Strona główna

Kultura morza Egejskiego


Pobieranie 25.75 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar25.75 Kb.
Kultura morza Egejskiego
Obszar Morza Śródziemnego między zachodnimi wybrzeżami Azji Mniejszej i wschodnim Grecji lądowej wraz z Peloponezem , stał się centrum rozwoju cywilizacji określanej kulturą Morza Egejskiego .

Kulturę tę dzieli się na;

Kreteńską – istniejącą na Krecie,

Helladzką-rozwiniętą w Grecji właściwej oraz


Cykladzką- rozwijającą się na wyspach Cyklad ( np.. Delos, Melos, Naksos, Thera )
Prowadzone na tym terenie badania archeologiczne najlepiej opisały kultury kreteńską i mykeńską . Kultura cykladzka najsilniej jest wiązana z Troją , opisaną w poematach Homera.

W XIX wieku niemiecki uczony , H. Schlimann, właśnie z Iliadą w ręku odnalazł Troję z jej dziewięcioma warstwami osadniczymi. Uważał, że opisany przez Homera gród odpowiada drugiej warstwie, a znaleziony w niej skarb nazwał „skarbem Priama”. Jednak współczesne badania dopatrują się homerowskiej Troi w szóstej i siódmej warstwie świadczą o tym ślady pożaru i gliniane beczki (pitosy) do przechowywania zapasów podczas oblężenia Troi , po którym padła .

Z kulturą cykladzką łączy się też wyspę Santorin w starożytności zwaną Therą . Na tej wyspie Kadmos poszukiwał swojej siostry Europy , porwanej przez Zeusa. Na wyspie od kilkudziesięciu lat są prowadzone prace wykopaliskowe. Najwspanialsze dzieła odkryto w Akrotiri. Są to pozostałości domów, w których zachowały się wspaniałe malowidła (np. Pokój Dam czy Pokój Lilii). Część wyspy uległa zniszczeniu podczas wybuchu wulkanu Kajmeni ok. 1500r. p.n.e. Platon fakt ten i Therę utożsamiał z Atlantydą, o której napisał tysiąc lat później.
Kultura kreteńska- Kreta
Nazywana jest też kulturą minojską od króla Minosa. Rozwijała się miedzy 3000-1200 r. p.n.e. W początkowym okresie dominowało budownictwo mieszkalne wspólnot rodowych. Były to wieloizbowe domy zgrupowane wokół wewnętrznego dziedzińca, pozbawione murów obronnych. Budulcem był kamień, cegła i drewno. W okresie między 2000-1200 r. p.n.e. w budownictwie tym dokonywały się zasadnicze zmiany. Powstawały wielkie kompleksy budynków, zwane pałacami. Dotychczas odkopano cztery takie obiekty: w Knossos, Fajstos, Malli i Kato Zakro .

Pałac w Knossos : powierzchnia 180x 130 m., zbudowany na wzniesieniu, połażony wśród miejskiej zabudowy. Od strony zbocza był jednopiętrowy od strony doliny posiadał kilka kondygnacji połączonych klatkami schodowymi. Kondygnacje, tarasy czy portyki podparte były, obok filarów, charakterystycznymi, niewysokimi kolumnami o gładkim, malowanym na czerwono trzonie, rozszerzających się ku górze. Wieńczył je kapitel przypominający okrągłą poduszkę. Pałac nie posiadał obwarowań, a znaczna część murów była zajęta przez warsztaty rzemieślnicze i ogromne magazyny. Był potężnych rozmiarów, miał nieregularny kształt zabudowy i w mitologii greckiej był kojarzony z labiryntem.

Elementem organizującym plan pałacu był obszerny, prostokątny dziedziniec centralny, wokół którego usytuowano pomieszczenia o różnych funkcjach. Sala Tronowa z kamiennym tronem, osobiste apartamenty króla zajmowały piętra w zachodnim i południowym skrzydle pałacu oraz miejsce kultu tzw.. Sala Królowej.

Pałac posiadał system kanalizacji oraz urządzeń grzewczych.

Ściany pomieszczeń były pokryte freskami przedstawiającymi baśniowe ogrody, sceny z życia mieszkańców, barwne sceny dworskie , widowiska postacie dziewcząt i chłopców w niespotykanych strojach, krajobrazy, kwiaty np. lilie i zwierzęta .



Pałac w Knossos łączy się z mitologiczną opowieścią o Minotaurze, Dedalu i Ikarze prawdopodobnie architektach pałacu ?; także z Ariadną i jej nicią mającą wyprowadzić Tezeusza z podziemnego labiryntu.
Kultura mykeńska- Mykeny , 1600-1100 r. p.n.e.

Największe zachowane cytadele znajdowały się w Mykenach, Tirynsie, Pylos . W Mykenach była to cytadela o kształcie trójkąta i powierzchni 30 tys.m. Zbudowana bezpośrednio na skale, z dużych, obrobionych bloków wapienia (mających wysokość od 5-8 m). Do cytadeli prowadziły dwa wejścia i dwa przejścia wypadowe. Jedno z wejść nazwane jest bramą Lwic. Tworzą ją potężne bloki . Bramę zwieńcza trójkątny prześwit, zamknięty kamiennym reliefem przedstawiającym dwie lwice wsparte łapami na cokołach. Z pałacu usytuowanego w centralnej części cytadeli najlepiej zachował się megaron- prototyp świątyni greckiej.



Starożytna Grecja


- podstawowe okresy;
Archaiczny- trwający do wojen perskich i zwycięstwa Greków pod Salaminą w 480 r. p.n.e.

Powstały rywalizujące między sobą w gospodarce i kulturze państwa- miasta . Wielka kolonizacja greckich ośrodków w pd. Italii, Sycylii, na wybrzeżu Morza Czarnego, Egiptu.

Kształtowała się ; religia, pismo, literatura, teatr, filozofia , pierwsze style w architekturze

Klasyczny-obejmujący lata480-404-323 p.n.e., tzn. do śmierci Aleksandra Wielkiego okresu nazwanego „ złotym okresem kultury greckiej”. Ateny po zwycięstwie w wojnach perskich przewodziły pozostałym miastom. Szczególną świetność osiągnęło za czasów Peryklesa (443-430 r. p.n.e.). W zakresie polityki wewnętrznej był to okres rozkwitu ustroju demokratycznego , w tym czasie powstało Zgromadzenie Ludowe, powstały liczne budowle publiczne. W sztuce na zamówienie miasta tworzyli najlepsi rzeźbiarze, wspaniale rozwijał się teatr. Wystawiano w nim największe dzieła Ajschylosa czy Sofoklesa. Szczególną rolę pełnili wielcy mędrcy filozofii; Sokrates, Platon, Arystoteles.

Osłabienie pozycji Aten nastąpiło po klęsce w wojnie peloponeskiej (431-404 r. p.n.e.).Upadek Aten nastąpił w wyniku powolnego osłabienia politycznego i gospodarczego miast greckich a także wzmocnieniu potęgi Macedonii, która pod panowaniem Filipa a potem jego syna Aleksandra opanowała Grecję .



Hellenistyczny-trwający od 323 r. p.n.e. podboju rzymskiego 146 r. p.n.e.

W nowych warunkach ekonomicznych, politycznych i społecznych, po podbojach Aleksandra Wielkiego doszło do kształtowania się nowych form kultury greckiej, w ścisłym związku z kulturami ludów Wschodu.

Po śmierci Aleksandra Wielkiego jego imperium rozpadło się na trzy duże monarchię;

w Egipcie- Ptolemeuszy,

w Azji Zachodniej- Seleucydów,

w Macedonii- Antygonidów.

Grecja straciła całkowicie niepodległość w 27 r. p.n.e. kiedy stała się rzymską prowincją .

Świątynia grecka

Dominującym rzutem był prostokąt , którego dłuższe boki (ścian) były wysunięte do przodu (anty) tworząc przedsionek (pronaos), pomiędzy nimi były ustawione dwie kolumny. We wnętrzu , czyli celi (naos) umieszczano posąg bóstwa. Dalszym rozwoju świątyni anty zastąpiono kolumnami – i tak powstał cztero kolumnowy portyk. Podobny portyk dodano również w fasadzie tylnej ; potem świątynie otoczono kolumnami, w jednym lub dwu rzędach. Budowle świątyń wznoszone na rzucie koła, kwadratu , spotyka się w Grecji bardzo rzadko.

Świątynia była dla Greków miejscem kultowym i reprezentacyjnym dlatego budowali ją na podwyższeniu, kamiennym trzystopniowym fundamencie. Najwyższy stopień (stylobat) przechodził w posadzkę. Najważniejszym elementem plastyki ścian stały się kolumny, które nadawały jej specyficzny charakter.

Kolumny składały się z trzech elementów; kapitelu(głowicy), trzonu i bazy(podstawy).

Na nich wspiera się belkowanie złożone z architrawu(belka konstrukcyjna oparta na kolumnie), fryzu oraz gzymsu.

Elementy te przybierały różne formy wyrazu plastycznego, określane jako porządki.



Porządek dorycki – kolumna nie posiada bazy i stoi bezpośrednio na stylobacie. Trzon kolumny, zwężający się w jednej trzeciej wysokości, posiada wybrzuszenie(entazis), na całej długości kolumna była żłobkowana(kanelowana). Głowica składała się z okrągłej poduszki(echinus) i kwadratowej płytki(akabus). Belkowanie podzielono na; architraw, fryz oraz gzyms. Fryz tworzyły tryglify(trzy pionowe żłobkowania) oraz metopy (pola najczęściej wypełnione rzeźbą).
Porządek joński – kolumna posiadała bazę, trzon gęściejsze kanelowanie, głowica zaś uformowana jest w kształcie baranich rogów (spirali) i nosi nazwę woluty. Fryz jest ciągły-może być zupełnie gładki lub pokryty płaskorzeźbą.
Porządek koryncki –wykształcił się w okresie hellenistycznym; jest podobny do jońskiego , lecz jest bardziej dekoracyjny i rzeźbiarsko bardziej wyrafinowany. Głowica kolumny ukształtowana jest w formie kielicha z wychodzącego z niego rzędami liści akantu. Świątynia posiada dwuspadowy dach, zatem od frontu i z tyłu budowli pomiędzy krawędziami bocznymi dachu powstał trójkątny przyczółek. Przyczółek nosił nazwę (tympanonu), który Grecy wypełniali dekoracją rzeźbiarską.

Przykłady porządków architektonicznych świątyń greckich;



Porządek dorycki-świątynie: Zeusa w Olimpii , Hery w Olimpii , Ateny na Akropolu, Hefajstosa w Atenach, Posejdona na przylądku Sunion, Apolla w Delfach, Hery w Paestum, Hery w Selinunt; skarbiec Ateńczyków w Delfach.
Porządek joński-świątynie: Nike na Akropolu, Artemidy w Efezie, Ateny w Prienie, Apolla w Didymie; skarbiec Syfnijczyków w Delfach.
Porządek koryncki-do IV w. p.n.e. był stosowany wyłącznie do wystroju wnętrza budowli. Na zewnątrz świątyni pojawił się na przełomie IV/III w. p.n.e. Przykładami są świątynie: Zeusa Olbios w Olbii, Artemidy w Messenie i Zeusa Olimpijskiego w Atenach.
Porządki architektoniczne były wykorzystywane w architekturze w różnych okresach co najmniej do XIX wieku.
Ich piękno i oddziaływanie leży w jasności formy, prostocie konstrukcji i celowości występujących detali. O szlachetności architektury greckiej świadczą także wyrzeźbione według tych zasad płaskorzeźby i posągi.

Budowle publiczne



Agora-rynek na skrzyżowaniu głównych ulic. Stanowił centrum życia politycznego, handlowego i kulturalnego. Wznoszono tu świątynie fasadą skierowane na wschód. Był także miejscem grobu-ołtarza mistycznego herosa, założyciela miasta lub dwunastu bogów, tu mieściły się budowle państwowe i handlowe.

Portyki(stoa)- budowle składające się z podcieni kolumnowych frontem skierowane ku agorze i pomieszczeń usytuowanych w głębi: mieściły sklepy i magazyny.

Buleuterion- sale zgromadzeń rady miejskiej. Odbywały się tam bule, czyli narady najwyższego organu władzy. Buleuterion przyjmował najczęściej kształt prostokąta z amfiteatralną widownią, podzielona na sektory. Poprzedzał go portyk z dziedzińcem, na którym znajdował się ołtarz kultowy.

Prytanejon- siedziba Rady Pięciuset, tzw. prytanowie załatwiający bieżące sprawy . Tu płonął wieczny ogień (ognisko państwowe). Prytanejon budowano w typie domu mieszkalnego.

Metroon- świątynia bogini Rei, potem archiwum państwowe.

Ekleziasterion- gmach posiedzeń Zgromadzenia Ludowego, w którym zasiadali wszyscy obywatele płci męskiej powyżej 20 lat. Rozstrzygano tu najważniejsze sprawy państwowe.

Bazylika- sala sądowa ,gdzie urzędował archont basileus -urzędnik najwyższej godności do rozstrzygania spraw sądowych.

Propylion (propyleje) – monumentalna brama , o jednym lub kilku przejściach, prowadząca do sanktuarium; pojawia się też np. w gimnazjonach , buleuterionach.

Katagogion (hotel) – kwadratowa budowla z licznymi pokojami usytuowanymi wokół perystylu

Lesche – miejsce, gdzie zbierano się na pogawędki.

Obiekty sportowe



Sport rozumiany jako współzawodnictwo młodzieży bez broni w wymiarze religijnym była to żądza walki i chwały doczesnej .Od 884r. p.n.e. Elidę uznano za kraj święty. Wprowadzono tam zasady Ekecheiri, czasowego zawieszenia broni i pokoju bożego . W tym czasie organizowano zawody zwane agonami lub igrzyskami . Miały one charakter zmagań sportowy ale także muzycznych i teatralnych. Odbywały się zazwyczaj co cztery lata. Okres po miedzy igrzyskami nazwano olimpiadą . Większość igrzysk miała charakter zawodów lokalnych. Z czasem charakter ogólno grecki (panhelleński) uzyskały cztery z nich;
Olimpia – od 776 r. p.n.e. poświęcone Zeusowi. Trwały 5 dni. Pierwszy i ostatni dzień igrzysk był poświęcony modłom i uroczystemu świętowaniu zwycięzców. Zawody odbywały się w biegach, walkach zapaśniczych, wyścigach rydwanów, oraz w pięcioboju(bieg, skok, rzut oszczepem, rzut dyskiem, zapasy).
Delfy – igrzyska pytyjskie były poświęcone Apolinowi – Pytios. Początkowo były poświęcone zmaganiom muzycznym i teatralnym, później dołączono do programu igrzysk zmagania sportowe.
Nemea – igrzyska ku czci Zeusa-Nemejos. Początkowo tylko sportowe ale później także muzyczne. Igrzyska te ustanowił Herakles.
Istmina – igrzyska poświęcone Posejdonowi, łączyły zawody sportowe i muzyczne, odbywały się w gaju sosnowym.

Teatr grecki

Teatr cieszył się w Grecji ogromną popularnością. Obecność w nim traktowano jako rozrywkę i jako obowiązek o charakterze religijnym. Wystawiane sztuki wychowywały widza, pokazywały wzory postępowania , działalności instytucji ustrojowych, czy wskazywały na obowiązki wobec bogów i społeczeństwa. Związek z kultem religijnym miała tzw. „trój jedyna chorea” sztuka łącząca poezję muzykę i taniec w utworach opartych o rytmy poetyckie. Początki sięgają dytyramb, czyli pieśni pochwalnych śpiewanych na cześć Dionizosa.


Z tego zwyczaju zrodził się ok. VI w. p.n.e. dramat – tragedia i komedia takich twórców jak ; Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Arystofanes, Sofona, Ezop.

Budowle teatralne



Amfiteatr zbudowany na planie koła,

Orchestra- ołtarz kultowy Dionizosa, miejsce dla chóru,

Proscenium – niska scena przeznaczona dla aktorów,

Skene – budowla sceniczna , garderoba, tło z trzema wejściami,

Teatron – widownia ,78 rzędów ,

Paradoksu – skrajnego przejścia w tearonie przeznaczonego dla chóru i gości z pierwszych rzędów.
Do najlepiej zachowanych teatrów greckich należą obiekty: w Atenach (najstarszy), Delfach, Epidauros, Dodonie, Prienie i Pergamonie.





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość