Strona główna

Prof dr hab. Krystyna Czuba uksw warszawa


Pobieranie 58.82 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar58.82 Kb.


Prof. dr hab. Krystyna Czuba

UKSW Warszawa

Ocena dorobku naukowego, działalności dydaktycznej i organizacyjnej – dotycząca nadania stopnia doktor habilitowany

ks. dr Pawłowi Maciaszkowi


Ks. dr Paweł Maciaszek otrzymał dyplom doktora nauk teologicznych w zakresie teologii pastoralnej w KUL w 2003 roku. Od 2011 roku jest adiunktem IEMiD w UKSW w Warszawie. Studia oraz praca redaktorska w tygodniku „Niedziela” stały się inspiracją do dalszych prac badawczych w zakresie medialnym.


Dorobek naukowo-badawczy
Podstawową z zakresu mediów jest książka Zbawienie człowieka w świecie kreowanym przez media, Częstochowa 2013 r. Na całokształt dorobku składają się także cztery mniejsze książki o charakterze liturgicznym i artykuły związane z problematyką medialną, a zwłaszcza liturgiczną. Dorobek ten jest poszerzony przez doświadczenia wyjazdów do Anglii. Autor podejmuje też publikacje w odpowiedzi na duszpasterskie zadania Kościoła katolickiego w związku z Rokiem Świętego Pawła, Rokiem Kapłańskim i Rokiem Wiary.

Zbawienie człowieka w świecie kreowanym przez media to zasadnicza pozycja dla obranej tematyki teologii mediów. Jest to teologia rzeczywistości naszego czasu i naszej kultury, mającej źródło w areopagu mediów i przez media kreowanej. Temat ukazany jest w relacji do fundamentalnej prawdy wiary, którą jest zbawienie człowieka. Ks. dr P. Maciaszek omawiając temat słusznie odwołuje się do wybitnego dogmatyka ks. prof. Czesława Bartnika, który podkreśla, że zbawienia przez Chrystusa nie wolno ustawiać w relacjach ze „świeckim zbawieniem” – mitem raju na ziemi. Zbawienie jest osiągalne tylko dzięki łasce Boga. Autor pisze o świecie kreowanym przez współczesne media i zniewolonym przez te media. Jest to zniewolenie moralne, intelektualne, polityczne. Bardzo ważne jest stwierdzenie, że „profanacja świętości jest dziś czynnikiem scalającym ludzką kulturę” (s. 11). Należy dodać, że jest to scalanie antywartości w kulturze przez ideologów postmodernizmu i dyspozycyjne media. Sprzeciw wobec Bożego zamysłu i antropologii chrześcijańskiej są wszechobecne w mediach. W miejsce właściwej antropologii – wynaturzenia, patologiczna dyktatura moralnego relatywizmu. Autor stwierdza, że tak opisana rzeczywistość medialna to „głos pasterzy Kościoła katolickiego w Polsce” (s.11). „W drugiej dekadzie XXI wieku – pisze Autor – biskupi coraz bardziej zdecydowanie bronią chrześcijańskich wartości” (s. 31). Brak w tym stwierdzeniu pogłębionego komentarza, dlaczego obrona ma wymiar szczególny. Autor przywołuje przykłady dyskryminacji Kościoła katolickiego w programach telewizyjnych dla dzieci, młodzieży i dorosłych („Ziarno”, Dni Młodzieży w Madrycie, Światowe Spotkanie Rodzin w Mediolanie). Wspomina, że tylko katolicka Telewizja „Trwam” przedstawia bezpośrednie relacje z tych wydarzeń.

W książce jest próba analizy, jak wykorzystać media dla ewangelizacji człowieka i świata. Ks. dr P. Maciaszek przywołuje fakt, że w 1962 roku prymas S. Wyszyński poprosił, aby Radio Watykańskie przedstawiało wiadomości w językach ludów, które nie mają dostępu do rzetelnej informacji w swoich krajach (s. 41). W tym miejscu zabrakło ważnego odniesienia do Soboru Watykańskiego II – Dekretu Inter mirifica, który powstał w 1963 roku i „uważa za swój obowiązek głosić orędzie zbawienia również przy pomocy środków przekazu społecznego oraz uczyć ludzi właściwego korzystania z nich” (IM,3). Autor odwołuje się do wypowiedzi bp. A. Lepy, który widzi ewangelizację jako: pogłębienie wiary, powiększenie wiedzy religijnej, obalenie mitów odnoszących się do Kościoła i troskę, aby przekaz był komunikatywny i opiniotwórczy. Ewangelizacja to nie tylko elektroniczne informacje, ale media drukowane, podkreślał to prymas S. Wyszyński. Dobrze, że Autor odwołuje się też do biskupów, którzy odeszli już o Boga. Mieli bowiem wielkie doświadczenie i wielką mądrość, która zaważyła na utrzymaniu chrześcijańskiej kultury i Tradycji w Polsce.

Autor podejmuje problemy konkretne i bardzo aktualne jak: krytyka Kościoła w mediach przez księży, którzy odeszli z kapłaństwa, posunięta do obelg, oszczerstw i pomówień. „Uderz w pasterza, a rozproszą się owce” (Mk 19,27).

W rozdziale II Autor analizuje problematykę dobra i zła w przekazie medialnym. Dobro winno być przekazywane poprzez świadectwo wiary, a pomnażane poprzez działania kulturowe mediów. Powołując się na wypowiedzi biskupów w odniesieniu do dokumentów nauczania Kościoła słusznie stwierdza, że dobro winno być obecne w harmonii z prawdą. W paragrafie tym Autor porusza wiele aspektów życia, na które wpływ mają środki przekazu. Są to między innymi: wiedza o świecie, przyjęcie określonej filozofii, wychowanie człowieka, problem starości, postawy społeczne i religijne. Relacje medialne w tym zakresie mogą mieć wymiar dobra i zła. Zło to fałszowanie rzeczywistości, tym samym odejście od fundamentalnego zobowiązania dziennikarzy, jakim jest przekazywanie prawdy. Autor pisze, że 80 procent mediów w Polsce jest obecnie w gestii środowisk liberalnych i lewicowych. Tworzą one tak zwane ośrodki opiniotwórcze. Charakteryzują się bezwzględną i często obsceniczną tabloityzacją życia społecznego.

W kontekście formacji i zbawienia człowieka Autor przywołuje cytaty z Pisma Świętego, które ukazują, że zło nie może przynieść dobra – „złe drzewo przynosi złe owoce”. „Z lękiem i drżeniem starajcie się o własne zbawieni” (Flp 2,12). Dziś to stwierdzenie świętego Pawła jest bardzo ważne wobec naporu zła w kulturze medialnej. Autor stara się przywołać nauczanie wielu polskich biskupów w odniesieniu do przekazu medialnego.

W rozdziale III Autor przedstawia niebezpieczeństwo grożące nadawcom i odbiorcom komunikacji medialnej. Są to zdaniem Autora – zagubienie istoty dziennikarskiej misji i utrata tożsamości osobowej i społecznej. Niezbyt jasno pisze, że utrata tożsamości dotyczy zarówno samych dziennikarzy, jak i odbiorców ich przekazu. Pisząc o manipulacji medialnej Autor mówi o błędach dziennikarskich. Niestety, nie są to błędy, bo manipulacja to świadome działanie z tezami à priori. Autor przywołuje wypowiedzi kard. S. Wyszyńskiego i Benedykta XVI dotyczące medialnych manipulacji. Benedykt XVI stwierdził: „był Sobór ojców, prawdziwy Sobór, ale też Sobór mediów” (s. 105). Służba prawdzie nie dlatego jest fundamentem pracy dziennikarskiej, że o tym pisał czy mówił papież i kardynał. Ale jest to pierwsze i podstawowe zadanie dziennikarza wpisane w kodeksy prawne i etyczne. Nie jest to dość mocno i jasno wyakcentowane przez Autora. Zabrakło też analizy manipulacji w wypowiedziach papieża Franciszka, a książka jest wydana w 2013 roku. Brak też podstawowego stwierdzenia, że do szacunku wobec religii i Kościoła zobowiązani są wszyscy dziennikarze niezależnie od światopoglądu. Religia jest bowiem faktem społecznym, a Kościół zajmuje szczególne miejsce w życiu publicznym. Stanowią wielką wartość kulturalną. Dlatego dziennikarz powinien mieć szacunek, nawet gdy tego nie rozumie i nie akceptuje.

Moim zdaniem trochę za mało jest komentarzy własnych Autora do wypowiedzi pasterzy Kocioła, także mało uwypuklono ofensywę medialną przeciwko Kościołowi katolickiemu w Polsce w ostatnim dwudziestoleciu III RP. Autor przywołuje na ten temat niektóre wypowiedzi, ale nie stawia jasnej tezy.

Książka Naznaczyć życie liturgiczne muzyką, Częstochowa 2012 r. – ma w jakimś sensie wymiar medialny. Muzyka bowiem to także medium – przekaz oddziaływujący na człowieka i jego relacji z innymi. W przypadku muzyki liturgicznej – relacje z Bogiem i ze wspólnotą ludzi wierzących. Publikację tę (choć niewielkich rozmiarów) można przyjąć jako medialną. Autor będąc dziennikarzem prowadzi wywiady ze znawcami zagadnienia. Pierwszym rozmówcą jest ks. prof. Marco Frisina z diecezji rzymskiej, kompozytor, dyrygent, autor wielu utworów z zakresu muzyki sakralnej, założyciel Chóru Diecezji Rzymskiej, odpowiedzialny za muzyczną stronę uroczystości religijnych w Rzymie i w Watykanie. Wywiad ten jest bardzo ciekawy i wnoszący wkład do tematu – muzyka jako przekaz medialny. „Muzyka jest sposobem wypowiedzi, która podkreśla i interpretuje w formie artystycznej, dokonywujące się w sprawowanym kulcie wydarzenia zbawcze” (s. 15). Jest więc formą wypowiedzi dotyczących najgłębszych relacji człowieka z Bogiem. „Muzyka liturgiczna musi być zawsze na służbie Słowa Bożego, które jest głoszone. Jej zadaniem jest wzmocnienie znaczenia Dobrej Nowiny i umieszczenie zbawczego orędzia jak najgłębiej w sercach wiernych” (s. 16). Warto dodać, że praca dziennikarza jest również służbą słowu Prawdy.

Interesujący jest pomysł przeprowadzenia wywiadów na temat muzyki liturgicznej z przedstawicielami różnych wyznań chrześcijańskich: katolicyzmu, luteranizmu, anglikanizmu, prawosławia. Z wypowiedzi rozmówców można wnioskować, że we wszystkich wyznaniach chrześcijańskich muzyka jest formą oddawania czci Bogu, formą modlitwy. Różnice dotyczą sposobu przekazu i są drugorzędne. „Muzyka religijna – radość, której nie da się wypowiedzieć słowami” (św. Augustyn, por. Ps 46,6-7).

Książka W bliskości Boga – jak żyć liturgią?, (Częstochowa 2012 r.). Można powiedzieć, że liturgia jest także komunikacją społeczną relacji pomiędzy człowiekiem a Bogiem. Jest symbolem znaków, które potrafi odczytać tylko wiara w Boga. Istotą liturgii jest kontynuacja dzieła zbawienia dokonanego przez Chrystusa. „Liturgia jest światem świętych znaków, którymi człowiek spotyka się ze Stwórcą i dzięki temu świadczy o nim w codziennym życiu” (s. 9). „Jeśli chodzi o człowieka – tłumaczy o. Paweł Sczaniecki – liturgia bierze go takim, jaki jest. Znane są wszelkie dole i niedole: tłok w kościele, spóźnienia, marne kazania, fałsze w śpiewach itd. Ale liturgia bierze zawsze człowieka na warsztat i go kształtuje… już nie tylko przez ofiarę Bóg odzyskuje człowieka, ale nadto człowiek zaprawia się do ofiarności” (s.10). W tej książce (ss. 102) Autor omawia liturgię z różnej perspektywy, między innymi: jak przeżywać Słowo Boże, uczestniczyć w liturgii, rozpoznawać w każdym kapłanie sługę Chrystusa, odkrywać niezwykłość okresu zwykłego w liturgii, rozumieć Triduum Paschalne. To tylko niektóre tematy. Są to komunikatywne małe formy w rodzaju haseł dotyczących wielkiego obszaru tajemnicy liturgii. Autor podkreśla świadome celebrowanie liturgii: „Celebrować świadomie znaczy znać dokonywane misteria, a brać w nich czynny udział, to inaczej przeżywać je jako osobiste spotkanie z Chrystusem” (s. 101). Brać udział w liturgii to także komunikować innym swoją wiarę w Boga. Z tej relacji z Bogiem w liturgii płynie siła człowieka do wyznania wiary aż po krzyż, a czasem krzyż męczeństwa. Jest to heroiczna służba prawdzie.



Pasterska tożsamość prezbitera, Kraków 2006 r. (ss. 153). Celem publikacji jest analiza działań pasterskich jako realizacja misji Dobrego Pasterza. Autor ukazuje obraz pasterza w Starym i Nowym Testamencie. Stary Testament ukazuje pasterza jako przewodnika, towarzysza w wędrówce. Bóg jest pokazany jako pasterz (Rdz 48,15; 49,24). Być pasterzem to znaczy sprawować władzę (Ez 34). Jest tutaj surowa ocena złego sprawowania władzy przez złych pasterzy.

Nowy Testament ukazuje pasterzy w chwili narodzin Jezusa (Łk 2,8-20). Mówi o pasterzach wielokrotnie i w różnych okolicznościach. Jezus mówi o sobie „Ja jestem dobrym pasterzem. Dobry pasterz daje życie swoje za owce” (J 10,11). Dobrym pasterzem w tradycji Kościoła jest Chrystus. Wypełnia swoją misję przez Apostołów i ich następców. Autor omawia Pismo Święte i Tradycję ze szczególnym uwzględnieniem nauczania Ojców Kościoła. Tematykę tę przywołuje także poprzez symbolikę sztuki wczesnochrześcijańskiej. W sztuce tej występują dwa motywy: pasterz szukający zagubionej owcy i pasterz, który owce pasie.

Rozdział II omawia ikonę kapłana dobrego pasterza w odnowionych obrzędach święceń. Pisze Autor o posłannictwie prorockim, sakramentalnym i pasterskim prezbitera. Misja prorocka jest jednym z podstawowych zadań. Jest to głoszenie Ewangelii, w którym kapłan jest szafarzem Słowa. Przepowiadanie – głoszenie Słowa – można w jakiejś mierze porównać do zawodu dziennikarza. Jest to powołanie do głoszenia prawdy Ewangelii, która winna stać się prawdą życia. Jan Paweł II w przemówieniu do dziennikarzy tygodników katolickich 02.12.1983 w Watykanie powiedział: „Dziennikarstwo jak kapłaństwo jest odpowiedzią na prawdziwe powołanie. Jak katolicki tygodnik, tak katolicki autor i właśnie tytuł czyni z waszej pracy prawdziwe i właściwe apostolstwo i chciałbym powiedzieć wspaniałomyślne kapłaństwo”. Pasterzowanie przez słowa prawdy to czytanie orędzia Ewangelii, interpretacja i komentarz. Podobnie jest w dziennikarstwie – informacja, interpretacja, komentarz. W kapłaństwie i dziennikarstwie konieczna jest cnota męstwa w głoszeniu prawdy. Podobieństw pomiędzy kapłaństwem a dziennikarstwem można wydobyć więcej. Jan Paweł II w słowie skierowanym do kapłanów w 1997 roku powiedział: „Dla ludzi musimy być proporcjonalnie kwalifikowanymi świadkami. To także należy do procesu nawracania się do miłości przez prawdę” (Jan Paweł II, Kapłaństwo służebne, Listy 1979, s. 10). Dziennikarz także winien być „kwalifikowanym świadkiem” ze względu na wiarygodność swego przekazu dla odbiorców. Dziennikarstwo potrzebuje wiedzy teologicznej, aby dostrzec odniesienie całej rzeczywistości ziemskiej do Boga. Bez tej wiedzy przekaz jest odarty z prawdy i głębi. Sądzę, że warto, aby Autor w kolejnej publikacji podjął ten temat.

Książka jest pogłębioną refleksją naukową dotyczącą kapłaństwa służebnego. Jest to cenna pozycja dla kapłanów. Może także być pomocą dla dziennikarzy, zwłaszcza katolickich, we współczesnej rzeczywistości bardzo silnie antyklerykalnej. Wiedza daje szanse na rozumienie i właściwe postawy.



Poznać grzech i miłość z objawienia Julianny z Norwich, Cambridge – Częstochowa 2009 r. Autor, ukazując treść objawień, osadza je w nauce Kościoła od pierwszych wieków aż do naszych czasów. Odczytuje objawienia w aspekcie liturgicznym. Są one w nurcie powrotu pierwotnej tradycji do współczesnej teologii. Stwierdza, że objawienia te otwierają współczesnego chrześcijanina na dobroć i łaskawość Boga. Mała książeczka wpisuje się w teologię duchowości. Wprowadzenia od niej napisali o. prof. Celestyn Napiórkowski i ks. prof. Stanisław Urbański. Jest to poważna aprobata profesorów znawców problematyki. Ks. prof. S. Urbański napisał, że jest to opracowanie mistyczno-liturgiczne, które przedstawia duchowość mistyczną Julianny. Publikacja ta ukazuje, że autentyczne doświadczenie chrześcijańskie – doświadczenie wiary ożywionej miłością, a także i doświadczenie grzechu i szatana może kształtować świętość mistyczną wyznawcy Chrystusa.

Publikacja może być pomocą dla ludzi poszukujących głębokich przeżyć duchowych.


Artykuły o mediach
Ks. dr Paweł Maciaszek wpisuje do swoich osiągnięć medialnych osiem artykułów. W moim odbiorze jest ich sześć. Odniosę się do nich w recenzji i do ważniejszych w moim przekonaniu problemów w nich obecnych. W artykule: Nauka Kościoła o roli mediów w społeczeństwie Autor ukazuje, w jaki sposób media opanowują i kreują współczesną kulturę. Odwołuje się do nauczania Kościoła, którego zadaniem jest ocena etyczna, także mediów, aby pomóc człowiekowi we właściwych wyborach. Fundamentem przekazu winna być prawda. Warto przypomnieć, że zapis ten jest nie tylko postulatem nauczania Kościoła wobec mediów, ale jest też wpisany w prawo prasowe. Bardzo ważne jest przywołanie Orędzia Benedykta XVI na Światowy Dzień Środków Przekazu w 2009 r. „Nie możemy pozwolić, aby zawiedli nas ci, którzy postrzegają nas jedynie jako konsumentów na rynku nieograniczonych możliwości, gdzie sam wybór staje się dobrem, nowość udaje piękno, a doświadczenie subiektywne zajmuje miejsce prawdy”. Autor ukazuje naukę Kościoła w aspekcie odpowiedzialności nadawcy, ale i odbiorcy za przekazywane i przyjmowane treści. Dla Kościoła media są także narzędziem nowej ewangelizacji i zadania te stawia przed katolikami.

Wychowawca chrześcijański w świetle kolekty Mszy Świętej o wychowawcach. Autor słusznie nazywa wychowawcę mistrzem, odnosząc to pojęcie do Chrystusa, który jest Mistrzem i Nauczycielem (por. Łk 5,5; 8,24; 8,45; 9,33; 9,49; 17,3). Ukazuje świętych wychowawców na przykładzie świętego Jana Bosko. Przedstawia, kim jest prawdziwy wychowawca. Proces wychowania to ukazywanie drogi do celu ostatecznego – do zbawienia. Konieczne jest świadectwo życia osobistego wychowawcy. Wychowanie winno być propozycją, a nie narzuconym wzorcem.

Nowa ewangelizacja przez nowe media. Autor, odwołując się do ks. prof. J. Szymika, pisze, że nowe media to „nowoczesne formy dobra” – przekaz szybki i skuteczny, dociera zwłaszcza do młodych. W moim odbiorze to uproszczenie zagadnienia. Istnieje w mediach społecznościowych możliwość dialogu. Jest to często dialog bardzo trudny, a nawet obraźliwy i dotykający brutalnie świadka Ewangelii. „Nowość tego działania ma polegać na odwadze próbowania nowych dróg w obliczu nowych okoliczności, w których Kościół ma dzisiaj głosić Ewangelię” (Synod Biskupów, Rzym 2001/200 2 r.). Przekaz powinien wykazywać dojrzałość jego twórców, odpowiednią formę, strukturę i język. Nowa ewangelizacja winna być świadectwem osobistego spotkania z Chrystusem.

Rola chrześcijańskiego świętowania niedzieli w procesie wychowania. Autor wychodzi z biblijnych przesłanek świętowania. W oparciu o badania socjologiczne przedstawia uczestnictwo wiernych w Mszy Świętej niedzielnej. Udział w Eucharystii jest istotnym elementem świętowania. Uczy Benedykt XVI: „Życie na sposób «dnia Pańskiego» oznacza życie w świadomości wyzwolenia przyniesionego przez Chrystusa oraz realizowanie własnej egzystencji jako ofiary składanej Bogu z siebie samego, aby Jego zwycięstwo objawiało się w pełni wszystkim ludziom poprzez postępowanie wewnętrznie odnowione”. Jest to istota świętowania niedzieli. Świętowanie to także spotkanie we wspólnocie rodzinnej, świadczenie dzieł miłości, odpoczynek. Świętowanie chroni ludzką godność. Odpowiada na potrzeby religijne, kulturowe, rodzinne, społeczne.

Trudno jednak zrozumieć, dlaczego Autor wpisał artykuł do medialnych, bo nie ma w nim żadnego odniesienia o tej problematyki.



Liturgia drogą chrześcijańskiego wychowania. Liturgia, oprócz oddawania czci Bogu, daje moc i uświęca człowieka. Wychowanie to świadomy i czynny udział w liturgii. Dotyczy wszystkich ludzi i wszystkich stanów żyjących w świecie. To jest Boża pedagogia. Rok liturgiczny jest najskuteczniejszą formą przepowiadania wiary i nieustanną katechezą (Josef Andreas Jungmann). Autor pisze o liturgii jako szkole moralności. Uczy bowiem, co czynić i jak czynić. Liturgia jako szkoła modlitwy – dostarcza treści i form potrzebnych do spotkania z Bogiem. Liturgia jako szkoła życia duchowego – pomaga formować postawy chrześcijańskie. Liturgia jako szkoła estetyki – korzysta z różnych dziedzin sztuki: architektury, rzeźby, malarstwa, muzyki. Zbliża do Boga, który jest źródłem Piękna i Dobra.

Artykuł jest bardzo potrzebny i twórczy. Nie można go odnieść wprost do nauki o mediach bez jasnego podkreślenia, że liturgia jest sposobem przekazu tego, co niewidzialne, aby było znakiem dla odbiorcy.



Troska o rozwój wiary chrześcijanina w świetle Orędzi Benedykta XVI na Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu. Orędzie związane jest z Rokiem Wiary 2012; ma przewodnią myśl, że chrześcijanin nigdy nie może myśleć, że wiara jest sprawą prywatną. W nauczaniu Benedykta XVI: „Media są dobrem przeznaczonym dla wszystkich narodów”, szansą dla promowania rzeczywistych wartości chrześcijańskich i szansą na ukazywanie sensu i celu życia ludzkiego. Papież podkreśla, że „przekaz ma być w służbie osoby i dobra wspólnego budowaniem solidarności międzyludzkiej, pokoju, narzędziem obrony praw człowieka i praw narodów. Stwierdza, że „Ewangelię, nawet gdy głosi się ją wirtualnie, trzeba wcielać w świat realny i w odniesieniu do oblicza konkretnych braci i sióstr, z którymi dzielimy życie codzienne” (Orędzie na 45 Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu). Orędzia Benedykta XVI podejmują też problemy związane z zagrożeniem wobec prawdy i dobra człowieka. Wśród zagrożeń najważniejsze są: poniżanie godności osoby, brak postawy służby i odpowiedzialności za przekaz, promocja systemów ideologicznych czy ekonomicznych, obniżanie standardów przekazu poprzez eksponowanie przemocy i trywializacja ludzkiej płciowości. Są też w Orędziach wskazania edukacyjne wobec dzieci, młodzieży i rodzin.

Artykuł jest bardzo dobry, syntetyczny, twórczy.


Artykuły liturgiczne i inne
Tematyka liturgiczna nie jest moją specjalnością. Z tego powodu odniosę się tylko do niektórych problemów, które są mi bliższe poprzez wiedzę teologiczną i osobiste zainteresowania.

Szczególną pozycję w dorobku ks. dr P. Maciaszka stanowią artykuły o liturgii sakramentów.



Przebaczenie w tekstach Katechizmu Kościoła Katolickiego o sakramencie pokuty i pojednania. Według Benedykta XVI we współczesnym świecie kryzys moralny i duchowy spowodowany jest odrzuceniem łaski przebaczenia. Jan Paweł II mówił o odrzuceniu sakramentalnej drogi przebaczenia. Jest to wynikiem osłabienia poczucia grzechu. Grzech jest zerwaniem jedności z Bogiem, przebaczyć może więc tylko Bóg w sakramencie pokuty i pojednania. Moc przebaczenia to najpotężniejsza broń, jaką ma i ofiarowuje Kościół. Przebaczenie pokazuje przepaści, przywraca do życia tych, którzy umarli poprzez nienawiść. Autor omawia wskazania duszpasterskie na temat przebaczenia.

Ideał życia małżeńskiego i rodzinnego w obrzędach sakramentu małżeństwa. Liturgia przypomina, że Chrystus przez ustanowienie sakramentu nadał małżeństwu nową godność. Autor omawia podstawowy wymiar teologii małżeństwa, odwołując się do Pisma Świętego w kontekście liturgii i nauczania Kościoła. Wizja małżeństwa i rodziny ukazana w tekstach liturgicznych opiera się na przykazaniu miłości Boga i bliźniego. W obrzędach sakramentu pokreślony jest religijny wymiar miłości. Jest to miłość płodna, prowadząca do przekazywania życia.

Eucharystyczna droga ludzkiej nadziei. Artykuł napisany w języku angielskim. Komentarz oparty jest na angielskiej edycji Mszału Rzymskiego z 1974 roku. Eucharystia – pisze Autor – ukazuje celebrację Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Zbawiciela jako misterium ufności zbawienia dla najbiedniejszych grzeszników. Jest to wezwanie do zerwania z grzechem i wkroczenia na drogę Bożych przykazań. Teksty mszalne przekonują o nieustannym zatroskaniu Boga o każdego człowieka. Ta pewność jest dostrzeżeniem sensu niesionego krzyża i źródłem nadziei człowieka.

Liturgia Słowa w sakramencie bierzmowania. Artykuł napisany w języku angielskim. Autor ukazuje szczególną wagę Liturgii Słowa Bożego w obrzędach bierzmowania. Słuchanie Słowa Bożego to otwarcie się na działanie Ducha Świętego. W czytaniach Słowa Bożego – Bóg porusza ludzkie sumienia, oczyszcza i leczy je. Przyjmujący sakrament bierzmowania zostają uzdolnieni do podejmowania trudu życia w poszukiwaniu prawdy, czynieniu dobra, a przez to do uwielbienia Boga. Artykuł jest umieszczony w: „Kultura, Media, Teologia” – publikatorze internetowym IEMiD. Jest to artykuł ważny, ukazujący skąd i jak czerpać moc dla przezwyciężania różnych przeszkód i trudności w życiu osobistym i zawodowym.

Skutki daru Ducha Świętego w świetle homilii obrzędu bierzmowania. Autor ukazuje bierzmowanie w historii zbawienia w oparciu o Dzieje Apostolskie (2,1-38); Hbr 6,1-3 i nauczanie Kościoła. Kościół w czasach apostolskich miał świadomość roli darów Ducha Świętego. Dar ten ma uczynić wiarę chrześcijańską bardziej dojrzałą. Istnieje wzajemna zależność pomiędzy chrztem i bierzmowaniem. Bierzmowanie to udział w misji Chrystusa Kapłana i Proroka. Podstawowym zadaniem bierzmowanych jest uświęcenie się w służbie odnowy we wszystkich dziedzinach życia społecznego, kulturalnego, politycznego. Najczęściej obszarem apostolstwa jest rodzina i środowisko pracy. Winno ono być żywym udziałem w życiu Kościoła.

Liturgia Uczty ofiarnej – komunia z Chrystusem i braćmi. „Kościół żyje dzięki Eucharystii” (Jan Paweł II). Msza Święta jest obowiązkiem chrześcijanina i odpowiedzią na zjednoczenie z Bogiem i ludźmi. Autor omawia poszczególne obrzędy Liturgii Eucharystycznej. Szeroko analizuje modlitwę „Ojcze nasz”. W artykule jest analiza modlitwy pojednania i Łamania Chleba – przyjęcie Eucharystii – Ciała Chrystusa. Autor nie odwołuje się do teologii przemiany chleba i wina w Ciało i Krew Chrystusa.

Obrzędy sakramentu małżeństwa wezwaniem do ewangelizacji. Małżeństwo to sakrament w służbie komunii wspólnoty Kościoła. Autor przedstawia zadania ewangelizacyjne we współczesnym świecie poprzez odniesienie do nauczania Kościoła. Pisze, że małżonkowie winni być ewangelizatorami poprzez uświęcenie miłości małżeńskiej jako wspólnoty osób. Miłość zamknięta we własnym kręgu nie może być jednak miłością chrześcijańską. Podsumowuje cytatem z nauczania Soboru Watykańskiego II. „Zawsze było obowiązkiem małżonków, a dziś stanowi największą część ich apostolstwa: ukazywać i potwierdzać swoim życiem nierozerwalność i świętość węzła małżeńskiego, mocno podkreślać prawo i obowiązek rodziców i opiekunów do chrześcijańskiego wychowania dzieci, bronić godności i należnej autonomii rodziny” (DA, 11). Jest to dziś szczelnie aktualne wobec wrogiej małżeństwu i rodzinie ideologii gender.

Obrzęd chrztu w Kościele anglikańskim. Autor pisze o dwu sposobach obrzędu chrztu – starszym z 1662 roku i nowszym z 1998 roku. Omawia szczegółowo obrzęd i teologię chrztu jako udział w nowym życiu. Pisze: chrzest dokonuje obmycia; usprawiedliwia i nadaje nową godność; pozwala uciec od niebezpieczeństwa ciemności; włącza w Chrystusa. Nie jest tylko deklaracją wiary, ale zadaniem w posłuszeństwie Bogu. Istnieje duże podobieństwo teologiczne i obrzędowe z chrztem w Kościele katolickim. Artykuł napisany w języku angielskim.

Duchowe życie chrześcijanina w adwentowych kolektach Kościoła anglikańskiego. Komercyjna promocja wypiera adwentowe skupienie przed Bożym Narodzeniem. Kościół anglikański stawia pytanie – jak przeżyć Adwent? W odpowiedzi jest stwierdzenie, że należy odrzucić grzech przy pomocy łaski Bożej i zachować czujność wobec postawy zatroskania o dobro przede wszystkim dla siebie. Jest to zawarte – pisze Autor – w kolekcie na I niedzielę Adwentu. Kolekta II niedzieli – to dostrzeżenie w Bogu kogoś, kto spieszy z pomocą. Kolekta III niedzieli – to spotkanie z Janem Chrzcicielem, który zapowiada przyjście Jezusa Chrystusa. Kolekta IV niedzieli – ukazuje Maryję jako wzór przyjęcia Syna Bożego. Autor konkluduje, że takie postawy są rzadko obecne w Kościele anglikańskim.

Kapłańska troska o jedność chrześcijan – rozmowa z konwertytą. Artykuł bardzo interesujący. Ks. Bull opowiada o swojej drodze do Kościoła katolickiego. Dialog między Kościołem katolickim i anglikańskim realizuje zwłaszcza propozycję Benedykta XVI, który „wyraża nadzieję, że anglikańskie duchowieństwo i wierni, którzy życzą sobie jedności z Kościołem katolickim, będą mogli mieć w kanonicznej strukturze okazję do zachowania cennych dla nich tradycji anglikańskich, wyznając wiarę katolicką” Wywiad przybliża osobę J.M. Newmana.

Medytacja o Eucharystii. Artykuł w języku angielskim, ukazuje ważny przyczynek do naukowej ewangelizacji.

Rodzina, chrzestni i opiekunowie duchowi w Kościele anglikańskim. Autor przedstawia analizę liturgii chrztu w Kościele anglikańskim. Chrzest jest świadectwem wiary. Chrzestnych obowiązuje modlitwa, dobry przykład i nauczenie obowiązków wynikających z chrztu. Praktyczne wskazówki na temat prezentów są ważne w dobie konsumizmu.

Rola Maryi z życiu kapłana. Artykuł w języku angielskim. Autor odnosi temat do nauczania Soboru Watykańskiego II, nauczania Jana Pawła II i Benedykta XVI. Jest to odpowiedź na pytanie, dlaczego miłość do Maryi Matki Jezusa jest ważna i powinna być Jej naśladowaniem w życiu kapłana. Wiara i całkowite posłuszeństwo Bogu jest fundamentem realizacji misji kapłańskiej. Obecność i prośba Maryi w Kanie Galilejskiej są wskazaniem dla kapłana na potrzebę dostrzeżenia codziennych ludzkich spraw.

Tożsamość i droga pielgrzyma w nauczaniu G.B. Hume’a. Benedyktyński opat, prymas Anglii i Walii stawia pytania o sens życia ludzkiego – życie jako pielgrzymowanie czyli droga do Boga. „Moim pokarmem jest pełnić wolę Tego, który mnie posłał” (J 4,34). Jest to Chrystusowy drogowskaz na życie chrześcijanina. Wola Boża jest miłością – to stanowi centrum życia chrześcijan. Pielgrzym musi dostrzegać ludzi – służąc Chrystusowi poprzez służbę braciom i siostrom.

G.B. Hume o miłości chrześcijańskiej. Według G.B. Hume’a całkowite szczęście polega na miłości Boga i byciu kochanym przez Boga: „My kochamy ludzi, bo istnieją, ale z Bogiem jest odwrotnie; ponieważ On kocha ludzie istnieją”. Bóg dzieli z człowiekiem tajemnicę krzyża. Ks. P. Maciaszek pisze, że kardynał mówi językiem pokory, dostojeństwa i fascynacji Bogiem. Nie buduje definicji Boga, ale przykładami z życia ją ilustruje. Kard. Hume jest przekonany, że „pisaną przez wielu ludzką historię stanowi nasza nieumiejętność kochania”.

Życie i działanie świętego Pawła Apostoła w świetle liturgii Kościoła. Rok świętego Pawła był z postanowienia Benedykta XVI w 2008 r. Autor odpowiada na pytanie – jaki obraz przedstawiają teksty Mszy Świętej i Liturgii Godzin o świętym Pawle? Ukazuje obecność świętego Pawła w życiu duchowym człowieka. Święty Paweł ukazuje Ducha Świętego jako Tego, który czyni nas synami Bożymi – Abba, Ojcze (por. Rz 8,15). Autor zwraca uwagę na aspekt głoszenia Dobrej Nowiny wszystkim narodom. Paweł obdarowany wielką bliskością ze Zbawicielem pisze o tym, czym jest miłość (por. 1 Kor 13) – najważniejsza forma życia chrześcijańskiego.

Pojęcie, struktura i teologiczny sens modlitwy powszechnej. Modlitwa powszechna jest ukoronowaniem Liturgii Słowa. W niej wyraża się funkcja kapłańska wiernych. Jest odpowiedzią na Słowo Boże. Jest to także sposób wyznania wiary i wprowadzenia uczestników do Liturgii Eucharystycznej. Autor ukazuje, jak powinna wyglądać struktura modlitwy i co jest bardzo ważne dla liturgistów.

Męka Pańska, chrzest, pokuta w Wielkopostnych Listach Pasterskich abp. Stanisława Nowaka. Jest to analiza teologiczna Listów skierowanych do Kościoła częstochowskiego z racji Wielkiego Postu. Arcybiskup apeluje o otwarcie się na pełnię daru Chrystusa, która wyraża się w Jego cierpieniu i śmierci. Pragnie przypomnieć, czym są owoce Męki Chrystusa: chrzest, pokuta, post, jałmużna.

Nabożeństwo rozpoczęcia i zakończenia pielgrzymki w agendach liturgicznych. Autor ukazuje cel pielgrzymowania w oparciu o teksty biblijne. Celem zasadniczym jest zjednoczenie wiernych z Chrystusem i wzmocnienie wiary. Pielgrzymowanie jest nie tylko aktem religijnym, ale cechą życia codziennego.

Mirabile Laudis canticum: Liturgia Godzin, dzieje i teologia. Autor analizuje Liturgię Godzin w życiu duchowym kapłana, związek modlitwy z życiem duchowym i wiernością zobowiązaniom płynącym ze święceń. Pisze, że Liturgia Godzin jest kapłańską drogą do zbawienia, bo jest dialogiem z Bogiem. Tekst bardzo ważny i pouczający. Podsumowuje artykuł słowem Benedykta XVI w Altötting, że modlitwa brewiarzowa jest jedną z podstawowych form przebywania z Chrystusem i odpowiedzą na ludzką potrzebę dialogu z Bogiem.

Munus docendi, munus liturgicum i munus regendi w posłudze biskupa. Autor widzi, że jest to odpowiedź na prośbę Benedykta XVI o wewnętrznej odnowie kapłanów w głoszeniu wyrazistego świadectwa ewangelicznego.

Munus docendi – „idźcie i głoście” (Mk 16,15) – głoszenie Ewangelii jest głównym obowiązkiem biskupim i kapłańskim. Autor ukazuje to w kontekście nauczania Kościoła od pierwszych wieków.

Munus liturgicum – biskup zarządca i strażnik sakramentów w Kościele. Szczególna troska o celebrację Eucharystii i troska o sakramentalne życie wspólnoty Kościoła.

Munus regendi – jest to nakaz miłowania wiernych, czyli stawania się Chrystusem – jako polecenie bezwarunkowe. Jest to świadectwo życia biskupa. Dobry Pasterz jest wzorem biskupiego zarządzania. Tekst dotyczący posługi biskupa jest mocno osadzony w biblijnych źródłach.



Kapłańska wierność M. Binkiewicza (1908–1942) i L. Gietyngiera (1904–1941) w świetle tekstów liturgicznych o męczennikach. Są to błogosławieni prezbiterzy diecezji częstochowskiej, zamordowani w czasie niemieckiej okupacji Polski. Błogosławieni przypominają, że życie kapłana jest całkowitym oddaniem Bogu i Jego sprawom, głoszeniem Ewangelii i dawaniem świadectwa we wszystkich okolicznościach aż do dania życia. Autor przytacza fragment homilii Jana Pawła II podczas Mszy Świętej beatyfikacyjnej. Ukazuje życie męczenników jako świadectwo miłości heroicznej.

Jasnogórskie Śluby Narodu w roku liturgicznym. Artykuł napisany na 50-lecie Jasnogórskich Ślubów Narodu. Autor przedstawia zobowiązania jako wyraz wdzięczności i skruszonego serca narodu, wyzwalanego z grzechów, aby żyć w Królestwie Bożym. Analizuje teksty związane z liturgią uroczystości. Ukazują one oddanie Maryi jako drogę do posłuszeństwa Chrystusowi. Przywołuje twórcę Ślubów prymasa S. Wyszyńskiego i jego nauczanie. Podsumowuje, że Śluby – to kierowanie się ewangelicznymi wartościami w życiu osobistym i narodowym. Odnosi się też do komentarzy Jana Pawła II, który Jasnogórskie Śluby Narodu nazywa „polską kartą praw człowieka”.

Liturgia Godzin w życiu Kościoła. Artykuł napisany w języku angielskim. Uzasadnia, że Liturgia Godzin należy do najważniejszych celebracji Kościoła. Jest to modlitwa Chrystusa i Jego ludu. Jest źródłem pobożności i drogą do modlitwy osobistej. Temat bardzo potrzebny w życiu współczesnych chrześcijan, bo modlitwa jest zaniedbana, a przez to słaby kontakt z Bogiem. Jest to sposób na skuteczne przeciwstawianie się sekularyzacji.

Między pamięcią a oczekiwaniem liturgii chrześcijańskiej Wschodu i Zachodu w świetle Listu apostolskiego Orientalne Lumen Jana Pawła II. List dotyczy miejsca i czasu w tajemnicach zbawienia uobecnionych w liturgii. Tradycja liturgiczna jest pamięcią o wydarzeniach zbawczych w kontekście duchowości Wschodu i Zachodu. List przedstawia teologię konsekracji liturgicznych, wystrój miejsc dla sprawowania kultu, wspomnienie imienia Najświętszej Maryi Panny – jako wzoru świętości i duchowości eucharystycznej. Według Jana Pawła II liturgia Wschodu i Zachodu jest darem Kościoła. Autorami liturgii są Ojcowie i mistycy Kościoła. Liturgia jest wykonywaniem kapłańskiego urzędu Jezusa Chrystusa, w której Bóg odbiera chwałę, a człowiek się uświęca.

Ks. dr Paweł Maciaszek napisał także dwa hasła do encyklopedii katolickiej z zakresu liturgii: „piuska”, „służba liturgiczna” (duszpasterstwo).


Dorobek naukowy Autora stanowią: 5 książek o różnych wymiarach, 26 artykułów naukowych w języku polskim, 5 artykułów w języku angielskim, 1 recenzja książki, 2 wywiady.

Szczególnie ważnym i bardzo kompetentnym polem zainteresowania Autora jest tematyka liturgiczna. Liturgia, której przekaz wiary jest symboliczny, jest też w pewnym sensie przekazem medialnym. Publikacje, choć dotykają różnych problemów i zagadnień o charakterze liturgicznym i duszpasterskim, można powiedzieć, że w jakiś sposób są także i teologią mediów.

Ks. dr P. Maciaszek umiejętnie dociera do różnych publikatorów często świeckich, co jest ważnym osiągnięciem medialnym. Podejmuje wywiady z ciekawymi ludźmi, poszukując odpowiedzi na aktualne problemy i wydarzenia. Od strony formalnej można stwierdzić, że bibliografia całego dorobku jest obszerna i właściwa treściowo. Obecne są w niej wszystkie ważniejsze dokumenty Kościoła katolickiego istotne dla ukazania podjętych problemów badawczych. Sięga zwłaszcza do wielkiej teologii Benedykta XVI. Dostrzega się dużą troskę Autora, aby wszystkie analizy i interpretacje były rzetelnie osadzone w dokumentach, dotyczy to zwłaszcza tematyki związanej z liturgią. Teksty bardzo mocno osadzone w biblijnych źródłach.
Dorobek dydaktyczny i organizacyjny
Ks. dr P. Maciaszek aktualnie od 2011/2012 jest wykładowcą w UKSW w Warszawie na stanowisku adiunkta w Katedrze Teologii Środków Przekazu IEMiD. Od 2007/2008 do chwili obecnej jest wykładowcą liturgiki i prowadzi seminarium magisterskie w Instytucie Teologicznym w Częstochowie. Od 2003/2004 do chwili obecnej jest wykładowcą i prowadzi seminarium magisterskie w Wyższym Seminarium Duchownym Archidiecezji Częstochowskiej w Częstochowie. W roku 2011/2012 był wykładowcą w Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie i w Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” w Krakowie.

Pod jego kierunkiem napisano 14 prac magisterskich. Należy zaznaczyć, że wcześniej promocje magisterskie z zakresu liturgiki nie były podejmowane, zarówno w Seminarium Duchownym, jak i w Instytucie Teologicznym w Częstochowie. Brał udział w konferencjach naukowych w kraju i zagranicą.

W latach 2006–2009 pracował w redakcji tygodnika „Niedziela”. Do jego obowiązków należało między innymi: sprawdzanie poprawności teologicznej tekstów zamieszczanych na łamach tygodnika „Niedziela” i prowadzenie audycji w redakcyjnym studiu radiowym. Był też diecezjalnym korespondentem KAI. W zakresie medialnym swoje zainteresowania przedstawia jako teologię środków społecznego przekazu ze szczególnym uwzględnieniem formacji liturgicznej w mediach. Jest to kierunek ważny, potrzebny i mało obecny w mediach. Ważne są także jego doświadczenia naukowe związane z wyjazdami do Anglii i relacje z Kościołem anglikańskim.

Ks. dr P. Maciaszek był ojcem duchownym katechetów świeckich w Archidiecezji Częstochowskiej, Sekretarzem Komisji Liturgicznej Archidiecezji Częstochowskiej i Dyrektorem Studium Liturgiki i Muzyki Kościelnej w Instytucie Teologicznym w Częstochowie. Brał udział w konferencjach naukowych i wygłosił 10 referatów: w UKSW, w Instytucie Historii PAN w Warszawie i w Częstochowie z okazji kilku konferencji. Wykłady dotyczyły roli mediów i liturgii. Wygłosił też 7 wykładów w ramach formacji kapłańskiej. Należy do Częstochowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Teologicznego w Krakowie i jest zaangażowany w jego działalność.


Wniosek końcowy
Po wnikliwie przeprowadzonych analizach dorobku naukowo-badawczego i dydaktyczno-organizacyjnego stwierdzam, że prace ks. dr P. Maciaszka są dowodem solidności naukowej i dydaktyczno-organizacyjnego zaangażowania na rzecz wykonywanych prac.

Autor dysponuje bardzo dobrym opanowaniem metody warsztatu naukowego w zakresie tego typu badań. Język jego przekazu jest naukowy, a zarazem bardzo komunikatywny i jasny. Zainteresowania i prace z teologii mediów można poniekąd zobaczyć i uznać jako bliskie zainteresowaniom liturgicznym. Liturgia jest bowiem swoistym medium relacji między Bogiem i człowiekiem z wspólnotą osób. Jan Paweł II, mówiąc do dziennikarzy, przeprowadzał analogie między kapłaństwem a dziennikarstwem w relacji do Prawdy.

Ks. dr P. Maciaszek legitymuje się także pracą redaktorską i dziennikarską. Bardzo interesujące są wywiady, które prowadził z różnymi osobami.

Mając na uwadze całość dorobku naukowego, aktywność naukową, dydaktyczną i popularyzatorską należy stwierdzić, że ks. dr P. Maciaszek spełnia zasadnicze wymagania pozwalające na ubieganie się o tytuł doktora habilitowanego. Dlatego wnioskuję o nadanie mu tytułu naukowego doktora habilitowanego i wnoszę o kontynuowanie dalszych ustawowych etapów tego procesu.



Warszawa, dnia 15 stycznia 2014 roku


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość