Strona główna

Seminarium dla studentów III roku wywiady w chorobach przebiegających z nadczynnością gruczołów wydzielania wewnętrznego Wstęp


Pobieranie 104.38 Kb.
Data17.06.2016
Rozmiar104.38 Kb.
SEMINARIUM DLA STUDENTÓW III ROKU

Wywiady w chorobach przebiegających z nadczynnością gruczołów wydzielania wewnętrznego
Wstęp.

Niniejsze opracowanie stanowi przypomnienie informacji przekazywanych podczas seminarium i jest oparte na literaturze podanej w punkcie „Piśmiennictwo”. Podobnie jak seminarium (ominięto jedynie przykłady konkretnych pacjentów zgłaszających dolegliwości) jest podzielone na omówienie funkcji hormonu, objawy kliniczne związane z jego nadmiernym uwalnianiem oraz na komentarz próbujący wyjaśnić przyczynę pojawienia się konkretnych dolegliwości. Umyślnie niektóre informacje powtórzono dwukrotnie w celu łatwiejszego przyswajania materiału. Informacje zawarte w tabelach z komentarzem mogą służyć jako podsumowanie podczas powtarzania materiału przed kolokwium. Na szarym tle umieszczono przypomnienie podstawowych funkcji danego hormonu, co zorientowany Czytelnik może pominąć podczas nauki. Ponieważ w opracowaniu założono, że Czytelnik jest lekarzem pierwszego kontaktu, w wywiadzie ominięto takie ułatwienie jak skierowanie od innego lekarza z gotowym już rozpoznaniem lub podejrzeniem.


1. Guzy przysadki.

1.1 Akromegalia.

HGH-hormon wzrostu wydzielany jest pulsacyjnie, po wysiłku fizycznym, po posiłkach i w fazie NREM snu, z komórek somatotropowych przedniego płata przysadki (stanowią 50% wszystkich komórek). Podstawową rolą jaka HGH pełni w organizmie jest prawidłowy wzrost organizmu. Działa pośrednio poprzez somatomedyny (insulinopodobne czynniki wzrostu – IGFs) z czego najważniejsza jest somatomedyna C czyli IGF1. Jej głównym źródłem jest wątroba, ale pewne ilości IGF1 wydzielają mięśnie, chrząstki, jelita i nerki.

Inną bardzo ważną funkcją HGH jest wbudowywanie aminokwasów do białek oraz zmniejszanie utylizacji glukozy przez tkanki (zapobiega hipoglikemii - ma działanie antagonistyczne względem insuliny)

Regulacja podwzgórzowa wydzielania HGH zachodzi poprzez pobudzające wydzielanie działanie somatoliberyny (GHRH) oraz hamujące wydzielanie HGH działanie somatostatyny. Somatostatyna produkowana jest w podwzgórzu ale ważnym miejscem syntezy tego hormonu jest także trzustka. Somatostatyna silnie hamuje wydzielania HGH, TSH i Insuliny.



Bodźce pobudzające i hamujące wydzielanie HGH



Pobudzenie wydzielania HGH



Hamowanie wydzielania HGH


GHRH

Somatostatyna (SRIF)

Hipoglikemia, wysiłek, stres

IGF1

Pobudzenie receptora alfa2 – noradrenalina, klonidyna

Blokada receptorów alfa2

Blokada receptora beta – Propranolol

Pobudzenie receptorów beta (betamimetyki)

Pobudzenie receptora serotoninowego

Pobudzenie receptorów muskarynowych - Atropina

Pobudzenie receptora dopaminergicznego – Bromkryptyna, L-dopa.

Blokada receptorów dopaminergicznych


Wywiad w akromegalii jest dość typowy, niekiedy jednak należy „dopytać” chorego o dolegliwości, których on sam nie uważa za nieprawidłowe. Pacjent, który codziennie przegląda się w lustrze nie dostrzeże powiększenia żuchwy i prognatyzmu gdyż proces ten rozwija się bardzo powoli, warto jednak wtedy zapytać czy zmian nie zauważyli znajomi (rodzina?), z którymi chory od dawna się nie widział. Można także poprosić o zdjęcie sprzed kilku lat. Jeżeli pacjent ma własne zęby można zapytać o pojawienie się przerw między nimi co jest objawem wtórnym do przerostu żuchwy. Często dopiero pytanie o powiększenie języka uświadamia choremu tę nieprawidłowość. Podobnie jest ze zmianą głosu, a konkretnie pojawieniem się jego głuchego brzemienia. Klasyczne pytanie, które nasuwa podejrzenie akromegalii dotyczy potrzeby zmian na większe rękawiczek, butów i kapelusza. Ponadto chory może się skarżyć na bóle kręgosłupa oraz stawów. Koniecznie w diagnostyce różnicowej bólów kostno-stawowych należy dowiedzieć się o objawy cieśni nadgarstka, występujące w akromegalii (ale i w niedoczynności tarczycy i chorobach reumatycznych). Warto zapytać czy chory dokonywał pomiarów ciśnienia tętniczego i jakie były wartości, często bowiem u chorych z akromegalią wykształca się nadciśnienie. Należy jednak ostrożnie odnosić się do zgłaszanych bólów głowy, które w połączeniu z objawami ubytków w polu widzenia (np. niedostrzeganie przedmiotów, zahaczenie ramieniem o elementy wystające z szafy czy ściany) mogą świadczyć o dużej masie guza. Niektórzy chorzy zwracają uwagę na wzmożoną potliwość oraz przykry zapach potu (wyraźnie bardziej nieprzyjemny niż w przeszłości). Z uwagi na znaczenie kliniczne brodawek starczych, trzeba zapytać chorego czy nie zauważył ich powstawania. Pojawianie się ich koreluje bowiem z występowaniem polipów jelita grubego a tym samym ze zwiększonym ryzykiem raka jelita grubego. Powiększenie się tarczycy jest bardziej widoczne przy kontakcie z chorym, niż zgłaszane przez niego jako uciążliwość. Jest to jednak nieprawidłowość która występuje u 40% pacjentów z akromegalią i może przebiegać z nadczynnością tarczycy, jeszcze bardziej nasilającą osłabienie, złą tolerancję wysiłku, i potliwość.

Gigantyzm – dotyczy osób z młodych z niezarośniętymi nasadami kostnymi. Choroba ma przebieg bardziej agresywny.


Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Bóle kostno-stawowe, zwyrodnienia stawów biodrowych i kręgosłupa, przerost żuchwy, poszerzenie przerw między zębami, powiększenie dłoni, stóp i obwodu głowy

Po zarośnięciu nasad kostnych przerastać mogą części chrzęstne, zmiany mogą także dotyczyć szwów kostnych czaszki. Powiększająca się chrząstka jest bardziej podatna na urazy i ścieranie i w efekcie na deformację.

Głuche brzmienie głosu, niewyraźna mowa, uczucie pełności w jamie ustnej.

Przerost dotyczy zarówno tkanki chrzęstnej jak i tkanek miękkich, powiększenie języka może być także odpowiedzialne za obturacyjny sen z bezdechem, poszerzenie zatok przynosowych zmienia brzmienie głosu.

Objaw cieśni nadgarstka.

Przerost tkanek miękkich powoduje ucisk na nerw pośrodkowy (n. medianus) przebiegający przez kanał tego nerwu w obrębie nadgarstka. Pojawiają się parestezje (mrowienia, drętwienia) w zakresie unerwienia czuciowego tego nerwu czyli palców I, II i części palca środkowego)

Bóle głowy, ubytki w polu widzenia opisywane przez chorych jako częste drobne urazy o przedmioty, których nie dostrzegają na czas. Zaburzenia potencji, hiperpolaktynemia.

Cechą charakterystyczną guzów wydzielających somatotropinę jest ich duży rozmiar w momencie wykrycia. Ucisk na skrzyżowanie nerwów wzrokowych spowoduje dwuskroniowe ubytki w polu widzenia. Ponadto guzy te mogą uciskać komórki przysadki powodując niedoczynność przysadki a ucisk na szypułę może uniemożliwić prawidłowe hamowanie wydzielania prolaktyny.

Wzmożona potliwość, przykry zapach potu.

Potliwość jest wtórna do wzmożonej aktywności procesów przemiany materii, przykry zapach wiąże się z przerostem gruczołów łojowych i ich większą aktywnością.

Wole

Wynik wolotwórczego efektu działania IGF1

Nadciśnienie tętnicze i niewydolność serca.

Przyczyna nie jest dokładnie poznana. Przerost mięśnia sercowego może występować bez nadciśnienia tętniczego i jest najprawdopodobniej wtórny do działania somatyomedyn (IGF) Zmniejszenie podatności mięśnia sercowego jak i samo nadciśnienie tętnicze mogą prowadzić do niewydolności serca.

Insulinooporność (80%), Nieprawidłowa tolerancja glukozy (40%), cukrzyca (<20%)

Efekt antagonistycznego względem insuliny działania HGH


Pamiętajmy, że HGH może być wydzielany ektopowo (poza przysadką).
1.2 Hiperprolaktynemia.

PRL (Prolaktyna) jest hormonem polipeptydowym o działaniu anabolicznym. Oddziałuje na gruczoły mlekowe zapoczątkowując laktację. Regulacja wydzielania PRL nie jest w pełni wyjaśniona. Wiadomo, że oprócz zbadanych czynników zwiększających wydzielanie PRL (odruch z mechanoreceptorów brodawek sutkowych, TRH) do wzmożonego wydzielania prolaktyny dochodzi w stresie, w czasie wysiłku, w czasie snu (szczyt około 02.00), pod wpływem niektórych leków np. będących antagonistami receptora dopaminowego (opiaty, haloperidol, metoklopramid) i innych ( IMAO, cymetydyna, werapamil,). Ważnym powodem hiperprolaktynemii jest zniszczenie szypuły przysadki lub uszkodzenie podwzgórza. Zniesione jest wtedy hamowanie zwrotne wydzielania PRL przez prolaktostatynę (PIH) oraz przez progesteron gdyż hormon ten działa poprzez PIH.
Wywiad u kobiet to najczęściej zaburzenia miesiączkowania oraz nieco rzadziej występujący mlekotok (samoistny lub po ucisku). Stąd bierze się inna nazwa hieprolaktynemii jako zespół galactorrhoea-amenorrhoea. Pacjentki należy także zapytać o tym czy nie jest w ciąży, czy były problemy z zajściem w ciążę oraz czy przypadkiem nie karmi obecnie dziecka. Kobiety po menopauzie mogą zgłaszać mlekotok, ale może się zdarzyć że do lekarza przywiodą pacjentkę objawy neurologiczne jak bóle głowy, ograniczenie pola widzenia oraz drobne urazy związane z niedostrzeganiem na czas wystających przedmiotów. Koniecznie wywiad należy uzupełnić o informacje związane z urazem głowy (przerwanie szypuły przysadki?), przebytym udarem mózgu, naświetlaniem promieniami RTG (które mogą powodować bliznowacenie tkanki gruczołowej podwzgórza i brak hamowania wydzielania PRL). W wywiadzie uwzględnić należy także objawy niedoczynności tarczycy, stosowanie leków i stres.

Mężczyźni mogą skarżyć się na obniżenie libido, impotencję, spowolnienie odrastania zarostu na twarzy, ginekomastię. Może wystąpić mlekotok.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Zaburzenia miesiączkowania

PRL hamuje pulsacyjne uwalnianie LH i FSH, co zaburza prawidłowy cykl menstruacyjny. Hamowanie dotyczy także oddziaływania gonadotropin na gonady i powoduje spadek wydzielania estradiolu. Obniżenie stężenia progesteronu zmniejsza hamowanie wydzielania PRL.

Niepłodność u kobiet

PRL hamuje wyrzut LH pod wpływem LH-RH w środkowej fazie cyklu uniemożliwiając tym samym owulację.

Zaburzenia libido i impotencja u mężczyzn. Zaburzenia odrastania zarostu.

PRL hamuje uwalnianie LH i FSH, co zaburza prawidłowy cykl spermatogenezy. Hamowanie aktywności gonadotropin na gonady powoduje spadek wydzielania testosteronu. Zanika libido, słabsze jest pobudzenie receptorów okołomieszkowych.

Bóle głowy, ubytki w polu widzenia opisywane przez chorych jako częste drobne urazy o przedmioty, których nie dostrzegają na czas.

Ucisk na skrzyżowanie nerwów wzrokowych spowoduje dwuskroniowe ubytki w polu widzenia. Ponadto guzy mogą uciskać komórki przysadki powodując niedoczynność przysadki.


1.3 Choroba Cushinga.

ACTH to hormon polipeptydowy działający przede wszystkim adrenokortykotropowo a także w niewielkim stopniu pobudzający melanocyty skóry co wynika z podobieństw w budowie ACTH i alfa-MSH. ACTH pobudza wydzielanie przez korę nadnerczy glikokortykoidów, mineralokortykoidów i androgenów nadnerczowych działając na poziomie przemiany cholesterolu w pregnenolon (a więc na samym początku steroidogenezy). Bodźcem pobudzającym wyrzut ACTH jest wydzielenie z podwzgórza CRF. Zarówno ACTH jak i glikokortykoidy hamują zwrotnie wydzielanie CRF, zaś same glikokortykoidy hamują zwrotnie wydzielanie ACTH. Szczyt wydzielania CRF (i ACTH) przypada na godziny poranne, ale ważnymi bodźcami zwiększającymi stężenie ACTH w układzie wrotnym przysadki są stres, zimno i hipowolemia oraz interleukina-1. Jej działaniem tłumaczy się powiązanie reakcji zapalnej z osią podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczową. W efekcie pobudzenia tego układu dochodzi do ograniczenia rozprzestrzeniania się procesu zapalnego pod wpływem wydzielonych glikokortykoidów.
Wywiad chorobowy wiąże się z objawami nadmiernego wydzielania hormonów nadnerczowych. Chorzy zgłaszają się z powodu opornej na leczenie otyłości, przy czym nie zawsze musi ona mieć charakter centralny, szczególnie jeżeli pacjent już wcześniej miał nadwagę. Pacjenci mogą jednak zauważyć pojawienie się grubszej tkanki w okolicy szyi, oraz nierównomierne rozłożenie tkanki tłuszczowej (mocno rozwinięta na twarzy, w okolicy karku, na brzuchu a znaczniej mniej na kończynach) Oporne może być także nadciśnienie tętnicze. Pojawiają się różowe rozstępy, osłabienie siły mięśniowej i zła tolerancja wysiłku. Mogą pojawić się bóle kostne, czy nawet załamania patologiczne wtórne do osteoporozy. Chorzy mogą zgłaszać objawy cukrzycy pod postacią polidipsji, poliurii, senności poposiłkowej, zakażeń grzybiczych, występowania czyraków itp. Zanikają miesiączki, pojawia się nieprawidłowe owłosienie u kobiet (hirsutyzm), a mężczyźni skarżą się na brak libido i impotencję. Zmienić się także może rys psychologiczny pacjentów.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Otyłość

Wtórna do nadmiernego wydzielania glikokrtykoidów (o czym dalej)

Otyłość centralna czyli odkładanie się tkanki tłuszczowej w okolicy karku (kark bawoli), w górnej części twarzy (twarz księżycowata), w okolicy krezki (otyłość brzuszna).

Glukoneogeneza aktywowana przez glikokortykoidy przyczynia się do hiperisulinizmu i oporności na inmsulinę. Jaka jest dokładnie etiologia centralnego rozłożenia tkanki tłuszczowej nie wiadomo. Najprawdopodobniej wynika z rozmieszczenia (gęstości) aktywnych receptorów insulinowych. Tam gdzie jest ich więcej lipogeneza byłaby bardziej nasilona.

Objawy cukrzycy i zaburzeń gospodarki węglowodanowej

Glukoneogeneza aktywowana przez glikokortykoidy przyczynia się do hiperisulinizmu i oporności na insulinę co w rezultacie może prowadzić do cukrzycy.

Nadciśnienie tętnicze

Mechanizm jest złożony. Związany jest ze wzmożonym uwalnianiem mineralokortykoidów co prowadzi do retencji sodu i wody, ale także z otyłością i wzrostem oporu naczyniowego wynikającego z bogatego ukrwienia tkanki tłuszczowej. Także Hiperinsulinizm sprzyja retencji sodu i wody.

Różowe rozstępy skórne, zaniki mięśniowe

Efekt katabolicznego względem białek działania glikokrtykosteroidów oraz glukoneogenezy z pozyskanych aminokwasów. Czerwone rozstępy to efekt wynaczynień krwi spowodowanych zanikiem kolagenu zarówno naczyń jak i skóry.

Osteoporoza

Glikokortykoidy w mechanizmie bezpośrednim blokują wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Zwiększają wrażliwość receptorów kostnych na działanie vit. D i PTH, co nasila odwapnienie kości. Równie istotna rolę odgrywa stymulowany przez glikokortykoidy katabolizm białek kości i zahamowanie syntezy kolagenu.

Zaburzenia miesiączkowania i hirsutyzm

Zwiększona aktywacja części siatkowatej kory nadnerczy spowodowana stymulacją ACTH powoduje wzmożone uwalnianie androgenów nadnerczowych (DHEA i Androstendionu). Zachodząca głównie w tkance tłuszczowej aromatyzacja tych hormonów powoduje wzrost stężenia testosteronu i estronu. Pobudzenie przez testosteron receptorów przy mieszkach włosowych powoduje pojawienie się owłosienia męskiego u kobiet (hirsutyzm). Podwyższone stężenie estronu hamuje wydzielanie FSH i LH przez przysadkę i prowadzi do zaburzeń miesiączkowania. U mężczyzn wzrost stężenia androgenów nadnerczowych prowadzi do zaburzeń wydzielania FSH, LH i co za tym idzie zaburzeń spermatogenezy i wydzielania testosteronu.

Zaburzenia nastroju pod postacią depresji, labilności emocjonalnej lub psychozy.

W psychiatrii zaburzenia te należą do grup psychoendokrynopatii. Dokładny mechanizm ich powstawania nie jest znany – najprawdopodobniej wynika z pobudzenia receptorów hormonalnych w OUN. Nieprawidłowości te określane są niekiedy zespołem psychoorganicznym bez zaburzeń sfery intelektualnej. Warto zwrócić uwagę Czytelnika na opisane zaburzenia psychiczne. Może się zdarzyć, że źle dobrana, nadmierna, dawka substytucji hydrokortyzonem u osoby z niedoczynnością kory nadnerczy i wynikającą z tego dużą wrażliwością receptorów dla kortyzolu, spowoduje nagłe pojawienie się psychozy i potrzeby hospitalizacji w oddziale psychiatrycznym.

Bóle głowy, ubytki w polu widzenia opisywane przez chorych jako częste drobne urazy o przedmioty, których nie dostrzegają na czas.

Ucisk na skrzyżowanie nerwów wzrokowych spowoduje dwuskroniowe ubytki w polu widzenia. Ponadto guzy mogą uciskać komórki przysadki powodując niedoczynność przysadki.


1.3.1 Zespół Nelsona.

Choroba dotyczy pacjentów po przebytej obustronnej adrenalectomii jako metody leczenia nieoperacyjnego guza przysadki wydzielającego ACTH. Do takich zabiegów kwalifikowani są chorzy, u których nie jest możliwe leczenie operacyjne guza przysadki, a próba leczenia radioterapią mająca na celu zwłóknienie i uszkodzenie przysadki, po 12 miesięcznej obserwacji nie przyniosła efektu. Usunięcie nadnerczy powoduje zahamowanie wydzielania hormonów nadnerczy co w konsekwencji prowadzi do ustępowania objawów choroby Cushinga. Oczywiście tacy pacjenci już do końca życia z powodu niedoczynności kory nadnerczy wymagają substytucji glikokortykoidem i mineralokortykoidem. Zespól Nelsona polega na nadmiernym, niekontrolowanym uwalnianiu ACTH z pozostawionego guza przysadki, występującym pomimo substytucji hormonalnej. Współistnieje przy tym ciemne zabarwienia skóry wynikające z podobieństwa budowy ACTH i alfaMSH, oraz objawy ucisku skrzyżowania nerwów wzrokowych przez guz przysadki. Możliwe jest występowanie objawów zwiększonego ciśnienia śródczaszkowego.

W wywiadzie chorzy mogą zwracać uwagę na ciemne zabarwienie skóry, ubytki w polu widzenia i bóle głowy. Nie zgłaszają przy tym nudności, wymiotów (o ile nie wystąpi wzmożone ciśnienie śródczaszkowe), osłabienia, utraty masy ciała, niedociśnienia i hipoglikemii, które są objawami pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy. Niedoczynność kory nadnerczy także przebiega z ciemnym zabarwieniem skóry i zawsze należy ją wykluczyć u osób po adrenalectomii w trakcie suplementacji hormonalnej.

1.4 Inne guzy przysadki (Gonadotropinoma, Tyreotropinoma).

Informacje na temat tych rzadkich guzów przysadki Czytelnik znajdzie w literaturze specjalistycznej.


2. Pierwotna nadczynność przytarczyc.

PTH jest hormonem peptydowym. Wydzielany przez przytarczyce pobudza w nerkach zwrotne wchłanianie wapnia a także zwiększa wydalanie fosforanów z moczem. Stymuluje (za pośrednictwem vit. D i białka wiążącego wapń) wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Ponadto w obecności witaminy D mobilizuje wapń z kości. W efekcie zwiększa w organizmie pulę aktywnego metabolicznie wapnia zjonizowanego. Pobudzając hydroksylację witaminy D w nerkach parathormon powoduje wzrost stężenia aktywnej witaminy D [1.25(OH)2D3]. Wysoki poziom wapnia zjonizowanego poprzez receptory wapniowe (Ca-R) hamują wydzielanie PTH.
Wywiad chorobowy wynika z powikłań hiperkalcemii. Część osób nie odczuwa dolegliwości, a do wizyty u lekarza skłania chorego wykryte przypadkowo nieprawidłowe stężenie wapnia w surowicy krwi. Do 60% przyczyn zgłoszenia się chorych do placówek służby stanowią dolegliwości ze strony układu moczowego jak: ból w okolicy lędźwiowej promieniujący do pachwin, nawracające zakażenia układu moczowego, krwiomocz. Część pacjentów zgłasza bóle kostne, mogą także pojawić się patologiczne złamania kości. Ważnym objawem, nie zawsze uświadomionym przez chorych jest osłabienie siły mięśniowej głównie w zakresie prostowników, o co z wywiadu możemy dowiedzieć się pytając o trudności we wstawaniu z pozycji siedzącej lub kucznej i trudności we wchodzeniu po schodach. Inne zgłaszane dolegliwości to zaparcia, wzmożone pragnienie i zwiększone wydalanie moczu (polidipsja i poliuria). Chory może zgłaszać objawy mieszczące się w obrazie ostrego zapalenia trzustki. Pojawienie się hiperkalcemii i choroby wrzodowej żołądka nakazuje wykluczenie zespołu MEN1 (o czym dalej). Jeżeli trafia do nas chory w śpiączce, od którego nie możemy zebrać wywiadu, powinniśmy w diagnostyce różnicowej uwzględnić śpiączkę w przebiegu ciężkiego odwodnienia związanego z hiperkalcemią.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Bóle w okolicy lędźwiowej w przebiegu kamicy nerkowej.

PTH zwiększa wchłanianie zwrotne wapnia i nasila wydalanie fosforanów z moczem. Jednak przy wysokich stężeniach wapnia w surowicy krwi co ma miejsce w nadczynności przytarczyc, zaczynają odgrywać rolę receptory wapniowe (Ca-R) obecne w pętli Henlego które nasilają wydalanie wapnia. W moczu tworzą się szczawiany wapnia i słabo rozpuszczalne sole wapniowo-fosforanowe. W ten sposób powstają - złogi. W uropatii zaporowej może rozwinąć się wodonercze i niewydolność nerek. Upośledzony odpływ moczu sprzyja kolonizacji przez bakterie, co może wikłać się odmiedniczkowym zapaleniem nerek i groźną dla życia urosepsą. Alkalizacja moczu przez bakterie nasila odkładanie się złogów wapniowo-fosforanowych.

Bóle kostne i złamania patologiczne

W gospodarce wapniowo-fosforanowej podstawową rolę odgrywa depozyt kostny. O ile bowiem PTH ma wpływ na wydalanie wapnia z moczem i jego wchłanianie z przewodu pokarmowego, o tyle główna pula wapnia zjonizowanego pochodzi z kości. Stany nadmiernej mobilizacji wapnia z kości prowadzą do osteoporozy. Osteoporotycznie zmieniona kość łatwo ulega złamaniom patologicznym a więc występującym spontanicznie lub wskutek nieadekwatnie małego urazu.

Osłabienie siły mięśniowej prostowników

Jony wapnia konkurują z jonami sodowymi w obrębie szybkich kanałów sodowych. Nadmiar wapnia utrudnia przenikanie jonów sodu ze środowiska zewnętrznego do wnętrza komórki nerwowej, co zmniejsza pobudliwość komórek nerwowych i pogarsza przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Obniża się sprawność mięśni, a ponieważ masa i siła prostowników w naszym organizmie jest mniejsza niż zginaczy pojawiają się opisane objawy.

Zaparcia

Spowolnienie perystaltyki w mechanizmie opisanym w poprzedniej rubryce – pogorszenie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego.

Polidipsia i poliuria

Są to objawy wysokiej kalcemii. Wynikają z kilku przyczyn. Jedną z nich jest blokowanie pompy sodowej w cewkach nerkowych przez hiperkalcemię, co powoduje pozostawanie sodu i wody w świetle cewek nerkowych i zwiększone objętości moczu. Innym ważnym czynnikiem zwiększający diurezę jest blokowanie przez nadmiar jonów wapniowych receptorów dla wazopresyny. Zmniejsza się przepuszczalność cewek zbiorczych dla wody co zwiększa jej wydalanie. Taki stan chorobowy można również określić moczówką wazopresynooporną. Wtórnie do odwodnienia pojawia się wzmożone pragnienie.

Zapalenie trzustki

Brak jest jednoznacznych hipotez wyjaśniających ten stan chorobowy. Pod uwagę brana jest reakcja jonów wapnia z solami kwasów tłuszczowych prowadząca do saponifikacji (tworzenia mydeł) które mając odczyn zasadowy i zmniejszając napięcie powierzchniowe powodowałyby uaktywnienie proenzymów trzustkowych jeszcze w trzustce.

Śpiączka w przebiegu odwodnienia wtórnego do hiperkalcemii

Mechanizmy prowadzące do odwodnienia opisane są w powyższej rubryce. Jeżeli z jakiegoś powodu chory nie uzupełni płynów (starszy wiek chorego, utrudniony dostęp do płynów, upalne dni) niepohamowana diureza może spowodować śmiertelne w skutkach odwodnienie organizmu. Taki stan określa się Przełomem hiperkalcemicznym.



3. Nadczynność tarczycy.

Trójjodotyronina i tyroksyna są hormonami wydzielanymi przez tarczycę pod wpływem stymulacji TSH. Dominującą pulę tych hormonów stanowi tyroksyna jednak efekt metaboliczny trójjodotyroniny jest trzykrotnie większy niż tyroksyny. Trójjodotyronia jest bowiem w minimalnym stopniu związana z białkami nośnikowymi (TBG, TTR, albuminy, HDL) w odróżnieniu tyroksyny ,której wolnafrakcja stanowi jedynie 0.03% całej puli. Aktywne metabolicznie są jedynie wolne hormony. Tyroksyna w tkance obwodowej pod wpływem dejodenazy typu II jest przekształcana w trójjodotyroninę. Główną funkcją hormonów tarczycy jest regulacja (katalizowanie) przemian metabolicznych ustroju. Pod ich wpływem dochodzi do wzmożenia syntezy RNA i co za tym idzie białek enzymatycznych, oraz aktywacji łańcucha oddechowego. Nasila się synteza ATP i produkcja ciepła. Wzrost aktywności metabolicznej komórek wymaga zwiększenia dostępu do substancji wysokoenergetycznych. Zwiększa się rozpad tłuszczu do kwasów tłuszczowych i glicerolu. Ponadto hormony tarczycy zwiększają wchłanianie glukozy oraz jej przenikanie do komórek. Nasila się także rozpad glikogenu w wątrobie. Przy nadczynności tarczycy pojawić się może hiperglikemia. Uważny Czytelnik od razu zauważy, że rozpoznawanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej (jak nieprawidłowa glikemia na czczo, nieprawidłowa tolerancja glukozy) w stanach nadczynności tarczycy wymaga dużej ostrożności. Jak już wspomniano aktywacja syntezy białek co oprócz „wyposażenia” w niezbędne enzymy stymuluje prawidłowy wzrost komórek i organizmu. Hormony tarczycy mają także wpływ na gospodarkę wapniowo-fosforanową. Zwiększają stężenie wapnia w surowicy i zwiększają wydalanie wapnia i fosforanów z moczem i kałem. Nadczynność tarczycy przebiegać może wtórnie do autonomizacji części miąższu tarczycy, lub wskutek uogólnionej reakcji autoimmunologicznej stymulującej tarczycę do produkcji i uwalniania hormonów.
Wywiad często jest bardzo charakterystyczny i pozwala na szybkie rozpoznanie choroby. Pacjenci młodsi zgłaszają nadpobudliwość, nerwowość, zaburzenia snu. Zapytani o tolerancję ciepła zdecydowanie preferują chłód. Dla pewności można dopytać czy ubierają się wyraźniej lżej niż inne osoby z otoczenia. Ważnym objawem jest chudnięcie pomimo prawidłowego a nawet zwiększonego apetytu. Zdarzają się biegunki. Dopytać należy o drżenia mięśniowe oraz trudności we wchodzeniu po schodach i podnoszeniu się z pozycji kucznej (miastenia). Bardzo często chorzy z nadczynnością tarczycy zgłaszają uczucie „kołatania” serca. Szczególnie osoby starsze trzeba wtedy dopytać o miarowość rytmu serca pomagając sobie odpowiednio miarowym i niemiarowym uderzaniem długopisem o blat biurka. Objawem nieczęstym acz pomocnym w diagnostyce napadowych, nadkomorowych zaburzeń rytmu serca mogą być pytania o nasilenie diurezy podczas ataków nieprawidłowej czynności serca. Przebyte incydenty T.I.A. (przemijającego niedokrwienia ośrodkowego układu nerwowego) mogą przemawiać za migotaniem przedsionków powikłanym uwolnieniem materiału zakrzepowego. Nie można pominąć pytań o zaostrzenie lub pojawienie się dolegliwości dławicowych i objawów niewydolności serca. Szczególnie u kobiet po menopauzie, które od dłuższego czasu prezentują objawy mieszczące się w obrazie nadczynności tarczycy, powinno się w wywiadzie uwzględnić pytania dotyczące bólów kostnych i złamań patologicznych. Kobiety w wieku rozrodczym należy zapytać o występujące u około 30% chorych zaburzenia miesiączkowania pod postacią rzadkich miesiączek lub wtórnego braku miesiączki. Mężczyźni mogą skarżyć się na zaburzenia potencji. Poszukując przyczyny nadczynności tarczycy uwzględnić należy: 1) wywiad rodzinny, współistnienie objawów orbitopatii lub obrzęku przedgoleniowego co sugeruje autoimmunologiczny charakter choroby (Graves`a Basedowa), 2) przyjmowanie leków – szczególnie preparatów Tyroksyny i Amiodaronu, 3) bóle w okolicy szyi (zapalenie tarczycy).
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Nadpobudliwość, nerwowość, zaburzenia snu.

W psychiatrii zaburzenia te należą do grup psychoendokrynopatii. Dokładny mechanizm ich powstawania nie jest znany – najprawdopodobniej wynika z pobudzenia receptorów hormonalnych w OUN. Istotną rolę odgrywa wzmożona przemiana materii i zwiększone krążenie mózgowe.

Zła tolerancja ciepła.

Trójjodotyronina zwiększa termogenezę kosztem syntezy ATP.

Zwiększone łaknienie i chudnięcie

Wynikają ze znacznie przyspieszonego metabolizmu i lipolitycznego działania T3.

Osłabienie siły mięśniowej (miastenia w przebiegu nadczynności tarczycy)

Jest efekt katabolicznego działania T3 na białko mięśni. Obniża się sprawność mięśni, a ponieważ masa i siła prostowników w naszym organizmie jest mniejsza niż zginaczy pojawiają się opisane objawy.

Tachykardia.

Wiązana jest ze wzmożonym metabolizmem i potrzebą dostarczenia odpowiedniej ilości tlenu do aktywnych metabolicznie komórek organizmu. Wiąże się z tym pobudzenie układu współczulnego.

Wzrost amplitudy skurczowo-rozkurczowej ciśnienia tętniczego

Charakterystyczny objaw, który w większości umyka uwadze pacjentów. Wzrost siły skurczu mięśnia sercowego wiązany jest ze wzrostem ekspresji genów dla miozyny. Nie można także wykluczyć istotnego udziału podwyższonej aktywności układu współczulnego.

Zaburzenia rytmu serca najczęściej migotanie przedsionków.

Ich etiologia jest wieloraka. Postuluje się że rolę odgrywają następujące czynniki: wzmożona aktywność współczulna, niekorzystny wpływ nadmiaru T3 na komórki mięśnia sercowego oraz ich odmianę komórki układu bodźcoprzewodzącego, niedokrwienie mięśnia sercowego u osób które wcześniej miały już zmiany w naczyniach wieńcowych a wzmożona praca serca spowodowała ujawnienie się ich niewydolności.

Wzmożona diureza podczas napadów migotania przedsionków.

Związana jest z rozstrzenią nie kurczących się przedsionków i odruchowym wydzieleniem ANP, który wykazuje działanie moczopędne.

Zaostrzenie choroby wieńcowej i niewydolności serca

Częściej spotykane jest u osób z wcześniej już rozpoznawanymi chorobami serca, ale w przełomie tarczycowym wskutek bardzo dużej tachykardii, spadku rzutu serca, niekorzystnego działania gorączki na układ bodźcoprzewodzący może się zdarzyć u osób dotychczas zdrowych.

Osteoporoza

Rzadko nasilona jest wiązana z nadmiernym wydalanie wapnia i fosforanów z moczem i kałem. Pewną role odgrywa kataboliczne działanie T3 względem białek.

Zaburzenia miesiączkowania u kobiet i zaburzenia potencji mężczyzn

Nie wyjaśniono w pełni przyczyn tych nieprawidłowości. Podkreśla się rolę obserwowanego w nadczynności tarczycy zwiększenia stężenia SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe) i co za tym idzie spadku wolnej frakcji hormonów płciowych.


3.1. Orbitopatia tarczycowa (TAO).

Jest to autoimmunologiczna, zapalna choroba tkanki łącznej oczodołu towarzysząca chorobie Graves’a Basedowa (90% przypadków) oraz znacznie rzadziej chorobie Hashimoto (5% przypadków). Przyczyną jej pojawienia się jest najprawdopodobniej podobieństwo występujące między antygenem tarczycy i tkanki pozagałkowej (prawdopodobnie jest nim TSH-R). Typowe dla choroby Graves’a autoprzeciwciała przeciwtarczycowe łącząc się z receptorem dla TSH w tarczycy (TSH-R) powodują nadczynność tego narządu. Połączenie z podobnymi receptorami (TSH-R) w fibroblastach tkanki łącznej pozagałkowej inicjuje stan zapalny, który w miarę rozwoju przybiera charakter polikonalny i skierowany jest przeciwko tkance tłuszczowej i mięśniowej. Proces ten jest nasilany przez palenie tytoniu, oraz częściej występuje u płci męskiej. Aktywacja fibroblastów w obrębie oczodołu stymuluje je do wytwarzania glikozaminoglikanów które z uwagi na swoją hydrofilność gromadzą wodę powodując obrzęk tkanki łącznej i mięśni okoruchowych. Zwiększa się ciśnienie w obrębie oczodołu. Dochodzi do uciśnięcia pęczka naczyniowo-nerwowego i upośledzenia odpływu żylnego z gałki ocznej.
Wywiad. Należy pamiętać, że jawna orbitopatia występuje u zaledwie 20% chorych. W większości przypadków proces jest utajony i powoduje jedynie poszerzenie szpary powiekowej. Na jego wykrycie pozwalają badania obrazowe. Chorzy zgłaszają uczucie wypychania gałek ocznych, czasami sami lub członkowie ich rodzin dostrzegają wytrzeszcz. Ważne jest aby zapytać o występowanie dwojenia zarówno przy patrzeniu na wprost jak i na boki. Jeżeli dochodzi do upośledzenia domykania powiek pojawia się uczucie wysychania spojówek. Może pojawić się groźne powikłanie pod postacią uszkodzenia rogówki. W zaawansowanych postaciach orbitopatii pojawiają się zaburzenia ostrości widzenia i „płowienie” (szarzenie) obrazu. Takie objawy sugerują ucisk i zanik nerwu wzrokowego.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Wypychanie gałek ocznych, dwojenie.

Objaw wzmożonego ciśnienia w oczodole. Asymetryczne zwiększenie się objętości tkanki łącznej pozagałkowej może zaburzać ruchomość gałek ocznych (pojawiają się wtedy znane Czytelnikowi objawy Kochera, Grafego itp.) Przy patrzeniu w bok ustawienie gałek ocznych może być rozbieżne co spowoduje pojawienie się dwojenia. W orbitopatii zaawansowanej zez i związane z nim dwojenie może być obserwowany także przy patrzeniu na wprost.

Wysychanie spojówek

Wypchnięcie do przodu przez rozrastającą się tkankę łączną gałek ocznych powoduje że powieki nie domykają się w czasie snu i narażone są na wysychanie i zakażenie. Rogówka nie ma swojego unaczynienia toteż chroniona jest przez szczelnie domknięte powieki i łzy. Tych barier ochronnych nie ma w zaawansowanej orbitopatii tarczycowej. Pojawienie się owrzodzenia rogówki jest bezpośrednim zagrożeniem dla wzroku.

Płowienie barw

Jest to objaw wzmożonego ciśnienia w oczodole i ucisku na nerw wzrokowy, który wtedy zanika grożąc całkowitą utratą wzroku.


4. Guz chromochłonny.

Rdzeń nadnerczy wydziela adrenalinę (A), noradrenalinę (NA) i dopaminę (DA). Bezpośrednim bodźcem uwalniającym ziarnistości gromadzące NA i A jest aktywacja układu współczulnego (neurotransmiterem jest acetylocholina). Pobudzenie układu współczulnego zachodzi w czasie hipoglikemii, w stresie, we wstrząsie, hipoksji itp. Wydzielone hormony rdzenia nadnerczy oddziałują zarówno na włókna zakończeń nerwowych jak i na odległe receptory w tkankach organizmu. Adrenalina wydzielana w sytuacji stresowej jest odpowiedzialna za przedłużanie się pobudzenia współczulnego za sprawą łączenia się z receptorem beta 2 w przestrzeni presynaptycznej, które to połączenie zwiększa wydzielanie NA a wraz z nią A do przestrzeni międzysynaptycznej. Wydzielenie obu tych hormonów pobudza receptor alfa 1 w przestrzeni postsynaptycznej (NA) jak i ponowne powoduje pobudzenie receptora beta 2 w przestrzeni presynaptycznej (A). Aktywacja receptora beta 2 zwiększa wydzielanie NA i A itd....
Wywiad. Guzy chromochłonne syntetyzują, magazynują i wydzielają katecholaminy. Jest to ważne ponieważ tłumaczy fakt niepojawiania się objawów pomimo dużych rozmiarów guza (produkuje, magazynuje i rozkłada hormony) jak i nagłego wystąpienia objawów (martwica guza i uwolnienie katecholamin). 60% pacjentów zgłasza oporne na leczenie nadciśnienie tętnicze, 40% natomiast zgłasza napadowe zwyżki ciśnienia. Ważne jest aby wywiad uzupełnić o pytania czy w trakcie zwyżki ciśnienia pojawiają się następujące objawy typowe dla guza chromochłonnego: poty ze zblednięciem (lub zaczerwienieniem skóry), szybka czynność serca (czasem chorzy używają określenia „kołatania serca”), pojawienie się dolegliwości dławicowych lub objawów niewydolności serca, nudności i wymiotów. Wreszcie czy po ustąpieniu napadu nie występują spadki ciśnienia tętniczego w trakcie pionizacji. Ważną informacją jest istnienie bodźca wyzwalającego napad. Czy jest to ekspozycja na chłód, aktywność fizyczna czy jakieś inne czynniki (np. mikcja). Chorzy mogą mieć podwyższony hematokryt, nieprawidłową tolerancję glukozy i hiperkalcemię ale o tym dowiemy się tylko wtedy gdy wcześniej przeprowadzano wstępną diagnostykę.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Poty ze zblednięciem powłok

Pobudzenie receptorów alfa 1 i alfa 2, które zwiększają aktywność gruczołów potowych oraz powodują obkurczenie naczyń skórnych.

Tachykardia (szybka czynność serca)

Efekt pobudzenia receptorów beta 1 w sercu.

Dolegliwości dławicowe

Pobudzenie receptorów beta 1 w sercu powoduje zwiększenie kurczliwości mięśnia sercowego, przyspieszenie jego czynności, a także zwiększenie automatyzmu przewodzenia. Adrenalina pobudza również receptory alfa 2 i beta 2 w naczyniach wieńcowych powodując ich rozszerzenie. Mimo to u osób z wcześniej współistniejącą chorobą niedokrwienną serca może dojść do niedotlenienia mięśnia sercowego.

Niewydolność serca

Może wynikać z opisanego wyżej nasilenia niedokrwienia jak i ze wzrostu oporu naczyniowego związanego ze skurczem naczyń.

Hipotonia (spadki ciśnienia) związana z pionizacją występujące po napadzie zwyżki ciśnienia.

Pobudzenie receptora alfa 1 w tętnicach trzewnych, miednicy małej, skórnych, mięśniowych, nerkowych i mózgowych powoduje ich zwężenie. Spadek aktywności współczulnej po napadzie i ustąpienie skurczu naczyń powoduje powiększenie się łożyska naczyniowego bez jego jednoczesnego wypełnienia. Po pionizacji zmniejszony rzut serca jest przyczyną niewystarczającego ukrwienia mózgu. Występuje omdlenie. O tym zjawisku powinni pamiętać szczególnie anestezjolodzy i chirurdzy operujący guzy chromochłonne. Niewystarczające uzupełnienie łożyska naczyniowego po usunięciu guza ( co doprowadziło do zmniejszenia stężenia katecholamin) może wywołać wstrząs hipowolemiczny.

Nudności i wymioty

Efekt pobudzenia receptorów alfa i beta w obrębie żołądka i jelita (skurcz zwieraczy, zmniejszenie napięcia ścian i spowolnienie perystaltyki)

Aktywność fizyczna, pozycja ciała, czynności jak np. mikcja.

Jeżeli te elementy odgrywają rolę czynnika wyzwalającego napad należy rozważyć ektopowe położenie guza: w jelicie, pęcherzu moczowym itp.

Nieprawidłowa tolerancja glukozy i niewielkie chudnięcie

Pobudzenie receptorów alfa w trzustce hamuje uwalnianie insuliny, zaś w wątrobie pobudzenie receptorów alfa 1 zwiększa glukoneogenezę podczas gdy stymulacja receptorów beta 2 nasila glikogenolizę. W efekcie rośnie stężenie glukozy w surowicy krwi przy jednoczesnym zmniejszeniu jej utylizacji. Zmniejsza się także lipogeneza (niedostatek insuliny) i zwiększa lipoliza (receptory alfa).

Podwyższony hematokryt

Niektóre guzy chromochłonne mają zdolność syntezy erytropoetyny.

Hiperkalcemia

Niektóre guzy chromochłonne mają zdolność syntezy PTHrP o działaniu zbliżonym do PTH. Mówimy wtedy o rzekomej nadczynności przytarczyc.


5. Zespół Conna.

Mineralokortykoidy których najbardziej znanym przedstawicielem jest aldosteron, wytwarzane są w warstwie kłębkowatej kory nadnerczy. Bodźcami pobudzającymi wydzielanie aldosteron są: pobudzenie baroreceptorów w przypadku hipowolemii, aktywacja układu renina-angiotensyna-aldosteron, hiperkaliemia i hiponatremia, oraz wysokie stężenie ACTH. Aldosteron odgrywa zasadniczą rolę w homeostazie sodu (zwiększając jego wchłanianie zwrotne) oraz potasu (zwiększając jego wydalanie z ustroju). Wpływając na gospodarkę jonami sodowymi decyduje jednocześnie o wypełnieniu łożyska naczyniowego („za sodem podąża woda) oraz wymianę elektrolitów na poziomie komórki. Niedobór mineralokortykoidów nieuchronnie prowadzi do śmierci (utrata sodu, chlorków i wody).

Wywiad. Chorzy z guzami nadnercza wydzielającymi aldosteron zgłaszają się z powodu dolegliwości towarzyszących podwyższonym wartościom ciśnienia tętniczego jak bóle czy głowy pogorszenie tolerancji wysiłku. Przyczyną wizyty u lekarza mogą być również objawy związane z hipokalemią do których należą: osłabienie siły mięśniowej, wzmożone pragnienie i zwiększone wydalanie moczu (polidipsja i poliuria), bóle brzucha wtórne do niedrożności porażennej przewodu pokarmowego, a także objawy tężyczki i parestezje. O hiperaldosteronizmie należy także pomyśleć u osób z nadciśnieniem i nadkwaśności żołądkowej.
Komentarz


Objaw



Prawdopodobna przyczyna


Nadciśnienie tętnicze głównie w zakresie ciśnienia rozkurczowego

Wynika ze wzmożonej retencji sodu i podążającej za nim wody w cewce dystalnej. Hiperwolemii towarzyszy zwiększenie obciążenia serca. Przy czym należy podkreślić, że wydzielanie reniny jest hamowane.

Osłabienie siły mięśniowej i niedrożność porażenna przewodu pokarmowego w znacznej hipokalemii

Wynika z udziału jonów potasu w prawidłowym przewodnictwie nerwowo mięśniowym.

Wzmożone pragnienie i poliuria

Są to objawy nefropatii z niedoboru potasu. Jej dokładna przyczyna nie jest do końca poznana. Zauważono, że w sytuacji kiedy dobowe wydalanie potasu przekracza 200mmol (norma do 40mmol/24h) występuje zwyrodnienie wodniczkowe nabłonka cewek bliższych co w konsekwencji powoduje defekt zagęszczania moczu. Upośledzenie zagęszczania moczu jest przyczyną zwiększenia objętości wydalanego moczu, co zmniejsza objętość płynu wewnątrznaczyniowego. Zmniejszona objętość łożyska naczyniowego jest kompensowana wzmożonym pragnieniem (polidipsją)

Tężyczka

Wtórny do hiperaldosteronizmu wewnątrznaczyniowy niedobór potasu jest wyrównywany poprzez przejście tego pierwiastka z wnętrza komórki do przestrzeni zewnątrzkomórkowej. Zgodnie z zasadą zachowania ładunku przejściu 3 jonów K z wnętrza na zewnątrz komórki towarzyszy przejście 2 jonów Na i 1 jonu H ze środowiska zewnętrznego do wnętrza komórki. W efekcie zmniejsza się stężenie jonów H w osoczu a zwiększa we wnętrzu komórki (zasadowica metaboliczna i kwasica komórkowa). Zmiana pH osocza na bardziej zasadowe zmniejsza dysocjację związków wapnia występujących w organizmie. Z tego powodu zmniejsza się stężenie aktywnego metabolicznie wapnia zjonizowanego (zdysocjowanego). Jony wapniowe konkurują z jonami sodowymi o szybkie kanały sodowe. Toteż jeżeli zmniejsza się ilość jonów wapnia zjonizowanego, jony sodu z większą łatwością przenikają ze środowiska zewnętrznego do wnętrza komórki. Niejako łatwiej więc jest wywołać potencjał progowy. Pojawia się nadpobudliwość komórek nerwowych która klinicznie objawiać się będzie tężyczką.

Nadkwaśność żołądkowa

Wynika z działania aldosteronu, który zwiększa retencję sodu w cewkach gruczołów błony śluzowej przewodu pokarmowego i jednocześnie zwiększa wydalanie jonów potasu i wodoru. W tym mechanizmie obniża się pH wydzieliny tych gruczołów


6. Zespół Cushinga.

Opis objawów związanych z nadmiernym uwalnianiem kortyzolu lub hormonów pokrewnych Czytelnik znajdzie w podpunkcie 1.3 niniejszego opracowania. Określenie Zespół Cushinga jest określeniem ogólniejszym, obejmującym gruczolaki nadnerczy oraz choroby przebiegające z ektopowym (innym niż o prawidłowej lokalizacji) wydzielaniem ACTH. Przyczyny choroby różnicować można z w oparciu o wyniki testów laboratoryjnych i badań obrazowych.
7. Zespoły mnogiej gruczolakowatości wewnątrzwydzielniczej (MEN).

Jest to grupa chorób uwarunkowanych genetycznie, dziedziczonych i przebiegających z gruczolakowatym rozrostem i guzami złośliwymi różnych gruczołów wydzielania wewnętrznego. Obecnie wyróżnia się trzy typy tych zespołów.


7.1 Zespół Wermera (MEN 1).

Charakteryzuje się występowaniem nadczynności przytarczyc, guzów endokrynnych trzustki (najczęściej insulinoma, rzadziej gastrinoma i jeszcze rzadziej vipoma) oraz guzami przedniego płata przysadki (najczęściej nieczynne hormonalnie, w 25% wydzielające HGH lub PRL, a najrzadziej wydzielające ACTH).
Wywiad dotyczący nadczynności przytarczyc oraz guzów przysadki Czytelnik znajdzie we wcześniej omawianych punktach tego opracowania. Chorzy z nadmiernym uwalnianiem insuliny zgłaszać będą częste uczucie głodu, przybieranie na wadze, zasłabnięcia po wysiłku fizycznym, niewyjaśnione utraty przytomności, napadowe kołatania serca z „zimnym potem”, które to objawy związane są z hiperinsulinemią, wtórną hipoglikemią i aktywacją układu współczulnego. Chorzy z gastrinoma, a więc guzem wydzielającym gastrynę, zgłaszać będą objawy opornej na leczenie choroby wrzodowej żołądka. Mogą być nawet pacjentami, którzy trafią na ostry dyżur chirurgiczny z objawami perforacji przewodu pokarmowego. Vipoma to guz wydzielający vasoactive intestinal peptyde (VIP). Hormon ten wydzielany w nadmiarze wywołuje oporne biegunki prowadzące do odwodnienia, hipokalemii i hipochloremii.
7.2 Zespół Sipple’a (MEN 2a).

Charakteryzuje się występowaniem raka rdzeniastego tarczycy (~90%), guza chromochłonnego nadnerczy (~50%) i nadczynności przytarczyc (~25%).
Wywiad dotyczący nadczynności przytarczyc oraz guza chromochłonnego nadnerczy Czytelnik znajdzie we wcześniej omawianych punktach tego opracowania. Rak rdzeniasty tarczycy posiada zdolność wydzielania kalcytoniny. Hormon ten zwiększa wydalanie wapnia i fosforanów z moczem, hamuje działanie osteoklastów, zmniejszając w tym dostępność wapnia z depozytu kostnego, a także hamuje wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego. Objawy kliniczne raka rdzeniastego z punktu widzenia metabolicznego (gospodarki wapniowo-fosoforanowej) w zespole MEN 2a, są jednak zdominowane przez nadczynność przytarczyc. W wywiadzie trzeba zwrócić uwagę na miejscowe objawy rozwoju raka w obrębie tarczycy. Należeć do nich będą: szybkie powiększanie się tarczycy, wyczuwalny często przez samych pacjentów twardy guzek i węzły chłonne szyi, chrypka i trudności w połykaniu, gdy dojdzie do nacieku na nerw krtaniowy wsteczny. Niekiedy przyczyną zgłoszenia się do lekarza mogą być, zauważone przez pacjenta lub jego rodzinę objawy zespołu Hornera (opadnięcie powieki powodujące zwężenie szpary powiekowej, zwężenie źrenicy i zapadnięcie gałki ocznej). Zespół ten wynika z porażenia włókien współczulnych uciśniętych przez powiększone węzły chłonne. Ucisk na żyły szyjne może dawać obrzęki twarzy związane z zastojem krwi żylnej. Jeżeli rak rdzeniasty ma zdolność wydzielania ACTH, VIP itp. objawy mogą być bardzo mylące.

.

7.2 Zespół śluzówkowych nerwiaków (MEN 2b).



Charakteryzuje się występowaniem guza chromochłonnego nadnerczy, raka rdzeniastego tarczycy oraz mnogimi nerwiakami śluzówki. Może współistnieć marfanoidalna budowa ciała, stopa końsko-szpotawa i skolioza.
Wywiad dotyczący nadczynności guza chromochłonnego i raka rdzeniastego Czytelnik znajdzie we wcześniej omawianych punktach tego opracowania. Na uwagę zasługuje występowanie bardzo dużej ilości nerwiaków w obrębie błony śluzowej jamy ustnej i przewodu pokarmowego. Ich obecność w obrębie zwojów nerwowych przewodu pokarmowego może powodować zaburzenia perystaltyki jelit (zaparcia, biegunki).
8. Piśmiennictwo

Interna Harrisona, Endokrynologia Kliniczna dla ginekologa, internisty i pediatry T. Romer, MSD Mannual – Urban & Partner. Podręcznik elektrokardiografii B & A Dąbrowscy, Gospodarka wodno-elektrolitowa i kwasowo-zasadowa Franciszek Kokot, Choroby Nerek Tadeusz Orłowski, Fizjologia W. Traczyk & A. Trzebski, Psychiatria A. Bilikiewicz & W. Strzyżewski


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość