Strona główna

Pl usprawnienie współpracy terytorialnej I decentralizacji władzy publicznej motorem szybszego rozwoju I większej stabilności dla władz lokalnych I regionalnych w państwach Partnerstwa Wschodniego. Z ufnością w kierunku szczytu Partnerstwa Wschodniego w


Pobieranie 75.27 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar75.27 Kb.

PL

Usprawnienie współpracy terytorialnej i decentralizacji władzy publicznej motorem szybszego rozwoju i większej stabilności dla władz lokalnych i regionalnych w państwach Partnerstwa Wschodniego.
Z ufnością w kierunku szczytu Partnerstwa Wschodniego w Rydze
WPROWADZENIE
Wydarzenia na Ukrainie uwidoczniły potrzebę dogłębnych reform obejmujących wszystkie poziomy sprawowania rządów w państwach Partnerstwa Wschodniego. Władze lokalne i regionalne mogą być motorem tych zmian. Niniejszy raport ma na celu przedstawienie potrzeb władz lokalnych i regionalnych i zmian, jakie były ich udziałem, a także wniesienie do debaty zaleceń na szczyt głów państw i rządów w Rydze.
Aby przyczynić się do powodzenia Partnerstwa Wschodniego, CORLEAP, stosując podejście oparte na poszczególnych potrzebach, przyjął plan działania na lata 2014–2015, w którym określono jasne cele polityczne, koncentrując się na następujących głównych obszarach działalności CORLEAP-u:


  1. decentralizacji i samorządzie lokalnym;

  2. promowaniu współpracy terytorialnej i transgranicznej oraz

  3. budowaniu zdolności administracyjnych i wymianie sprawdzonych rozwiązań.

Te trzy obszary stanowią spójną i logiczną kontynuację przeprowadzonych dotychczas działań i przyczynią się do lepszego sprawowania rządów na poziomie lokalnym i regionalnym.


Wydarzenia na Ukrainie pokazały, jak ważne są wysiłki decentralizacyjne w byłych republikach radzieckich. Decentralizacja władzy publicznej w demokracjach wschodzących to jedno z najtrudniejszych zadań demokratycznej transformacji. W przeważającej większości przypadków reformy decentralizacyjne ogłaszane przez rząd centralny miały charakter dekoracyjny.
Innym aspektem jest ich ważna rola w obliczu szerszych celów UE dla Partnerstwa Wschodniego, którymi są:
a) Nawiązanie głębszych stosunków umownych między UE a krajami partnerskimi w formie układów o stowarzyszeniu, w tym – w odpowiednich przypadkach – pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu (DCFTA), w ramach której harmonizacja ustawodawstwa może wzmocnić pozytywne skutki handlu usługami i towarami i liberalizacji inwestycji, co doprowadzi do konwergencji z prawem i normami UE.

b) Wspieranie mobilności obywateli i liberalizacji przepisów wizowych w ramach sprawnie zarządzanego i bezpiecznego otoczenia. Mobilność obywateli w krajach partnerskich będzie wspierana na początku poprzez ułatwienia wizowe i umowy o readmisji, a ostatecznie za pośrednictwem ruchu bezwizowego.



c) Wspieranie współpracy sektorowej (m.in. w obszarze energii, transportu, środowiska itp.) oraz ułatwianie udziału krajów partnerskich w programach i agencjach UE.
Podczas gdy CORLEAP szykuje się do corocznej konferencji w Tbilisi w 2014 r. należy zbadać poczynione dotychczas postępy w dziedzinie decentralizacji, w tym decentralizacji fiskalnej, oraz współpracy terytorialnej, tak aby wyciągnąć wnioski i przedstawić zalecenia władzom samorządowym w UE i państwach Partnerstwa Wschodniego.
Pozostały obszar priorytetowy CORLEAP-u – budowanie zdolności administracyjnych – będzie przedmiotem dodatkowego sprawozdania, które zostanie przedstawione i przyjęte na corocznym posiedzeniu w Rydze w marcu 2015 r.
I. Dotychczasowe postępy w zakresie decentralizacji władzy publicznej, decentralizacji (w tym decentralizacji fiskalnej) i współpracy terytorialnej
1. Decentralizacja i samorząd lokalny
Proces decentralizacji w państwach Partnerstwa Wschodniego przebiega nierównomiernie; każdy kraj ma swój terminarz planowania i wprowadzania reform. Władze lokalne i regionalne w państwach Partnerstwa Wschodniego nadal napotykają trudności podczas reform, np. jeśli chodzi o podejście odgórne do reform, co wiąże się z ryzykiem upolitycznienia procesu i wykorzystywania go do wywierania wpływu politycznego na poziomie niższym niż krajowy. Orientacyjna, jakościowa tablica wyników decentralizacji, oparta na ocenie akademickiej i politycznej, mogłaby posłużyć do przeglądu stanu decentralizacji władzy publicznej w państwach Partnerstwa Wschodniego.


Państwo Partnerstwa Wschodniego

Postępy poczynione w dziedzinie decentralizacji?

Plany wprowadzone w dziedzinie decentralizacji?

Decentralizacja fiskalna?

Armenia

Tak

Tak

W pewnym stopniu

Azerbejdżan

Nie

Nie

Nie

Białoruś

Nie

Nie

Nie

Gruzja

Tak

Tak

Planowana

Mołdawia

Tak

Tak

Planowana

Ukraina

W ograniczonym stopniu

Omawiane

Deklarowana



Inną przeszkodą do pokonania jest kwestia finansowania władz lokalnych i regionalnych. Organy samorządu lokalnego są niedofinansowane i tym samym zależne od władzy centralnej. Podatki przekazywane do budżetu centralnego wracają do władz lokalnych i regionalnych w formie transferów, jednak procesowi temu brakuje przejrzystości i przewidywalności.


Trzeba odnotować jednak pozytywne zmiany i działania podjęte w niektórych państwach Partnerstwa Wschodniego. Proces decentralizacji w większości krajów partnerskich nadal trwa. Obok nowych przepisów, które zostały przyjęte, i bieżącego prawodawstwa, które poddano zmianom w celu ustanowienia podstawy dla decentralizacji (kodeks samorządu lokalnego w Gruzji z 5 lutego 2014 r.), przyjęto również i wdrożono strategiczne dokumenty, takie jak program rządowy na lata 2012–2015 w Gruzji, program rządowy „Integracja europejska: wolność, demokracja, dobrobyt” na lata 2013–2014 w Mołdawii oraz koncepcję reform samorządu lokalnego i terytorialnej organizacji władzy na Ukrainie z 1 kwietnia 2014 r.
Krótki przegląd według państw
Armenia
Armenia nadal jest scentralizowanym państwem, niemniej od 2009 r. poczyniono pewne postępy w kierunku decentralizacji. Główny poziom samorządu lokalnego oraz szczebel niższy ma jedynie ograniczone kompetencje finansowe bądź administracyjne. Władze lokalne i regionalne są łącznikami rządu centralnego.


  • Ministerstwo Administracji Terytorialnej w Armenii już od 2009 r. szykuje plany połączenia wspólnot w celu zwiększenia ich możliwości finansowych i z zakresu zarządzania.

  • W dniu 10 listopada 2011 r. rząd przyjął koncepcję powiększenia wspólnot i zaczął planować praktyczne działania mające doprowadzić do zmniejszenia liczby wspólnot, co nadal, w 2014 r., znajduje się w stadium dyskusji w Zgromadzeniu Narodowym.




  • W 2012 r. Armenia zmieniła przepisy dotyczące samorządu lokalnego, zgodnie z postanowieniami dodatkowego protokołu do Europejskiej karty samorządu lokalnego dotyczącego prawa obywateli do udziału w sprawach leżących w gestii władz lokalnych. Wzmocniono udział obywateli w samorządzie lokalnym i zwiększono przejrzystość pracy organów władz lokalnych. Zmiany weszły w życie 1 września 2013 r.




  • Rząd Armenii planuje dalsze reformy samorządu lokalnego. Program na lata 2012–2015 obejmuje następujące elementy:




  • wdrożenie międzynarodowych instrumentów w dziedzinie samorządu lokalnego, w tym Europejskiej karty samorządu lokalnego Rady Europy oraz międzynarodowych sprawdzonych rozwiązań w obszarze decentralizacji władzy poprzez ich analizę i dostosowanie oraz wprowadzenie w życie;




  • zapewnienie skutecznych i skoordynowanych działań organów odpowiedzialnych za wdrażanie polityki rozwoju systemu samorządu lokalnego i decentralizacji władzy poprzez określenie funkcji tych organów i zagwarantowanie skutecznej współpracy między nimi;




  • wyważone podejście do priorytetów politycznych związanych z rozwojem systemu samorządu lokalnego i decentralizacją władzy, włącznie z decentralizacją administracyjna i fiskalną, wzmocnieniem jednostek samorządu lokalnego i rozwojem demokracji lokalnej dzięki usprawnieniu legislacji, reformom instytucjonalnym i spójnemu stosowaniu przepisów.




  • Rząd Armenii potwierdził swoją gotowość do wzmocnienia potencjału samorządu lokalnego do zarządzania finansowego, niemniej nie sprecyzował, w jakim stopniu.


Azerbejdżan


  • Od 2009 r. postępy w dziedzinie decentralizacji są ograniczone i można zaobserwować pewien poziom centralizacji.




  • Zmiany konstytucyjne wprowadzone w 2009 r. tak naprawdę zmniejszyły niezależność samorządu lokalnego: po pierwsze, dając rządowi prawo nadzorowania działalności gmin, lecz nie precyzując dokładnie zasięgu takiego nadzoru, a po drugie, zobowiązując gminy do przedstawiania regularnych sprawozdań parlamentowi krajowemu.




  • Komisja Wenecka stwierdziła że wprowadzone w 2009 r. przepisy konstytucyjne dotyczące samorządu lokalnego nie gwarantują wyraźnie szeregu zasad przewidzianych w Europejskiej karcie samorządu lokalnego ratyfikowanej przez Azerbejdżan w 2011 r. Rada Europy wyraziła szczególne zaniepokojenie poprawką, zgodnie z którą „państwo nadzoruje działalność gmin”, gdyż dokładny zasięg tego nadzoru nie został sprecyzowany w konstytucji.




  • W 2009 r. parlament zmniejszył liczbę gmin w Azerbejdżanie z 2757 do 1766. Władze twierdziły, że reforma zwiększy skuteczność samorządu lokalnego, zwłaszcza na obszarach słabo zaludnionych. Krytycy zaś wskazywali, że może to doprowadzić do zmniejszenia liczby stanowisk dla przedstawicieli lokalnych.




  • W 2012 r. dekretem prezydenckim znacznie poszerzono lokalne obowiązki władz państwowych i rozszerzono kontrolę tych władz na lokalne struktury ministerstw krajowych. Dekret stoi w sprzeczności z zasadami Europejskiej karty samorządu lokalnego, ratyfikowanej przez Azerbejdżan. W szczególności w 2012 r., na mocy dekretu prezydenckiego, przekazano lokalnym władzom wykonawczym praktycznie wszystkie funkcje samorządu gmin lub regionów, w tym prawo do mianowania i odwoływania przedstawicieli lokalnych struktur ministerstw rządu centralnego oraz utrzymywania szkół i innych publicznych budynków.




  • Obecnie nie planuje się decentralizacji fiskalnej.


Białoruś


  • Kraj ten ma nadal silnie scentralizowany system władz lokalnych złożony z rad i komitetów wykonawczych na każdym poziomie rządowym. Szefowie administracji regionalnej i okręgów są wyznaczani bezpośrednio przez prezydenta.




  • Na Białorusi brakuje samorządu lokalnego i decentralizacji fiskalnej. Programy rządowe na poziomie lokalnym są niedofinansowane z powodu braku lokalnych źródeł dochodów.


Gruzja


  • Ministerstwo rozwoju regionalnego i infrastruktury, powołane w 2009 r., opracowało krajową strategię rozwoju regionalnego na lata 2010–2017, która ma na celu zwiększenie zdolności władz lokalnych do skutecznego pełnienia przypadających im funkcji w dziedzinie rozwoju regionalnego.




  • W 2010 r. przyjęto nowe poprawki do konstytucji i wprowadzono oddzielny rozdział dotyczący samorządu lokalnego. Wytyczono w nim i zdefiniowano instytucjonalne gwarancje niezależności samorządu lokalnego. Zgodnie ze zmianami konstytucyjnymi gubernatorzy regionalni powinni być mianowani przez rząd, a nie prezydenta. W Karcie samorządu lokalnego stwierdzono, że jeśli rząd centralny przekazuje władzom lokalnym nowe obowiązki, musi zapewnić im odpowiednie materiały i zasoby finansowe. Zmiany konstytucyjne weszły w życie w styczniu 2011 r.




  • Od 2013 r. gubernatorzy są mianowani przez rząd centralny, a nie na mocy dekretu prezydenckiego, jak miało to miejsce wcześniej.

  • Nowy kodeks samorządowy z 2014 r. nadaje uprawnienia wykonawcze samorządowi lokalnemu na poziomie gmin w samodzielnych miastach i wspólnotach (art. 3). Samodzielne miasta określono w ustawie dotyczącej samorządu lokalnego z 2005 r.: Tbilisi, Rustavi, Kutaisi, Poti, Batumi, Telavi, Ozurgeti, Zugdidi, Gori, Ambrolauri, Mtskheta i Akhaltsikhe (art. 151, ust. 1). Zgodnie z kodeksem zgromadzenia gminne są wybierane na czteroletnią kadencję w bezpośrednich, powszechnych, równych i tajnych wyborach przez obywateli Gruzji zarejestrowanych na terytorium gminy. Burmistrz („gamgebeli”) wybierany jest w bezpośrednim, powszechnym, równym i tajnym głosowaniu na okres 4 lat (art. 23 i 49). Nowy kodeks nie obejmuje samorządu lokalnego na poziomie wiosek, osiedli i wspólnot.




  • Organy władz lokalnych nadal w bardzo dużym stopniu zależą od transferów z budżetu krajowego. Większość funduszy wydawanych z budżetów lokalnych to dotacje z budżetu krajowego.


Mołdawia


  • W 2012 r. przyjęto krajową strategię decentralizacji Mołdawii. Celem jest przekazanie przez rząd centralny władzom lokalnym kompetencji i zasobów finansowych, aby decyzje podejmowane były bliżej obywateli, co pozwoli zwiększyć niezależność instytucjonalną i finansową samorządu lokalnego. Strategia ustanawia cele i zadania dotyczące decentralizacji władzy i zapewnienia roli samorządu lokalnego zgodnie z zasadami Europejskiej karty samorządu lokalnego. Krajowa strategia decentralizacji opisuje politykę dotyczącą lokalnej administracji publicznej i określa krajowe mechanizmy w dziedzinie decentralizacji, zapewniając faktyczną autonomię władzom lokalnej administracji publicznej.


Plany dotyczące decentralizacji


  • Dalsze plany dotyczące decentralizacji zostały przedstawione w programie rządowym „Integracja europejska: wolność, demokracja, dobrobyt” na lata 2013–2014. Z programu wynika, że większą decentralizację zapewnić ma zwiększenie autonomii lokalnej zgodnie z zasadami Europejskiej karty samorządu lokalnego, wzmocnienie niezależności finansowej władz lokalnych oraz zmiana prawodawstwa krajowego zgodnie z konstytucyjnymi przepisami dotyczącymi decentralizacji. Szereg usług publicznych skuteczniej będzie można świadczyć na poziomie lokalnym. Kształcenie średnie, pomoc społeczna, dostawy wody i infrastruktura drogowa to tylko niektóre z usług podlegających obecnie decyzji władz lokalnych, które mogą również przeznaczać na nie potrzebne zasoby.




  • Nowe przepisy legislacyjne dotyczące decentralizacji fiskalnej zostały opracowane we współpracy z organizacjami międzynarodowymi, np. Bankiem Światowym. Lokalne przepisy dotyczące finansów publicznych zostały zmienione 13 czerwca 2013 r. w pierwszym czytaniu i ostatecznie przyjęte 1 listopada 2013 r. Wzmocnienie zdolności samorządu lokalnego do zarządzania finansami stanowi kolejny priorytet w ramach decentralizacji fiskalnej. Przepisy powinny wejść w życie 1 stycznia 2015 r.

Ukraina


  • Na przestrzeni ostatnich 5 lat trwały szeroko zakrojone polityczne dyskusje na temat decentralizacji Ukrainy.




  • W 2012 r. grupa robocza Zgromadzenia Konstytucyjnego przygotowała projekt dokumentu, w którym szczegółowo opisano reformę władz lokalnych i terytorialny podział władzy, co posłużyło za podstawę koncepcji samorządu lokalnego i terytorialnej organizacji władzy na Ukrainie




  • 24 maja 2013 r. prezydent podpisał dekret propagujący decentralizację władzy w drodze przekazania przez organy wykonawcze rządu centralnego większych uprawnień administracji regionalnej i niższego szczebla, włączając w to prawo do mianowania i odwoływania urzędników na poziomie regionalnym.




  • 1 kwietnia 2014 r. Rada Ministrów przyjęła zmienioną koncepcję reform samorządu lokalnego i terytorialnej organizacji władzy na Ukrainie. Zaproponowano w niej radykalne kroki w kierunku decentralizacji. Postuluje się zniesienie administracji regionalnej i niższego szczebla i przekazanie jej uprawnień komitetom wykonawczym rad regionalnych i niższego szczebla. Zaplanowano również znaczne poszerzenie funkcji tychże rad, niemniej dokładny zasięg ich uprawnień instytucjonalnych będzie przedmiotem reformy konstytucyjnej planowanej obecnie na 2014 r.




  • Koncepcja samorządu lokalnego i terytorialnej organizacji władzy na Ukrainie przewiduje decentralizację fiskalną, nie precyzuje jednak jej zasięgu. Zadeklarowano w niej pełne poszanowanie dla zasady pomocniczości.


2. Współpraca terytorialna
W przypadku państw Partnerstwa Wschodniego współpraca terytorialna odbywa się przeważnie za pośrednictwem metod roboczych obejmujących angażowanie władz lokalnych i regionalnych w programy i projekty transgraniczne oraz zwiększanie świadomości różnych zainteresowanych stron (władz, organizacji pozarządowych, przedsiębiorstw, obywateli) na temat możliwości skutecznego zarządzania programami transgranicznymi w regionie dzięki współpracy transgranicznej. Rodzaje współpracy terytorialnej i jej ramy organizacyjne są zgodne z wymogami zastosowanych instrumentów (niektóre mogą wymagać ratyfikacji lub ustanowienia jednostki prawnej). Trwająca już współpraca terytorialna ma charakter transgraniczny i obejmuje różne podmioty, jak władze lokalne. Kwestie tematyczne obejmują działania związane z konkretnymi potrzebami regionów i miast, a mianowicie: rozwój regionalny, rozwój gospodarczy, infrastruktura, transport i ruch, ochrona środowiska, kultura i sport, turystyka i wypoczynek, rozwój rolnictwa, komunikacja itp.
Następujące instrumenty służą państwom Partnerstwa Wschodniego do prowadzenia współpracy:

1) Ramowy program współpracy terytorialnej Partnerstwa Wschodniego1
Celem programu ramowego jest zapewnienie trwałej współpracy terytorialnej między regionami granicznymi, aby sprzyjać ich rozwojowi społecznemu i gospodarczemu, a także wzmocnienie kontaktów transgranicznych między władzami lokalnymi, wspólnotami i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego w celu poszukiwania wspólnych rozwiązań podobnych problemów społecznych i gospodarczych.
Główne podmioty to organy państwowe (w tym władze lokalne i regionalne) i instytucje niepaństwowe posiadające zdolność do opracowywania i wdrażania programów współpracy terytorialnej.
2) Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa2 (ENPI)
Cele strategiczne tego instrumentu to wspieranie przejścia do demokracji oraz promowanie praw człowieka, przejście do gospodarki rynkowej i rozwój zrównoważony, a także polityki będące przedmiotem wspólnego zainteresowania (walka z terroryzmem, rozprzestrzenianie się broni masowej zagłady, rozwiązywanie konfliktów, zasada prawa międzynarodowego itp.).
ENPI finansuje działania w wielu sektorach, dotyczące m.in. bardziej równomiernego rozwoju, kwestii regulacyjnych w handlu oraz reform, liberalizacji niektórych sektorów, sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, energii, transportu, społeczeństwa informacyjnego, zrównoważenia środowiskowego, badań i innowacji. Proces ten realizowano za pomocą programów3 w terenie opartych na wieloletnich dokumentach programowych (dla strategii krajowych, obejmujących wiele państw i transgranicznych) i wieloletnich programach indykatywnych.
3) Synergia czarnomorska4
Synergia czarnomorska uzupełnia Partnerstwo Wschodnie. Partnerstwo Wschodnie wspiera zbliżenie krajów partnerskich do UE, zaś strategia czarnomorska ma na celu rozwijanie współpracy regionalnej na tym obszarze. Inicjatywę rozpoczęli formalnie w Kijowie w lutym 2008 r. ministrowie spraw zagranicznych partnerów z regionu czarnomorskiego i UE. Kraje partnerskie od początku ściśle współpracują w procesie planowania wdrażania.
4) EUROREGIONY – Państwa Partnerstwa Wschodniego biorą udział w wielu euroregionach:
Euroregion Morza Czarnego5 obejmuje pięć z sześciu państw Partnerstwa Wschodniego, a mianowicie Armenię, Azerbejdżanu, Gruzję, Mołdawię i Ukrainę, wraz z Bułgarią, Rumunią, Turcją, Grecją i Rosją (w funkcji obserwatora).

Euroregion EuroCaucasus6 został ustanowiony w 2009 r. przez gminy armeńskie i gruzińskie, przy wsparciu ze strony Krajowego Stowarzyszenia Władz Lokalnych Gruzji (NALAG) i Stowarzyszenia Wspólnot Armenii (CAA). Wraz z jego utworzeniem po raz pierwszy na Kaukazie gminy rozpoczęły współpracę transgraniczną, powołując organ instytucjonalny.


Euroregion Dniestru7 powstał jako system współpracy transgranicznej, jako stowarzyszenie lokalnych jednostek administracyjno-terytorialnych Ukrainy i Mołdawii. Główny celem utworzenia tego euroregionu i jego działalności jest wdrożenie programów zharmonizowanego i złożonego rozwoju terytoriów leżących nad Dniestrem.
Euroregion Dniepru8 łączy regiony z Białorusi, Ukrainy i Rosji. Jego głównym celem jest wspieranie rozwoju społeczno-gospodarczego oraz współpracy naukowej i kulturowej obszarów granicznych obwodu czernihowskiego, homelskiego i briańskiego.
Euroregion „Ozerny krai”9 obejmuje regiony z Białorusi, Łotwy i Litwy. Ma za zadanie promować turystykę wiejską na tych obszarach, zwiększając trwały popyt na miejscowe produkty, a tym samym wspierając lokalną produkcję rolną i usługi.
Euroregion Białowieży10
Euroregion ten obejmuje regiony na Białorusi i w Polsce. Główne działania koncentrują się na ochronie środowiska i racjonalnym korzystaniu z zasobów, transgranicznej turystyce ekologicznej i kulturalnej, współpracy w dziedzinie zagadnień społecznych, gospodarczych, kulturowych, naukowych i edukacyjnych w obszarach granicznych oraz zachowaniu wyjątkowego kompleksu puszczy białowieskiej, która w dużym stopniu determinuje klimat kontynentu.
Euroregion Bugu11 łączy regiony z Białorusi, Polski i Ukrainy. Został utworzony w celu rozwijania współpracy między obszarami granicznymi w dziedzinie planowania przestrzennego, komunikacji i transportu, kształcenia, ochrony zdrowia, kultury, sportu i turystyki, ochrony środowiska i poprawy jego stanu, wyeliminowania niebezpieczeństw związanych z katastrofami naturalnymi i ograniczenia ich skutków, nawiązania stosunków między mieszkańcami obszarów transgranicznych oraz współpracy między instytucjami i przedsiębiorstwami.
5) PROTOKÓŁ nr 3 do Europejskiej Konwencji Ramowej o współpracy transgranicznej między wspólnotami i władzami terytorialnymi dotyczący ugrupowań współpracy euroregionalnej12
Protokół został ratyfikowany przez Ukrainę w 2012 r., a Armenia podpisała go (bez ratyfikacji) w 2010 r.13
6) Europejskie ugrupowanie współpracy terytorialnej (EUWT)14
EUWT zostało ustanowione na mocy rozporządzenia (WE) nr 1082/2006. Jest ważnym instrumentem prawnym służącym wzmocnieniu współpracy między władzami lokalnymi i regionalnymi oraz stanowiącym istotny krok w kierunku przyznania władzom samorządowym prawa do współpracy ponad granicami państwowymi. Zapewnia strukturę, stabilność i pewność w dziedzinie współpracy terytorialnej.
Wszystkie państwa Partnerstwa Wschodniego mogą uczestniczyć w EUWT, lecz muszą graniczyć co najmniej z jednym zaangażowanym państwem członkowskim lub brać udział w tym samym programie transgranicznym lub przejściowym, w tym w basenach morskich.
Pomimo różnic między krajami partnerskimi można wysunąć pewne ogólne wnioski. Zdolność władz krajowych i regionalnych do rozwijania projektów nadal wymaga udoskonalenia. W niektórych przypadkach użyteczne mogłyby być działania legislacyjne, zwłaszcza w odniesieniu do zapewnienia wystarczających zasobów budżetowych. Planowanie strategiczne byłoby ważne z punktu widzenia wiarygodnego i niezależnego instrumentu partnerstwa oraz w celu wywarcia długofalowego wpływu na stworzenie wspólnej przestrzeni transgranicznej o zintegrowanej infrastrukturze. Dzięki temu współpraca terytorialna mogłaby stać się samowystarczalna i nie zależałaby już w nadmiernym stopniu od funduszy UE czy innych darczyńców.
Utworzono już ugrupowanie UTTS Ung-Tisza-Túr-Sajó (Hernád-Bódva-Szinva) między nowymi państwami członkowskimi – Węgrami, Rumunią, Słowacją – i Ukrainą jako krajem trzecim. Udział partnerów z Ukrainy, choć niełatwy, udało się osiągnąć dzięki oddzielnemu porozumieniu między Ukrainą a Węgrami, podpisanemu po dość długim procesie konsultacji.


  1. Wnioski i zalecenia polityczne


Ogólne zalecenia dla przyszłych prac CORLEAP-u
Zgodnie ze stanowiskiem CORLEAP-u w latach 2014–2015 należy nadal koncentrować się na decentralizacji i reformie samorządowej, usprawnieniu współpracy terytorialnej i transgranicznej oraz budowie potencjału jako głównych motorach bieżącego procesu wzmacniania i konsolidowania demokratycznej roli władz lokalnych i regionalnych w państwach Partnerstwa Wschodniego.
Aby poczynić rzeczywiste postępy w dziedzinie decentralizacji władzy publicznej oraz współpracy terytorialnej, należy opracować wielopoziomowe ramy działań politycznych oparte na zasadzie realizacji wspólnych celów w ramach partnerstwa. W tym celu, a także w celu wspierania zmian na bardziej globalnym poziomie, CORLEAP powinien nadal wspierać stowarzyszenia samorządów lokalnych i władze lokalne i regionalne oraz ułatwiać ich działalność, aby współpracowały one ściśle zarówno z instytucjami europejskimi, jak i rządami krajowymi w następujących kluczowych dziedzinach:


  • zwiększenie roli stowarzyszeń samorządów lokalnych we wspieraniu samorządu lokalnego w formułowaniu krajowych/sektorowych polityk mających wpływ na poziomie lokalnym, a także w świadczeniu usług;




  • intensywniejsze zaangażowanie organizacji społeczeństwa obywatelskiego wspieranych zarówno na poziomie regionalnym, jak i międzynarodowym, a także zwiększenie liczby tych organizacji społeczeństwa obywatelskiego, które specjalizują się w rozwijaniu konkretnej wiedzy;




  • usprawnienie mechanizmów konsultacji, koordynacji i współpracy między sektorami publicznym, prywatnym i społeczeństwem obywatelskim (partnerstwo wielu podmiotów);




  • wspieranie udziału władz lokalnych i regionalnych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego w przygotowywaniu zaleceń politycznych i legislacji oraz w negocjacjach z władzami centralnymi na temat projektów i decyzji będących przedmiotem zainteresowania na szczeblu lokalnym i regionalnym.


Specyficzne zalecenia dotyczące władz lokalnych i regionalnych, układów o stowarzyszeniu oraz pogłębionych i kompleksowych umów o wolnym handlu (DCFTA)
Aby władze lokalne i regionalne mogły czerpać korzyści ze swojego potencjału i skutecznie przyczyniać się do realizacji celów zawartych w układach o stowarzyszeniu i DCFTS, należy stworzyć mechanizmy zorganizowanego dialogu z władzami samorządowymi na temat monitorowania i oceny układów o stowarzyszeniu. Postuluje się następujące działania:


  • Po pierwsze, oddolne podejście do celów związanych z zasadą dobrych rządów wzmocniłoby zaangażowanie i pozwoliło skonsolidować zmiany. Dalsze wzmocnienie zasady „więcej za więcej”, realizowanej m.in. w ramach EaPIC i ENI, pozwoliłoby UE stworzyć zachęty finansowe dla administracji centralnej, tak aby włączyć władze lokalne i regionalne w cały proces (Komisja/Wysoki Przedstawiciel, 2014b, s. 12; Komisja, 2013b). Udział władz lokalnych i regionalnych w przygotowywaniu krajowych strategii reform administracyjnych jest niezbędny w celu konsolidacji postępów poczynionych dotychczas w tej dziedzinie na poziomie lokalnym i regionalnym oraz zachęcania do rozpowszechniania sprawdzonych rozwiązań w zakresie realizacji wytyczonych celów na szczeblu krajowym. Miałoby to również fundamentalne znaczenie dla wyłaniania się postawy dobrych rządów i dopilnowania, by zmiany zostały przeprowadzone i wprowadzone w życie w długiej perspektywie.




  • Po drugie, ustanowienie mechanizmów konsultacji w celu natychmiastowego wykorzystania wiedzy władz lokalnych i regionalnych na temat regionalnych i zamrożonych konfliktów pomogłoby w realizacji celów WPZiB. Rozwijanie działań szkoleniowych dla władz lokalnych i regionalnych oraz dzielenie się sprawdzonymi rozwiązaniami w zakresie zarządzania granicami również przyczyniłoby się do postępów w tej dziedzinie.




  • Po trzecie, aby promować współpracę terytorialną, trzeba skupić się na sprawiedliwości, bezpieczeństwu i wolności; zwiększenie udziału władz lokalnych i regionalnych we wzmocnionym zarządzaniu granicami pozwoliłoby osiągnąć cel wolności osób. Szczególnie w regionach granicznych zaangażowanie władz samorządowych zwiększy mobilność, a tym samym kontakty międzyludzkie. Należy do tego zachęcać przy każdej okazji.




  • Władze lokalne i regionalne, jako katalizator i motor interesów lokalnych, mogą wnieść cenny wkład w lokalny rozwój gospodarczy, co spotyka się z poparciem Unii. Należy położyć nacisk na wzmocnienie roli władz samorządowych jako centrów informacji, aby osiągnąć cele z zakresu handlu. Mogłoby to obejmować następujące działania:




  • Zaangażowanie władz lokalnych i regionalnych w monitorowanie wdrażania DCFTA na poziomie lokalnym i określenie istniejących ograniczeń.




  • Uczynienie z władz lokalnych i regionalnych kluczowych pośredników między poziomem europejskim i krajowym z jednej strony a podmiotami gospodarczymi z drugiej, tak aby informować te ostatnie o możliwościach gospodarczych i handlowych oraz o pozostających jeszcze wyzwaniach.




  • Wzmocnienie roli władz lokalnych i regionalnych jako centrów informacji, zwłaszcza dla MŚP, zapewniających informacje na temat dostępnego wsparcia dla wejścia na rynki zagraniczne (np. programy rozwoju umiejętności, informacje na temat ostępu do finansowania, informacje o innych sieciach firm i MŚP oraz dostęp do nich, podnoszenie świadomości na temat certyfikacji i standaryzacji, świadczenie pomocy prawnej w dziedzinie prawa własności intelektualnej oraz zamówienia publiczne).




  • Rozwijanie programów z zakresu umiędzynarodowienia wspólnie z podmiotami lokalnymi i regionalnymi oraz ukierunkowanie ich szczególnie na sektory o dużym potencjale (zaawansowane technologie i ekologiczne rynki).




  • Współpraca sektorowa w innych dziedzinach – od polityki energetycznej, przez ochronę mniejszości, aż do wdrażania przepisów UE w dziedzinie zdrowia i bezpieczeństwa – skorzystałaby niezmiernie na zaproszeniu władz samorządowych do podkomitetów utworzonych na mocy układów o stowarzyszeniu do celów realizacji współpracy sektorowej. Władze lokalne i regionalne mogłyby również lepiej przyczynić się do wdrożenia układów o stowarzyszeniu, jeśli włączono by je w określanie planów operacyjnych, które przekształcą strategie wdrażania tych umów oraz DCFTA w praktyczne środki na szczeblu terytorialnym.


Przyszłe obszary działań
Skuteczna integracja europejska zależy od tworzenia odpowiednich struktur, instytucji i mechanizmów dla władz lokalnych w państwach Partnerstwa Wschodniego. Unia Europejska jest wielopoziomową wspólnotą sprawowania rządów, a państwa Partnerstwa Wschodniego będą mogły skuteczniej się do niej włączyć, jeśli przyjmą podobne standardy i normy funkcjonowania władz lokalnych i regionalnych. Patrząc w przyszłość, jest wiele powodów do optymizmu, gdy przyjrzymy się kierunkowi reform w większości państw Partnerstwa Wschodniego.
Aby wykorzystać potencjał instrumentów finansowych UE i zrealizować cel polegający na uczynieniu z władz lokalnych decydentów, CORLEAP mógłby ściśle współpracować z władzami lokalnymi i regionalnymi w sześciu obszarach:


  • propagowania sprzyjających warunków;

  • wspierania decentralizacji;

  • dostosowania funkcjonowania sektorów do zdecentralizowanego środowiska;

  • wzmocnienia potencjału władz lokalnych;

  • wspierania stowarzyszeń samorządów lokalnych;

  • włączenie ich w programowanie i wdrażanie.

CORLEAP z zadowoleniem przyjmuje nowy instrument Komisji/DG DEVCO „Inicjatywa przewodnia dotycząca rozwoju samorządów 2020” i docenia to, że w latach 2014–2015 sporo uwagi poświęcone zostanie tej nowej inicjatywie UE, która wspiera władze lokalne i regionalne w państwach Partnerstwa Wschodniego w dziedzinie decentralizacji i rozwoju ich współpracy terytorialnej i transgranicznej.


CORLEAP będzie także nadal koncentrować się na decentralizacji fiskalnej w celu budowy kultury odpowiedzialności, ponieważ określa ona zasady wytwarzania i dystrybucji zasobów wykorzystywanych do zaspokojenia oczekiwań obywateli. To właśnie pozwoli zbliżyć władze samorządowe do obywateli.
Mając na uwadze ostatnie wydarzenia w polityce zagranicznej Federacji Rosyjskiej i przyszłe tendencje, należy uważniej i priorytetowo potraktować wdrażanie polityki efektywności energetycznej i oszczędności energii, opierając się na udanych przykładach z UE. Może to zapewnić większą niezależność władz lokalnych i regionalnych wobec konwencjonalnych źródeł energii jak gaz naturalny czy ropa.



1http://www.eaptc.eu/

2http://www.enpi-info.eu/main.php?id=402&id_type=2.

3http://www.ecday.eu/territorial-cooperation/european-neighbourhood-and-partnership-instrument/.

4http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-10-78_fr.htm?locale=en.

5http://www.coe.int/t/congress/newssearch/default_en.asp?p=nwz&id=5078&lmLangue=1.

6http://www.eurocaucasus.org/.

7http://www.aebr.eu/en/news/news_detail.php?news_id=165.

8http://beleuroregion.by/index.php?option=com_content&view=article&id=64&Itemid=97&lang=en.

9http://beleuroregion.by/index.php?option=com_content&view=article&id=63&Itemid=96&lang=en.

10http://beleuroregion.by/index.php?option=com_content&view=article&id=61&Itemid=104&lang=en.

11http://www.euroregionbug.pl/content/view/8/.

12http://conventions.coe.int/Treaty/en/Treaties/Html/206.htm.

13http://www.conventions.coe.int/Treaty/Commun/ChercheSig.asp?NT=206&CM=1&DF=&CL=ENG.

14http://europa.eu/legislation_summaries/agriculture/general_framework/g24235_en.htm.

COR-2014-04388-00-00-TCD-TRA (EN) /3


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość