Dr Aleksandra Lipińska Podstawowe pojęcia historii sztuki



Pobieranie 56.84 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar56.84 Kb.



Dr Aleksandra Lipińska

Podstawowe pojęcia historii sztuki




I. Klasyfikacja sztuk plastycznych

Klasyfikacja – porządkowanie (podział logiczny) zbiorów przedmiotów, grupowanie ich w klasach .Klasa – zbiór jednostek o jednej lub więcej cechach wspólnych.


Podział:

  • dychotomiczny np. architektura drewniana  architektura niedrewniana

  • według kryterium np.

 kryterium materiału:

  • budowla murowana, np. murowany zamek, murowany kościół

  • budowla drewniana, np. drewniany dwór, drewniany kościół

 kryterium funkcji:

  • budowla sakralna, np. murowany kościół, drewniany kościół

  • budowla mieszkalna np. drewniany dwór, murowany zamek

  • Porządkowanie ze względu na stopień, w jakim w danym dziele ujawniają się pewne cechy powoduje powstanie szeregów (ciągów) np. podział drzeworytów ze względu na liczbę użytych braw na: jednobarwne, dwubarwne, trójbarwne czterobarwne

Typologia: podział na klasy według terminów (kryteriów) typologicznych


np. typologia wnętrz katedr gotyckich wg wysokości rozpięcia sklepienia:

  • niskie: poniżej 20m

  • średniowysokie: 20m>30m

  • wysokie: 30m>50 m

W praktyce historyka sztuki podziały te bywają często nieprecyzyjne, m.in. ze względu na trudności w ustaleniu klas granicznych oraz fakt, iż wiele terminów typologicznych nie jest jednowymiarowych – elementy zbioru porządkuje wiele równych kryteriów.
II. DZIEJE KLASYFIKACJI SZTUK PIĘKNYCH

W poprzednich epokach panowały różne systemy klasyfikacji wg kryteriów tj. geneza, cel. funkcja sztuki. Były one odzwierciedleniem ówczesnych poglądów na zakres pojęcia sztuka i jej stosunku do nauki, wiedzy, umiejętności, idei, prawdy czy natury.


II. 1. STAROŻYTNOŚĆ:

Sztuka - bardzo szerokie rozumienie pojęcia jako wszelkich umiejętności wytwarzania rzeczy zgodnie z regułami (via et ordine). Tak rozumiana sztuka obejmowała zarówno sztuki ( w dzisiejszym rozumieniu) jak i to, co my określamy dziś jako nauki i rzemiosła. Tzw. sztuki piękne nie zostały wydzielone.


II. 1. 1. Sofiści: kryterium celu sztuk

  • sztuki uprawiane ze względu na użyteczność (min. architektura)

  • sztuki dostarczające przyjemności (min. malarstwo)

  • (Plutarch) sztuki kultywowane dla swej doskonałości (matematyka, astronomia)

II. 1. 2. Platon (427-347 r. p.n.e.): kryterium MIMEZIS (naśladownictwa), stosunek sztuk do rzeczywistości; kilka klasyfikacji:

  • sztuka wytwarzania (wytwórcza): architektura  sztuka naśladowania (odtwórcza): malarstwo, rzeźba, niektóre formy poezji

  • sztuka naśladująca samą rzecz  sztuka naśladująca zmienny wygląd rzeczy

  • sztuka wytwarzająca rzeczy realne (architektura)  sztuka wytwarzająca obrazy rzeczy (malarstwo)

II. 1. 2. 1. Arystoteles (384-322 r. p.n.e.): poglądy na klasyfikację sztuk zbliżone do Platona;

  • sztuki uzupełniające przyrodę

  • sztuki naśladujące przyrodę

II. 1. 4. Najpopularniejsza klasyfikacja starożytnej Grecji (min. Galen, II w. p.n.e.): kryterium wysiłku fizycznego

  • sztuki wolne (artes liberales) – wymagające czynności umysłowych (np. geometria, astronomia), zwane również encyklicznymi (tworzące krąg sztuk, których znajomość obowiązywała wykształconego człowieka (muzyka, retoryka, ale nie. Architektura lub malarstwo)

  • sztuki pospolite ( artes vulgares)wymagające wysiłku fizycznego

II. 1. 5. Seneka (5 r. p.n.e. – 65 r. n. e.): połączenie klasyfikacji Galena i sofistów

  • sztuki, które pouczają (pueriles)

  • sztuki, które bawią (ludicrae)

II. 1. 6. Kwintylian (rzymski retor, I w. n.e.): kryterium wytworów uzyskanych przez sztuki

  • sztuki, które badają – teoretyczne np. astronomia

  • sztuki polegające na działaniu (actus), a nie pozostawiające wytworu – praktyczne, np. taniec

  • sztuki wytwarzające rzeczy – poeietyczne (produkcyjne) np. malarstwo, architektura

II. 1. 7. Cyceron (106-43 r. p.n.e.): kryterium wartości sztuk

  • sztuki największe (artes maximae): polityka, wojskowość

  • sztuki średnie (artes mediocres): nauki, poezja, wymowa

  • sztuki mniejsze (artes minores): malarstwo, rzeźba, muzyka, atletyka i in.

  • sztuki „jakby nieme” (guasi mutae)  sztuki słowa (in oratione et ligua)

II. 1. 8. Plotyn (204-269 r.): klasyfikacja kierująca się stopniem uduchowienia sztuk

  • sztuki wytwarzające przedmioty fizyczne np. architektura

  • sztuki współdziałające z naturą np. medycyna

  • sztuki naśladujące naturę np. malarstwo

  • sztuki ulepszające i ozdabiające działania ludzkie np. retoryka i polityka (!?)

  • sztuki czysto umysłowe np. geometria

II. 2. ŚREDNIOWIECZE: przejęło starożytne pojęcie sztuki, ale w nowej formule:

Św. Tomasz z Akwinu (1225-1274): Summa teologiae „sztuka jest trafnym układem umysłu”, pozwalającym znaleźć właściwe środki dla osiągnięcia celu, poprawne pojęcie o rzeczach, które mają być wytworzone.

Podział i wykaz sztuk w średniowieczu miał znaczenie praktyczne: odpowiadał programowi szkół:



  • sztuki wolne – umysłowe (ars = ars liberalis) 7

  • 3 humanistyczne (artes rationales, trywialne): gramatyka, retoryka, dialektyka

  • 4 przyrodnicze (artes reales, kwadrywialne): arytmetyka, geometria, astronomia, muzyka

  • sztuki pospolite – wymagające pracy rąk, mechaniczne (ars vulgaris = artificium); budziły większe zainteresowanie niż w starożytności; różne podziały od XII w., które ni były klasyfikacjami sensu stricto ale wyborem 7 najważniejszych sztuk: nie ma w nich często poezji i tzw. sztuk pięknych bo nie były uważane za najważniejsze, nie miały doniosłości praktycznej np.

  • scholastyk Radulf de Campo Longo – kryterium celu: sztuki służące przyodziewaniu ludzi, dające im schron, dające środki transportu, leczące choroby, kierujące wymianą dóbr, broniące przed wrogiem

  • Hugon od Św. Wiktora (pocz. XII w.): sztuka wytwarzania odzieży, dostarczająca schronu i narzędzi pracy, łowiectwo, medycyna, sztuka poruszania się, sztuka zabawiania (teatryka)

II. 3. RENESANS i BAROK: obowiązywało klasyczne pojęcie sztuki oraz dawna klasyfikacja (powtarzana za Galenem, Seneką, Platonem) *(Snellinxkx, H. Collaret dla G. de Jode, Cykl sztuk wyzwolonych)

II. 3. 1. Paragone: szczególnie ważne w okresie renesansu były tzw. paragony: wartościujące porównania sztuk w tonie polemicznym, stronniczym

  • Leonardo da Vinci, Traktat o malarstwie rozpoczyna się od paragonu sztuk wykazującego wyższość malarstwa (nie wymaga wysiłu fizycznego, jest oparte na wiedzy, dokonuje cucu dając wrazenie przestrzeni na płaszczyźnie i in.

  • Michał Anioł Buonarotti: uznał, że rzeźba i malarstwo mają wspólny cel (naśladownictwo) i formę (rysunek) – arti del disegno: rysunek oznaczał pomysł, koncepcję wyrażoną w rysunku

II. 3. 2. Rudof Goclenius, Lexicon Philosophicum, 1607:

  • sztuki główne min. architektura  sztuki pomocnicze min. malarstwo

  • sztuki wytwórcze min. rzeźba  sztuki instrumentalne min.

  • sztuki wolne = czyste: dążące do prawdy i wiedzy  sztuki mechaniczne = rękodzielnicze: produkujące rzeczy użyteczne

II. 3. 3. Johann Heinrich Alsted, Encyklopedia, 1630 – 17 podziałów sztuki, typowo barokowe, min.

  • umysłowe i manualne

  • łatwiejsze i trudniejsze

  • dodające (aptekarstwo) i ujmujące (kąpielnictwo)

  • starodawne (rolnictwo) i nowe (drukarstwo)

  • konieczne (pasterstwo) – zbędne (aktorstwa)

  • uczciwe (malarstwo) – nieuczciwe (stręczycielstwo)

II. 3. 4. Znaczenie renesansu i baroku polega na tym, że wówczas pojawiła się świadomość szczególnej pozycji takich sztuk jak malarstwo, rzeźba, poezja, muzyka i tego, że powinny one być wyodrębnione. Było to wynikiem uzyskania wyższej pozycji tych sztuk. Nie było jednak zgody, co do tego co je różni od rzemiosł i nauk

  • określano „sztuki piękne” jako: sztuki umysłowe (lub pomysłowe), najbliższe wyzwolonym zmierzające do” wytworności rzeczy”, szlachetne, pamięciowe, obrazowe, przenośne

  • Francis Bacon (1561-1626), De dignitate et augmentis scientiarum:

  • sztuki oparte o rozum (nauki)

  • sztuki oparte o pamięć (historia)

  • sztuki oparte o wyobraźnię (poezja)

  • sztuki służące przyjemności oczu (malarstwo) i uszu (muzyka)

II. 4. OŚWIECENIE: ostateczne przyjęcie pojęcia sztuki piękne i ich wydzielenie.

II. 4. 1. Zapowiedzi:

  • Francesco da Hollanda, XVI w.: boas artes (port.)

  • Charles Perrault, Cabinet de beaux arts, 1690

  • Nicolas François Blondel w traktacie Cours d’architecture, 1675 – sformułował pojęcie „sztuk pięknych” – są źródeł przyjemności wzbudzanej przez piękno: architektura, malarstwo, rzeźba, poezja, wymowa, teatr, muzyka, taniec.

II. 4. 2. Charles Batteau, Les beaux arts réduits à un seul principe,1747;

  • sztuki piękne – ich zadaniem jest podobać się oraz naśladować naturę: muzyka, poezja, malarstwo, rzeźba, taniec

  • sztuki mechaniczne – użyteczne

  • sztuki dostarczające przyjemności i użytkowe: architektura i wymowa.

Zasługą Batteau nie było stworzenie nowego kryterium, ani termin „sztuki piękne” czy fakt połączenia ich w jedna grupę, ale szybkie upowszechnienie tej teorii przez tłumaczenia, np. Wielka Encyklopedia Francuska, 1751 – Diderot jeszcze stary podział, ale d’Alembert we wstępie już nowy. Powszechnie nie uznano trzeciej grupy i architekturę włączono do sztuk pięknych.

  • w oświeceniu ustalił się schemat 7 sztuk pięknych: architektura, malarstwo, rzeźba, muzyka, poezja + 2 z grupy: wymowa, taniec, teatr, ogrodnictwo. Przyznano im pozycję uprzywilejowaną, przeciwstawiano je mechanicznym, wkrótce zostały uznane za jedyne godne miana „sztuki”.

  • dostrzeżono dwoistość twórczości: wytwarzanie słów (literatura) i rzeczy (sztuki plastyczne – wystąpiono przeciwko wzorowaniu jednych na drugich (ut pictura poesis – ut poesis pictura)

  • Gotthold Ephraim Lessing (1729-1781): „Malarstwo, jak i poezja posługują się różnymi znakami: znakami malarstwa są figury i kolory w przestrzeni, znakami poezji – artykułowane dźwięki w czasie”

  • Immanuel Kant (1724-1804), Krytyka władzy sądzenia, 1790

  • sztuki mechaniczne

  • sztuki estetyczne

  • sztuki przyjemne

  • sztuki piękne – podział wzorowany na platońskim:

  • sztuki prawdy: architektura  sztuki pozoru: malarstwo

  • sztuki operujące przedmiotami istniejącymi w naturze  sztuki operujące przedmiotami stworzonymi przez sztukę

  • podział sztuk wg sposobów przekazywania myśli i uczuć: poezja i wymowa (posługują się słowami), muzyka (dźwiękami), malarstwo, rzeźba, architektura (gestami)

II. 5. XIX: idealistyczne systemy filozoficzne podjęły próbę podziałów sztuk według innych metod – postępowanie aprioryczne nie empiryczne (jak przedtem)

  • Friedrich Wilhelm Schelling (1775 –1854): klasyfikacja sztuk wedle ich stosunku do nieskończoności

  • Arthur Schpenhauer (1788-1860): wedle stosunku do woli

  • Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), Vorlesungen über die Ästethik, 1818: sztuki symboliczne klasyczne, romantyczne – właściwie bylło to nie zestawienie sztuk, ale stylów

  • Karol Libelt (1807-1875), Estetyka, czyli umnictwo piękne, 1849: podział sztuk wedle ideału, do jakiego zmierzają: architektura  piękno, malarstwo  dobro, snycerstwo  prawda)

II. 6. XX wiek: Bardzo wiele innych podziałów wg różnych fundametae divisionis: nowe – sztuki figuratywne (konkretne) i niefiguratywne (abstrakcyjne), asemantyczne i semantyczne, czyste i stosowane. Pluralizm teorii.

  • Max Dessoir (1867-1947) niemiecki psycholog, estetyk, Ästethik und allgemeine Kunstwissenschaft, 1906: architektura, rzeźba, malarstwo zaliczone do sztuk przestrzennych, nieruchomych, posługujących się obrazami

  • Johannes Volkelt, niemiecki psycholog 1909

  • sztuki o treści przedmiotowej i nieprzedmiotowej

  • sztuki formy i ruchu

  • sztuki rzeczywiście i pozornie cielesne

  • Alain, 1923-39: sztuki społeczne i samotnicze (malarstwo, rzeźba, ceramika, część architektury)

  • Étienne Souriau, La correspondance des arts, 1947: sztuki plastyczne i rytmiczne; operujące linią, masą, barwą, światłem, ruchem, dźwiękami artykułowanymi i dźwiękami nieartykułowanymi – każda z nich może wystąpić w 2 wariantach abstrakcyjnym i odtwarzającym rzeczywistość.

  • Susanne Langer, Feeling and Form, 1953 podział sztuk wg rodzaju złudzenia, którego dostarczają

  • Th. Munro, 1951: sztuki geometryczne, biometryczne

  • L. Adler: sztuki bezpośrednie (bez narzędzi) i pośrednie

  • Janina Makota (O klasyfikacji sztuk pięknych, 1964) opierając się na fenomenologii R. Ingardena podzieliła sztuki wedle warstw jakie zawierają

Powszechny jest pogląd minimalistyczny o wątpliwej naukowej wartości wszelkich klasyfikacji, ze względu na :

  • nie ma ustalonego zakresu i jednego poglądu na to, co jest sztuką

  • trudno ustalić co jest jedną sztuką np. rzeźba w kamieniu i drewnie?

Najbardziej trwały wydaje się podział na sztuki rzeczowe i słowne.

III. GŁÓWNE GATUNKI SZTUK PLASTYCZNYCH

III. 1. Co dziś uznawane jest za cechę wspólną sztuk plastycznych (w wąskim rozumieniu: architektura, rzeźba, malarstwo)?

  • czasowo-przestrzenna niezmienność materialnej struktury przedstawiającej, która odróżnia sztuki plastyczne od muzyki, poezji i tańca (sztuk o czasowo przestrzennej zmiennej niematerialnej strukturze przedstawiającej); materialność struktury dzieł sztuki plastycznej jest przyczyną zachodzących w niej zmian, ale nie są to zmiany zamierzone przez twórcę i nie są związane z budową strukturalną dzieła (przeciwnie niż w grupie 2)

  • struktura przedstawiająca: przedmiot wykonywany przez artystę (płótno pokryte farbami, odkuty marmur itp.)

  • struktura przedstawiona: wynik interpretacji struktury przedstawiającej, a więc: obraz, rzeźba, wnętrze i to co jest na nich przedstawione lub przez nie komunikowane (wydarzenie, stan rzeczy)

  • przedmiot obserwowalny np. człowiek

  • przedmiot nieobserwowalny

  • fikcjonalny np. Apollo

  • teoretyczny np. alegoria siły

III. 2. Kryteria podziału sztuk plastycznych:

III. 2. 1. rodzaj struktury przedstawiającej:

  • struktury przedstawiające dwuwymiarowe, ukształtowane na płaszczyźnie – malarstwo, rysunek, grafika

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, ukształtowane w przestrzeni – architektura i rzeźba

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, operujące jednostkami przestrzeni i ich układami, kształtujące przestrzeń przez jej ograniczenie - architektura

  • struktury przedstawiające trójwymiarowe, operujące jednostkami masy i jej układami, kształtujące bryłę - rzeźba

III. 2. 2. rodzaj struktury przedstawionej:

  • sztuka dwuwymiarowa, operująca przestrzenią pozorną - malarstwo

  • sztuki trójwymiarowe, operujące przestrzenią realną

III. 2. 3. kolor: nie jest to kryterium zadawalające; jest on wprawdzie podstawowym środkiem malarstwa, ale nie wyróżnikiem tylko jego samego; działa również w rzeźbie i architekturze podobnie jak faktura –, jako barwa tworzywa (lub np. polichromii w rzeźbie) i jest jednym z ważnych środków artystycznych.

III. 2. 4. użyteczność:

  • w ścisłym sensie: zdolność zaspokajania naturalnych potrzeb człowieka - warunek ten spełnia przede wszystkim architektura, ale i w jej ramach istnieją obiekty (tzw. „czysta architektura”, rewolucyjna architektura francuska - pomniki architektoniczne), w której aspekt ideowy góruje nad użytkowym

  • w szerokim sensie: zdolność zaspokajania różnych (nie tylko biologicznych, ale i wyższych) potrzeb człowieka – warunek ten spełniają również malarstwo i architektura.

III. 2. 5. mimezis (naśladowanie natury): zazwyczaj kategoria wyróżniająca malarstwo i rzeźbę, ale znamy również przykłady architektury „przedstawiającej” (kościoły na planie krzyża, pałace na planie gwiazdy, współczesna architektura „rzeźbiarska”)

  • teoretycznie rzeźba jako trójwymiarowa, zwłaszcza polichromowana jest najbardziej mimetyczna, jednak to malarstwo – dzięki swej technice, ułatwiającej przedstawienie największego spektrum zjawisk – ilustruje lepiej niż rzeźba; wynika to również z faktu, iż nasze oko przyzwyczaiło się do przekładania obrazu 2-wymiarowego na 3-wymiarowy

  • zwycięstwo nowych technik obrazowych: fotografia, film polega na stałym poszerzaniu ich możliwości komunikowania coraz liczniejszych informacji.

III. 2. 6. czas: struktura przedstawiająca jest od niego niezależna, ale jest to ważny komponent procesu percepcji dzieła sztuk plastycznych

III. 2. 6. 1. czas percepcji:

  • malarstwo: przesuwamy wzrok, oglądamy w pewnym porządku (przebadanym przez psychologię widzenia), nasze wrażenie jest sumą poszczególnych elementów; szczególnie widoczne w przypadku cyklu obrazów lub obrazie skonstruowanym narracyjnie (sceny symultaniczne)

  • rzeźba: podobnie jak w malarstwie w przypadku reliefów (np. reliefy drzwi gnieźnieńskie lub kolumna Trajana), ale też w przypadku rzeźby pełnej – sumowanie wyglądów; w różnych typach rzeźby możemy wyznaczyć „główny wygląd” lub szereg równie ważnych wyglądów

  • architektura: podobnie jak w rzeźbie, ale większego wrażenia nabiera aspekt ruchu – istotne zwłaszcza w teatralnej, scenograficznej architekturze baroku (np. ciąg komunikacyjny w rezydencji barokowej: brama  cour d’honeur  avant-cour  schody na fasadzie  portal  sień  reprezentacyjne klatka schodowa  piano nobile  sala reprezentacyjna

III. 2. 6. 2. czas „historii”, wydarzenia przedstawionego

III. 2. 7. osobisty udział twórcy: wszystkim sztukom plastycznym wspólny jest etap projektowania (disegno), ale udział twórcy w wykonaniu struktury przedstawiającej jest różny

  • architektura: koncepcja dzieła możne być przedstawiona w projekcie (uzupełnionym komentarzem słownym) – możliwe jest oddzielenie procesu koncepcyjnego od wykonawstwa; środkiem pomocniczym bywa model – służący głównie zaprezentowaniu projektu zleceniodawcy oraz korekcie projektu

  • rzeźba: sytuacja uzależniona od materiału i techniki, podobnie jak w architekturze powstają modele (bozetto, modeletto) w łatwiejszym materiale (wosk, glina) i mniejszej skali, na podstawie których fundator ocenia projekt, a wykonawca odkuwa lub odlewa ostateczną wersję (proces czysto techniczny); rzeźbiarz czasem pracuje w etapie końcowym np. nad fakturą; ale istnieje też grupa technik, w których jedynym wykonawca jest sam rzeźbiarz.

  • malarstwo: największe znaczenie własnoręcznego wykonania (stąd min. magia malarstwa), ale w niektórych wypadkach (malarstwo monumentalne), rola autora sprowadza się do wykonania projektu (bozetta, szkiców, kartonów do witraży; *projekt Cranacha do ołtarza w Zwickau).

  • grafika: ostatecznym dziełem jest nie projekt czy opracowany klocek lub płyta, ale odbitka; czasem wszystkie te etapy wykonuje jeden człowiek, ale często są od siebie oddzielone

  • inventor: autor projektu, kompozycji

  • sculptor: rytownik, który naniósł wzór na klocek drzeworytniczy lub płytę miedziorytniczą – często b. istotna rola

  • imprimator: drukarz

  • excudor: wydawca

III. 3. Wzajemne relacje sztuk:

  • poszczególne sztuki wykorzystują, łączą środki innych, przy tym środki charakterystyczne dla danego gatunku pozostają wiodące np. polichromowana rzeźba, malarstwo operujące trzecim wymiarem, architektura wzbogacona o kolor i rzeźbę.

  • sztuki łączą się związane pewnym „nadporządkiem”: np. gmach muzealny: architektura skonstruowana dla właściwego wyeksponowania rzeźby (tło, nisza) lub malarstwa (oświetlenie), malarstwo iluzjonistyczne stanowiące przedłużenie architektury

  • Gesamtkunstwerk (dzieło sztuki totalnej, compositum) tylko wszystkie elementy (architektura, rzeźba, malarstwo, muzyka, światło, ruch) razem pozwalają na właściwy odbiór.


III. 4. Architektura, różne klasyfikacje ze względu na:

III. 4. 1. materiał i technika:

  • drewniana

  • murowana:

  • kamienna

  • ceglana itd.

III. 4. 2. funkcja:

  • architektura sakralna

  • świątynie: kościoły, zbory, bożnice, kaplice, mauzolea

  • architektura świecka

  • architektura publiczna

  • siedziby władz i urzędów: ratusz, parlament, sąd

  • architektura służąca celom handlowym: sukiennice, hale targowe, magazyny, giełdy

  • architektura służąca celom widowiskowym: teatr, cyrk, opera

  • architektura służąca celom sportowym: stadion, hipodrom

  • architektura służąca celom lecznictwa: szpitale, sanatoria

  • architektura służąca celom szkolnictwa, oświaty i kultury: uniwersytety, szkoły, muzea, biblioteki

  • architektura służąca komunikacji: dworzec, hotel, port, poczta

  • architektura obronna i militarna: mur obronny, arsenał

  • architektura niepubliczna

  • architektura mieszkalna: zamek, pałac, dwór, dom mieszczański, kamienica, chałupa

  • architektura ogrodowa: pawilony, oranżerie, altany, pergole

- w niektórych wypadkach budowle łączą różne funkcje

III. 4. 3. stosunek do otoczenia:

  • ze względu na przystosowanie w aspekcie funkcjonalnym i artystycznym rozróżniamy architekturę przystosowaną i nieprzystosowaną

  • ze względu na kompozycyjny i funkcjonalny związek z otoczeniem rozróżniamy architektury związana (otwarta) i niezwiązana (zamknięta, izolowana)

  • otoczenie architektury może być

  • naturalne, np. w stosunku do zamków mówi o nizinnych, górskich, nawodnych

  • nienaturalne:

  • kształtowane z elementów naturalnych jak parki, ogrody

  • kształtowane z elementów nienaturalnych jak zespoły urbanistyczne

III. 4. 4. kompozycja architektoniczna:

  • liczba elementów przestrzennych: jedno-, dwu-, wieloprzestrzenna

  • kształt elementów przestrzennych: regularna, nieregularna

  • wzajemny stosunek elementów przestrzennych: symetryczna, niesymetryczna

  • stosunek elementów przestrzennych do osi lub centrum: centralne, podłużne, poprzeczne

  • stosunek ważności elementów przestrzennych: układ równorzędny (koordynacja) lub nierównorzędny (subordynacja)


III. 4. 5. URBANISTYKA – sztuka planowania i budowy miast, funkcjonalnego i estetycznego powiązania zespołów urbanistycznych. Czasem traktowana jako osobny gatunek, czasem jako jeden z działów architektury.

  • wnętrze urbanistyczne: plac, ulica

  • plastyczna kompozycja elementów –zbliżona do rzeźby


III. 5. RZEŹBA, klasyfikacja ze względu na:

III. 5. 1. materiał i technikę:

dawniej:

  • statuarii: rzeźbiarze w kamieniu

  • caelatores: rzeźbiarze w metalu

  • sculptores: rzeźbiarze w drewnie

  • fictores: rzeźbiarze w glinie

  • encausti: rzeźbiarze w wosku

  • statuaria: rzeźba pełna w kamieniu lub metalu

  • sculptura: rzeźba w drewnie w drewnie

  • anaglyphica: rzeźba drążona w drewnie

  • plastica: rzeźba lepiona w glinie, gipsie

- im bardziej rozbudowany system specjalizacji tym bogatsze słownictwo np. Niemcy, Niderlandy w porównaniu do Polski



III. 5. 2. sposób opracowania i stosunek do otoczenia – pytania - ćwiczenie

  • rzeźba tzw. samodzielna lub pełna, opracowana ze wszystkich stron *(Paludanus, Kypris i Eros)

    • rzeźba bezwzględnie samodzielna, nie umieszczona na tle, dostępna ze wszystkich stron

    • rzeźba względnie samodzielna, umieszczona na tle i od tej strony niedostępna

    • rzeźba tzw. niesamodzielna lub niepełna, nie opracowana ze wszystkich stron, związana z tłem *(Ecce Homo)

    • rzeźba półpełna, opracowana z kilku stron

    • rzeźba reliefowa, opracowana tylko z przodu i przeznaczona do oglądania tylko z przodu

      • relief wypukły: występujący przed tło

        • relief wysoki: zachowane proporcje przedmiotu na płaszczyźnie równoległej do tła, a zmienione (skróty) na pozostałych płaszczyznach

        • malarski (schiacciato): skróty w płaszczyźnie równoległej do tła właściwe malarstwu (perspektywa), duże zróżnicowanie wysokości rzeźba przechodzi w ryt

      • relief wklęsły, rzeźbiony w głąb

III. 5. 3. sposób opracowania:

  • bryła:

    • rzeźba o bryle zwartej lub rozczłonkowanej

    • rzeźba o bryle opracowanej powierzchniowo lub głęboko




  • powierzchnia:

    • gładka lub fakturowana

    • polichromowana lub niepolichromowana


III. 5. 4. funkcje ideowe lub użytkowe:

  • rzeźba religijna: figura kultowa, ołtarz, chrzcielnica

  • pomniki

  • rzeźba sepulkralna: nagrobki, epitafia, sarkofagi

  • rzeźba architektoniczna: rzeźbiarskie obramienie portali, otworów okiennych

  • rzeźba ogrodowa: fontanny


III. 5. 5. temat rzeźby:

  • religijna

  • historyczna

  • mitologiczna

  • rodzajowa

  • portretowa

  • akt

  • animalistyka

  • dekoracyjne


III. 6. MALARSTWO

III. 6. 1. materiał i technika: olej, tempera, gwasz, akwarela, pastel, enkaustyka, akryl.

III. 6. 2. funkcja (+technika)

  • monumentalne: ścienne, sgraffito, witrażowe, mozaikowe

  • sztalugowe: na różnym podłożu (deska, płyta miedziana, płótno, kość i in.)

  • iluminacyjne

  • polichromia: architektury, rzeźby, rzemiosła

III. 6. 3. stosunek do natury: (dot. również innych sztuk przedstawiających)

  • malarstwo realistyczne

  • malarstwo naturalistyczne – komunikuje zgodnie z przyjętą wiedzą o rzeczywistości

  • malarstwo idealistyczne – komunikuje fikcjonalne stany, wydarzenia, rzeczy zgodnie z przyjętą wiedzą o ideale

  • malarstwo fantastyczne – komunikuje nieobserwowalne, fikcjonalne stany, wydarzenia, rzeczy w sposób przeczący przyjętej wiedzy o rzeczywistości

  • malarstwo surrealistyczne

  • malarstwo abstrakcyjne

  • karykatura

III. 5. 5. temat malarstwa: jak rzeźba

  • malarstwo mitologiczne

  • pejzaż, marina)

  • martwa natura,malarstwo wnętrz.

  • Malarstwo rodzajowe

- pewne typy łączą się np. o. religijny +portret rodzinny

  • w obrębie tych grup istnieje wiele różnych podtypów np. PORTRET:

  • ze względu na pozycję społeczną modela: portret panującego, szlachty, rycerstwa, duchownych, mieszczan, dzieci– to nie tylko temat ale konwencja, np. portret kobiet w malarstwie włoskim

  • ze względu na rodzaj związku osób portretowanych: małżeńskie, rodzinne

  • ze względu na sposób przedstawienia portretowanego

  • ze względu na tło i otoczenie modela:

  • tło neutralne

  • tło architektoniczne

  • przestrzeń zamknięta (wnętrze)

  • przestrzeń otwarta (pejzaż)

  • ze względu na sposób ustawienia:

  • na wprost (en face)

  • z profilu

  • w trzech czwartych (en trois quarts)

  • ze względu na zakres ukazania:

  • głowa

  • popiersie

  • do pasa

  • do kolan

  • w całości (en pied)




  • ze względu na liczbę osób:

  • pojedynczy

  • dwuosobowy

  • grupowy




  • ze względu na rodzaj charakterystyki modela:

  • realistyczne – idealistyczne reprezentacyjne - intymne

  • ze względu na stosunek twórcy:

-obiektywne i subiektywne *(autoportret Wyspiańskiego)

  • ze względu na zawód portretowanego, wytworzyły się charakterystyczne typy portretów: sędziów, lekarzy, architektów, malarzy, muzyków, poetów i in.

  • portrety rzeczywiste  portrety rzeczywiste (fikcyjny przedmiot np. portrety Homera lub fikcyjna portretowość – np. „portrety” pierwszych władców Polski Matejki,


III. 5. 6. sposób operowania środkami artystycznymi w malarstwie:

  • format: foremny, regularny, nieregularny

  • powierzchnia: płaszczyzna geometryczna lub wygięta sferycznie

  • ze względu na sposób traktowania przestrzeni w obrębie struktury przedstawionej:

  • malarstwo „płaszczyznowe” – komponowanie w dwóch wymiarach, małe zróżnicowanie planów

  • malarstwo „przestrzenne” – próba stworzenia pełnej iluzji trójwymiarowości na płaszczyźnie; obraz jako rama – okno, które widać wycinek rzeczywistości

  • dobór środków malarskich:

  • malarstwo linearne: operuje linia, rysunkiem konturowym

  • malarstwo operujące plamą

  • kompozycja: strefowa, izokefaliczna, piramidalna, diagonalna, rytmiczna i in. – charakteryzowana w pojęciach geometrycznych.

  • barwa: koloryt monochromatyczny i polichromatyczny

  • temperatura barw: koloryt ciepły i zimny

  • tonacja kolorystyczna: dominacja jednego koloru, charakterystyczna skala kolorystyczna, paleta

  • koloryt:

  • lokalny: oparty na „właściwym” kolorycie przedmiotów, bez związku z otoczeniem

  • impresyjny: uwzględnia zależność koloru przedmiotu od otoczenia i oświetlenia

  • ekspresyjny: zestawienia barwne mają wywołać określone wrażenia

  • dekoracyjny – gdy celem zestawień barwnych jest efekt dekoracyjny

  • faktura: gładka („emaliowa” * fr. ołtarza baranka van Eycków), szorstka, impastowa

  • przedstawienie trzeciego wymiaru, za pomocą:

  • modelunku: światłocieniowego lub kolorystycznego

  • perspektywy: linearnej, malarskiej, powietrznej

III. 5. 6. GRAFIKA i RYSUNEK - pokrewne malarstwu, ale grafika różni się rodzajem narzędzi (nóż, rylec, igła, ale i pędzel), które w przypadku rysunku są zbliżone do malarstwa. Nie operują wyłącznie linią – jak się często uważa – ale również plamą (np. akwaforta lub litografia)
III. 6. RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE: złotnictwo, jubilerstwo, konwisarstwo (cyna), kowalstwo, meblarstwo, tkactwo, hafciarstwo, krawiectwo koronkarstwo, pasamonictwo, introligatorstwo, ceramika, szklarstwo.

- często wykluczane ze świata sztuki, gdyż istotna jest funkcja użytkowa – dość często schodzi ona na plan dalszy wobec funkcji estetycznej; nie należały nigdy do sztuk wolnych.



- operują środkami zbliżonymi do trzech głównych sztuk: tkactwo (tapiserie)  malarstwo, złotnictwo  rzeźba

III. 7. SZTUKA OGRODOWA – szczególny charakter ze względu na naturalne tworzywo; sztuką jest element stałej ingerencji człowieka, kształtującej kompozycję z elementów naturalnych i sztucznych (budowle i rzeźby ogrodowe; ogrodnictwo jest zbliżone do:

  • malarstwa: operowanie kolorem dywanów, parterów, planów zieleni

  • architektury: operowanie przestrzenią

  • rzeźby: kształtuje bryły roślin i odwrotnie (rzeźba naśladująca naturę)

- różny stopień ingerencji człowieka w naturę w zależności od typu ogrodu: kwaterowy ogród renesansowy  ogród francuski  angielski park krajobrazowy

III. 8. „NOWE” GATUNKI SZTUKI:

  • fotografia

  • film

  • sztuka video - połączenie komunikacji wizualnej i werbalnej w czasie

  • sztuka konceptualna (1967, Paragrafy sztuki konceptualnej)

  • happening – połączenie komunikacji wizualnej i werbalnej



: studia
studia -> I fundament, mur, wątek muru, łuk, przypora, filar, filar: przyścienny, przyporowy, wiązkowy; służka, system przyporowy; strop, krążyna, sklepienie: kolebkowe, krzyżowo- żebrowe, gwiaździste, palmowe, trójpodporowe, wachlarzowe, klasztorne, nieckowe
studia -> Ii semestr (letni) trwa od 15 lutego do 30 września 2016 r
studia -> Zarys Logiki skrypt dla studentów Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu w Warszawie
studia -> Program przedmiotu
studia -> List motywacyjny jak pisać, aby być skutecznym
studia -> Dz. U. 98. 162. 1149 rozporządzenie prezesa rady ministróW
studia -> Wykład 1 13. 02. 2007r Wykład pod tytułem „Miękkie lądowanie”
studia -> I. zagadnienia teoretyczne w psychologii
studia -> Nr Etyka Specjalność: Organizacja i Ekonomika Górnictwa




©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy