.], cywilizację europejską. Wolność jest samodoskonaleniem się w cnocie i samokontroli. (…) Cnota jest wartością samą w sobie; wartością jest siła charakteru”3.

Może należałoby dać sobie z filozofią polityki spokój? Czy nie lepiej (bezpieczniej) byłoby szukać szczęścia na drodze filozofii typu epikurejskiego, stoickiego czy sceptycznego, kiedy zmianie miała ulegać jedynie jednostka a nie całe społeczeństwo (uniknięto by tym samym wszelkiej maści totalitaryzmów, gdyż wszelki „program naprawczy” ograniczałby się do jednostki chcącej tej konkretnej zmiany i nie narzucał reszcie swojej optyki)? Cóż, być może… ale nie bylibyśmy ludźmi, gdybyśmy przestali próbować. A to właśnie ta nasza ludzka właściwość jest jednym (głównym? jedynym?) z powodów, który prowadzi do rodzenia się całej masy problemów.

W tym wypadku, jeśli rzeczywiście jesteśmy nieodwołalnie skazani na próbowanie, paradoksalnie martwić może nas już tylko to, iż wraz z rozwojem nowoczesnych technologii zyskujemy coraz to „lepsze” możliwości zmieniania świata, których to wyspecjalizowanych narzędzi nasi przodkowie jeszcze nie posiadali. Z jednej strony widzimy pozytywne wpływy tej sytuacji. Niegdyś poważne, śmiertelne choroby są już dziś dla nas błahostką. Powoli zaczynamy również wdrażać modyfikowaną genetycznie żywność, która jest odporniejsza, produktywniejsza, smaczniejsza i w ogóle „lepsza”. Choć z drugiej strony „ulepszanie” technik ratujących i podtrzymujących życie oraz rozwój medycyny paliatywnej doprowadziły do sytuacji, w której co prawda jesteśmy w stanie biologicznie i fizycznie podtrzymywać istnienie człowieka, to jednak nie zawsze przekłada się to na istnienie sensowne – tj. na istnienie warte życia4. Podobnie modyfikowana żywność co do swoich „lepszych” skutków pozostaje kwestią sporną5. W związku z tym trzeba zapytać czy słowo „lepszy” odnosi się tutaj w rzeczywistości jedynie do efektowności, czy zarazem do efektywności? Bo o ile subtelność jednej litery może wydawać się czymś niewartym uwagi, o tyle różnica między tymi dwoma terminami jest naprawdę znacząca, choć zarazem prosta: bomba atomowa była bowiem bardzo efektowna, ale nie bardzo efektywna. Prawdopodobnie intuicyjnie zdanie to brzmi bezsensownie – nic jednak bardziej mylnego. By kwestia ta sensu nabrała, należy rozumieć ją w następujący sposób.


Myślenie efektowne i efektywne

Dzisiejszy świat jest bardzo efektowny, tzn. „sprawia zadziwiająco dobre wrażenie” (na przykład poprzez dostępność przeróżnych rodzajów rozrywek, które porażają swoją ilością). Niestety, częstokroć na samym tym odczuciu się kończy, gdyż „efektowność” niekoniecznie musi nieść z sobą „efektywność”. I bynajmniej nie mam na myśli tutaj „efektywności” utylitarnej. Wprost przeciwnie, to właśnie „efektowność” jest „obliczona na wywołanie efektu”6. Co prawda „efektywny” można tłumaczyć jako „skuteczny, wydajny, dający pozytywne wyniki” (to rozumienie jest pojmowaniem z gruntu konsumpcjonistycznym), to jednak termin ten można oddać jeszcze jako coś „istotnego, rzeczywistego”7. A więc nie należy rozumieć „efektywności” jako czegoś, co „zwraca na siebie uwagę oryginalnością, pięknem”8, jak to ma w zwyczaju efektowność, ale jako coś, co wykazuje się rzeczywistym wpływem na naturę człowieka jako takiego, a nie tylko powierzchowną i efektowną korzyścią partykularnego interesu jednej klasy społecznej (jedna „efektowność” nigdy nie dotyczy całego gatunku ludzkiego, a jedynie pewnej grupy, która jest „obliczona na wywołanie” korzystnego dla siebie efektu – częstokroć efektowność jednej grupy przeczy drugiej). […].


Bibliografia:

  1. Alichowicz A.: Eutanazja i lekarska pomoc w samobójstwie. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013.

  2. Budzeń M.: Sterowanie głosem zamiast pilota jest wygodne, ale może być zagrożeniemdla prywatności [online]. [dostęp: 12.03.2015]. World Wide Web: http://www.dobreprogramy.pl/Sterowanie-glosem-zamiast-pilota-jest-wygodne-ale-moze-byc-zagrozeniem-dla-prywatnosci,News,60893.html

  3. Chańska W., Żylicz Z.: Etyczne aspekty opieki paliatywnej. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013.

  4. Chańska W.: Rezygnacja z leczenia podtrzymującego życie. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013.

  5. Fijałkowska B.: Oblicza niepełnosprawności. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013

  6. Fijałkowska B.: Teorie zdrowia i choroby. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013.

  7. Fukuyama F.: Koniec człowieka: konsekwencje rewolucji biotechnologicznej. Przeł. B. Pietrzyk. Kraków 2004.

  8. Habermas J.: Przyszłość natury ludzkiej. Czy zmierzamy do eugeniki liberalnej? Przeł. M. Łukasiewicz. Warszawa 2003.

  9. Huxley A.: Nowy wspaniały świat. Przeł. B. Bogdan. Warszawa 2013.

  10. Huxley A.: Ostateczna Rewolucja [online]. [dostęp: 19.03.2015]. World Wide Web: https://www.youtube.com/watch?v=My02NFCwcQo#t=272

  11. Kapusta A.: Spór o pojęcie choroby psychicznej. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013.

  12. Król dynamitu - o Alfredzie Noblu mówiła skandynawistka Anna Marciniakówna. Audycja M. de Latour z cyklu "Biografia dźwiękowa” (11.12.1996), Polskie Radio [online]. [dostęp: 05.01.2015]. World Wide Web: http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/986517,Nagroda-Nobla-%E2%80%93-prestizowy-wyrzut-sumienia-

  13. Machiavelli N.: Rozważania nad pierwszym dziesięcioksięgiem historii Rzymu Liwiusza. Przeł. E. Górczyńska. Warszawa 2009.

  14. Mackay A. L.: The Harvest of a Quiet Eye. Bristol and London 1997.

  15. Maritain J.: Dziewięć wykładów o podstawowych pojęciach filozofii moralnej. Przeł. Jarosław Merecki. Lublin 2001.

  16. Marks K.: Tezy o Feuerbachu. [W:] K. Marks, F. Engels: Dzieła. T. 3. Przeł. S. Filmus. Warszawa 1975.

  17. Wittgenstein L.: Tractatus logico-philosophicus. Przeł. B. Wolniewicz. Warszawa 2000.


Key words: eugenics, an utopia, the human nature, an abortion, health and disease.
Summary: Article relates to compounds of happiness with the literature, its purpose is to answer the question: what and why literature can talk about happiness? Different directions in literary studies occupy different positions to the values contained in the literary work. There is also no consensus as to whether it is the bearer of aesthetic function. The author starts from the aesthetic function, which sees the only way to fulfill the value in the literary work to the reflection on the aesthetic value to propose a theoretical model of happiness in the literature. This model is based on the structural aesthetic by Jan Mukařovský, whose works are its theoretical foundations. In this connection the two modes for its practice: evoking and showing, that explains an example of ‘Szczęśliwe drogi’ by K. K. Baczyński. Consideration sends attention on the impact on the valuation of happiness evoking literary work.
Kamil M. Wieczorek – miłośnik filozofii Artura Schopenhauera. Redaktor naczelny oraz inicjator czasopisma „Amor Fati”; redaktor chropaczowskich „Wiadomości Parafialnych” – lokalnego miesięcznika parafii MBR w Świętochłowicach, na łamach którego ukazują się m.in. jego artykuły teologiczno-filozoficzne; także redaktor portalu Star Wars Extreme, poświęconego fantastyce naukowej. Współautor książki Star Wars Antologia Fanów 2010-2011. Jego zainteresowania obracają się w kręgu antropologii filozoficznej, etyki i bioetyki.

Kontakt: kamil.m.wieczorek@gmail.com




1 K. Marks: Tezy o Feuerbachu. [W:] K. Marks, F. Engels: Dzieła. T. 3. Przeł. S. Filmus. Warszawa 1975, s. 8.

2 Ibidem, s. 514.

3 P. Śpiewak: John Sturat Mill – cnota i liberalizm. W: J. S. Mill: O wolności. Przeł. A. Kurlandzka. Warszawa 1999, s. 11.

4 „Istnieje zatem taki próg cierpienia, który sprawa, że życie przestaje być warte życia, że z wartości staje się przekleństwem, ciężarem nie do zniesienia”. B. Fijałkowska: Oblicza niepełnosprawności. [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska. Warszawa 2013, s. 186. Por. też: W. Chańska: Rezygnacja z leczenia podtrzymującego życie; W. Chańska, Z. Żylicz: Etyczne aspekty opieki paliatywnej; A. Alichowicz: Eutanazja i lekarska pomoc w samobójstwie. [W:] [W:] Bioetyka. Red. J. Różyńska i W. Chańska…, s. 251-294.

5 B. Mepham: Bioetyka. Przeł. E. Bartnik, P. Gloik, J. Klimczyk. Warszawa 2008, s. 247-253.

6 Nowy słownik języka polskiego. Red. E. Sobol. Kraków 2002, hasło: efektowny.

7 Ibidem.

8 Ibidem.






©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy