Strona główna

Pojęcie I zadania analizy ekonomicznej


Pobieranie 58.71 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar58.71 Kb.
POJĘCIE I ZADANIA ANALIZY EKONOMICZNEJ

Analiza jest środkiem poznania i oceny złożonych zjawisk i procesów.

Pojęcie analizy ekonomicznej odnosi się do metody badania naukowego, która polega na rozłożeniu badanego przedmiotu lub zjawiska na części składowe, w celu wykrycia składników przyczyniających się do kształtowania danego podmiotu lub zjawiska. Ogólnie wyjaśnienie to może być oparte na:


  1. poznaniu struktury złożonej całości , ustaleniu związków i zależności miedzy elementami struktury oraz pomiędzy poszczególnymi elementami a całością (analiza strukturalna)

  2. poznaniu mechanizmów funkcjonowania badanej całości, zmian jakie w niej zachodzą, identyfikacji czynników oddziaływujących na te całość oraz siły i kierunku oddziaływania tych czynników (analiza przyczynowo – skutkowa)


Analiza ekonomiczna działalności gospodarczej jest to zespół czynności badawczych, dotyczących jej wyników rzeczowych i finansowych, stanu ekonomicznego i pozycji na rynku oraz organizacji procesów i metod działania.
Informacja (surowiec)  Decyzja (produkt)
Celem analizy ekonomicznej jest przygotowanie odpowiednich informacji stanowiących podstawę do podejmowania decyzji gospodarczych. Analiza ekonomiczna zapoznaje z występującymi faktami i zjawiskami oraz ustala przyczyny tych zjawisk i faktów. Analiza ekonomiczna służy do oceny działalności i jej skutków. Wyniki te służą przede wszystkim do samokontroli i samooceny własnej działalności. Na podstawie danych analizy ekonomicznej można ustalić, czy dotychczasowa działalność przebiega zgodnie z założeniami oraz można określić i uzasadnić najkorzystniejsze kształtowanie się działalności w przyszłości.
Zespól czynności koncepcyjnych, rachunkowych i porównawczych, składających się na analizę ekonomiczną, ma na celu:

- zebranie odpowiednich informacji o stanie faktycznym, jego przyczynach i tendencjach,

- krytyczną ocenę istniejącego stanu, zamierzeń i tendencji,

przeprowadzenie rachunku ekonomicznego, który ustaliłby skutki tego stanu,

- określenie i uzasadnienie najkorzystniejszego rozwiązania,

- postawienie wniosków pozwalających na powzięcie prawidłowych decyzji gospodarczych.


Przeprowadzenie analizy ekonomicznej jest konieczne dla racjonalnego gospodarowania i osiągania optymalnych efektów ekonomicznych.
Realizując przedmiotowy zakres swego działania, analiza ekonomiczna spełnia następujące zadania:

- umożliwia zapoznanie się z zadaniami działalności gospodarczej i ich realizacją

- umożliwia zapoznanie się ze stanem ekonomicznym czynników produkcji i metodami gospodarowania

- umożliwia zapoznanie się z wynikami finansowymi działalności

- umożliwia porównanie działalności analizowanego podmiotu gospodarczego z wynikami poprzednich okresów oraz z działalnością innych przedsiębiorstw
Funkcje analizy:


  1. Informacyjna; związana z zebraniem, uporządkowaniem i przetworzeniem danych dotyczących działalności przedsiębiorstwa oraz jego otoczenia. Bardzo ważna jest szybkość pozyskiwania danych.

  2. Poznawcza; polega na studiowaniu i porządkowaniu danych liczbowych. Poznaje się dzięki temu zależności między zjawiskami.

  3. Oceniająca; powinna zawierać sądy wartościujące i zawierać w miarę konkretne wnioski co jest słabą a co mocną stroną przedsiębiorstwa.

  4. Kontrolna;

  5. Usprawniająca; dostarcza podstawy do podjęcia decyzji usprawniających zarówno stosunki przedsiębiorstwa z otoczeniem, jak i relacje i procesy zachodzące w przedsiębiorstwie.



Prawidłowa analiza musi spełniać cztery podstawowe warunki tj.:

- operatywność, tzn. że badania i wyciąganie wniosków powinny być przeprowadzane w takim terminie, aby mogły one służyć do podejmowania bieżących decyzji;

- konkretność, tzn. że badania i oceny powinny umożliwiać wyprowadzanie ścisłych, skonkretyzowanych wniosków;

- elastyczność, tzn. że metody analizy powinny być dostosowane do zmiennych warunków i potrzeb;

- dynamiczność, tzn. że badania i oceny powinny ujmować procesy gospodarcze w ich rozwoju.
Rodzaje analizy ekonomicznej
Analizy ekonomiczne można rozpatrywać ze względu na:


  • Rangę problemów objętych analizą

  • stopień szczegółowości badań analitycznych,

- zakres przedmiotowy badań analitycznych,

- częstotliwość i czas przeprowadzania analizy,

- zastosowane metody badawcze,

- rodzaj informacji analitycznej.


Ze względu rangę problemów objętych analizą wyróżniamy:

  • analizę strategiczną; ukierunkowana na rozwiązywanie najważniejszych problemów rozwoju samodzielnego przedsiębiorstwa, głównie przez pryzmat jego kontaktów z otoczeniem. Traktuje przedsiębiorstwo jako część składową otoczenia. Zajmuje sę przyszłością przedsiębiorstwa a nie jego przeszłością.

  • analiza taktyczna; w porównaniu z analizą strategiczną nastawione na krótszy horyzont czasowy. Dotyczy bieżących problemów przedsiębiorstwa z niewielką perspektywą przyszłości. Skupia się bardziej na procesach zachodzących wewnątrz przedsiębiorstwa.

  • analiza operacyjna; skupia się na wewnętrznych bieżących problemach przedsiębiorstwa

Ze względu na stopień szczegółowości badań analitycznych rozróżnia się analizę:

- ogólną,

- szczegółową.


Analiza ogólna dokonuje oceny działalności gospodarczej za pomocą syntetycznych wskaźników, bez ustalania przyczyn kształtowania się ocenianych wielkości.
Analiza szczegółowa jest związana z wnikliwym badaniem związków i zależności między badanymi zjawiskami.
Ze względu na zakres przedmiotowy badań rozróżnia się analizę:

- odcinkową,

- kompleksową (całościową).
Analiza odcinkowa polega na odrębnym badaniu różnych dziedzin działalności, Przy badaniach odcinkowych zawęża się wpływ kształtujących badane zjawisko czynników do bliskich zależności bez stwierdzania następstw w innych dziedzinach działalności. Z odcinkowych badań zestawia się ogólną ocenę i na tej podstawie wyciąga wnioski.
Analiza kompleksowa jest analizą ujmującą całokształt działalności przedsiębiorstwa. Polega ona na badaniu zjawisk we wzajemnej współzależności skutków i przyczyn. Pozwala to na ustalenie przyczyny pierwotnej. Analiza kompleksowa umożliwia pełniejszą ocenę i wyciągnięcie głębszych wniosków.
Ze względu na częstotliwość i czas przeprowadzania rozróżnia się:

- analizy ciągłą, okresową i doraźną,

- analizę wstępną, bieżącą i następną.
Analizy ciągłe są przeprowadzane przez cały okres prowadzenia działalności gospodarczej i dotyczą zwykle pojedynczych zjawisk i procesów.
Analizy okresowe: roczne, kwartalne i miesięczne, przeprowadzane są dla dokonania oceny działalności w badanym okresie.
Analizy doraźne podejmowane są jednorazowo w ściśle określonym celu (np. w przypadku zdecydowanego spadku sprzedaży).
Analiza wstępna jest przeprowadzana przed podjęciem decyzji lub ustaleniem planu. Podstawowym jej celem jest dokonywanie oceny efektywności zamierzonych wielowariantowych działań i wybranie wariantu optymalnego.
Analiza bieżąca - przeprowadzana jest w trakcie realizacji określonych zadań i procesów. Zadaniem jej jest wykrycie nieprawidłowości i słabych ogniw działania oraz wykazanie osiągniętych wyników.
Analiza następna przeprowadzana jest po zakończeniu okresu lub przedsięwzięcia. Ma ustalić faktyczne wyniki, ich przyczyny i skutki.
Ze względu na zastosowane metody badawcze rozróżnia się analizę:


  • funkcjonalną,

  • kompleksową

- decyzyjną.
Analiza funkcjonalna polega na badaniu działalności w podziale na części według spełnianych funkcji (zaopatrzenie, produkcja, zbyt, zarządzanie). Jej przeprowadzaniem zajmują się poszczególne służby działające w przedsiębiorstwie. Istnieje zatem możliwość sprzecznego interpretowania wyników analizy.
Analiza kompleksowa; polega na całościowym ujęciu działalności przedsiębiorstwa w określonym czasie. Wszystkie zjawiska rozpatrywane są we wzajemnym związku i uwarunkowaniu. Duże znaczenie ma tu hierarchizacja problemów: od najważniejszych, najbardziej wpływających na osiągnięcie celu do mniej istotnych. Jest trudniejsza od analizy funkcjonalnej. Należy kierować się dobrem (interesem) całego przedsiębiorstwa a nie tylko jego części (np. działu czy komórki)

Rozwinięciem jest analiza systemowa, która oparta jest na dorobku ogólnej teorii systemów i cybernetyki ekonomicznej.


Analiza decyzyjna kładzie nacisk na porządkowanie zjawisk według zależności przyczynowo-skutkowych i grupuje je wokół określonej decyzji.
Ze względu na rodzaj informacji analitycznej rozróżnia się analizę:

- wskaźnikową,

- zależnościową.
W analizie wskaźnikowej ocenę działalności gospodarczej przeprowadza się w oparciu o dobrane i zweryfikowane wskaźniki i współczynniki.
Analiza zależnościowa stanowi kontynuację analizy wskaźnikowej i zmierza do wyjaśnienia przyczyn kształtowania się wskaźników i współczynników.

Metody analizy ekonomicznej

  1. Metody ogólne


  1. metoda indukcji; w badaniach analitycznych polega na tym, że przechodzi się od zjawisk szczegółowych do ogólnych, od czynników do wyników, od przyczyn do skutków.

Zalety:

  • metoda ta pozwala na uzyskanie pełnej i dokładnej wiedzy na temat przedsiębiorstwa

  • przedmiotem analizy są wszystkie czynniki bez względu na stopień ich udziału w kształtowaniu danego zjawiska;

  • duża obiektywność wyników (analityk nie zna ostatecznych rezultatów przcy przedsiębiorstwa)

Wady:

  • duża pracochłonność i kosztochłonność (ze względu na objecie wszystkich czynników

Przyczyny pierwotne (zjawiska techniczno ekonomiczne) – wynik finansowy (rentowność)

  1. Metoda dedukcji; od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych, od wyników do czynników, od skutków do przyczyn.

Analiza rentowności – wyznaczenie czynników i kierunków ich oddziaływania – analiza poszczególnych czynników (aż przyczyn pierwotnych).

Jest mniej pracochłonna niż indukcyjna.

3. Metoda redukcji (weryfikacji), najtrudniejsza (ale najmniej pracochłonna). Polega na weryfikowaniu prawdziwości tez, hipotez i ocen, sformułowanych na początku analizy w oparciu o materiał źródłowy. Analityk musi doskonale znać firmę, jej organizacje i otoczenie. Analizuje się tylko te tezy czy oceny które wzbudzają wątpliwości.

I.Metody szczegółowe

II.Metoda bilansowa: polega a zestawieniu i analizowaniu elementów składowych pewnej całości powiązanych ze sobą rachunkowo i funkcjonalnie. Warunkiem jest to aby między zmiennymi występował związek algebraiczny. Np.: bilans rachunkowy przedsiębiorstwa, bilans obrotu towarowego i materiałowego, rachunek zysków i strat, cash flow, rachunek przychodów i rozchodów.


    1. Metoda porównań; polega na porównywaniu danych analizowanego zbioru w ujęciu czasowym, przedmiotowym, podmiotowym i przestrzennym.

Metoda porównań, zwana też metodą odchyleń, służy do przeprowadzenia oceny ogólnej. Metoda porównań polega na zestawieniu cech (wielkości) badanego zjawiska oraz na ustaleniu różnic między nimi. Porównanie dotyczy cech zjawiska czy faktu, wyrażonych w określonych miernikach za pomocą liczb bezwzględnych lub względnych. Liczbami względnymi są wszelkie miary statystyczne omówione w podręczniku statystyki. Różnice stanowią odchylenia między wielkościami porównywanych zjawisk i faktów.
Badane zjawiska można porównać z wielkościami:

- postulowanymi w planach i normach,

- okresów ubiegłych,

- innych przedsiębiorstw,

- zmian w strukturze,

- zjawisk współzależnych.


Porównanie wielkości z postulowanymi w planach i normach, np. faktyczną produkcję z planowaną produkcją, faktyczny zapas materiału z normą zapasu, pozwala ustalić różnice wskazujące na przekroczenie lub niewykonanie planów i norm.
Porównanie z okresami ubiegłymi, np. porównanie obrotu towarowego roku badanego z obrotem roku ubiegłego (lub porównanie ich w kwartałach), pozwala uzyskać dane o dynamice zjawiska. Porównanie zjawisk w czasie ilustruje tabela.
Porównanie ze zjawiskami tego samego typu występującymi w innych przedsiębiorstwach, np. czas nie przepracowany robotników przedsiębiorstwa badanego z czasem nie przepracowanym robotników innych przedsiębiorstw pracujących w podobnych warunkach, daje możliwość ustalenia różnic w poziomie techniczno-ekonomicznym badanego przedsiębiorstwa.
Porównanie struktury zjawisk, np. zatrudnienia robotników z zatrudnieniem ogółu pracowników, zatrudnienia pracowników umysłowych z zatrudnieniem robotników, daje możliwość ustalenia prawidłowości ekonomicznych.
Porównanie z wielkościami współzależnymi, np. kształtowania się lub wzrostu wydajności pracy z kształtowaniem się lub wzrostem średnich płac, wzrostu produkcji ze wzrostem kosztów, pozwala na zbadanie prawidłowości kształtowania się wzajemnie warunkujących się wielkości.
Przy stosowaniu metody porównań ocenia się badane zjawisko za pomocą odchyleń. Odchylenia są to różnice między wielkościami porównywanymi. Odchylenia oznacza się znakami + lub -. Znakiem + oznacza się odchylenia wówczas, gdy wielkość badana jest większa od wielkości przyjętej za podstawę porównań. Znakiem - oznacza się odchylenia wówczas, gdy wielkość badana jest mniejsza od wielkości przyjętej za podstawę porównali. Znaki + i - nie wskazują więc na pozytywne czy negatywne kształtowanie się zjawiska badanego, ale na kierunek odchyleń. Ocena odchyleń zależy od istoty zjawiska i aktualnej sytuacji, np. wzrost produkcji należy ocenić pozytywnie tylko w przypadku, gdy nic ma nadmiaru danych wyrobów gotowych. Wzrost kosztów może nie być oceniany ujemnie, jeżeli równocześnie występuje wzrost jakości produkcji.
Rozróżnia się odchylenia bezwzględne i względne.

Odchylenia bezwzględne są to różnice występujące w tych samych zjawiskach, a wynikające z porównania wielkości badanej z wielkością przyjętą za podstawę porównań.


Odchylenia względne są to różnice występujące w zjawiskach współzależnych, a wynikające z porównania dwóch różnorodnych zjawisk. Odchylenia względne występują głównie przy zjawiskach towarzyszących, których wielkości koryguje się w zależności od zjawisk wiodących, np. przy badaniu kosztów można koszty faktyczne ubiegłego okresu skorygować o wykonanie produkcji w okresie analizowanym.
Metoda porównań ma zastosowanie głównie przy analizie ogólnej i wskaźnikowej, pozwala tylko na ustalenie odchyleń.



    1. Metoda kolejnych podstawień, zwana też metodą podstawień łańcuchowych, służy do przeprowadzania analizy szczegółowej badanego zjawiska w przypadku, gdy na ustalone odchylenie wpływa kilka czynników. Metoda kolejnych podstawień jest przedłużeniem badań

analitycznych prowadzonych metodą porównań. Za pomocą metody porównań ustala się odchylenia samego zjawiska i odchylenia każdego czynnika, który spowodował odchylenia ogólne. Jednakże wysokość wpływu każdego czynnika na ogólne odchylenie możliwe jest do ustalenia tylko metodą kolejnych podstawień.

Można stosować gdy czynniki w danym zjawisku dadzą się wyrazić algebraicznie (jako suma, różnica, iloraz lub iloczyn) albo za pomocą funkcji matematycznej.

Przykład:

  1. Zjawisko opisujemy jako iloczyn czynników a, b i c.


  2. w roku bazowym zjawisko wynosi: z0 = a0*b0*c0

  3. w roku badanym zjawisko wynosi: z1= a1*b1*c1;

  4. problem: z jaką silą i w jakim kierunku oddziałują zmiany poszczególnych czynników a, b i c na wielkość zjawiska Z1 w porównaniu do Z0

  5. Z = Z1 - Z0 (zmiana całkowita zjawiska)

  6. Z(a) = a1*b0*c0 - a0*b0*c0 (wpływ czynnika a)

  7. Z(b) = a1*b1*c0 – a1*b0*c0 (wpływ czynnika b)

  8. Z(c) = a1*b1*c1 – a1*b1*c0 (wpływ czynnika c)

Z(a) + Z(b) + Z(c) =Z



III.Metoda izolacji; polega na wyizolowaniu danego czynnika lub kilku czynników oraz zbadaniu jego wpływu na konkretną wielkość ekonomiczną.


    1. Metoda różnicowania – analizowanie odchyleń od bazy porównawczej

    2. Metoda wskaźnikowa; polega na analizowaniu zbiorów liczbowych przy pomocy celowo dobranych wskaźników, charakteryzujących zjawiska ekonomiczne.

    3. Metoda trendu; polega na analizowaniu zjawisk ekonomicznych w dłuższym czasie (min. 5 lat)w celu ustalenia tendencji rozwoju firmy. Stosuje się metody statystyczne i ekonometryczne.

    4. Metoda punktowa; polega na wyznaczeniu średnich wielkości dla badanych kategorii ekonomicznych (np. poziom rentowności, zysk itd.), przyporządkowując im pewną stałą ilość punktów (10, 100). Następnie wylicza się faktyczną ilość punktów i odchylenia od stałej. Stosuje się do analizy jednorodnej zbiorowości.

    5. Metod opisowa; analiza działalności firmy przy pomocy zwięzłego opisu problemów, tendencji, korzystnych i niekorzystnych zjawisk.


Przedstawianie wyników analizy ekonomicznej

Wyniki analizy ekonomicznej należy w toku prowadzonych badań i po ich zakończeniu przedstawić w formie liczbowej, graficznej i opisowej.


Forma liczbowa polega na skonstruowaniu tablic statystycznych, w których ujęte są liczby charakteryzujące badane zjawisko. Równocześnie należy zapewnić pełlną czytelność tablic statystycznych. Osiąga się to przez prawidłowe skonstruowanie tablic, zrozumiałe treści główki i boczku oraz unikanie zbytniej szczegółowości.
Forma graficzna polega na sporządzeniu wykresów, przedstawiających syntetycznie w sposób obrazowy badane zjawisko. Forma graficzna ułatwia obserwację przebiegu zjawisk, ich strukturę, kształtowanie, wzajemną zależność itp. Najczęściej do prezentacji wyników analizy

ekonomicznej stosuje się:

- wykresy na układach współrzędnych

- wykresy powierzchniowe, słupkowe i kołowe,.


Przy stosowaniu graficznej formy prezentacji wyników analizy należy dobrać odpowiednie wykresy, właściwie je skonstruować i przedstawić.
Forma opisowa polega na słownym opisaniu wyników analizy badanego zjawiska. forma opisowa służy do: - przedstawienia informacji poza liczbowych, - wyrażenia opinii o zjawiskach ilustrowanych liczbowo, - wyrażenia oceny badanych zjawisk,

- sformułowania wniosków wynikających z przeprowadzonej analizy.




Źródła danych:

I.Księgi rachunkowe i pomocnicze prowadzone przez księgowość firmy;

II.plany gospodarczo - finansowe, palny inwestycyjne, biznes palny;

III.sprawozdania finansowe: bilans roczny, rachunek zysków i strat, cash flow.

IV.Sprawozdania z działalności firmy w roku obrotowym

V.Spisy inwentaryzacyjne, protokoły, raporty,

VI.Poprzednie analizy

VII.Ewidencji podatkowej, majątkowej, administracyjnej i technicznej

VIII.Dokumentacja zatrudnieniowa, płacowa i organizacyjna

IX.Roczniki statystyczne GUS

X.Wydawnictwa fachowe i branżowe;

XI.Prasa krajowa, zagraniczna, lokalna, środowiskowa;

XII.Informacje giełdowe i bankowe

XIII.Informacje prawne.

Dane należy zbierać przechowywać i starannie systematycznie i często aktualizować.


Analiza otoczenia:

I.Analiza otoczenia ogólnego: warunki polityczne, ekonomiczne, prawne, ekologiczne, regionalne.


    1. Analiza sytuacji rynkowej: możliwość sprzedaży na danym rynku towarów i usług, stopień konkurencyjności rynku, dostępność środków produkcji, opłacalność funkcjonowania na danym rynku..

    2. Analiza powiązań z otoczeniem: w jaki sposób na siebie oddziałują, czy to jest oddziaływanie dwu czy jednostronne, pozytywne czy negatywne.

Cybernetyka ekonomiczna, teoria zajmująca się sterowaniem systemami ekonomicznymi. Rozwinięta m.in. przez autorów polskich - O. Langego, J. Gościńskiego i J. Zieleniewskiego. Zorientowana interdyscyplinarnie, głównie na teorię informacji, teorię sieci (przepływów), informatykę, teorię badań operacyjnych, teorię niezawodności i rezerwacji, teorię wielkich systemów, teorię zarządzania.

Przedmiot sterowania - systemy ekonomiczne charakteryzuje jako systemy bardzo złożone, o wielopodmiotowej budowie i hierarchicznej strukturze sterowania, celowe i zmierzające do wiązki celów nie w pełni spójnych, rozmyślne, charakteryzujące się pewną autonomią, zdolnością przystosowania się i samoorganizacją, dysponujące własną skalą preferencji o parametrach funkcji użyteczności zmieniających się w czasie.

Sterowanie odbywa się w myśl wytycznych teorii za pomocą norm i ma charakter parametryczny. Zalicza się do nich następujące elementy: stawki płac, ceny, kursy walut, stopy procentowe, stawki odpisów (np. amortyzacyjnego), stawki podatków różnego rodzaju (np. dochodowego, VAT), taryfy celne, stawki dotacji.

Regulatory powyższe mogą odgrywać swoją rolę jedynie w przypadku swobodnego operowania nimi przez władze finansowe. Przy regulacyjnym działaniu tych elementów zysk może stać się źródłem finansowania rozwoju tego systemu, który dany zysk osiągnął (dzieląc go z budżetem przez te właśnie regulatory w proporcjach korzystnych dla obu stron, jeśli te regulatory działają prawidłowo).




opracowanie: Michał Kiełsznia




©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość