Strona główna

MIĘdzynarodowa polityka turystyczna


Pobieranie 152.73 Kb.
Strona1/3
Data18.06.2016
Rozmiar152.73 Kb.
  1   2   3
Dr Wiesław Alejziak

MIĘDZYNARODOWA POLITYKA TURYSTYCZNA

Współczesna turystyka jest złożonym zjawiskiem, wywierającym głębokie skutki w wielu obszarach życia milionów osób na całym świecie. Szczególne znaczenie turystyki wynika z faktu, że jest ona nie tylko jedną z największych dziedzin gospodarki światowej, ale także swoistym wyznacznikiem nowoczesności i miernikiem poziomu życia. Cechują ją przy tym wyjątkowo liczne powiązania z wieloma dziedzinami życia społecznego i gospodarczego. Turystyka wywiera duży wpływ na wykorzystanie przestrzeni i charakter infrastruktury, kreuje zatrudnienie i rozwój regionalny, wykazuje silne związki z edukacją, kulturą i zdrowiem, przy jednoczesnym dużym uzależnieniu od jakości środowiska, transportu, bezpieczeństwa, nowych technologii itd. Wszystko to sprawia, że od kilkudziesięciu już lat, stanowi jeden z ważnych elementów polityki realizowanej na różnych szczeblach administracji i zarządzania państwem1.

Zasadniczym celem tego artykułu jest zarysowanie poglądów na temat polityki turystycznej, ze szczególnym uwzględnieniem aspektów międzynarodowych. Scharakteryzowano w niej pojęcie i zakres współczesnej polityki turystycznej, a także wskazano na konieczność jej „umiędzynarodowienia”. Nowe procesy i zjawiska charakteryzujące współczesną gospodarkę oraz życie społeczne. sprawiają, że dotychczasowe kanony polityki turystycznej wymagają zmian. Ogromny wpływ, jaki na funkcjonowanie turystyki w skali globalnej wywierają takie zjawiska jak: globalizacja czy rozwój nowych technologii wskazuje na konieczność poszukiwania nowych, w tym zwłaszcza nowych płaszczyzn oraz form współpracy międzynarodowej w tym zakresie. W artykule przedstawiono podstawowe przesłanki i przejawy wskazujące na tworzenie się międzynarodowej polityki turystycznej. Jej zakres oraz formy prowadzenia nie są jeszcze ostatecznie ukształtowane, jednak globalne problemy związane z rozwojem turystyki (np. degradacja środowiska) powodują, że współpraca międzynarodowa w tym zakresie stale zyskuje na znaczeniu.

1. Pojęcie i zakres polityki turystycznej
Termin polityka turystyczna może występować w podwójnym znaczeniu. Z jednej strony odnosi się do praktycznej działalności ośrodków decyzyjnych (zazwyczaj państwowych), które przy pomocy określonych środków dążą do osiągnięcia zamierzonych celów w zakresie turystyki. Z drugiej zaś strony, używany jest w odniesieniu do wyodrębniającej się dziedziny wiedzy, zajmującej się badaniem oddziaływania państwa na funkcjonowanie turystyki. Ta dwoistość rozumienia polityki turystycznej utrudnia przedstawienie poglądów na jej temat. Tym bardziej, że w literaturze w zasadzie brak pozycji, które charakteryzowałyby ją w sposób kompleksowy, a sam termin polityka turystyczna, choć pojawia się w różnego rodzaju publikacjach dosyć często, to jednak używany jest w bardzo wielu znaczeniach. Nie wdając się w tym miejscu w kwestie terminologiczne można przyjąć, że pod pojęciem polityka turystyczna zwykle rozumie się wszelkie działania władz państwowych różnego szczebla (krajowego, regionalnego i lokalnego), mające na celu zaspokojenie potrzeb turystycznych własnego społeczeństwa, racjonalne wykorzystanie walorów turystycznych, zasobów pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej, kształtowanie optymalnych rozmiarów i struktury ruchu turystycznego, oraz ogólne sterowanie rozwojem turystyki, z uwzględnieniem jej licznych funkcji i związków z różnymi sferami życia społecznego i gospodarczego.

Definicja ta odzwierciedla najbardziej powszechne rozumienie polityki turystycznej, w którym jej formułowanie oraz realizacja, to domena instytucji państwowych. Istotnie, politykę turystyczną prowadzą głównie władze poszczególnych państw, wyznaczając do tego różnego rodzaju na instytucje działające na poszczególnych szczeblach administracji rządowej i samorządowej. Warto jednak dodać, że własną politykę turystyczną mogą prowadzić także poszczególne przedsiębiorstwa, działające w różnych sektorach rynku turystycznego oraz niektóre organizacje międzynarodowe2. W pierwszym przypadku chodzi zwłaszcza o wielkie ponadnarodowe koncerny (touroperatorów, łańcuchy hotelowe, linie lotnicze), które poprzez swoją politykę handlową czasami wywierają większy wpływ na funkcjonowanie turystyki w poszczególnych krajach, niż polityka państw narodowych3. W drugim zaś o niektóre ugrupowania gospodarcze i regionalne (np. OECD, ASEAN, APEC)4 oraz międzynarodowe organizacje turystyczne, zarówno międzyrządowej (np. WTO) jak i pozarządowe (np. UFTAA, IATA, ECTAA)5 . Warto również dodać, że od wielu lat - w niektórych obszarach działalności - wspólną politykę turystyczną realizują także kraje należące do Unii Europejskiej6. Wprawdzie jej realizatorem zwykle są organa odpowiedzialne za politykę turystyczną w poszczególnych państwach członkowskich, jednak wiele decyzji zapada w instytucjach unijnych, zwłaszcza w Komisji Europejskiej7. Wszystko to sprawia, że można już wskazać pewne elementy wspólnej międzynarodowej polityki turystycznej8. Wszystko to sprawia, że w ostatnim okresie obserwuje się wyraźny rozwój współpracy międzynarodowej w dziedzinie turystyki, w której upatruje najlepszego sposobu na rozwiązanie problemów nurtujących współczesna turystykę.

Pomimo tego, że potrzebę uzgadniania polityki turystycznej państw w skali międzynarodowej dostrzegano już w okresie międzywojennym9, to jednak rozwój międzynarodowej polityki turystycznej napotykał (i dalej napotyka) na wiele barier. Nie zmieniło tego nawet powstanie Światowej Organizacji Turystyki (World Tourism Organization – WTO), która od momentu powstania10 stara się być najważniejszym ośrodkiem jej kształtowania. Świadczą o tym między innymi sformułowania zawarte w misji tej organizacji, gdzie napisano, że „... pragnie ona służyć, jako globalne forum dla ustalania polityki turystycznej oraz jako praktyczne źródło turystycznego know haw dla krajów członkowskich i branży turystycznej na całym świecie”11. Niedawne zaliczenie WTO do elitarnego grona kilkunastu wyspecjalizowanych agencji Organizacji Narodów Zjednoczonych, pozwala mieć nadzieję na wzrost jej znaczenia na arenie międzynarodowej oraz większy wpływ na globalne rozwiązywanie niektórych problemów współczesnej turystyki12.

Konieczność prowadzenia polityki turystycznej - zarówno w skali poszczególnych krajów i regionów, jak i w skali międzynarodowej - wynika z faktu, że rozwój turystyki pociąga za sobą wiele zarówno pozytywnych, jak i negatywnych konsekwencji. Najważniejsze z nich zostały przedstawione w tabeli nr 1, w której - oprócz skutków, jakie turystyka wywołuje w różnych sferach życia społecznego i gospodarczego - wskazano również na zadania polityki turystycznej.


Tab. 1. Skutki rozwoju turystyki oraz zadania polityki turystycznej

Planowanie przestrzenne

Wpływ:

Turystyka konkuruje z tradycyjnymi sposobami użytkowania terenów (np. rolnictwem)

Możliwości:

Turystyka zazwyczaj oferuje wyższą rentowność nakładów, aniżeli tradycyjne użytkowanie gruntów.

Problemy:

Przemieszczanie się ludności oraz wypieranie upraw rolnych, gospodarki rybnej i leśnej, przez działalność związaną z turystyką.

Środki zaradcze:

Zintegrowane planowanie i holistyczne podejście do obszarów, w których nastąpiła zmiana funkcji może pozwolić na równoważenie kierunków ich rozwoju .

Zasoby naturalne

Wpływ:

Zwiększone wykorzystanie i przetwarzanie zasobów.

Możliwości:

Zwiększone zapotrzebowanie na zasoby może wzmocnić lokalną gospodarkę; zaś wzrost zapotrzebowania na produkty przetworzone może zapewnić dodatkowe zatrudnienie.

Problemy:

Wyczerpanie naturalnych zasobów; degradacja przyrody i krajobrazu.

Środki zaradcze:

Rekultywacja terenu (zwłaszcza ponowne zalesianie) mająca na celu przystosowanie do użytkowania (np. poprzez przekształcenie składowisk kopalnianych na parki).

Infrastruktura

Wpływ:

Zwiększona intensywność wykorzystania terenu - oprócz korzyści dla mieszkańców - może powodować także nieodwracalne i uciążliwe zmiany.

Możliwości:

Rozwój infrastruktury zwykle jest korzystny dla miejscowej ludności; lokalna technologia, materiały i projekty budowlane mogą zostać wykorzystane do poprawy koniunktury gospodarczej; może też sprzyjać napływowi nowych technologii; dzięki infrastrukturze następuje ogólna poprawa dostępności i atrakcyjności walorów estetycznych.

Problemy:

Zwiększenie konkurencji na rynku podstawowych gruntów i terenów przybrzeżnych; degradacja krajobrazu i przyrody; przeludnienie wskutek urbanizacji.

Środki zaradcze:

Roztropne i wspólne planowanie zagospodarowania terenów (tworzenie stref); programy odnowy urbanistycznej mogą wzmocnić lokalną gospodarkę i korygować popełnione błędy.

Konsumpcja

Wpływ:

Wzrost zapotrzebowania na żywność, wodę, energię, towary luksusowe.

Możliwości:

Większy wybór w zakresie dóbr i usług konsumpcyjnych dla miejscowej ludności (np. restauracje), lepsza jakość usług, poprawa urządzeń infrastruktury usługowej, większa dostępność towarów luksusowych, podniesienie poziomu życia.

Problemy:

Wyczerpanie zasobów; odpady; zależność od towarów importowanych; naruszenie tradycyjnych wartości kulturowych; możliwość inflacji.

Środki zaradcze:

Wszędzie, gdzie to możliwe należy stosować recycling (wykorzystanie surowców wtórnych) oraz preferować zasoby odnawialne; zróżnicowanie lokalnego rolnictwa i przetwórstwa żywności; wzmożenie regionalnego handlu; zapewnienie lokalnej ludności kształcenia i doszkalania zawodowego, stosownie do potrzeb na rynku pracy; stwarzanie możliwości dla kariery zawodowej oraz w sferze biznesu.

Ludność

Wpływ:

Turystyka stanowi konkurencyjny sposób użytkowania terenu; napływ turystów na dany obszar może przyciągnąć inwestycje z zewnątrz, a w ślad za tym także siłę roboczą.

Możliwości:

Nowe możliwości zatrudnienia mogą wpłynąć na zmianę istniejącego schematu migracji do obszarów zurbanizowanych lub za granicę (dotyczy to zwłaszcza przez młodego pokolenia); turystyka oferuje szerokie możliwości prowadzenia własnego biznesu.

Problemy:

Budowa urządzeń turystycznej infrastruktury może spowodować przesiedlenia ludności wbrew jej woli; napływ obcej siły roboczej może być przyczyną przemieszczenia lokalnych pracowników; koncentracja ludności miejscowej wokół infrastruktury turystycznej może spowodować konflikty kulturowe.

Środki zaradcze:

Należy udzielić priorytetu budownictwu dostępnemu finansowo dla lokalnej ludności; kształcenie oraz szkolenia zawodowe mogą miejscowym pracownikom zapewnić konkurencyjną pozycję; kampanie uświadamiające, zarówno wśród ludności, jak i grup turystycznych, zwiększą wrażliwość oraz wzajemne zrozumienie.

Dochody

Wpływ:

Turystyka jako czynnik rozwoju ekonomicznego generuje w społeczności zatrudnienie, przyczynia się do wzrostu dochodów oraz zwiększa wpływy podatkowe.

Możliwości:

Szerszy rozdział dochodu; na skutek efektu mnożnikowego (zwielokrotniania) turystyka może generować dodatkowe dochody w innych sektorach; powstają nowe możliwości zatrudnienia.

Problemy:

Zmiany w poziomie dochodów mogą zaburzyć strukturę społeczną, poprzez wzrost nierówności, gdyż nie wszyscy skorzystają na turystyce; w krajach rozwijających się wysokie dochody osiąga jedynie wykwalifikowany personel obcy (z zagranicy); turystyka sezonowa dostarcza dochodu jedynie w ograniczonym okresie czasu.

Środki zaradcze:

Edukacja i system dokształcania mogą otworzyć możliwości dla miejscowej ludności; ukierunkowany marketing może przedłużyć sezon turystyczny; ustawodawstwo może sprzyjać napływowi kapitału i powstawaniu nowych firm (w tym również joint-venture) oraz zatrudnianiu miejscowej ludności.

Zatrudnienie

Wpływ:

Turystyka kreuje miejsca pracy dla siły roboczej o różnym poziomie kwalifikacji, od zawodowego poczynając, na uniwersyteckim kończąc.

Możliwości:

Turystyka generuje zatrudnienie nie tylko w sektorze turystycznym, ale także w innych, związanych z nią dziedzinach działalności gospodarczej; turystyczny biznes wymaga zróżnicowanego personelu o rozmaitych kwalifikacjach.

Problemy:

Personel budowlany potrzebny jest jedynie w ograniczonym zakresie i w początkowym okresie; w zapotrzebowaniu na siłę roboczą sfera turystyki konkuruje z innymi dziedzinami lokalnej działalności handlowej bądź przemysłowej; siła niewykwalifikowana pozostaje bezrobotna; w krajach rozwijających się często następuje duży napływ obcych pracowników; zatrudnienie ma często charakter sezonowy, przez co generuje sezonowe bezrobocie.

Środki zaradcze:

Edukacja i szkolenie zawodowe może dostarczyć transferowalnych kwalifikacji; programy i instytucje edukacyjne mogą zapewnić edukację w zakresie rozładowania sezonowości, zagadnień środowiska oraz tworzenia klimatu gościnności.

Struktura społeczna

Wpływ:

Stosunki pomiędzy ludnością miejscową, turystami i zagranicznymi pracownikami.

Możliwości:

Ulepszenia kulturalne i wzrost możliwości awansu społecznego.

Problemy:

Napływ turystów, czasowo zaburzających strukturę społeczną.

Środki zaradcze:

Pomoc mieszkańcom w przewidywaniu zmian w strukturze społecznej oraz przebiegu procesów społecznych, poprzez uświadamianie i edukację.

Rozrywka

Wpływ:

Zwiększenie wykorzystania środków wypoczynku.

Możliwości:

Wykorzystanie coraz to nowych możliwości (oprócz tych które mogłaby zapewnić gmina); podniesienie standardu infrastruktury uprzyjemniającej pobyt turystów oraz życie codzienne mieszkańców.

Problemy:

Opłaty za usługi rozrywkowe mogą przewyższać możliwości finansowe mieszkańców, konflikt między odmiennościami kulturowymi.

Środki zaradcze:

System preferencyjnych cen i opłat dla mieszkańców; uczestnictwo gmin w planowaniu może rozwiązać problemy kulturowe; kulturowe kampanie uświadamiające mogą pomóc uczulić turystów na kwestie właściwego zachowania względem miejscowej ludności..

Kultura

Wpływ:

Stosunki między społecznością miejscową, turystami a pracownikami zagranicznymi.

Możliwości:

Zachowanie tradycji, miejscowej sztuki i rzemiosła jako produktu turystycznego.

Problemy:

Komercjalizacja, zmniejszenie autentyczności kultury, tradycyjnych wyrobów rzemieślniczych, modyfikacja tradycji z pod kątem oczekiwań turystów.

Środki zaradcze:

Uczestnictwo gmin w planowanym procesie mogłoby pomóc w podejmowaniu decyzji i świadomości biur handlowych, uświadamianie i edukowanie mogłoby podwyższyć wiarę we własną wartość i dumę tak, żeby tradycje mogły być zachowane.

Religia

Wpływ:

Stosunki między ludnością wiejską, turystami i zagranicznymi pracownikami.

Możliwości:

Ożywienie zainteresowania tradycjami religijnymi przez turystów.

Problemy:

Bezczeszczenie miejsc kultu religijnego przez wścibskich turystów, ograniczenie tradycji religijnych, wówczas gdy stają się one towarami rynku turystycznego.

Środki zaradcze:

Gminy mogą decydować o tym, które miejsca można udostępniać i „sprzedawać” turystom, a które nie.

Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo

Wpływ:

Zwiększone zapotrzebowanie na produkty; zwiększenie konkurencji w dziedzinie gruntów i użytkowych zasobów wodnych.

Możliwości:

Tworzenie miejsc pracy; konkurencja w pozyskiwaniu siły roboczej może spowodować wzrost płac; transfer techniki może przyczynić się do poprawienia metod pracy i zróżnicowania produktów; rekreacyjne wykorzystanie łodzi rybackich może prowadzić do zwiększenia dochodów; rekreacyjne wykorzystanie zasobów leśnych może zapobiegać ich nadmiernej eksploatacji.

Problemy:

Spekulacja terenami; niewłaściwe wykorzystanie gruntów.

Środki zaradcze:

Plany zagospodarowania gruntów oraz polityka tworzenia stref, mogą ograniczać nadużycia i ukierunkowywać rozwój turystyki na działania korzystne dla miejscowej ludności.

Miejscowości o znaczeniu historycznym i architektonicznym

Wpływ:

Ogólnie pojęty rozwój miast historycznych, zwiększający możliwości wykorzystania znajdujących się na ich terenie zasobów, zwłaszcza kulturowych.

Możliwości:

Szanse na ochronę i konserwację, wzrost świadomości własnych "korzeni", zainteresowanie i pomoc odwiedzających mogłyby wspomóc finansowanie utrzymania i konserwacji.

Problemy:

Zanieczyszczenie i wandalizm, zatłoczenie i profanacja, zabieranie pamiątek, zużycie przewyższa możliwości.

Środki zaradcze:

Obsługa turystów zawierająca ulotki, transport, parking, kampanie uświadamiające pomogą uczulić turystów, zapewnienie bezpieczeństwa.

Źródło: Opracowanie własne na podst.: Sustainable Tourism Development: Guide for Local Planners, WTO, Madrid 1993, s.123-125.

Turystyka jest zjawiskiem, które wymaga koordynacji działań realizowanych w różnych sektorach gospodarki, a także rozwiązywania wielu problemów natury społecznej. Dlatego też, jej rozwój musi się odbywać w sposób planowy, a najlepszą drogą do osiągnięcia tego celu jest świadoma polityka turystyczna. Kraje i obszary, na których pozwolono rozwijać się turystyce w sposób niekontrolowany, doświadczają wielu problemów: społecznych, gospodarczych, ekologicznych, kulturowych, a nawet politycznych13. Przedstawione w tabeli skutki rozwoju turystyki, a także obszary ingerencji organów państwowych i zadania polityki turystycznej, nie zawsze dotyczą wszystkich krajów i obszarów turystycznych. Zakres polityki turystycznej może być bowiem bardzo różny, w zależności od charakteru i znaczenia turystyki w poszczególnych krajach. Badania przeprowadzone przez Światową Organizację Turystyki (WTO) w 1986 roku w kilkudziesięciu krajach świata wykazały, że w większości krajów polityka turystyczna najczęściej dotyczy następujących zagadnień:



  • administrowanie i zarządzanie turystyką, głównie poprzez działalność wyspecjalizowanych centralnych organów administracji państwowej do spraw turystyki (np. tworzenie i egzekwowanie prawa turystycznego, powoływanie odpowiednich instytucji turystycznych oraz sprawowanie nad nimi nadzoru, formalności graniczne, współpraca międzynarodowa) – występuje w 85% krajów;

  • planowanie przestrzenne w turystyce (np. opracowywanie planów zagospodarowania turystycznego, ochrona środowiska, deglomeracja ruchu turystycznego, finansowanie publicznej infrastruktury turystycznej) - w 80% krajów;

  • planowanie ekonomiczne w turystyce (np. określanie miejsca turystyki w planach gospodarczych, system podatkowy, inicjatywy prawno–ekonomiczne, wydawanie licencji na działalność, polityka celna, dewizowa itp.) - w 77% krajów;

  • planowanie społeczne w turystyce (określanie celów społecznych turystyki i sposobów ich osiągania, określanie polityki finansowej na rzecz turystyki socjalnej, dotowanie wybranych inwestycji, interwencjonizm państwowy w zakresie konsumpcji turystycznej, dofinansowanie uczestnictwa w turystyce) – w 73% krajów;

  • kształcenie zawodowe (np. określanie zapotrzebowania na kadrę turystyczną, programy nauczania, dotowanie szkolnictwa turystycznego) - w 75 % krajów;

  • marketing i promocja turystyki (np. zachęcanie turystów zagranicznych do przyjazdu do danego kraju, oraz zniechęcanie własnych obywateli do wyjazdów turystycznych za granicę, finansowanie kampanii promocyjnych, prowadzenie biur informacji i promocji w kraju i za granicą) - w 80% krajów;

  • badania naukowe i statystyka turystyczna (gromadzenie i publikowanie oficjalnych danych na temat podstawowych przejawów turystyki (baza noclegowa, statystyki dotyczące zagranicznego ruchu turystycznego) – w 80% krajów14.

Typologia ta, oczywiście nie wyczerpuje wszystkich sfer, w których przejawia się polityka turystyczna państwa. W dużym stopniu oddaje jednak rzeczywiste obszary zaangażowania władz państwowych w turystykę. Wydaje się, że zakres współpracy międzynarodowej, a wiec – w pewnym uproszczeniu - międzynarodowej polityki turystycznej, obejmować może praktycznie wszystkie wyszczególnione dziedziny.

Polityka turystyczna jest dosyć skomplikowanym procesem sterowania rozwojem turystyki, w którym szczególne znaczenie ma koordynacja działalności różnorodnych instytucji działających w różnych sektorach gospodarki. Funkcje koordynatora funkcjonowania wszystkich sektorów mających wpływ na rozwój turystyki sprawuje państwo, które w ramach prowadzonej przez siebie polityki, musi uwzględnić nie tylko wielorakie funkcje turystyki oraz interesy różnych podmiotów rynku turystycznego, ale także fakt, że jest ona obecnie ważnym elementem stosunków międzynarodowych. Wspomniane już nowe zjawiska i procesy zachodzące w światowej gospodarce - której turystyka jest przecież istotnym elementem - powodują, że rozwiązywanie wielu problemów branży turystycznej wymaga działań w skali międzynarodowej, a nawet globalnej. Wszystko to, powoduje nie tylko wzrost znaczenia, ale także w pewnym sensie wymusza istotne modyfikacje tradycyjne pojmowanej polityki turystycznej. Przyszłość turystyki zależy bowiem nie tylko od jakości polityki turystycznej prowadzonej przez poszczególne państwa, ale także od współpracy międzynarodowej. Przykładem takiej daleko idącej współpracy może być polityka turystyczna prowadzona w państwach należących do Unii Europejskiej.

  1   2   3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość