Strona główna

Ks. Andrzej czaja


Pobieranie 33.72 Kb.
Data18.06.2016
Rozmiar33.72 Kb.


Ks. Andrzej CZAJA


Kapłan diecezji opolskiej

Dogmatyk (pneumatologia i eklezjologia)

Dr hab.


Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Uniwersytet Opolski





1. Z biografii
Ur. 1963 r. w Oleśnie Śląskim. W 1982 r. podjął studia filozoficzno-teologiczne w WSD Śląska Opolskiego w Nysie zwieńczone tytułem magistra teologii (1988) na podstawie pracy pod kierunkiem bp. prof. Alfonsa Nossola. Święcenia kapłańskie przyjął 11 czerwca 1988 r. W latach 1989-93 odbył studia specjalistyczne z teologii dogmatycznej w KUL. 11 marca 1994 r. obronił pracę doktorską napisaną pod kierunkiem o. prof. dra hab. Stanisława Celestyna Napiórkowskiego: Jedna Osoba w wielu osobach. Pneumatologiczna eklezjologia Heriberta Mühlena. Od 1 października 1993 r. asystent w I Katedrze Teologii Dogmatycznej Wydziału Teologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i równocześnie od 1 października 1994 r. (w wymiarze 1/2 etatu) adiunkt Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego. W latach 1996-1998 stypendysta Ekumenicznego Instytutu Johanna Adama Möhlera w Paderborn, w Niemczech. 13 maja 2003 r. obronił rozprawę habilitacyjną pt. Credo in Spiritum Vivificantem. Pneumatologiczna interpretacja Kościoła jako komunii w posoborowej teologii niemieckiej (Wydawnictwo KUL, Lublin 2003, ss. 356). Od 15 lutego 2004 r. Kierownik Katedry Pneumatologii i Eklezjologii KUL, od 1 października 2004 r. równocześnie Kierownik Katedry Zasad Ekumenizmu Uniwersytetu Opolskiego. Z dniem 1 października 2005 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym KUL, a także Kuratorem Katedry Teologii Rodziny w Instytucie Nauk o Rodzinie KUL.

W latach 1995-2000 sekretarz Sekcji Dogmatycznej Teologów Polskich, w latach 1999-2003 Kurator Koła Naukowego Teologów KUL i organizator siedmiu Tygodni Eklezjologicznych (w latach 1997-2003). Inicjator i stały organizator dorocznych Wykładów otwartych z pneumatologii (od 2004 r.). Członek Korespondent Towarzystwa Naukowego KUL i Lubelskiego Towarzystwa Naukowego oraz Kapelan Wspólnoty Modlitewnej przy parafii NSPJ w Raciborzu.



2. O swojej teologii
Powołania teologa nie odkryłem sam. Pomógł mi w tym abp Alfons Nossol, posyłając na studia specjalistyczne w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, po zaledwie roku posługi duszpasterskiej w parafii św. Józefa w Zabrzu. Wcześniej nie widziałem potrzeby wiązania realizacji powołania kapłańskiego z podjęciem powołania teologa. Cieszyłem się, że mogę przekazywać prawdę objawioną, którą inni zgłębili, opracowali i zastawili, i praktycznie to mi wystarczało. W czasie studiów doktoranckich, przez swoiste zmaganie się z przyjęciem powołania teologa, odkryłem prawdę dla mnie fundamentalną: przyjęte kapłaństwo nie jest moją własnością, lecz wspaniałym darem Chrystusa. Zrozumiałem, że nie wolno mi sprawować Kapłaństwa Chrystusowego po swojemu i był to początek mojego zaangażowania się w akademicką teologię. U boku o. prof. Stanisława Celestyna Napiórkowskiego OFMConv zacząłem urabiać swoją teologiczną tożsamość oraz styl odkrywania i zgłębiania Bożej prawdy. Wiele zawdzięczam o. prof. Wacławowi Hryniewiczowi OMI, ks. prof. Czesławowi Bartnikowi, ks. prof. Józefowi Kudasiewiczowi, ks. dr. Franciszkowi Szulcowi i ks. dr. Kazimierzowi Machecie.

Wspominam o tych początkach, dlatego że bardzo rzutują na moje uprawianie teologii. Zajmuję się dziś teologią z przekonaniem o jej wielkim znaczeniu dla rozwoju wiary i ludzkiej egzystencji. Odnajduję w niej wsparcie w przeżywaniu Boga, chrześcijaństwa i kapłańskiej służby. Traktuję ją narzędziowo. Staram się, by była na usługach krzewienia wiary, tzn. na usługach tajemnicy wiązania człowieka z Bogiem, zwłaszcza młodego człowieka w środowisku akademickim, który jest głównym adresatem uprawianej przeze mnie teologii.

W prezentowane zdobycze wielowiekowej teologii, najczęściej katolickiej, próbuję wplatać drobne ziarenka własnych przemyśleń, wyrosłych z potrzeb, doświadczeń i pytań, z jakimi sam się borykam w byciu z Bogiem, posłudze kapłańskiej i w zderzeniu ze światem. Rzecz dotyczy zwłaszcza dwóch obszarów teologii dogmatycznej: pneumatologii i eklezjologii. Zainteresowanie pierwszym obszarem obudził abp Nossol i pisana pod jego kierunkiem praca magisterska pt. Pneumatologiczny wymiar chrystologii we współczesnej polskiej literaturze teologicznej (obroniona w 1988 roku). Zorientowanie na eklezjologię ma u podstaw niedostatki wykształcenia seminaryjnego i przekonanie, że nie sposób myśleć o byciu teologiem bez elementarnego rozumienia istoty i posłannictwa Kościoła.

W taki kontekst wpisuje się mój doktorat z pneumatologicznej eklezjologii Heriberta Mühlena. Opublikowany dziesięć lat temu (1997 r.), przez Wydawnictwo św. Krzyża w Opolu, zdaje się nadal zasługiwać na uwagę z racji na zaprezentowaną w nim interpretację fundamentalnej formuły dogmatycznej: „Jedna Osoba (Ducha Świętego) w wielu osobach (w Chrystusie i chrześcijanach)”, którą niemiecki dogmatyk zaproponował z myślą o potrzebie krótkiego wyrażenia Mysterium Ecclesiae. Wprawdzie formuła nie przyjęła się w eklezjologii (powody i całą krytykę omówiłem w pracy), ale można nią wyrazić (taka jest opinia m.in. Hansa Ursa von Balthasara) istotę posłannictwa Ducha Świętego w zbawczej ekonomii. Na temat zasadności i wartości formuły wypowiedziałem się w artykule: Ku nowej formule dogmatycznej: Jedna Osoba w wielu osobach, w: Duch, który jednoczy. Zarys pneumatologii, red. M. Marczewski, Wydawnictwo Polihymnia, Lublin 1997, s. 259-293. Doktorat stanowi też promocję biblijno-patrystycznej idei namaszczeniu Jezusa i chrześcijan Duchem Świętym, którą Mühlen na nowo podjął i zinterpretował.

W refleksji o Duchu Świętym szczególnie zależy mi na pokazaniu specyfiki Jego zbawczego pośrednictwa. Swoje ustalenia zamieściłem w artykule: Problem pośrednictwa Ducha Świętego w posoborowej teologii, RT 51(2004) z. 2, s. 65-77. Konkluzja jest następująca: Biblijno-patrystyczna pneumatologia (por. Rz 5,5; Ef 2,18; 1Kor 6,11; św. Ireneusz z Lyonu) upoważnia do mówienia o Duchu Świętym jako Pośredniku. Można w Nim widzieć „nieustannego Pośrednika” (W. Hryniewicz), a nawet „absolutnego Pośrednika” (J. Ratzinger). Zasługuje też na miano „Wielkiego Poprzednika i Współpracownika Chrystusa” (S.C. Napiórkowski), „Zbawiciela” (H. Langkammer), „Nowej Ewy” i „Matki Kościoła” (pneumatologia syryjska). Specyfikę zbawczego pośrednictwa Ducha Świętego wyrazili jednak najlepiej ojcowie na Soborze w Konstantynopolu w 381 roku, gdy nazwali Go Ożywicielem (gr. Dzoopoios, łac. Vivificantus). Tytuł ma swoje starotestamentalne podstawy i wprost wyrasta z zasadniczego pouczenia Chrystusa o strumieniach wody żywej, które popłyną z Jego wnętrza (J 7,37-39; por. J 4,14; 6,63). Bogactwo zawartej w tytule treści omówiłem w artykule: Wierzę w Ducha Ożywiciela – misterium zbawczego posłannictwa Ducha Świętego, RT 51(2004) z. 2, s. 41-54. Śmiem twierdzić, że za pomocą tytułu „Ożywiciel” możemy najwięcej wyrazić z bogactwa wielorakiego zapośredniczania zbawienia przez Ducha Świętego, a zasadność jego stosowania wiąże się z potrzebą jednoznacznego mówienia o Chrystusie jako jedynym Pośredniku. Przy wyrażaniu specyfiki pneumatohagijnego pośrednictwa trzeba jednak respektować zasadę komplementarności i dobrze będzie pamiętać o macierzyńskim charakterze wielu działań Ducha (por. mój artykuł: „Matka Kościoła” w perspektywie eklezjologii communio, „Salvatoris Mater” 14(2002) s. 74-88) oraz kenotycznym i darmowym charakterze Jego udzielania się (por. artykuł: Duch Święty Darem Eucharystii, RT 52(2005) z. 2, s. 37-47). Jeszcze inne perspektywy odsłaniam w trzech innych artykułach:

- Pneumatocentryzm – pneumatyzacja – pneuma-pośrednictwo, w: Ad plenam unitatem, red. P. Jaskóła, R. Porada, Opole 2002, s. 261-270;

- Gdzie Chrystusowy Duch, tam Kościół? w: P. Kantyka (red.), Instaurare omnia in Christo. O zbawieniu, teologii, dialogu i nadziei Profesorowi Wacławowi Hryniewiczowi OMI w 70. rocznicę urodzin, Lublin 2006, s. 179-186;

- Znaczenie pneumatologii dla ekumenicznego otwarcia Kościołów, w: Ekumenizm na progu trzeciego tysiąclecia. Materiały sympozjum ekumenicznego inaugurującego działalność Instytutu Ekumenizmu i Badań nad Integracją na Wydziale Teologicznym UO, red. P. Jaskóła, Opole 2000, s. 289-296.

U podstaw przedłożonej konkluzji o pośrednictwie Ducha znajduje się moja wcześniejsza analiza Jego eklezjotwórczej aktywności. Podjąłem ją w rozprawie habilitacyjnej, wnikając w zdobycze posoborowej teologii niemieckiej. Rozprawa jest nie tylko swego rodzaju komentarzem do wyznania: Credo in Spiritum Vivificantem. Stanowiąc owoc kilkuletniej obróbki posoborowej teologii niemieckiej, pozwala się zaznajomić z wieloma elementami refleksji niemieckich teologów na temat Kościoła jako komunii. Co więcej, oznacza konkretną propozycję systematyzacji cząstkowych ujęć niemieckiej teologii, a przez to oferuje strukturę wykładu i interpretacji eklezjologii communio. Na uwagę zasługuje tabela zamieszczona na s. 31, skonstruowana jako swoiste narzędzie badawcze bardzo rozległego i zróżnicowanego materiału, celem uchwycenia struktury i wyselekcjonowania nośnych elementów analizowanej eklezjologii. Tabela ta z niesie z sobą realne niebezpieczeństwo dokonania pewnych uproszczeń i trzeba być tego świadomym w stosowaniu. Posiada jednak niewątpliwą wartość, ponieważ jasno odsłania zasadnicze elementy konstrukcji katolickiej eklezjologii communio, wyczytane z trzech podstawowych dokumentów Magisterium Kościoła: Relatio finalis Nadzwyczajnego Synodu Biskupów z 1985 roku, adhortacji apostolskiej Jana Pawła II Christifideles laici, dokumentu Kongregacji Nauki Wiary Communionis notio. Jej zastosowanie ułatwiło mi pogrupowanie zagadnień i pomogło ukształtować jasną strukturę pracy. Być może posłuży również innym w konstruowaniu uporządkowanego wykładu eklezjologii communio i zainspiruje do jej dalszych interpretacji.

Z myślą o Kościele w Polsce i dla rzetelnej recepcji w nim eklezjologii communio przygotowałem wraz z panem dr hab. Markiem Marczewskim swego rodzaju podręcznik pt. Communio w chrześcijańskiej refleksji o Kościele, Lublin 2004. Pierwsza część zapoznaje z zasadniczymi elementami tej eklezjologii, druga prezentuje oryginalne jej ujęcia w wydaniu teologów nie tylko katolickich, a trzecia odsłania wynikające zeń pastoralne implikacje. Opracowałem trzy kwestie: Communio w eklezjologii Vaticanum II i w posoborowych dokumentach Magisterium Kościoła, eklezjologię communio Waltera Kaspera pneumatologicznie zorientowaną i Logos-sarx eklezjologię communio Josepha Ratzingera.

W ramach interpretacji Kościoła jako komunii, tzn. wspólnoty człowieka z Bogiem i ludzi między sobą szczególnie mocno podkreślam fakt, że Kościół jest w swej istocie darem i tajemnicą udziału człowieka w Boskim życiu, poprzez trwanie wiernych w Chrystusie, które urzeczywistnia Duch Święty. W oparciu o kategorie donum, participatio, communio staram się pokazać, że istotą chrześcijaństwa nie jest filantropia i caritas, lecz coś zdecydowanie wspanialszego – życie już na ziemi życiem Boga, bytowe związanie z Chrystusem, egzystencja w Nim. Bóg chrześcijan sam, darmo i ponad wszelką miarę udziela się człowiekowi i oczekuje jedynie przyjęcia oraz zapośredniczania Jego łaskawości. Chrześcijaństwo to więc wspaniała perspektywa życia życiem Boga (w Chrystusie) we wspólnocie z innymi. Jest to życie z Nowego Adama – Chrystusa i z Nowej Ewy – Ducha Świętego, które urzeczywistnia się w formie communio sanctorum, tzn. poprzez aktywny udział (participatio actuosa) w tzw. rzeczach świętych, w pełni Bożej łaski i prawdy drogą zwiastowania słowa i udzielania świętych sakramentów. Tę rzeczywistość odsłaniam w habilitacji, we wskazanej wyżej książce, a także w kilku swoich wcześniejszych artykułach, najbardziej integralnie w artykule: Podstawowe elementy eklezjologii communio, „Teologia Praktyczna” 3(2002) s. 44-58. Prezentacja mysterium communio Ecclesiae stanowi też zasadniczy element zredagowanego ostatnio podręcznika do eklezjologii: Traktat o Kościele, w: E. Adamiak, A. Czaja, J. Majewski (red.), Dogmatyka, t. 2, Warszawa 2006, s. 289-543.

Od samego początku redagowania Traktatu o Kościele towarzyszył mi zamysł przedłożenia swego rodzaju komentarza do eklezjologii Soboru Watykańskiego II, zgodnie z kilkuletnią praktyką w salach wykładowych. Zawsze kierowałem się zasadą: zgodnie z nauczaniem Vaticanum II. Dlatego w układzie treści został zachowany tok myśli zawarty w Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium: wyjaśnienie sensu Kościoła, trynitarna i chrystocentryczna wykładnia jego genezy, bogactwo treści związanych z wyrażeniem misteryjnej rzeczywistości Kościoła, jego struktury, prezentacja rozmaitości stanów i posług w Kościele, znamion Kościoła oraz specyfiki jego eschatycznego wymiaru i uwarunkowań jego urzeczywistniania się w świecie. Wszystko poprzedza rozdział ukazujący historyczny rozwój eklezjologii. Punkt wyjścia rozdziału stanowi prezentacja eklezjologii biblijnej, a punkt dojścia omówienie idei przewodnich eklezjologii Soboru Watykańskiego II i zasadniczych nurtów jej posoborowego rozwoju.

W uprawianiu eklezjologii staram się zgłębiać aktualną samoświadomość Kościoła jego rozumienie własnej misji i urzeczywistnianie się w świecie, dbając zwłaszcza o dwie rzeczy: recepcję nauki Soboru Watykańskiego II oraz rzetelną prezentację istoty i wartości chrześcijaństwa. Proponuję sięgnąć zwłaszcza do trzech artykułów:

- O stanie recepcji „Lumen gentium”, w: Kościół i dialog. Materiały z sympozjum zorganizowanego z okazji 40. rocznicy promulgacji Lumen gentium i Unitatis redintegratio, red. A. Czaja. L. Górka, V. Kmiecik, Lublin 2005, s. 87-100.

- Aktualność soborowej nauki o Kościele, w: Wierność i aggiornamento. Wokół recepcji Soboru Watykańskiego II, red. G. Kucza, Katowice 2006, s. 55-65.

- Memorandum dla Europy o wartości Kościoła, w: W poszukiwaniu nowej tożsamości Europy, red. Z. Glaeser, A. Nowakowska, J. Górecki, Bytom 2006, s. 55-67.

W takim duchu inicjowałem i współorganizowałem Tygodnie Eklezjologiczne (razem z Krzysztofem Kowalikiem SDB i gronem zapaleńców ze studenckiego Koła Naukowego Teologów KUL). Wypracowane i opublikowane materiały bardzo cieszą i zasługują na opinię ważkich osiągnięć polskiej eklezjologii:

- W trosce o Kościół. Kościół tajemniczy – Kościół tajemnic. Posługiwania duchowne, red. A. Jarząbek, Lublin 2000;

- Kościół poza Kościołem. W trosce o Kościół, t. II, red. K. Kowalik, A. Jarząbek, V. Kmiecik, Lublin 2001;

- Od konfrontacji do dialogu. Doświadczenia Kościoła w XX wieku, t. III, red. V. Kmiecik, A. Czaja, K. Kowalik, Wydawnictwo „Gaudium”, Lublin 2003;

- Sobór bliski – Sobór daleki. Tydzień Eklezjologiczny 2001. W trosce o Kościół, t. IV, red. V. Kmiecik, A. Czaja, K. Kowalik, Wydawnictwo KUL, Lublin 2003;

- Wspólnota Kościoła a jedność Europy. W trosce o Kościół, t. VII, red. A. Czaja, V. Kmiecik, Lublin 2006.

Pośród tych materiałów jest też moja próba zmierzenia się z trudną kwestią granic Kościoła: Gdzie jest Kościół i jego sens, w: Kościół poza Kościołem, s. 17-27, oraz próba uchwycenia kryteriów eklezjalności różnego rodzaju wspólnot w Kościele: Kościół... wspólnotą wspólnot, w: W trosce o Kościół. Kościół tajemniczy – Kościół tajemnic, s. 61-75.

Specyfikę własnego wkładu w refleksję eklezjologiczną mogę określić następująco: wola recepcji soborowego stylu i myśli ojców Soboru z podkreśleniem i ukazaniem wspaniałości Boga, w którego wierzymy. Jestem przekonany o wielkiej potrzebie tego typu promowania chrześcijaństwa i rozwijania pozytywnej motywacji, szczególnie pośród młodych ludzi, by chcieli je z radością przyjąć i nim żyć. Tego nie sposób dokonać bez lepszej interpretacji chrześcijańskiej inicjacji i rozwoju formacyjnego wymiaru teologii. Jest w tym względzie wiele do zrobienia i na pewno trzeba będzie pójść w tym kierunku o wiele bardziej. Wiąże się to ściśle z kwestią „naprawy” teologicznego języka i z potrzebą zadbania o bardziej zajmujący przekaz prawdy objawionej (por. KDK 62). Z myślą o tym w 2004 r. zainicjowałem Wykłady otwarte o Duchu Świętym.

W przyszłości chciałbym nieco więcej uwagi poświęcić analizie i prezentacji trzech ważkich zagadnień:

1. Kwestia ontycznego statusu chrześcijanina. Podczas sympozjum w Jałcie, we wrześniu 2005 roku, pt. Objawić człowieka człowiekowi. Wyzwanie dla teologii Europy Środkowej i Wschodniej wygłosiłem referat, dotąd jeszcze nie opublikowany: Człowiek w ramionach Bożego miłosierdzia. Zawartą w nim myśl skrótowo wyraża następujący jego fragment: „W chwili chrztu Duch Święty otwiera ludzkie serce zaryglowane przez Szatana i wprowadza w nie Chrystusa, który miażdży głowę węża (por. Rdz 3,15), gładzi zmazę grzechu pierworodnego i obdarza swoim życiem. Odtąd żyje człowiek życiem Chrystusa i żyje w Duchu; „rozszerza się niejako wewnętrzna ‘przestrzeń życiowa’ człowieka, wyniesiona do nadprzyrodzonego życia Bożego. Człowiek żyje w Bogu i z Boga [...]” (Dominum et Vivificantem 58). Jako taki jest istotą nie tylko z Bożej ręki, ale w Bożych rękach. Jego udziałem jest trwanie w ramionach Boga: Synu i Duchu. W tej niesamowitej tajemnicy życia w „dwóch rękach” Boga tkwi najgłębsza podstawa godności każdego chrześcijanina; ujawnia się blask i piękno bycia dzieckiem Bożym”. Tę tajemnicę zamierzam bardziej jeszcze zgłębić i szerzej opracować.

2. Kwestia wartości sakramentu małżeństwa. Pierwszy krok w tym kierunku stanowią: konferencja naukowa zorganizowana przeze mnie w KUL, w listopadzie 2006 r., pt. Sens i wartość sakramentu małżeństwa oraz przygotowany na nią referat pt. Sakramentalne małżeństwo w świetle encykliki Benedykta XVI „Deus caritas est”.



3. Kwestia odnowy Kościoła w interpretacji papieża Benedykta XVI. Niektóre elementy ująłem w trzech artykułach:

- Teologia - Kościół - Liturgia - Dialog. Idee przewodnie wybranych obszarów refleksji Josepha Ratzingera, w: Wybitni teologowie XX wieku. Krąg języka niemieckiego, red. J. Jezierski, K. Parzych, Olsztyn 2006, s. 211-227;

- Josepha Ratzingera elementarz nauki o Kościele, w: K. Glombik (red.), Wokół osoby i myśli Benedykta XVI, Sympozja 63, Opole 2006, s. 45-55;

- Duch Święty a rodzina Boża w świecie w interpretacji Benedykta XVI, RT 53(2006) z. 2, s. 13-26.




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość