Strona główna

Historia stosunków międzynarodowych


Pobieranie 39.69 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar39.69 Kb.
Miłosław Goździewicz, gr. A Rumia, 28.05.2003

 

 



 

 

 

HISTORIA STOSUNKÓW

MIĘDZYNARODOWYCH


Prowadzący: prof. dr hab. Dariusz Nawrot

 

 


 

Droga do Monachium


 

 

 



 

PRACA ZALICZENIOWA

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

WSTĘP:



Celem tej pracy jest ukazanie początku hitlerowskiej polityki podbojów. Temat ten zostanie zaczęty od omówienia sprawy przyłączenia Austrii do Rzeszy, następnie nakreślona zostanie polityka Hitlera wobec Czechosłowacji, opisana Konferencja w Monachium, by zakończyć na agresji na Polskę. Niuanse tego tematu zawierają w sobie pewne istotne rozbieżności w stanowiskach historyków, zwłaszcza, jeżeli chodzi o sprawy ilościowe jak i jakościowe. Posługując się literaturą wybrano najbardziej wiarygodne przesłanki i opinie, lecz mogą się nasunąć również pewne wątpliwości. W pracy uwaga zostanie skupiona przeważnie na polityce Niemiec jak i krajów, do których się poszczególne zagadnienia odnoszą.

      


 

1. Przyłączenie Austrii do Rzeszy.



 

W dniu 5 listopada 1937 roku Hitler oznajmił swoim woskowym i politycznym doradcom, że nadszedł czas aktywnej ekspansji, a Austria i Czechosłowacja będą jej  pierwszymi ofiarami. Minister wojny von Blomberg i naczelny dowódca von Fritsch zaprotestowali, mówiąc, że Francja jest nadal zbyt silna. To skończyło ich karierę: 26 stycznia 1938 roku von Blomberg został zdymisjonowany: policyjne archiwa ujawniły, że jego nowa żona była prostytutką i modelką porno. Dziewięć dni później odsunięto Fritscha pod zarzutem homoseksualizmu (co wykazała kartoteka Himmlera) 1[1]. Odwołano konserwatywnego ministra spraw zagranicznych Konstantina von Neuratha. Jego miejsce zajął dotychczasowy ambasador Rzeszy w Londynie, hitlerowiec Joahim von Ribbentrop. To samo dotknęło gen. Ludwiga Becka – szefa sztabu armii lądowej 2[2]. Hitler przejął obowiązki ministra wojny i zwierzchnika sił zbrojnych, szefem sztabu został Wilhelm Keitel, a nie jak podaje A. Czubiński w „Europie Dwudziestego wieku” Alfred Jodl. Naczelnym dowódcą został gen.Walther von Brauchitsch. Powyższe zmiany personalne miały na celu wzmocnienie faszystowskiego kierownictwa. Zakończyły się spory na szczytach władzy, co do zasadniczych kwestii politycznych i ustały wszelkie dyskusje nad tym, jak decyzje te należy wprowadzić w życie. Od tego momentu faszyści kontrolowali wszystko i wszystko przestawiali na tory wojenne. Hitler wysunął na pierwszy plan program  całkowitego  zjednoczenia  narodu  niemieckiego w  ramach jednego państwa. Niemcom zależało na przyłączeniu Austrii nie tylko ze względów gospodarczych, ale przede wszystkim strategicznych, bowiem ten kraj stanowił doskonałą bazę wypadową do napaści na wschód i południowy wschód Europy.

Pod koniec stycznia 1938 roku policja austriacka uzyskała dowody na istnienie spisku nazistowskiego w celu zamordowania ambasadora niemieckiego von  Papena. Ten zamach miał spowodować takie represje, iż interwencja Niemiec stałaby  się koniecznością. Papen nakłonił kanclerza austriackiego Kurta von Schuschnigga do złożenia Hitlerowi wizyty – tak twierdzi W. Dobrzycki oraz M. Kitchen, natomiast na stanowisku opozycyjnym, czyli, że 12 lutego 1938 roku sam Hitler wezwał Schuschnigga, stoi zarówno A. Czubiński jak i P. Johnson. Osobiście przyjąłbym za bardziej prawdopodobne pierwsze stwierdzenie. Istnieją również rozbieżności, co do miejsca spotkania: pierwsza grupa mówi o Berchtesgaden, natomiast pozostali popierają Obersalzberg. Hitler wręczył kanclerzowi listę żądań, w której domagał się amnestii dla wszystkich narodowych socjalistów znajdujących się w więzieniach, mianowania spośród  faszystów nowego ministra bezpieczeństwa (Arthura Seyss-Inquarta) i m. in. porządku publicznego (Edmunda Glaise-Horstenau), wprowadzenia swobody propagandy nazistowskiej oraz wolności działania dla grup i klubów narodowosocjalistycznych 3[3]. Po powrocie do Wiednia Kanclerz austriacki złożył prezydentowi Wilhelmowi Miklasowi swoją dymisję, ale nie została ona przyjęta. Rząd austriacki nie uzyskawszy poparcia dyplomatycznego państw zachodnich, postanowił przyjąć warunki narzucone przez Hitlera, jeżeli społeczeństwo również się za tym opowie. W tym celu miał się odbyć 13 marca 1938 roku plebiscyt, którego pytanie brzmiało następująco:

 

Czy jesteś za wolną i niemiecką; niezależną i zgodną społecznie; chrześcijańską i zjednoczoną Austrią – za pokojem i pracą oraz równouprawnieniem dla wszystkich, którzy podzielają wiarę w Naród i Ojczyznę?” 4[4]



 

Dodatkowo został podniesiony wiek głosujących do lat 24, co wykluczało wielu młodych sympatyków nazizmu. Hitler zagroził, że jeżeli jego postulaty nie zostaną spełnione dobrowolnie, to zajmie Austrię siłą. Groźba interwencji spowodowała, że prezydent Miklas odwołał plebiscyt i mianował nowym kanclerzem przywódcę partii nazistowskiej Seyss-Inquarta. Jednakże los Austrii był już przesądzony,  operacja wojskowa pod kryptonimem „Fall Otto” zaczęła się w sobotę 12 marca 1938 roku: liczące około 200 tys. wojska niemieckie bezkrwawo zajęły kraj. Następnego dnia w Wiedniu i Berlinie ukazały się dekrety o włączeniu Austrii do Rzeszy. Ten akt znany jest powszechnie jako tzw. Anschluss.

Liga Narodów w ogóle się nie zajęła sprawą Austrii, ponieważ żadne z państw członkowskich oficjalnie się o to nie zwróciło. Wykreślono po prostu Austrię z listy państw członkowskich, stwierdzając, iż jako podmiot prawa narodów przestała istnieć. Francja i Anglia ograniczyły się do złożenia w Berlinie protestów 5[5]. Hitler ogłosił 14 marca utworzenie Wielkich Niemiec (Grossdeutsches Reich), a Austrię przekształcono w Ostmark, czyli Marchię Wschodnią. Terytorium Rzeszy wzrosło z 470.544 km² do554.582 km², a liczba mieszkańców z 68 mln. do 74,8 mln. Wielkie Niemcy stały się największym po ZSSR państwem w Europie 6[6].

 

 



2. Polityka Hitlera wobec Czechosłowacji.

 

  Polityka Zachodu wobec sprawy Austrii i łatwe zaakceptowanie Anschlussu skłoniły Hitlera do szybkiego zgłoszenia kolejnych żądań. Po Austrii kolejnym celem Hitlera stała się Czechosłowacja. Prowokując konflikt z tym krajem, zamierzał on znów posłużyć się „dyplomacją szantażu”, tak wobec Europy jak i rządu czechosłowackiego. Czesi, licząc na dobre stosunki z Austrią, nie umocnili swej granicy na odcinku z tym państwem. Zostali w ten sposób osaczeni, jak zwierzyna w potrzasku. Przedmiotem konfliktu miały stać się Sudety, jeden z najbardziej uprzemysłowionych regionów Czechosłowacji, położony na pograniczu z Niemcami i zamieszkany w znacznej części przez niemiecką mniejszość narodową. Faszyści posłużyli się swoją komórką w tym rejonie, a mianowicie Partią Niemców Sudeckich pod kierownictwem Konrada Henleina, która była inspirowana i sterowana przez władze z Berlina. Hitler na spotkaniu z Henleinem, które odbyło się 28 marca 1938, nakazał mu celowe wysuwanie takich żądań wobec rządu czechosłowackiego, które byłyby nie do przyjęcia. Realizując ten plan Henlein żądał autonomii dla Niemców sudeckich, a wkrótce zaczął domagać się oderwania pogranicza sudeckiego od Czechosłowacji i przyłączenia go do Rzeszy. Widząc realne zagrożenie suwerenności i wręcz bytu kraju, rząd zaczął szukać sojuszników i sprzymierzeńców. Lecz jak to się wkrótce okazało i ten kraj został już dawno odstawiony na boczny tor polityki europejskiej, Polska też doczekała się analogicznej sytuacji, ale na to przyjdzie pora później. Każdy z tych krajów miał wnet się przekonać o tym, że nie warto jest liczyć na jakąkolwiek pomoc z Zachodu i że ostatecznie przyjdzie im walczyć i konać samotnie. Państwa europejskie postępowały wręcz przeciwnie, nakłaniając prezydenta Eduarda Beneša do poczynienia ustępstw na rzecz Hitlera. Francja i Anglia chciały za wszelką cenę, nawet za cenę utraty przez Czechosłowację niezależności, doprowadzić do pokojowego rozwiązania sprawy kryzysu sudeckiego. Każde z państw prowadziło gry dyplomatyczno-polityczne, umiejętnie manewrując by nie zostało zmuszone do interwencji zbrojnej. Wewnętrzne antagonizmy niemiecko-czechosłowackie, zresztą umiejętnie podsycane na arenie międzynarodowej przez władze Berlina, narastały, by wreszcie wybuchnąć 13 września 1938 roku. Zaowocowały one nieudaną próbą przyłączenia  rejonu Sudetów do Niemiec. Strona czechosłowacka wprowadziła w kraju stan wyjątkowy. W tej sytuacji przywódcy faszystowskiej partii sudeckiej uciekli za granicę, jednak nie na długo. Europa stanęła na krawędzi wojny i znowu trzeba było rzucić jakiegoś kozła ofiarnego, Czechosłowację, na pożarcie nienasyconej bestii, to jest Niemcom, by choć na chwilę zaspokoić jej nienasycony apetyt. Może należy przeprosić za to barwne i literackie porównanie, lecz te słowa wydają się adekwatne dla podkreślenia wagi sytuacji. W imieniu rządów francuskiego i angielskiego, premierzy Éduard Daladier i Neville Chamberlain poradzili Czechosłowacji, by zaspokoiła żądania Niemiec i bez przeprowadzania plebiscytu oddała im tereny w połowie i więcej zamieszkane przez Niemców, a ponadto zrezygnowała z układów i rozmów ze Związkiem Radzieckim w sprawie wzajemnej pomocy oraz zgodziła się na międzynarodową gwarancję swoich nowych granic. Co ciekawe, powyższych gwarancji udzieliłyby Anglia i Francja wspólnie z państwem-agresorem. Tego rodzaju stwierdzenie wywołało w Czechosłowacji wielkie oburzenie 7[7]. Ostatnim aktem przesądzającym sprawę Czechosłowacji było stwierdzenie podane do wiadomości publicznej, że jeśli Niemcy zaatakują ten kraj, to Anglia i Francja nie udzielą mu żadnej pomocy. Pod tym naciskiem koła rządzące i prezydent poszli na ustępstwa. 27 września Franklin Roosevelt wysunął propozycję zwołania konferencji międzynarodowej, by pokojowo rozstrzygnąć spór. Rząd Czechosłowacji zgodził się z tą ideą. Chamberlain zwrócił się do Benito Mussoliniego, by objął rolę pośrednika i inicjatora zwołania konferencji czterech mocarstw. Problem Śląska Cieszyńskiego zostanie naświetlony przy okazji omawiania samej konferencji. Należy powtórzyć za P. Johnsonem bardzo sensowne i odpowiednie pytanie, które się nasuwa przy okazji rozpatrywania tego problemu: „Czy lepiej dla aliantów byłoby walczyć jesienią 1938 roku za Czechosłowację niż rok później za Polskę?” 8[8]. Każdy sobie odpowie na to pytanie we własnym zakresie.

 

 



 

3. Konferencja w Monachium.



 

  Konferencja odbyła się w Monachium, ściślej w Brunatnym Domu, czyli w kwaterze głównej NSDAP (Niemieckiej Nacjonalistyczno-Socjalistycznej Partii Pracy)  od 12:45 w piątek 29 września 1938 roku do 01:00 w nocy z 29 na 30 września tegoż roku. Wzięli w niej udział: Arthur Neville Chamberlain, Eduard Daladier, Benito Mussolini i Adolf Hitler. Przedstawiciel Czechosłowacji, której przyszłość miano rozstrzygać nie został dopuszczony do obrad, jedynie czekał na ich wynik. Czy to świadczy o bezstronności uczestników konferencji? Dodatkowo Mussolini, jako mediator otrzymał od Hitlera propozycje przygotowane przez niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i miał je przedstawić jako własne. Niektórzy nazywają tę konferencję spiskiem, inni idą w swych oskarżeniach jeszcze dalej okrzyknąwszy ją zdradą monachijską. Roszczenia terytorialne względem Czechosłowacji zgłosiły również Polska i Węgry. Te ostatnie domagały się przyłączenia Słowacji i Rusi Zakarpackiej, a Polska chciała odzyskać Śląsk Cieszyński, przez niektóre źródła zwane Zaolziańskim lub po prostu Zaolziem. Rząd polski postawił stronie czechosłowackiej następujące ultimatum: ewakuacja terenów spornych musi nastąpić w ciągu 24 godzin, licząc od południa 1 października 1938 roku. Rząd podupadającego kraju nie miał już praktycznie żadnego wyboru i musiał uznać polskie żądania. Armia polska wkroczyła na wyznaczony obszar 2 października przejmując go na rzecz Polski. Roszczenia węgierskie rozpatrzono nie na samej konferencji, lecz na specjalnym spotkaniu, które odbyło się 2 listopada 1938 roku. Wynik był następujący: południowy pas Słowacji i Ukrainy Zakarpackiej zostają oderwane od Czechosłowacji i przyznane Węgrom, z tym, że Ruś Zakarpacka otrzymała autonomię i powstał rząd księdza Augustyna Wołoszyna ze stolicą w Chust. Następnie Polska zapragnęła pozostałych terenów Spisza i Orawy na pograniczu polsko-słowackim. Po przekształceniu Czechosłowacji w państwo związkowe, co miało miejsce 6 października 1938 roku, Słowacja uzyskała pełną autonomię i musiała ulec polskim naciskom, w wyniku których odłączono kolejne ziemie i przyłączono do Polski. Te kroki, jakże niedyplomatyczne w stosunku do swego sąsiada, spowodowały to, iż Polska w oczach światowej społeczności była postrzegana jako kraj będący po stronie agresywnych Niemiec.  Bardzo straciliśmy w opinii u innych państw przez te nierozważne, ale jak potrzebne dla nowo powstałego państwa akty. Wracając do wydarzeń rozgrywających się bezpośrednio po konferencji, należy wspomnieć o tym, iż następnego dnia, czyli 1. października tegoż roku wojska niemieckie przekroczyły granicę czeską i zajęły Sudety zgodnie z postanowieniami konferencji. Prezydent Beneš trzy dni później podał się do dymisji i wyemigrował z kraju, jego następcą został konserwatywny polityk Emil Hacha. Nowy rząd prowadził uległą wobec Berlina politykę, licząc na zachowanie niepodległości okrojonego kraju. W końcu lutego, za namową Niemiec, ukonstytuował się w  Słowacji samozwańczy prohitlerowski rząd pod kierownictwem księdza Tiso. 16. marca 1938 roku Hitler podpisał dekret o utworzeniu tzw. Protektoratu Czech i Moraw, a wkrótce potem, jak wspomniano, Słowację zredukowano do statusu państwa wasalskiego, czyniąc niby- autonomię na jego obszarze. Podsumowując: w wyniku Układu monachijskiego, regulacji granicy z Polską na Śląsku Cieszyńskim, Spiszu i Orawie oraz tzw. Arbitrażu wiedeńskiego (sprawa roszczeń węgierskich) Czechosłowacja straciła łącznie około 42 tys. km² oraz około 4,7 mln. ludności 9[9]. Polsce i Węgrom przypadły w udziale nie tak małe obszary. Czeskie linie obronne uległy znacznemu osłabieniu. Kraj ten utracił 70% produkcji żelaza i stali, 70% energii elektrycznej oraz 80% produkcji chemicznej 10[10]. Natomiast Niemcy w 1938 roku powiększyły się łącznie o 112.550 km², z czego ponad 28 tys. kosztem Czechosłowacji oraz o 12 mln. ludności, 4,1 mln. to „prezent” od strony czechosłowackiej. W końcu 1938 roku Rzesza Niemiecka obejmowała obszar 583.200 km² zamieszkiwany przez 78,9 mln. osób 11[11]. Należy w tym miejscu użyć jakże trafnej wyczuciem sytuacji przedstawionej przez P. Johnsona, który stara się spojrzeć na sprawę Czechosłowacji z perspektywy Hitlera mówiąc, że jeżeli Brytyjczycy i Francuzi nie byli gotowi walczyć w obronie Czechosłowacji, skoro miało to dla nich pewne militarne znaczenie, dlaczego mieliby bronić Polski, jeśli taka wojna nie miała w ogóle żadnego sensu? 12[12]. Te słowa znalazły, na nieszczęście dla Polski i chciałoby się powiedzieć dla świata, odzwierciedlenie w rzeczywistości historycznej, bowiem stało się tak, jak Hitler to przewidział. 

    


PODSUMOWANIE:

 

W zakończeniu należy wyjaśnić użyte sformułowania dotyczące źródeł, określając je jako własne. Te dane liczbowe są syntetycznymi i wypośrodkowanymi danymi statycznymi, które zostały zaczerpnięte z różnych dostępnych wiarygodnych pozycji naukowych, jak i filmów dokumentalnych.



Podsumowując: powyższa praca odnosi się do niezwykle istotnego zagadnienia historycznego, bowiem te wydarzenia poprzedziły wybuch Drugiej Wojny Światowej, najokrutniejszej w historii ludzkości, przyczyniły się pośrednio również do jej wybuchu, ugruntowały pozycję Trzeciej Rzeszy jako mocarstwa i Hitlera jako Wielkiego Wodza ideologii nazistowskiej i mocarstwowej pozycji państwa.

Nie wolno lekceważyć tych wydarzeń. Nie wolno popełnić ponownie tego samego błędu, jaki popełniły państwa Europy Zachodniej. Trzeba docenić wagę tych (jakże ważnych dla Polski, Europy i świata) wydarzeń.

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Bibliografia:

1. Paul Johnson, Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Londyn, 1992,

2. Antoni Czubiński, Europa Dwudziestego Wieku. Zarys Historii Politycznej, Poznań, 1997,

3. Jerzy Prokopczuk, Historia Powszechna 1871-1939, Warszawa, 1992,

4. Wiesław Dobrzycki, Historia Stosunków Międzynarodowych w Czasach Nowożytnych 1815-1945, Warszawa, 1996,

5. Martin Kitchen, Historia Europy 1919-1939, Wrocław, 1992,

6. Jan Karski, Wielkie Mocarstwa wobec Polski 1919-1945. Od Wesalu do Jałty, Warszawa, 1985,

7. Antoni Czubiński, Wiesław Olszewski, Historia Powszechna 1939-1994, Poznań, 1997.

8. Henry Kissinger, Dyplomacja, Warszawa, 2002.





1[1] Paul Johnson, Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Londyn, 1992, str. 473

2[2] Antoni Czubiński, Europa Dwudziestego Wieku. Zarys Historii Politycznej, Poznań, 1997, str.142-3

 


3[3] Jerzy Prokopczuk, Historia Powszechna 1871-1939, Warszawa, 1992, str.187

4[4] Wiesław Dobrzycki, Historia Stosunków Międzynarodowych w Czasach Nowożytnych 1815-1945, Warszawa, 1996, str. 426

 


5[5] Wiesław Dobrzycki, Historia Stosunków Międzynarodowych w Czasach Nowożytnych 1815-1945, Warszawa, 1996, str. 427

6[6] Antoni Czubiński, Europa Dwudziestego Wieku. Zarys Historii Politycznej, Poznań, 1997, str. 143-4

7[7] Jerzy Prokopczuk, Historia Powszechna 1871-1939, Warszawa, 1992, str. 217

 


8[8] Paul Johnson, Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Londyn, 1992, str. 476

 


9[9] Wiesław Dobrzycki, Historia Stosunków Międzynarodowych w Czasach Nowożytnych 1815-1945, Warszawa, 1996, str. 434

10[10] Martin Kitchen, Historia Europy 1919-1939, Wrocław, 1992, str. 330

11[11] Antoni Czubiński, Europa Dwudziestego Wieku. Zarys Historii Politycznej, Poznań, 1997, str. 146

12[12] Paul Johnson, Historia świata od roku 1917 do lat 90-tych, Londyn, 1992, str. 478

 


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość