Strona główna

Pojęcie i istota integracji europejskiej


Pobieranie 51.4 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar51.4 Kb.
Pojęcie i istota integracji europejskiej
1. Pojęcie integracji europejskiej

Od starożytności na straży bezpieczeństwa zewnętrznego i ładu wewnętrznego zorganizowanego społeczeństwa stało państwo. W celu umożliwienia realizacji tych zadań zostało ono wyposażone w odpowiednią władzę i siłę. Jednakże już w starożytności zauważono, że pojedynczemu państwu, nie zawsze udaje się utrzymać suwerenność. Tracą je na rzecz bardziej agresywnego i silniejszego państwa. Podbite narody tracąc wolność niekiedy tracą również możliwość samoistnego kształtowania kultury a ludność niejednokrotnie życie. Zgodnie z zasadą głoszoną między innymi przez Talesa państwa (w teorii tego filozofa państwa-miasta greckie) w celu zachowania swej suwerenności powinny się łączyć w związki, które przyniosą im dwojakiego rodzaju korzyści:



  1. przestaną one prowadzić wojny między sobą i wzajemnie się niszczyć,

  2. jednocząc się staną się silniejsze i dzięki temu będą w stanie zagwarantować bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne swoim mieszkańcom.

Uważa się, iż pierwowzory współczesnych organizacji międzypaństwowych istniały już w starożytności. Starożytni Grecy, wychodząc z prymatu dobra ogólnego nad dobrem partykularnym, kształtowali swój stosunek do wojny, pokoju oraz polityki zagranicznej. W myśl tego systemu wartości istniała możliwość prowadzenia wojem pomiędzy państwami (i ich związkami) w celu egzekwowania sprawiedliwości. W starożytnej Grecji istniały dwojakiego rodzaju organizacje międzypaństwowe: amfiktionie i symmachie.

Amfiktionie były związkami państw-miast o charakterze religijno-politycznym tworzonych wokół świątyń wspólnego bóstwa. Pod względem strukturalno-organizacyjnym zbliżone były do współczesnych organizacji między­na­ro­­dowych i charakteryzowało je to, że:

  • członkami były suwerenne państwa-miasta greckie;

  • posiadały stałe organy;

  • organ naczelny składał się z delegatów wszystkich państw członkowskich i zbierał się kilka razy w roku;

  • organ naczelny z kolei wybierał organ wykonawczy;

  • posiadały stałe siedziby (składające się z jednej lub kilku świątyń);

  • funkcję organu administracyjnego współczesnych organizacji spełniali kapłani świątyń stanowiących ich siedziby;

  • państwa członkowskie nadsyłały (względnie regularnie) dary do świątyni (które były przechowywane w jej skarbcu; dary te stanowiły pewnego rodzaju formę składek płaco­nych przez państwa członkowskie we współczesnych organizacjach międzynaro­dowych);

  • do najbardziej znanych amfiktionii należała amfiktionia delficko-termopilska, w skład której wchodziło 12 państw.

Symmachie natomiast miały charakter polityczno-militarnych, świeckich organizacji międzypaństwowych i charakteryzowały się tym, że:

  • posiadały stałe organy i siedzibę (którą była również jedna z greckich świątyń)

  • w niektórych z tych organizacji (np. w Lidze Ateńsko-Delijskiej) w miejsce darów nadsyła­nych do świątyń, wprowadzono obowiązek wpłacania do wspólnej kasy regularnych opłat

  • do najważniejszych Symmachie należały: Liga Peloponeska (określana też jako Związek Spartański) oraz Liga Ateńsko-Delijska (określana też jako Ateński Związek Morski)

W okresie cesarstwa rzymskiego dominacja polityczno-militarna starożytnego Rzymu uniemożliwiała powstanie jakichkolwiek organów międzynarodowych, nie mówiąc już o organizacjach międzynarodowych. Cesarstwo rzymskie przyjęło, zarówno w teorii jak i praktyce, scentralizowany i imperialny model integracji krajów i narodów polegający na narzucaniu innym kultury i dorobku cywilizacyjnego cesarstwa rzymskiego poprzez unifikację prawa, organizacji, zarządzania, pieniądza, obyczajów, oświaty, religii oraz cywilizacji technicznej (drogi, wiadukty, budowle obronne, systemy osadnictwa itp.).

Chrześcijaństwo wykreowało, zarówno w kwestii każdego społeczeństwa jak i integracji międzynarodowej, zasadę uniwersalizmu chrześcijańskiego. Polegało ono na dążeniu do zbudowania w świecie jednego społeczeństwa i państwa bożego. W celu uniknięcia zagrożeń (głównie ze strony islamu) wszystkie państwa chrześcijańskie miały konsolidować się wokół papieża i pod jego kierownictwem. Integracja ta miała przyczynić się do:



  1. wzmocnienia wewnętrznego Europy w duchu chrześcijańskim, głównie poprzez trwałe zakończenie wojen między państwami chrześcijańskimi

  2. wzmocnienia siły chrześcijańskiej Europy wobec świata pogańskiego (szczególnie Turcji).

Koncepcji tej towarzyszyła koncepcja uniwersal­ne­go państwa świeckiego pod zwierzchnictwem cesarza. Walka obu tych koncepcji była na przestrzeni kilku wieków przyczyną długotrwałych wojen.

Już w XIV wieku rozpoczyna się etap intensywnego rozwoju idei organizacji międzynaro­dowych, który trwał do końca XVIII w. Był to etap teoretycznych rozważań, których rezultatem było powstanie około stu różnych projektów utworzenia organizacji międzynarodowych. Projekty te miały różny charakter w zależności od tego, w jakich epokach powstały, pod czyim wpływem lub w czyim interesie były one tworzone.



Ogólnie projekty te można podzielić na dwie kategorie:

  • pierwsza proponowała tworzenie organizacji o charakterze ponadnarodowym, na rzecz których poszczególne państwa członkowskie przekazałyby całość lub część swych praw suwerennych (z tym, że jedne z nich dążyły do utworzenia ponadnarodowej federacji sze­re­gu państw lub całej Europy a nawet wszystkich państw świata przy równouprawnieniu państw członkowskich w ramach tej federacji, natomiast inne dążyły do narzucenia hegemonii jednego państwa);

  • druga proponowała utworzenie związku państw, opartych na zasadzie poszanowania suwerenności wszystkich członków.

Projekt Pierre’a Dubois (ucznia św. Tomasza z Akwinu) – w którym jako oficjalny cel podano problem odzyskania Ziemi Świętej spod panowania Turków, a w istocie głównym jej zadaniem miało być dążenie do tego, by móc zapobiec wojnom między państwami europejskimi. W tym celu autor proponował utworzenie organizacji chrześcijańskich państw europejskich pod nazwą respublica christana. Organizacja ta miałaby prawo stosowania sankcji, w tym również zbrojnych, wobec państw, które rozpoczynałyby wojnę.

Inny projekt zakładający utworzenie związku państw odpowiedzialnego za regulację stosunków międzynarodowych zaproponował w drugiej połowie XV w. król czeski Jerzy z Podiebradu. Proponował on utworzenie ligi antytureckiej (określanej często jako Liga Pokoju) w skład, której miałyby wejść przede wszystkim Czechy, Francja, Wenecja, Polska, Węgry, Burgundia i Bawaria oraz ewentualnie inne europejskie państwa chrześcijańskie. Oficjalnym celem było podjęcie przez państwa członkowskie wspólnej akcji przeciwko Turcji oraz zapewnienie pokoju między państwami członkowskimi. Liga miała mieć charakter federacji państw. Głównym jej organem miała być rada, która obradowałaby kolejno w stolicach poszczególnych państw członkowskich. Liga posiadałaby własny organ sądowy oraz aparat administracyjny w formie sekretariatu oraz zarządu skarbowego. Ponadto miałaby prawo stosowania sankcji wobec państw członkowskich oraz sprawowałaby kontrolę nad armiami i finansami państw członkowskich. W sprawach najważniejszych wymagana byłaby zgoda wszystkich członków, a w innych – większa liczba głosów.

Spośród innych projektów zapobiegania wojnom poprzez utworzenie związku państw na uwagę zasługują poniższe:

  • dominikanina Tomasza Campanella, który proponował utworzenie (wzorem projektów średniowiecznych) uniwersalnej monarchii, opartej na supremacji papieża i króla hiszpańskiego,

  • francuskiego nauczyciela Emeryka Crucė, który proponował utworzenie światowej organizacji państw, której głównym zadaniem byłoby uniemożliwienie wybuchu nowych wojen, stanowiących jego zdaniem główne źródło ludzkich nieszczęść. W skład tej organizacji, oprócz państw Europy, miałyby wchodzić państwa innych regionów świata, w tym przede wszystkim Turcja, Chiny, Japonia, Persja, Maroko. Na czele organizacji stałaby rada międzynarodowa (zwana Zgromadzeniem Ogólnym) w skład, której wchodziliby władcy większości państw świata. Siedziba miałaby znajdować się w Wenecji. Rada posiadałaby prawo wydawania decyzji, z której część miałaby wiążący charakter dla państw członkowskich. Ponadto posiadałaby prawo stosowania sankcji wobec państw niestosujących się do jej decyzji.

  • angielskiego kwakra Williama Penn, który proponował utworzenie parlamentu europej­skiego, którego zadaniem byłoby rozstrzyganie konfliktów międzynarodowych. Wybory do parlamentu oparte byłyby na zasadzie proporcjonalnego prawa wyborczego. Parlament zbierałby się raz na rok lub w zależności od potrzeb. Decyzje parlamentu podejmowane byłyby większością ¾ głosów i wiązałyby państwa członkowskie. Parlament posiadałby prawo stosowania różnego rodzaju sankcji – również zbrojnych – wobec państw niestosujących się do jego decyzji.

  • księcia de Sully, który proponował reorganizację i zaprowadzenie nowego ładu w Europie. Celem jego było zapewnienie trwałego pokoju i równowagi w Europie. Przewidywał utworzenie republiki chrześcijańskiej (która miałaby zakończyć toczące się w tym czasie w Europie wojny religijne). Ponadto uważał, że większe państwa (kierując się zasadą równości) winny odstąpić część swego terytorium państwom mniejszym. Głównym organem republiki miałaby być Rada Generalna, która obradowałaby w kolejności w poszczególnych stolicach państw członkowskich. Ponadto rozstrzygałaby spory między państwami członkowskimi oraz posiadałaby kompetencje administracyjne i wojskowe. Decyzje Rady obowiązywałyby wszystkich członków. Republika posiadałaby własną armię, której zadaniem byłoby zapewnienie pokoju i jej bezpieczeństwa.


Projekt utworzenia Unii Europejskiej (XVIII w.) – zaproponował francuski duchowny Castel de Saint-Pierre, którego uważa się za prekursora idei paneuropejskiej. W skład Unii miałyby wejść chrześcijańskie państwa europejskie. Głównym organem byłby Senat Europejski z siedzibą w Utrechcie, do którego poszczególne państwa wysyłałyby po jednym delegacie. Uchwały Senatu wymagałyby w zależności od wagi sprawy: jednomyślności, większości ¾ głosów, zwykłej większości głosów. Jego zadaniem byłoby rozstrzyganie sporów między państwami członkowskimi, zapewnienie bezpieczeństwa członkom Unii oraz kontrolowania zbrojeń. Ponadto Unia miałaby prawo ingerowania w konflikty natury gospodarczej między państwami członkowskimi. Ponadto przewidywano utworzenie szeregu organizacji gospodar­czych, które byłyby powiązane z Unią i działałyby pod jej kontrolą. Dodatkowo przewidywał możliwość stosowania przez Unię sankcji (w tym również zbrojnych) na wypadek niewykonania przez poszczególne państwa członkowskie uchwał Senatu. Proponował wyposażenie Unii w prawo ingerowania w wewnętrzne sprawy państw członkowskich.
W drugiej połowie XVIII i na początku XIX w. powstawały głównie koncepcje utworzenia organizacji międzynarodowych mających zapewnić wieczysty pokój. Teorie te powszechnie zaakceptowały suwerenność państw w integracji, ale na pierwszy plan wysunięto suwerenność integrujących się narodów. Spośród wielu na uwagę zasługują:

  • angielskiego filozofa Jeremy Bentham, który proponował utworzenie organizacji europejskiej, wyposażonej w jeden organ sądowo-wykonawczy. W skład tego organu miałoby wejść po dwóch delegatów z poszczególnych państw członkowskich. Jedyną stosowaną sankcją miałaby być presja opinii publicznej. W związku z tym domagał się ustanowienia pełnej wolności prasy i słowa. W celu niedopuszczenia do wojny propo­nował przeprowadzenie redukcji sił zbrojnych, wyrzeczenia się przez państwa europejskie posiadłości kolonialnych, zniesienia tajnej dyplomacji i wypowiedzenia przymierzy wojskowych. Ponadto dążył do wprowadzenia w życie zasady wolnego handlu, który jego zdaniem miałby utrwalać pokojowy rozwój stosunków międzyna­rodowych.

  • Immanuela Kanta, który proponował utopijny plan w formie traktatu międzynarodowego (teoria federalistyczna Stanów Zjednoczonych Europy i prawa powszechnego) zgodnie, z którym stosunki międzynarodowe winny być oparte na federacji wolnych państw, którą nazwał Ligą (Związkiem) Narodów. Uważał, że federacja taka winna być utworzona jedynie przez republiki. Proponował unieważnienie wszystkich traktatów mających zalążki przyszłej wojny, uznanie nieinterwencji w sprawy wewnętrzne innych państw oraz zniesienie stałych armii.

W Polsce natomiast koncepcje utworzenia organizacji międzynarodowych widziane były jako możliwość zapobiegania dalszym rozbiorom oraz odzyskania niepodległości przez Polskę. Jednym z takich projektów był opracowany przez króla Stanisława Leszczyńskiego Projekt ten upatrywał przyczyny wojen w zaborczych dążeniach wielkich państw. W celu zapewnienia pokoju proponował utworzenie organizacji republik europejskich. Organizacja taka winna być oparta na republikach, gdyż tylko one są z natury rzeczy państwami pokojowymi.

Natomiast pijar Kajetan Skrzetuski proponował w swoim projekcie utworzenie europejskiego związku państw, którego głównym zadaniem byłoby utrzymanie i zapewnienie pokoju w Europie. Zgodnie z jego zasadą, państwa członkowskie gwarantowałyby wzajemnie nienaru­szal­ność istniejącego stanu terytorialnego. Ponadto związek miałby prawo stosowania sankcji wobec państw naruszających zasady prawa międzynarodowego lub wszczynających wojnę. Wszelkie spory między nimi byłyby rozstrzygane na forum związku. Głównym organem związku miałby być sejm w skład, którego wchodziliby przedstawiciele wszystkich państw członko­wskich. Jego decyzje wymagałyby zapadać większością ¾ głosów. Ponadto projekt przewidywał składki członkowskie, z których pokrywano by koszty administracyjne organizacji.


Warunki sprzyjające powstawaniu organizacji międzynarodowych zaistniały dopiero w XIX w. Wpływ miały na to z jednej strony zwycięstwo rewolucji burżuazyjnej (która zapoczątkowała upadek państw feudalnych i powstanie pierwszych państw kapitalistycznych), a z drugiej - rewolucja przemysłowa (w szczególności w dziedzinie transportu i łączności). Zastosowanie maszyn parowych w przemyśle spowodowało gwałtowny wzrost ilości produkowanych towarów. Natomiast zbudowanie kolei parowej i parostatków umożliwiło szybką i masową wymianę towarową między państwami. W rezultacie doprowadziło to do rozszerzenia się rynków zbytu poza rynek wewnętrzny, proponując jednocześnie ideę wolnego handlu i utworzenie rynku światowego. To z kolei oznaczało w praktyce konieczność częstszych i ściślejszych kontaktów między państwami. Odbiciem tej sytuacji był gwałtowny wzrost liczby konferencji międzynaro­dowych, które choć odbywały się często to jednak nieregularnie. To jednak musiało ulec zmianie, gdyż stałe kontakty między państwami były niezbędne z uwagi na regularną wymianę towarową. To w efekcie spowodowało powstawanie pierwszych organizacji międzynarodowych. Dotyczyły one głównie komunikacji, łączności, zdrowia i nauki. Tak powstały organizacje:

  • do spraw żeglug i transportu, przede wszystkim na rzekach o znaczeniu międzyna­ro­do­wych

Centralna Komisja Żeglugi na Renie

Komisja Łaby

Komisja Padu

Komisja Dunaju


Komisja Prutu

Unia ds. Transportu Towarów Kolejami w Europie



  • do spraw łączności

UPU


Międzynarodowy Związek Telegraficzny

Międzynarodowy Związek Radiotelegraficzny

Unia Pocztowa Ameryki Południowej


Rada Sanitarna w Konstantynopolu

Międzynarodowa Rada Sanitarna w Tangerze



  • do spraw finansów

Komisja Finansowa dla Turcji

Komisja Finansowa dla Egiptu



  • do spraw problemów prawnych

Międzynarodowa Unia Penitencjarna

Międzynarodowy Związek Ochrony Własności Literackiej i Artystycznej



  • do spraw nauki

Międzynarodowa Unia Geodezyjna

Rada Badania Morza



  • do spraw handlu

Międzynarodowy Związek Publikacji Taryf Celnych

Międzynarodowa Unia Cukrowa



  • do spraw społecznych

Unia dla Zwalczania Afrykańskiego Handlu Niewolnikami

Międzynarodowe Biuro Pracy



  • do spraw standaryzacji

Międzynarodowa Unia Metryczna

Unia Standaryzacji Jednostek Elektrycznych


W tym samym okresie powstała również duża liczba międzynarodowych organizacji niepaństwowych, z których większość miała charakter religijny, społeczny, naukowy oraz stowarzyszeń zawodowych.

Podsumowując można powiedzieć, że wiek XIX stanowił etap kształtowania się pierwszych form współczesnych organizacji międzynarodowych, przy czym dominowały organizacje mające charakter techniczno-administracyjny. Powodem powstawania organizacji o tego typu charakterze był brak organizacji ogólnogospodarczych i ogólnopolitycznych. To z kolei sprzyjało zawieraniu umów międzynarodowych (będących podstawowym aktem prawnym tworzenia organizacji międzynarodowych).

Wraz z tworzeniem organizacji międzynarodowych w XIX w. powstawały nowe projekty dotyczące tworzenia związków państw. Większość z tych projektów dążyła do utworzenia federacji europejskiej, której autorami byli m. in.:


  • Adam Czartoryski – proponował utworzenie europejskiego związku państw pod nazwą Liga Europejska, opartego na przymierzu Rosji z Anglią, uważając, że przewaga polityczno-militarna Rosji i Anglii zmusi inne państwa do posłuszeństwa i poszanowania zasad pokojowej współpracy;

  • Johann Kaspar Bluntschli - proponował utworzenie federacji europejskiej opartej na dwuizbowym parlamencie, egzekutywie, sekretariacie i systemie arbitrażowym. System ten miał się opierać nie na równouprawnieniu członków, a również na hegemonii wielkich mocarstw;

  • James Lorimer – proponował utworzenie rządu europejskiego łączącego w sobie władzę ustawodawczą, wykonawczą i skarbową;

  • Wojciech Jastrzębowski – celem jego projektu było zagwarantowanie pokoju oraz poszanowania wolności i równouprawnienia narodów. Nawoływał do przeprowadzenia w Europie powszechnego rozbrojenia. Według niego naczelnym organem miał być Kongres, który obradowałby kolejno w stolicach poszczególnych państw. Posiadałby uprawnienia ustawodawcze i sądowe. Ponadto związek wyposażony byłby w prawo stosowania sankcji (również zbrojnych) wobec członków nieprzestrzegających decyzji Kongresu.

Na początku XX w. pojawiają się projekty dotyczące utworzenia państwa światowego, którego przykładem był projekt G. Isamberta, który proponował stworzenie światowej organi­zacji politycznej, wyposażonej w organy ustawodawcze, wykonawcze i sądowe.

Pod koniec XIX w. w Niemczech proponowana była idea tzw. Mitteleuropy, której istotą miało być utworzenie w Europie unii gospodarczej, która dzięki gospodarczej i militarnej potę­dze Niemiec zapewniłaby hegemonię w Europie i wyniosła je na poziom czołowego mocarstwa światowego. Podstawą Mitteleuropy miała być unia między Niemcami i Austro-Węgrami. Obejmowałaby ona również: Włochy, Szwajcarię, Belgię, Holandię i państwa skandynawskie oraz państwa wschodniej i południowo-wschodniej Europy. Centralny zarząd gospodarczy, na którym byłaby oparta unia, odpowiadałby za ustawodawstwo gospodarcze, politykę ekonomiczną, politykę celną oraz działalność karteli. Rozpoczęte w 1915 r. rokowania Niemiec z Austro-Węgrami zakończyły się w klęską tych państw w I wojnie światowej, która spowodowała ostateczny upadek koncepcji Mitteleuropy.

Koniec I wojny światowej zapoczątkował nowy etap w rozwoju organizacji międzynaro­d­owych. Oprócz powstawania organizacji o charakterze technicznym, pojawił się nowy typ organizacji o charakterze politycznym, który za główny cel działania stawiał utrzymanie pokoju i zagwarantowanie bezpieczeństwa międzynarodowego. Organizacją taką była Liga Narodów, utworzona w 1919 r.

Rozwój przemysłu i komunikacji powodował powstawanie kolejnych organizacji, lecz tym razem oprócz charakteru technicznego, swoim zasięgiem obejmowały również życie gospodarcze, społeczne, naukowe i kulturalne. Ponadto powstało szereg organizacji gospodarczych i handlo­wych. Równocześnie powstawały organizacje zrzeszające większość państw ówczesnego świata oraz rozszerzał się skład członkowski szeregu innych organizacji międzynarodowych.

W okresie międzywojennym nastąpił powrót do koncepcji federacji europejskiej. Wśród nich na uwagę zasługuje projekt (Austriaka) hrabiego Coundenhove-Kalergiego, dotyczący utworze­nia Stanów Zjednoczonych Europy. W tym celu utworzył on w 1922 r. międzynarodową nie­państwową organizację – Unię Paneuropejską, głoszącą ideę utworzenia federacji euro­pejskiej. Federacja ta miała być oparta na zasadzie równości, poszanowania suwerenności i zagwa­rantowania bezpieczeństwa. Posiadałaby ona własny trybunał oraz własne siły zbrojne. Podsta­wowym czynnikiem tworzenia federacji miała być unia celna i unia monetarna. W skład federacji miały wejść wszystkie państwa europejskie z wyjątkiem Związku Radzieckiego oraz Wielkiej Brytanii. Głównym celem tego projektu było wzmocnienie pozycji Austrii.

Koniec II wojny światowej rozpoczął nowy etap w rozwoju organizacji międzynarodowych, który trwa do dziś. Uważa się, że okres do II wojny światowej był jedynie okresem prób tworzenia organizacji międzynarodowych, a ich prawdziwy rozwój rozpoczął się dopiero po jej zakończeniu. Powstała atmosfera polityczna sprzyjała trwałemu organizowaniu stosunków między państwami, opartych na zasadzie pokojowej współpracy i wzajemnego poszanowania suwerenności. Przykładem może być utworzenie ONZ, FAO, UNESCO, WHO.

Przełom lat czterdziestych i pięćdziesiątych stanowił kolejny krok w rozwoju organizacji międzynarodowych. Powstała m.in. pierwsza organizacja międzynarodowa państw socjalistycz­nych RWPG oraz pierwsza organizacja integracyjna państw kapitalistycznych CECA zapocząt­kowująca cały system organizacji międzynarodowych, głównie integracyjnych państw zacho­dnio­europejskich (takich, jak: EWG, EURATOM, EFTA, Rada Nordycka, Unia Ekonomiczna Beneluksu, EOG).

Jednocześnie organizacje te zapoczątkowały nowy typ organizacji regionalnych o szerokich ogólnogospodarczych kompetencjach. Niektóre z nich (jak Wspólnoty Europejskie) zapoczątko­wały też typ organizacji o kompetencjach ponadnarodowych.


2. Definicja integracji europejskiej

Pojęcie integracja jest szeroko używane zarówno w nauce jak również życiu społecznym i dlatego nadaje mu się różne znaczenia. Z reguły jednak pojęcie „integracja” oznacza jakąś formę wiązania lub scalania czegoś z czymś, przy czym wiązanie to nie musi oznaczać scalania. W sensie abstrakcyjnym pojęcie „integracja” oznacza łączenie mniejszych całości w nowe większe. Konsekwencją integracji jest powstanie mniejszej liczby większych organizmów lub jednej wszechogarniającej całości w miejsce większej ilości mniejszych podmiotów. Efektem integracji jest również to, że integrujące się podmioty przestają być całościami a stają się częściami składowymi nowej powiększonej całości. W literaturze przedmiotu można znaleźć definicje wyprowadzane z teorii wymiany międzynarodowej. Zgodnie z nimi integracją nazywane są zaawansowane formy współpracy grupy krajów i ich podmiotów gospodarczych.

Do każdej formy integracji, np. ekonomicznej, politycznej, kulturowej, technologicznej należy formułować odpowiednio uszczegółowioną definicję. Przez pojęcie „integracja europejska” należy rozumieć takie łączenie się ze sobą krajów wchodzących do europejskiego związku integracyjnego, które doprowadzi do tego, że związek ten w relacji do otoczenia krajów nieczłonkowskich stanie się pewną całością, a kraje członkowskie jego częściami. Skonstruowana w ten sposób definicja nie rozstrzyga kształtu (modelu) integracji europejskiej. W jej świetle może nią być zarówno federacja państw lub regionów, jak i konfederacja czy inna formy bliższe rozwiązaniom funkcjonalistycznym.

Zaprezentowana definicja obejmuje zarówno podejście dynamiczne (integracja postrzegana jako proces), jak i statyczne (integracja rozumiana jako stan). Zgodnie z nią można opisywać zarówno integrację w poszczególnych dziedzinach oraz jako całość.


3. Przesłanki integracji europejskiej

O kształcie, charakterze i istocie integracji europejskiej zdecydowały zarówno przesłanki stanowiące efekt rozwoju kultury europejskiej z jej uniwersalnymi wartościami jak również warunki zewnętrzne i wewnętrzne. Najbardziej uniwersalna przesłanka integracji europejskiej została sformułowana już w starożytności. Przesłanką tą była bezwzględna potrzeba, a nawet konieczność znalezienia uniwersalnego sposobu (lub narzędzia) zapobiegającego konfliktom międzynarodowym i wpływającego stabilizująco lub odstraszająco na nieprzyjazne otoczenie. Integracja międzynarodowa jest narzędziem, które z jednej strony wzmacnia pozycję obronną ugrupowania krajów członkowskich wobec otoczenia, z drugiej zaś eliminuje podstawowe przyczyny konfliktów między jego członkami. Wzmocnienie pozycji ugrupowania integracyjnego wobec otoczenia wynika nie tylko z połączenia odpowiednich zasobów rzeczowych i mechanizmów funkcjonowania społeczeństwa wspólnoty, ale również z tego, że integracja likwiduje podstawowe przyczyny konfliktów między krajami członkowskimi. Integracja europejska ma zapobiec wybuchom konfliktów między państwami członkowskimi a jednocześnie przyczynić się do wszechstronnego rozwoju regionu i stabilizacji stosunków międzynarodowych w skali panadeuropejskiej.

Przesłanki ekonomiczne pojawiły się w projektach i ideach integracji międzynarodowej stosunkowo późno, bo dopiero w XVIII w. Pojawiły się one wraz z wykształceniem się w Europie systemu kapitalistycznego a w pełni uwidoczniły się w fazie tworzenia się elementów gospodarki światowej (globalnej). Teoretycy integracji międzynarodowej stwierdzili związek między rozwojem gospodarki światowej (szczególnie jej nierównomierny rozwój niekorzystny dla państw europejskich), a koniecznością integracji państw europejskich. W świetle tych spostrzeżeń uznano, że w przyszłości będą dominować wielkie ponadnarodowe kompleksy polityczno-ekonomiczne lub takie państwa jak: USA, Rosja, Chiny czy Brazylia. Przyjmując założenie, że siła gospodarcza Wspólnoty Europejskiej jest najpewniejszym gwarantem i podstawą jej siły politycznej na arenie międzynarodowej, bezpieczeństwa i suwerenności Europejczyków. W tym znaczeniu integracja ekonomiczna, a w szczególności jej efektywność jest podstawą integracji we wszystkich innych dziedzinach, w tym budowy infrastruktury pokoju.
4. Motywy integracji europejskiej

W przeciwieństwie do przesłanek, ekonomicznych i pozaekonomicznych, motywy dotyczą aspektu subiektywnego i wyrażają się w odpowiedniej woli politycznej władzy i społeczeństwa określonych państw do integracji oraz do własnego w niej uczestnictwa. Obiektywność przesłanek integracji regionalnej wyraża się w presji zewnętrznej, płynącej zarówno zewnętrznych (politycznych, militarnych, ekologicznych oraz w odpowiednim przygotowaniu cywilizacyjnym i ekonomicznym tych krajów do integracji międzynarodowej. Motywacje wyrażające stosunek władzy i społeczeństwa do integracji mogą być zgodne albo niezgodne z obiektywnymi przesłankami. Oczywistym staje się to, że tylko ich pełna zgodność umożliwia uruchomienie efektywnej integracji międzynarodowej. Niezgodność między przesłankami a motywami zachodzi wtedy, gdy:

a) istnieją obiektywne przesłanki do integracji, ale brak jest woli politycznej do niej;

b) występuje wola polityczna do integracji, ale brak jest obiektywnych przesłanek;

c) brak zarówno przesłanek, jak i subiektywnych motywów.

Motywy integracji w Europie były różnorodne. Można je ogólnie podzielić na motywy:



  1. uniwersalne, wyprowadzające argumentację na rzecz międzynarodowej integracji z obiektywnych przesłanek, akcentujące element obronny wobec otoczenia zewnętrznego, przez wzmocnienie pozycji ugrupowania krajów wobec tego otoczenia oraz przez stabilizację oddziaływania na otoczenie;

  2. partykularne, wyrażające się w chęci wykorzystania haseł integracyjnych i samej integracji do osiągnięcia przez niektóre państwa europejskie celów nacjonalistycznych.

Oba te rodzaje motywów występują obok siebie od najwcześniejszych czasów. Stanowisko polityków wobec integracji międzynarodowej w Europie było funkcją ich polityki zagranicznej i wewnętrznej. Oznaczało to, że preferowali taką formę integracji międzynarodowej, która byłaby przedłużeniem polityki i interesów ich krajów oraz wzmacniałoby pozycję ich krajów w stosunku do pozostałych. Integracja na tych warunkach nie mogła być realizowana z uwagi na występujące sprzeczności narodowe.

W okresie międzywojennym politycy brytyjscy byli negatywnie nastawieni do integracji w Europie. Preferowali oni tworzenie organizacji globalnych (światowych np. Światową Organizację Handlu) w ramach, których mogłyby działać organizacje europejskie. Ich preferencje wynikały z tego, że podejrzewali Francję oto, iż poprzez integrację państw kontynentu pragnie się stać mocarstwem dominującym w Europie a to mogło zagrozić interesom i pozycji politycznej Wielkiej Brytanii.

W tym samym czasie politycy francuscy zamierzali integrować Europę zarówno w opozycji do Wielkiej Brytanii jak i Niemiec. Pewną sprzecznością w ich planach było to, że pomimo antyniemieckiej motywacji, pragnęli oprzeć integrację na współpracy francusko-niemieckiej jako głównym ogniwie integracji. Podobny pogląd na integrację wyznawali politycy niemieccy, jednakże integracja miała być dla nich jedynie narzędziem do obalenia traktatu wersalskiego oraz wygodną formą ekspansji w Europie Środkowej i Wschodniej.

II wojna światowa przyczyniła się do zmian w mentalności polityków i intelektualistów w odniesieniu do problemu integracji międzynarodowej. Ukształtowało się wtedy tzw. europejskie stanowisko odrzucające nacjonalizm. Nie oznacza to, że jakimkolwiek kraju europejskim zrezygnowano z idei dobra narodu, państwa czy kraju, ale uznano, że nacjonalizm jest przyczyną nieszczęść narodów kontynentu a dobro narodu, państwa czy kraju należy wyprowadzić z ogólnego dobra Europy. Głównie poprzez zachowanie pokoju, rozwoju współpracy i podnoszenia dobrobytu we wszystkich krajach.


5. Warunki integracji europejskiej.

Zarówno teoria, jak i podstawowa obserwacja empiryczna dowodzą, że:



  1. tylko kraje wysoko rozwinięte (spełniające dodatkowo określone warunki) są w stanie zorganizować efektywnie funkcjonujące ugrupowania integracyjne;

  2. nie są w stanie tego uczynić kraje słabo rozwinięte ekonomicznie i cywilizacyjnie;

  3. otwartą sprawą pozostaje kwestia integracji międzynarodowej krajów wysoko rozwiniętych z krajami słabo rozwiniętymi.


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość