Strona główna

StarośĆ hebrajczykóW


Pobieranie 28.77 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar28.77 Kb.
STAROŚĆ HEBRAJCZYKÓW

Starość, to wycinek rzeczywistości o trudnych do określenia zarysach. – Georges Minois. Jak podaje wymieniony autor stałych granic starości nie ma są one bardzo płynne, zależne od czynników fizjologicznych, psychologicznych i społecznych. Jedynym współczesnym symbolem przekroczenia początkowego progu starości może być przejście na emeryturę, które nie jest zależne od wieku a raczej uwarunkowane czynnikami społeczno – ekonomicznymi.

Zdaniem Michaela Philiberta starość jest to zjawisko typowo ludzkie, które pojawiło się dzięki postępowi medycyny przedłużającej życie. Ten pogląd bliski jest stwierdzeniu, że starzy ludzie kiedyś nie istnieli, co jest zupełną nieprawdą, ponieważ już w XIX w.p.n.e., w świecie hebrajczyków, czyli semickiej społeczności na Bliskim Wschodzie możemy dzięki Biblii spojrzeć na obraz starca.

Aby z Biblii wybrać kilka sentencji dotyczących starości należy księgi Starego Testamentu rozpatrywać w porządku chronologicznym, w jakim powstawały, a nie w sposób w jaki przedstawia je Biblia. Okres pomiędzy XIX i I w.p.n.e. przedstawia historię stopniowej degradacji statusu starców pod wpływem wydarzeń wewnątrz narodowych oraz wydarzeń zewnętrznych. Okres ten możemy podzielić na trzy odrębne części:



  • okres przed niewolą babilońską tj. od ok. 1800 r.p.n.e. do ok. 587r.p.n.e., w którym możemy wyróżnić:

  • okres koczowniczy - patriarchów

  • czasy sędziów

  • okres monarchistyczny

  • okres niewoli babilońskiej – ok. 587r.p.n.e. – ok.538r.p.n.e.

  • okres po niewoli babilońskiej, gdzie wszystko ulega zmianie.

Okres koczowniczy

Pierwszym wsławionym starcem tamtego okresu był Abraham, który jak mówi Księga Rodzaju miał dziewięćdziesiąt dziewięć lat, gdy powołany do wiary w jedynego Boga i do opuszczenia ojczyzny udaje się do ziemi Kanaan. Miało to miejsce ok. 1800-1750r.p.n.e.. W tym okresie starcy grali główną rolę w społeczeństwie i uważano ich za naturalnych przywódców grupy. Z tego okresu nie zachowały się żadne pozycje literatury hebrajskiej, a tylko ustne tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Kiedy Abraham postanowił ożenić swego syna Izaaka, wyszukanie żony dla syna powierzył swemu najstarszemu słudze, który był jednocześnie zarządcą dóbr Abrahama. Od Abrahama poprzez Patriarchę Izraela – Jakuba (1700r.p.n.e.), jego syna Józefa (1650r.p.n.e.), który został zarządcą Egiptu hebrajczycy zorganizowani byli w klany. Był to okres najbardziej przychylny starości.

Okres ten obejmuje również epopeję Mojżeszową, który to nie zrobił nic nim nie zasięgnął opinii rady starszych. W Księdze Wyjścia (Wj 3,16)znajdujemy fragment gdzie Bóg, który przemawia z ognistego krzewu poleca Mojżeszowi zebrać starszych Izraela, aby ogłosić że poleca im opuścić Egipt i udać się do ziemi Kanaan. Ok. 1250-1230 r.p.n.e. Izraelici pod wodzą Mojżesza wyruszyli z Egiptu, aby przez czterdzieści lat wędrować przez pustynię. W trakcie tej wędrówki, nie opodal góry Synaj, kiedy byli spragnieni wody, Mojżesz w obecności kilku starszych ludu, których Bóg polecił mu zabrać uderza w skałę i z niej wypływa woda.(Wj 17,5)

Księga Liczb ukazuje inicjatywę Bożą tworzenia rady starszych: „Wtedy rzekł Pan do Mojżesza: zwołaj mi siedemdziesięciu starszych Izraela, o których wiesz, że są starszymi ludu i nadzorcami, i przyprowadź ich do Namiotu Spotkania, niech tam staną razem z tobą. Wtedy ja zstąpię i będę z tobą mówił i wezmę z ducha, który jest w tobie, i dam im, i będą razem z tobą dźwigać ciężar ludu, a ty go sam już więcej nie będziesz musiał dźwigać”(Lb 11,16-17)

Mojżesz ustanowił również prawo, które nakazywało szacunek dla starców i wiekowych krewnych, a błogosławieństwo udzielone przez starego ojca było święte i nieodwołalne i czyniło błogosławionego syna spadkobiercą. W Księdze Rodzaju znajduje się historia Lota (Rdz 19,30-38), opowiada ona o powstaniu takich ludów jak Moabici i Ammonici, którzy zrodzili się ze współżycia w świetle obowiązującego prawa, starego ojca ze swoimi córkami.

O starości z tamtego okresu mówi się jako o szczęśliwej. Starzenie się w okresie patriarchów nie było przykre. Ukazują on, jaki autorytet i władzę mieli starzy ludzie w najdawniejszych czasach. Nie znajdujemy jednak potwierdzenia tych pochwał wypowiadanych przez samych starców, ponieważ wszystkie wypowiedzi znajdujące się w Starym Testamencie zapisane są w trzeciej osobie. Mojżesz umiera mając według Księgi Powtórzonego Prawa 120 lat.

W każdym z istniejących miast w tym okresie powstaje rada starszych, która jest wszechwładna i wszechobecna. Starszyzna towarzyszy przywódcy, gdy się modli, a także pełniąc również funkcje wojskowe towarzyszą przywódcy, stając na czele ludu w wyprawach wojennych.

Kiedy Hebrajczycy ok. 1200r.p.n.e. wchodzą do Kanaanu pod wodzą Jozuego, kończy się patriarchów a tym samym okres koczowniczy.


Czasy sędziów (od ok. 1200-1025r.p.n.e.)
W tym okresie rola starszych zyskuje jeszcze na ważności. Jak opisuje Księga Sędziów, to właśnie starsi decydują o powołaniu świeckiego władcy, jakim był sędzia oraz jego odwołaniu. Podobną instytucję posiadają już sąsiednie ludy. Starsi stanowią rodzaj rady mędrców przy swoim zwierzchniku. Tworzy się powoli podwójny system władzy. Przeminął bezpowrotnie okres przywódców, którzy dzięki opiece Bożej byli niezwyciężeni i sprawowali rządy aż do śmierci pozostając w pełni władz umysłowych i fizycznych. W okresie sędziów, którzy nie mieli już takiego autorytetu wśród ludności najstarsi Izraela prosili Samuela, aby ustanowił króla, ponieważ uważali, że Samuel jest już na stary żeby rządzić. (Sm 8,1-5) Samuel natchniony przez Boga namaścił na króla Saula(ok. 1040-1010r.p.n.e.)żądając od niego, aby złożył pokłon starszyźnie(1Sm 15,30).
Okres monarchiczny
Okres ten trwa aż do wygnania Hebrajczyków z ziemi Kanaan tj. do ok. 586r.p.n.e. W tym czasie istniało jedno królestwo pod berłem Saula, Dawida, oraz Salomona. Ok. 929r.p.n.e. nastąpił podział na dwa królestwa Izraela i Judy. Pierwsze podbite zostało przez Asyryjczyków ok. 721r.p.n.e., drugie ok. 586r.p.n.e. przez Babilończyków. Jest to okres pierwszej fali literatury hebrajskiej. Pisma z tego okresu odzwierciedlają warunki życia w tamtych czasach. W tej epoce umacnia się rola starców jako doradców. Królowie szanują starszych i przestrzegają ich uprawnień. W czasie sporu pomiędzy Dawidem a Saulem obaj starają się przeciągnąć starszych na swoją stronę zdając sobie sprawę z wagi, jaką miało ich poparcie. (2Sm 3,17)Pomiędzy Dawidem a starszymi zapanowało swego rodzaju przymierze, dobre porozumienie. Jest to dowód na ich durze znaczenie polityczne.(2Sm 10,11,12a-15). Porozumienie to istniało również pod rządami króla Salomona (ok.970-931r.p.n.e.), który buduje Świątynię i zwojuje starszyznę kiedy ma nastąpić przeniesienie Arki Przymierza do Świątyni (1Krl 8,1). Kolejni władcy również zwracali się po poradę do starszyzny.

Uprawnienia rady starszych zaczęto poddawać w wątpliwość dopiero za rządów Roboama (ok.931-914r.p.n.e.), który nie zgadzając się ze starszyzną postąpił wgr4ew jej woli i posłuchał młodych (1Krl 12,6i8). Konflikty tego rodzaju stały się regułą w państwach o ustroju monarchicznym, ponieważ młodzi królowie dążyli do uwolnienia się z pod kurateli starców odziedziczonych po poprzednim władcy.

Nadszedł koniec złotego wieku dla starszyzny. Traci blask również społeczny wizerunek rady starszych. Najst6arsze pisma hebrajskie wspominają o szlachetności, mądrości, dostojeństwie starców, oraz o tym, że im są starsi tym bardziej czcigodni, ich długie życie jest oznaką błogosławieństwa Bożego. Mityczni przywódcy sprzed potopu, podobnie jak w Mezopotamii obdarzeni byli nadzwyczajną długowiecznością, Później długość życia zmniejsza się powoli i nierównomiernie, jest to skutek gniewu Bożego. Rekordziści sprzed potopu to: Adam -930 lat, już syn Noego – Sem – żył 600lat. Następnie zmniejszająca się długo0wwieczność spadła do qq0 lat, które przeżył Józef. Długie życie jest więc oznaką przychylności Bożej i odwrotnie jeżeli w rodzinie brakowało starców to oznaczało, że rodzinie brak jest przychylności Bożej.(1Sm2,32)

Starzec jest świadkiem przeszłości, jest żywym spoiwem międzypokoleniowym. Kiedy koniec Księgi Jozuego opowiada o śmierci kapłana Eleazara to jest to prawdziwy koniec epoki najbardziej przychylnej dla starców.

Wiele pochwał dotyczących starości znajdziemy w Księdze Przysłów oraz Księdze Psalmów np.:


  • „Siwy włos ozdobną koroną, na drodze prawości się znajdzie” (Prz 16,31)

  • „Bojaźń Pańska dni pomnaża, krótkie są lata grzesznika”(Prz 10,27)

  • „Mężowie krwawi, podstępni nie dożyją połowy dni swoich”(Ps 55,24)

  • „Nasycę go długim życiem i ukażę mu moje zbawienie” (Ps 91,16)

Księgi te zostały zredagowane i spisane w okresie monarchii w środowisku wykształconej administracji królewskiej. Według Izajasza (ok.767-739r.p.n.e.) starcom przypisane jest przewodzenie ludowi: „Starzec dostojnik – to głowa”(Iz 9,14), a najwyraźniejszą oznaką anarchii jest brak poszanowania dla starszyzny. Wysuwa również hipotezę, że nieszczęściem się stanie, jeżeli młodzi obejmą władzę.

Kiedy prorokowi Jeremiaszowi dane było obwieszczenie przyszłych nieszczęść jakie napotka lud Izraelski, największą katastrofą dla niego było poinformowanie o tym, że nawet starcy zostaną wygnani.

Starców tamtych czasach poważano, obdarzano szczególną opieka i liczono się z ich zdaniem, otaczano ich niemal religijną czcią.

Brzemię starości, jakie Ci ludzie dźwigają to ból fizyczny, zmniejszona sprawność fizyczna i umysłowa. W czasach królów obraz starości nabiera ciemniejszych barw. Pisma z tamtych czasów zauważają słabości i ograniczenia fizyczne związane ze starością, lecz robią to w delikatny, neutralny sposób – bez goryczy.
Okres niewoli babilońskiej
Niewola ta mimo wszystko przyczynia się do umocnienia pozycji starca. Staje się on symbolem wierności Bożej oraz służy do ukazania okropności oblężenia, zesłania i rzezi, ponieważ podczas podboju izraelitów nie szczędzono nawet starców.
Okres po niewoli babilońskiej
Po okresie niewoli babilońskiej pisma historyczne nie podwyższają autorytetu starości. Możemy również znaleźć w tych pismach wzmianki potwierdzające to, że nie wszyscy starcy musieli być mądrzy.

Pojęcie starszyzny się zmienia zgromadzenie starców zmienia się w grupę mężczyzn – radę, której zdania zasięgali przywódcy we wszystkich ważnych dla narodu sprawach. Zmiany zaszły również wśród starszych wykonujących funkcje sądownicze (Rt 4; Jdt 7,23 i 13,12), lecz głównie postawy te są krytykowane. Bóg przelewa swego Ducha na wszystkich, spełnia się zapowiedź proroka Joela z początku IVw.p.n.e. (Jl 3,1-2). Rada starszych nie cieszy się już takim poważaniem (Syr. 14). Instytucja rady starszych pozostaje jednak jako zgromadzenie dostojników.(str.46)

Wraz ze zmianami w społeczeństwie, którego organizacja stała się bardziej złożona. S5tarcy tracą władzę polityczną i sadowniczą, ich wizerunek od początku Vw.p.n.e. mocno podupada w społecznościach hebrajskich.

Księgą, która przedstawia wszystkie ówczesne aspekty starości jest Księga Hioba. Ukazuje ona społeczne i osobiste aspekty oraz dwoistość starości.

Kiedyś wierzono starcom na słowo z racji ich wieku, obecnych czasach podważa się autorytet starców i młodzi wyśmiewając się z nich udzielają im pouczeń. Hiob twierdził, że mądrość nie zależy już od wieku. Podważono tu jeden z fundamentów autorytetu starości, poddano w wątpliwość, czy długie życie jest oznaką błogosławieństwa Bożego.

Ten swego rodzaju pesymizm dotyczący starości pojawia się również w następnym wieku tj. ok. 290-280r.p.n.e. dostrzec to można w Księdze Koheleta, który stwierdza, że starość jest długotrwałą tragedią jednostki, ciągiem nieszczęść(str.47) O latach starości mówi, że są one oczekiwaniem na śmierć. Według tego autora starzec nie może już nawet powoływać się na swoją mądrość i doświadczenie (Koh 4,13). W swej księdze przedstawia oznaki starości obrazowo za pomocą metafor.(Koh 12,3-4) W tym okresie inne księgi przedstawiają starców jeszcz4e dosadniej nazywając ich zdziecinniałymi gadułami, niedopuszczającymi nikogo do głosu (Syr 32,3-4). Syrach w swej księdze zaleca nawet upominanie starych rozpustników, bo jak stwierdza „miłość nie przystoi już ich wiekowi”, Motyw ten jest wykorzystywany dziś we współczesnej literaturze europejskiej.

Starość zaczęła budzić obawę, rodzi się chęć jej opóźnienia, aby unikać zmartwień (Syr 30,24). Jest to nowy pogląd na zjawisko starości. Wśród starych małżonków pojawia się strach przed samotnością, gdyby jedno z nich umarło (Tb 8,7). Pojawiają się wzmianki o pogardzie dla starszych (Syr 8,6; Mdr 2 10-11). W księgach tych znajdziemy również stwierdzenia, że starość nie jest powodem by wymagać szacunku od innych.

W najmłodszej księdze Starego Testamentu Księdze Modrości pojawia się myśl, iż „prawdziwy starzec to nie ten, co żył długo, lecz ten, który okazał swą mądrość”. Kiedy starość oddzielimy od wieku stanie się idealnym, symbolicznym okresem życia (Mdr 4,7-16). Dalej w księdze tej napisano: „ kto obcuje z mądrością w młodości stanie się mądry i nie potrzeba mu wielu lat życia” (Mdr 8,2; 8,10).

Taki wizerunek starca został przejęty przez ewangelistów. W historii o cudzołożnej kobiecie, kiedy Jezus wzywa tych, co są bez grzechu niech jako pierwsi rzucą kamieniem, pierwszymi, którzy zrezygnowali byli najstarsi ( J 8,9). Święty Paweł w liści do Tytusa wspomina o powinnościach starszych (Tt 2,2-3; 1Tm 5,1-2).

Położenie starców od czasów, sprzed niewoli babilońskiej całkowicie się zmieniło. Społeczeństwo przeobraziło się z patriarchalnego w monarchiczne, a następnie w bardziej złożone państwo hebrajskie zarządzane przez kapłanów. Przemiana ta okazała się bardzo niesprzyjająca dla starszych. Rozpad rodziny klanowej, plemiennej, w której opiekowano się starymi krewnymi, będącymi więzią pomiędzy pokoleniami, doprowadziło do utraty dobrobytu i autorytetu człowieka starego. Stara kobieta i stary mężczyzna skazani są na opiekę dzieci lub wnuków w prostej linii (Rt 4,15). Starość traci także swój wizerunek sakralny i staje się pospolita. Starzec zostaje sprowadzony do ludzkiego wymiaru pozostaje mu tylko słabość, musi wyrzec się funkcji i usunąć się, o czym jest napisane Pierwszej Księdze Machabejskiej, gdzie Szymon wyparty z rady starszych rozpoczyna żywot bezużytecznego członka społeczeństwa. Starcy odchodzą w cień, spychani przez rozwijające się społeczeństwa.

Starzec w tym samym czasie, co utracił znaczenie w społeczeństwie wstępuje jako symbol do wieczności, jako uosobienie mądrości i wieczności Bożej. To pewnego rodzaju rozdwojenie trwa nadal w społeczności żydowskiej. Pisma rabbiczne i |Talmud zawierają liczne wzmianki na temat mądrości starych ludzi oraz należnego im szacunku, Tora poleca wstawać na widok starca, nie zajmować jego miejsca, szanować go trzymać się na cztery łokcie od niego należy okazywać mu respekt, „ma on zawsze pierwszy słowo i pierwszy krok przed wszystkimi”.

Następnie pisma talmudyczne również przywracają starca do czci z okresu patriarchalnego. Talmud i rabini rozróżniają jednak starców godnych poszanowania od takich, którzy nie są godni, aby ich szanować.

Według rabinów starość zaczyna się w wieku sześćdziesięciu lat. Kiedy człowiek umiera przed tym wiekiem to umiera przedwcześnie. Wiek tu stanowi spełnienie życia, zbiera się wtedy to, co się zasiało wcześniej.

W okresie średniowiecza w wielu żydowskich gminach pojawiają się organizacje dobroczynne zajmujące się starcami, takie wzmianki o tego rodzaju instytucjach znaleziono w XIw.n.e. w Niemczech, jednak podejrzewa się, że istniały również jeszcze wcześniejsze.

Podsumowując, starcy w świecie hebrajskim zajmowali poczytne miejsce. Na takim poglądzie prawdopodobnie zaważyło wnikliwe studiowanie Tory, w której starzy ludzie byli grupą uprzywilejowaną, nad którymi widniała aureola świętości i czci.

Świat chrześcijański, opierający się głownie na Nowym Testamencie przyjął postawę bardziej obojętną lub nawet pogardliwą wobec starców, może to być spowodowane tym, że chrześcijanie przejęli wiele tradycji grecko – rzymskich, gdzie surowo obchodzono się ze starymi ludźmi.







©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość