Janina Głomska Dzieje wsi Zalesie Zalesie



Pobieranie 25.45 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar25.45 Kb.
Janina Głomska

Dzieje wsi Zalesie

Zalesie - wieś w powiecie chojnickim, woj. pomorskim, założona w 1360 roku jako wieś krzyżacka, potem wieś czynszowa, w 1772 roku występuje jako wieś królewska. Nazwy części wsi -Betlejem, Chojny, Dąbrówka, Srokowo, Waranków, Zajączkowo
Nazwy występujące w źródłach - około 1400 roku Dutze Damerow, Salis, Dombrowo Zalessia


Dzieje wsi
Wieś Zalesie założyli Krzyżacy.

W tej sprawie zachował się przywilej lokacyjny wystawiony przez Zygfryda von Gerlachsheim w 1360 roku. Nie był to jednak pierwszy dokument lokacyjny dla tej wsi.


Z jego treści wynika, że odnawiał on, ale też częściowo zmieniał wcześniej ustalony porządek wsi. Wiele przemawia za faktem założenia Zalesia na tzw. surowym korzeniu w miejscu wykarczowanej dąbrowy. Zmiana wprowadzona w 1360 roku polegała zapewne na obniżeniu czynszów chłopskich i dodaniu nowych terenów w użytkowanie wsi.
Według nowego dokumentu Zalesie liczyć miało 30 łanów. Trzy wolne łany otrzymał sołtys Mikołaj, syn Bertolda i jego dziedziczni następcy. Sołtys miał jeszcze otrzymać trzecią część opłat sądowych i połowę dochodów z karczmy, jeśli będzie w przyszłości zorganizowana.
Z pozostałych 27 łanów gburzy płacić mieli roczny czynsz w wymiarze jak chłopi z Czyczków, tj. po 12 kojców zboża, po parze kur i po 3 kojce dziesięciny biskupiej na świętego Marcina /11 listopada/. Mieszkańcy Zalesia otrzymali lasek bukowy położony nad rzeką Niechwaszcz od granicy Leśna nad Włosienicą przy starej drodze bytowskiej.
Chłopi w Zalesiu i Czyczkowach dawali w XV wieku jeszcze drugą miarę owsa od łanu. Był to ekwiwalent za wymienianą w dokumentach lokacyjnych daninę w kurach.

W I połowie XV wieku zakończył się ostatecznie proces kształtowania się stosunków własnościowych i przemian osadniczych w rejonie Brus, w tym w Zalesiu. U schyłku czasów krzyżackich Zalesie stanowiło wieś czynszową.


Wieś należała do królewszczyzn ujęty w klucz leśny, czyli zaborski oparty o bieg Brdy, który swe centrum administracyjne miał w Kosobudach. Tu rezydował podstarości, zarządca całego tego klucza, w XVI wieku składającego się z 15 wsi ,m. in. Zalesia. W 1570 roku Zalesie było wsią gburską, mającą 14 łanów. Wielkość gospodarstw w 1570 roku wynosiła 4,7 łana.

Gburzy Zalesia dawali w XVI wieku czynsz łanowy w wymiarze 20 groszy. Tu w okolicach było wiele pustek i stąd niższe obciążenia. Od połowy XVII wieku malały gospodarstwa gburskie. W XVIII wieku w Zalesiu areał gospodarstw wynosił 1,7 łana. W porównaniu z danymi z 1570 roku spadek był bardzo poważny.

W roku 1570 był jeden zagrodnik we wsi ,a w 1664 nie było żadnego.

Stosunki narodowościowe i społeczne
Za czasów Zakonu Krzyżackiego posiadacze łanów czynszowych byli zobowiązani do szarwarków na rzecz Zakonu. Sołtys otrzymywał trzecią część dochodów z istniejącej we wsi karczmy i z odbywanych sądów w sprawach potocznych, tzw. sądy małe. Musiał, jak inni gburzy dawać daninę w owsie.
Mógł też , tak jak oni łowić ryby małymi sieciami na własny użytek. W 1450 roku Zalesie posiadło 27 łanów czynszowych .Czynsz z dziesięciną /w skojcach/ wynosił 14 a owies - 2 szefle.
Zalesie to wieś, której wyraźny regres zasiedlenia ujawnił się już w I połowie XV wieku,
a w następnych wieku wyraźnie się pogłębił. W 1565 roku widoczne są pewne oznaki poprawy, chociaż łany zasiedlone /13/ nie stanowiły nawet połowy ogólnego areału wsi /30/. Było to bez wątpienia konsekwencją położenia Zalesia na gruncie piaszczystym, borowym. We wsi tego czasu było tylko 3 gburów osiadłych na 10 włókach. 3 łany miał sołtys, a 17 porosło borem. Czynsz łanowy jak przedtem obejmował opłatą pieniężną oraz świadczenie
w owsie i kurach. We wsi była znowu karczma i jedno gospodarstwo zagrodnicze. Dokładnie takie same dane podaje rejestr poborowy z 1570 roku ,ale wykazuje nowego gbura –czwartego, który otrzymał 4 łany ,jednak jeszcze nie płacił czynszu, bo uzyskał wolniznę do 1571 roku.
Wsią rządził sołtys. Podstawą egzystencji sołtysów była ziemia, ale od chłopów różniło ich stanowisko społeczno - prawne i rodzaj ciążących na sołtysach powinności. Sołtysi nie płacili na ogół czynszu. Sołtys z Zalesia był zobowiązany wozić korespondencję /1565,1570/.

Dalszy postęp w stanie zasiedlenia Zalesia ukazują inne inwentarze starostwa z lat 1603


i 1632.Wszystkie łany były już wtedy obsadzone. Nie zmieniła się jednak liczba gburów.
W 1632 roku czterołanowe gospodarstwa posiadali: Grzegorz Groth, Jędrzej Karczmarz, Jakub Grocik i Paweł Gawrych. Wszystkie one były wyposażone w woły robocze,
a gospodarstwa Grota i Gawrycha również w konie. Szczególną uwagę zwraca obecność
u Grzegorza Grota aż 12 wołów i 5 koni.
Z istniejących 2 karczem pozostała jedna, „bo druga przeszłego roku zgorzała” /1632/. Czynną karczmę prowadził niejaki Nosali. Z kolei sołtys Jan miał 3 swoje włoki i łąkę „przy Kosobudach „za Ostrowiem” i drugą „u Głuchego”. Łąki użytkowali też wszyscy gburzy: Jakub Grocik i Jędrzej Karczmarz „u Czarniża”, Paweł Gawrych „u Bielaw”, a Grzegorz Groth „U Głuchego” .We wsi nie było żadnego ogrodnika, a z rzemieślników tylko kowal.

Z rejestru poborowego z 1648 roku wynika, że w dalszym ciągu 10 łanów znajdowało się


w Zalesie w rodzinie Płoskich. W kilka lat później przeszły one wraz z czterema innymi –
w posiadanie Stanisława Tuchołki i jego żony. Dokument w tej sprawie, wydany przez starostę Albrychta Stanisława Radziwiłła, potwierdził w 1661 roku król Jan Kazimierz.

W 1662 roku wieś zamieszkiwało 136 osób.


Wieś posiadała w 1772 roku 28 włók. Księgi parafialne dziesięciny z lat 1720-1793 i 1794-1882 zawierają umowy dotyczące powinności i zwolnienia poszczególnych wsi, przysiółków, majątków i pustkowi od tej powinności. Najwięcej umów zawarto w 1873 roku w Brusach, Frydrychowie, Zalesiu i Czernicy.
Mieszkańcy oprócz żyta i jaj dla proboszcza oraz żyta dla organisty, dawali co roku 60 srebrnych groszy w gotówce z tytułu kolędy ,a także obiad oraz 8 mac owsa dla koni proboszcza i 4 dla koni organisty. Wartość roczna dziesięciny wynosiła 16,80 marek, a suma w listach zastawnych 362,22 marek i 2/9 feniga.
Zalesianie musieli także zapewnić obiad dla kuczra, przy czym z góry ustalono, kto i co, ile lat karmi kolędowych gości .W myśl prawa dziesięcinę składano na św. Marcina ,w praktyce zbierano ją w czasie kolędy.
W latach 1864-1967 dokonywała się regulacja własności łąk i ziemi w Zalesiu.W roku 1867 w Zalesiu mieszkało 105 osób, a w 1904 roku 562 mieszkańców. Pojawiały się tu nazwiska- Łukowicze, Bruscy, Lemańczykowie, Pokrzywińscy, którzy posiadali różną liczbę łanów, łącznie 30 łanów .Mieszkało wtedy w Zalesiu 140 osób.
Około 1918 roku w Zalesiu mieszkało 558 Polaków i 23 Niemców. Według statystyki z końca XIX wieku autorstwa Stefana Ramułta w Zalesiu zamieszkiwało 527 Kaszubów-katolików, i 3 Niemców ewangelików ,razem 530 osób.
U schyłku zaboru pruskiego w Zalesiu zamieszkiwało 558 Polaków i 23 Niemców. W roku 1921 w Zalesiu mieszkały 482 osoby, w 1931 roku- 541, a w 1937 roku 536 osób. W 1931 roku Zalesie było sołectwem i zamieszkiwało tu 541 osób - 156 osób zatrudnionych było w rolnictwie w handlu 123, w przemyśle 137, w skarbie państwa 102 osoby, w dobroczynności i opiece społecznej - 23 osoby.
Największymi gospodarzami w Zalesiu, mającymi ponad 50 ha gruntu byli w latach międzywojennych -Franciszek Czarnowski-74 ha, w tym 50 ha ziemi ornej oraz Józef Warnke, posiadający 51 ha, w tym 37 ha ziemi ornej.
W latach 1930-1931 obszar Zalesia wynosił 808 ha. Wójtem przed II wojną światową był Wacław Czarnowski. W latach II wojny światowej w Zalesiu oprócz Polaków mieszkało 3 obywateli Rzeszy i Wolnego Miasta Gdańska, tutejszych Niemców było 6, razem 678 osób.

Po II wojnie światowej w Zalesiu było 448 osób, w tym 3 osoby innej narodowości. Józef Pestka z Zalesia w czasie wojny nie wytrzymał warunków pracy w ramach organizacji Todt. Wyrokiem sądu został skazany na karę śmierci. Zalesie uległo poważnym zniszczeniom wojennym Zniszczeniu uległo 72 budynki mieszkalne - 23, co przełożyło się na 32 %, natomiast 66% zniszczeń to budynki gospodarcze.

W 1977 roku zamieszkiwało tu 631 osób.


Emigracja sezonowa

W latach 90-tych XIX wieku na Pomorzu trwała masowa emigracja sezonowa. Co roku wyjeżdżały z Brus, Czyczków, Lubni i Zalesia grupy młodych mężczyzn, mężowie rodzin oraz nierzadko dziewczęta na roboty rolne do Meklemburgii, Saksonii, na Żuławy i Pomorze Zachodnie. Sporo mężczyzn pracowało na zachodzie Niemiec w zakładach przemysłowych, najczęściej sezonowo w cegielniach. Wyjeżdżano wczesną wiosną, by wrócić późną jesienią z kupką marek, które deponowano w banku lub przeznaczano na inwestycje - kupowano kawałki ziemi, czy przeznaczano pieniądze na otwarcie sklepiku, warsztatu, czy przygotowanie wyprawy ślubnej. Sezonowymi robotnikami opiekowali się polscy duchowni, m.in. ks. Stanisław Sychowski ze Śliwic i ks. Jan Fethke z Wiela, a z bruskich księży ks. wikary Feliks Bolt.


Powoływano też ośrodki duszpasterskie na obczyźnie.


Karczma
W latach 1565-1570 w Zalesiu istniała jedna karczma, a w 1648 roku już dwie, za to w 1664 roku znów jedna. Po II wojnie światowej powstała dom kultury. Istnieje też towarzystwo rozwoju wsi. Wiele się zmienia na korzyść wsi. Powstają nowe osiedla domków jednorodzinnych.
Życie religijne
Mieszkańcy Zalesia należeli do Parafii Wszystkich Świętych w Brusach. Zalesianie mieli przydziały-kto ,i ile lat karmi kolędowych gości i mieli zapewniać obiad dla „kuczra” . Dziesięcina składano na św. Marcina, w praktyce zbierano ją w czasie kolędy.
Szkoła
Około 1818 roku powstała szkoła w Zalesiu, Czyczkowach i Brusach. W kronice szkolnej
w Zalesiu, Antoni Molski po II wojnie zapisał, iż budynek szkolny stał w centrum wsi koło zabudowań Czarnowskich i Jażdżewskich; drugi na miejscu obecnego, powstałego w 1914 roku, a całkowicie ukończonego w czasie wojny. Koszt budowy i utrzymania nauczyciela /głównie na naturze/ ponosiła ludność danego obwodu szkolnego.

Około 1870 roku Zalesie należało do okręgu – obwodu szkolnego Lubnia. Szkoła w Lubni posiadała 1 klasę, a nauczycielem kierującym był Aleksander Goebel.

Aleksander Goebel otrzymał posadę nauczyciela w Zalesiu jako I swoją pracę na zasadzie umowy zawartej w budynku szkolnym w dniu 29 października 1848 roku. Do Zalesia uczęszczały wtedy dzieci z Lubni. Tekst przysięgi na okoliczność pracy zaczynał się tak „Ja, Aleksander Goebel przysięgam Bogu Wszystkowiedzącemu Świętemu, że będąc za nauczyciela przy szkole w Zalesiu wezwany i ustanowiony …” I tak pracował tam jako nauczyciel 60 lat. Dzieci katolików tam wtedy było 102 i jedno dziecko wyznania żydowskiego – razem 103 uczniów.

Na stanowisku nauczyciela w Zalesiu zastąpił Aleksandra jego syn Konstanty, który


w tamtejszej szkole przepracował pół wieku.
W 1906 roku wybuchł strajk szkolny, który ogarnął całe Kaszuby. W powiecie chojnickim objął m.in. wsie: Brusy, Lubnię, Zalesie, Małe Chełmy. W 1917 roku Zalesie miało szkołę składającą się z 2 izb. W 1930 roku w Zalesiu było 70 dzieci, 2 nauczycieli 2 klasy oddziałów 5, książek 59. Kierownikiem była Olimpia Sassówna. Były 2 mieszkania, kierownik miał ziemi 2,25 ha.
Od tamtych czasów wiele się zmieniło.

Obecnie istnieje tu szkoła podstawowa 6 – klasowa. Przed szkołą znajduje się piękne boisko, służące całej wsi.



Straż Pożarna
Mieści się tu jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Prezesem w 2005 roku był Hubert Stoltman, a naczelnikiem Kazimierz Miszewski. W 2005 roku nie miała remiza żadnego pojazdu mechanicznego.

Kółko Rolnicze
Prezesem kółka rolniczego w Zalesiu w 2005 roku był Jarosław Kosiedowski.
Wiejski Ludowy Zespół Sportowy /LZS/
W Zalesiu istnieje Ludowy Zespól Sportowy .Dyscypliną wiodącą jest piłka nożna,
a w okresie zimowym tenis ziemny. W latach 90-tych XX wieku przewodniczącym był Zbigniew Stoltman. Na skutek braku wsparcia finansowego i organizacyjnego rozwiązano
w Brusach Radę LZS.
Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne Wsi Zalesie
We wsi istnieje i prężnie działa Stowarzyszenie na rzez rozwoju wsi. Dobrze, że mieszkańcy chcą się jednoczyć i coś wspólnego na rzecz wsi przedsiębrać Sam szef swoją inicjatywą jest tego najdobitniejszym dowodem. Wiele zrobili, a przed nimi coraz większe cele.


Sławni ludzie

W Zalesiu urodziła się Anna Kantrzonka /1907-1985/- z domu Piekarska, znana hafciarka, która za swą działalność otrzymywała stypendia twórcze i nagrody. Była laureatem wielu wystaw i cenionym społecznikiem.




©snauka.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna
Komunikat prasowy
przedmiotu zamówienia
najkorzystniejszej oferty
Informacja prasowa
wyborze najkorzystniejszej
warunków zamówienia
istotnych warunków
sprawie powołania
Regulamin konkursu
udzielenie zamówienia
przetargu nieograniczonego
zamówienia publicznego
Nazwa przedmiotu
Specyfikacja istotnych
modułu kształcenia
Rozporządzenie komisji
studia stacjonarne
wyborze oferty
Zapytanie ofertowe
Szkolny zestaw
Ochrony rodowiska
ramach projektu
prasowy posiedzenie
trybie przetargu
obwodowych komisji
zagospodarowania przestrzennego
komisji wyborczych
komisji wyborczej
Program konferencji
Wymagania edukacyjne
Lista kandydatów
szkoły podstawowej
która odbyła
Województwa ląskiego
Decyzja komisji
przedmiotu modułu
poszczególne oceny
Sylabus przedmiotu
szkół podstawowych
semestr letni
Postanowienia ogólne
przedsi biorców
produktu leczniczego
Karta przedmiotu
Scenariusz lekcji
Lista uczestników
Program nauczania
Projekt współfinansowany
Informacje ogólne
biblioteka wojewódzka
semestr zimowy