Strona główna

Ucieczka od Europy


Pobieranie 55.58 Kb.
Data20.06.2016
Rozmiar55.58 Kb.

Ucieczka od Europy

Proces integracji europejskiej wymagał od samego początku poparcia społeczeństw państw członkowskich. W latach powojennych legitymizacja nowego systemu miała charakter emocjonalny. Hasło nigdy więcej wojny zdaniem Europejczyków mogło zostać tylko zrealizowane w strukturach ponadnarodowych w ramach federacji europejskiej. Dla Francuzów, Niemców czy Włochów, narodów które przeżyły wszystkie okropności wojny, takie pojęcia jak nacjonalizm, suwerenność utraciły swoje tradycyjne wartości.1 Pokój miał być zagwarantowany poprzez ostateczny upadek systemu dzielącego Europę na suwerenne państwa narodowe. Holokaust uznany został jako apogeum nędzy historii naszego kontynentu a powstanie stanów zjednoczonych Europy miało raz na zawsze wyeliminować wszelkie wojny.

Europa miała budować swoją nową tożsamość na odrzuceniu własnej historii. Z czasem hasło „Nigdy więcej wojny”, które pierwotnie oznaczało nigdy więcej niemieckiego imperializmu, przekształciło się w znacznie szersze zobowiązanie, w ramach którego europejskie narody zostały poproszone o głębokie zdystansowanie się wobec samych siebie. Lud europejski miał być zbudowany poprzez samokrytykę pamięci narodowej. Według tej koncepcji Europejczycy zasłużyli na siermiężny wór pokutny. Wór mający im na co dzień przypominać zbrodnie nacjonalizmów. Wszystkie narody miały odrzucić swoją kryminalną przeszłość, a odrzucenie własnej tożsamości miało być początkiem autoproklamacji nowej europejskiej narodowości.2

I tak szczytne hasło „nigdy więcej wojny” nabrało znaczenia „nigdy więcej Europy jaką była”. Stało się to na skutek zadziwiającej pomyłki interpretacyjnej. Pomyłki, która największym ówczesnym intelektualistom kazała zinterpretować nazizm nie jako wielki bunt i rewolucję przeciwko kulturze europejskiej, ale przeciwnie, jako naturalne, „logiczne” zwieńczenie tendencji zawsze obecnych w tej kulturze, kulturze którą po wojnie uznano, implicite, a nierzadko i explicite, za zbrodniczą z natury. Jeżeli Europa ma przetrwać i mieć jakąś przyszłość, mówiono, to musi się rozliczyć ze swoją historią i kulturą. Musi odrzucić to wszystko co składało się na jej tożsamość i pchnęło ją do zbrodni, to jest nacjonalizm, a więc i państwo narodowe, antysemityzm, a więc i antyjudaizm (uznane zresztą za jedno i to samo zjawisko), a więc i religię jako taką.

Należy stwierdzić, że idea traktująca nazizm i jego skutki jako immanentną cechę zbrodniczej historii europejskiej jest najdziwniejszą a zarazem najbardziej fałszywą i niebezpieczną dla przyszłości Europejczyków. Idea ta unieważnia Europę i fundamenty naszej tożsamości a jej wyznawcy często powodowani najlepszą wolą, stają się nieświadomie niezamierzonymi kontynuatorami tradycji myśli nazistowskiej. Odrzucają to co odrzucali i czego nienawidzili naziści w kulturze europejskiej, jednocześnie wartościują dodatnio wiele z tego, co i oni wartościowali pozytywnie. W idei „nigdy więcej Europy” między nazizmem a antynazizmem zaistniała nieprawdopodobna, nielogiczna ciągłość, która jest jednak jak najbardziej realna. 3

Powyższa teza bez szerszego wyjaśnienia musi budzić odruchowy protest. Przede wszystkim wymaga ona udowodnienia, że nazizm nie był częścią tradycji i konsekwencją kultury europejskiej a wręcz przeciwnie był fundamentalnym jej zaprzeczeniem.



Źródła nazizmu

Zastanówmy się przez chwilę nad źródłami nazistowskiej mitologii. Dzisiaj się o niej nie pamięta. Większość nawet poważnych badaczy w swych analizach prehistorii Trzeciej Rzeszy nie wychodzi dalej jak czasy pierwszej wojny światowej. Niektórzy szukają jeszcze podobieństw strukturalnych między Rzeszą Hitlera a Rzeszą Bismarcka. Wskazują na niemiecki ekspansjonizm, na „imperializm”. Ale to wszystko nie odpowiada przecież na pytanie skąd się wziął nazizm, jak możliwa była katastrofa zagłady Żydów? Żeby odpowiedzieć na to pytanie trzeba zbadać źródła nazistowskiego rasizmu i antysemityzmu.

Fundamentalna dla nazistowskiej ideologii była opozycja między Aryjczykami, a Semitami. Kim są Semici wiadomo. A kim są Aryjczycy? Podejrzewam, że wielu z nas miałoby problem z odpowiedzią na to pytanie.

Słowo „Aryjczyk” oznacza potomka hinduskich Ariów, założycieli cywilizacji hinduskiej z epoki wedyjskiej. Jak to się stało, że Niemcy, naród środkowoeuropejski, nieoczekiwanie uznał się za krewnych Hindusów i z tego domniemanego pokrewieństwa zaczerpnął przekonanie o swej wyższości?

Aż trudno uwierzyć, iż wszystko zaczęło się od lingwistyki, od odkrycia języków indoeuropejskich. Pierwszymi, którzy zwrócili uwagę na podobieństwo między językami azjatyckimi i europejskimi byli wielcy odkrywcy i kolonizatorzy, np. Włoch Philippo Sassetti już w XVI w., ale przełom nastąpił dopiero w XVIII w. kiedy to Anglik William Jones, poeta i prawnik, został mianowany sędzią najwyższym w Bengalu. Był on lingwistą amatorem i poliglotą (znał biegle kilkanaście języków). W Indiach stwierdził podobieństwa między sanskrytem a greką i łaciną i faktycznie dokonał odkrycia rodziny języków indoeuropejskich. Po powrocie do Anglii w 1788 r. opisał swoje odkrycie w pracy Asiatic Researches. 4

Teza, że języki europejskie pochodzą od sanskrytu, zdawała się implikować, że Europejczycy pochodzą od Hindusów. Co więcej brak podobnego pokrewieństwa między językami semickimi a sanskrytem wskazywał, że takiego pokrewieństwa nie ma między narodami europejskimi a Żydami. Żydzi i Europejczycy stanowili zatem dwie rasy. Teza ta przeczyła dotychczasowej antropologii chrześcijańskiej opartej na Biblii, według której cała ludzkość miała wywodzić się od Żydów, a kontrowersja sprowadzała się co najwyżej do tego czy językiem Adama i Ewy był hebrajski czy aramejski. Odkrycie roli sanskrytu umożliwiło wyrzucenie Żydów poza nawias europejskiej rodziny. Efektem było powstanie świeckiego rasistowskiego antysemityzmu, który wcześniej nie tylko nigdy nie istniał, ale był wręcz nie do pomyślenia.

Dzisiaj w Europie istnieje powszechne przekonanie, że antysemityzm był i jest dziedzicem średniowiecznego religijnego antyjudaizmu. Choć przesłanki obu ideologii były drastycznie różne, to warto jednak zastanowić się w jakim stopniu obecność w przedoświeceniowej Europie religijnego antyjudaizmu wpłynęła na recepcję przez Europejczyków końca XVIII wieku, nowego świeckiego antysemityzmu. Aby spróbować odpowiedzieć na to pytanie należy zdefiniować antyjudaizm. Antyjudaizm był efektem ubocznym oderwania się Kościoła od Synagogi. Dawni poganie nawróceni na Chrześcijaństwo musieli zdecydować co zrobić z judaistycznymi korzeniami swej nowej wiary.5 Najbardziej znaczącą i najdalej posuniętą propozycją odrzucenia judaizmu zaproponował w II wieku Marcjon z Synopy. Jego zdaniem Bóg Chrześcijan nie był tożsamy z Bogiem Żydów, mściwym i gniewnym Bogiem Abrahama. Usunął zatem z tekstu Objawienia cały Stary Testament i część Nowego Testamentu związaną ze Starym i z Żydami. Został za to uznany za heretyka i ekskomunikowany. Herezja marcjonistyczna i inne herezje gnostyckie były nośnikiem antyjudaizmu w następnych wiekach.6 W historii współczesnego mitu aryjskiego widać zadziwiający powrót herezji marcjonistycznej. Mit aryjski, choć początek dał mu Anglik, rozwijał się najsilniej w Niemczech.7 Niemcy próbowali „wynarodowić” Chrystusa i zrobić zeń Aryjczyka, Hindusa, a najlepiej w ogóle Niemca. I podobnie jak Marcjon, chcieli chrześcijaństwo pozbawić pierwiastka judaistycznego, a w jego miejsce wprowadzić pierwiastek, bądź to hinduistyczny (próby takie podejmował już Kant), bądź zoroastriański (Herder i Nietzsche), bądź buddyjski (Schopenhauer i Wagner). Ta ostatnia próba odniosła największy sukces. 8

Chrystus aryjski i buddyjski nie był jedynie antyjudaistyczny. Był również antygrecki, a ściślej antyplatoński. Teologia chrześcijańska swe najważniejsze idee zaczerpnęła z Platona. Przede wszystkim przejęła od niego wizję lepszego, doskonałego świata idei, którego nasz świat miał być bladym odbiciem. W tradycji chrześcijańskiej owe platońskie idee utożsamione zostały z myślami Boga. Chrześcijaństwo platońskie obiecuje wyzwolenie z niedoskonałego materialnego świata i zbawienie przez złączenie się z Bogiem w idealnym świecie. Nadto dla Chrześcijan, jak i dla platończyków nie istnieje substancjalne zło. Zło jest bowiem jedynie brakiem dobra, „tak jak ciemność jest brakiem światła”. Jeśli nasz świat materialny jest ułomny, to dlatego, że jest niedostateczny, wybrakowany. Poza nim istnieje jednak boska pełnia, do której drogą jest zbawienie.

W pierwotnym buddyzmie było dokładnie odwrotnie. Świat był zły w sposób substancjonalny, przesiąknięty bólem i cierpieniem, których nie można było sprowadzić jedynie do braku dobra. To właśnie dobro utożsamiono z brakiem bólu, brakiem cierpienia. Najbardziej pożądanym stanem, najlepszym możliwym do osiągnięcia przez człowieka, był niebyt, nicość. Tak w buddyzmie narodziła się koncepcja nirwany, etymologicznie oznaczającej „zdmuchnięcie płomyka życia przez wiatr”.9

„Chrześcijaństwo – pisał Wagner w liście do Liszta – w swojej formie czystej, pierwotnej, to oderwane ogniwo buddyzmu rozwijające się w Europie w następstwie podbojów Aleksandra Wielkiego. Również ono głosi konieczność samo zaprzeczenia się woli i również ono z upragnieniem oczekuje końca świata, tzn. unicestwienia wszelkiego bytu. Na nieszczęście zmieszało się z judaizmem, religią materialistycznego optymizmu, która głosi zabieganie o przyjemności zmysłowe i racjonalną, egoistyczną eksploatację wszechświata. W zetknięciu z nią chrystianizm zmienił się często wręcz nie do poznania.” 10

Podsumujmy, ideologia pre-nazistowska była wroga tradycji judeo-chrześcijańskiej. Zwalczała ją odwołując się do herezji oraz myśli pogańskiej. Była też antyplatońska, antygrecka, przynajmniej o tyle, o ile była antyapollińska (bo nie należy zapominać o pierwiastku dionizyjskim, jaki wprowadził do nazizmu Nietzsche, a który później reinterpretowano przez pryzmat teorii Darwina, przetrwania najsilniejszego i spłodzenia przezeń doskonałego rasowo potomstwa.)

Jeśli przyjmiemy fundamentalne przekonanie, że Europę a szerzej cywilizację Zachodu zbudowano na religii judeochrześcijańskiej, kulturze greckiej i prawie rzymskim, to musimy zadać kolejne pytanie, czy ideologia nazizmu po odrzuceniu korzeni judeochrześcijańskich odrzucała również Rzym? Odpowiedź jest twierdząca.

Niemcy zawsze budowali swą tożsamość na poczuciu dumy narodowej z faktu, iż to plemiona germańskie podbiły Imperium Rzymskie i całą Europę. Włochy podbili Longobardowie, Francję Frankowie, Hiszpanię Wizygoci, Wielką Brytanię Anglowie i Sasi. Aż do nastania epoki demokratycznej arystokracje krajów europejskich uzasadniały swe prawo do uprzywilejowanej pozycji, przez fakt pochodzenia od Germanów, silniejszych i lepszych od autochtonów. We Francji Frankowie mieli rządzić Galami11 W Hiszpani nazwa „Got” przekształciła się w słowo oznaczające szlachcica „el godo”. W Wielkiej Brytanii i we Włoszech, dwóch tradycyjnie najmniej antysemickich krajach w Europie, było inaczej, w Wielkiej Brytanii, dlatego, że podbili ją z czasem francuscy Normanowie, co zmieniło losy kraju, we Włoszech dlatego, że naród czerpiący swą dumę z bycia spadkobiercą Rzymian z jednej, a bycia centrum chrześcijańskiego świata, przez fakt umiejscowienia Stolicy Apostolskiej, z drugiej strony, nie uległ urokowi Longobardów. I to właśnie Włochy, a ściślej Rzym stał się dla Niemców stałym, negatywnym punktem odniesienia. Niemcy skrycie gardzili kulturą łacińską i podważali prawo Rzymu do dyktowania swej woli wszystkim Chrześcijanom. Nie jest przypadkiem, że reformacja zaczęła się w Niemczech. Dla Niemców epoki przednazistowskiej Włochy były symbolem dekadencji i starości, tak jak sami dla Włochów byli symbolem barbarzyństwa i niedojrzałości. W XIX wieku germańska tradycja pogromców Rzymian zgrabnie połączyła się z nową mitologią aryjską. Czyż Germanie nie przybyli do Europy ze Wschodu? I czy nie mogło oznaczać to Indii?

Ideologia nazistowska została zatem zbudowana na odrzuceniu podstawowych filarów cywilizacji europejskiej, a przesiąknięta była duchem wyprowadzonego z buddyzmu nihilizmu, instynktem śmierci, który kazał jej unicestwić świat zastany.


Co zostało ze zjednoczeniowych kontraktów założycielskich?


Integracja europejska była budowana na podstawie trzech kontraktów założycielskich. (1) Kontraktu antyfaszystowskiego zgodnie z hasłem nigdy więcej wojny, nazizmu, nacjonalizmu i rasizmu. (2) Kontraktu antytotalitarnego w opozycji do Związku Radzieckiego z jego opresyjnym i zbrodniczym reżimem i (3) kontraktu antykolonialnego – wszystkie kraje członkowskie Wspólnot zrezygnowały ze swoich kolonii. Dziś kiedy wszystkie kontrakty zostały zrealizowane projekt europejski zawisł w ideologicznej próżni. Stąd też próby reinterpretacji dotychczasowych idei poprzez wypełnianie ich nową treścią.

1. Utożsamienie hasła nigdy więcej wojny z hasłem nigdy więcej Europy jest według Allaina Finikelkrauta sprowadzeniem Europy do formuły międzynarodowego lotniska. „miejsca, do którego przychodzą wszyscy, właśnie dlatego, że ono do nikogo nie przynależy. Czy chcemy uczynić z Europy takie nie-miejsce, miejsce w zawieszeniu” Na to pytanie Finkielkarut odpowiada - nie mamy do tego prawa, bo ludzie nie żyją i nie chcą żyć w ten sposób. Finkielkraut problem definicyjny Europy przedstawia na przykładzie ewentualnego członkostwa Turcji w UE. „Jeżeli Europa zgodziłaby się na substancjalną definicję samej siebie, – czyli powiedziała <>, należałoby rozpocząć poważną debatę nad tym na ile kandydat do członkostwa Turcja w tej historii uczestniczy. Jeśli powie <>. wówczas akcesja Turcji nie może być nawet postawiona, Wejścia Turcji do Europy można domagać się tylko wtedy, gdy uważa się, że Europa jest wszystkim i niczym. Turcja nigdy nie uczestniczyła w wielkiej europejskiej przygodzie, w której były momenty wielkiej chwały i chwile straszne, a wszystko to razem składa się na wspólne doświadczenie. Ale gdy ktoś wskazuje na tę różnicę natychmiast wytacza mu się proces <> Innym i słowy <> Sprawa turecka i Shoah stają się jednym.”

Konsekwencją próby odrzucenia przez Europejczyków własnej historii i negowanie fundamentów, na których zbudowaliśmy własną cywilizację (słynne powiedzenie Chiraca „nasze korzenie są tak samo chrześcijańskie jak i muzułmańskie”) jest umacnianie się koncepcji integracji europejskiej jako swoistej neverending story - niekończącego się projektu. W projekcie tym Europa nie ma geograficznych granic i nie ma swojej tożsamości cywilizacyjnej i historycznej. Jest to Europa niezdefiniowana, bo zdefiniowanie prowadzi do wykluczenia poprzez określenie swojej odmienności od innych. Jest to Europa ograniczona ideowo do wspólnoty w obronie praw człowieka i demokracji, Europa laicka odrzucająca korzenie chrześcijańskie, budująca swoją przyszłość na fundamencie odrzucenia przeszłości. Jest to wreszcie Europa zespolona na fundamencie legitymizacji racjonalnej opartej na rachunku zysków ekonomicznych. Na księgowym bilansie korzyści dla jej uczestników. Należy czynić wszystko by integracja była opłacalna dla wszystkich.12

2. Strach przed dominacją Związku Radzieckiego po jego upadku został zastąpiony strachem przed hegemonią USA, a anatyamerykanizm stał się ideologicznym uzasadnieniem budowania Europy w opozycji do Stanów Zjednoczonych. Postulaty takie pojawiały się już wcześniej.13 Są one typowe nie tylko dla ugrupowań lewicowych, ale i dla niektórych nurtów demokratycznej prawicy (gaulliści we Francji). Zjawisko to nigdy jednak nie było, a i obecnie nie jest dość silne, by zrodził się wokół niego consensus we wszystkich krajach członkowskich UE. Dlatego antyamerykanizm, nawet proponowany jako czynnik mający jednoczyć Europę, w praktyce okazuję się nieodmiennie zjawiskiem destrukcyjnym i działającym dezintegrująco. Przykładem takiego działania może być gwałtowny podział, do jakiego doszło w Europie między państwami, które, jak Wielka Brytania, czy Polska, poparły interwencję Stanów Zjednoczonych w Iraku, a państwami, które, jak Francja, czy Niemcy, były jej fundamentalnie przeciwne. Okazało się, że miast generować większą jedność, antyamerykanizm powoduje rozłamy miedzy sojusznikami.14

Uproszczeniem jednak byłby stwierdzenie, że dzisiejszy antyamerykanizm w Niemczech i we Francji to wyłącznie powrót do starych idei. Zamach z 11 września 2001 r. spowodował panikę nie tylko w USA, ale i w Europie, mającej swą własną wielomilionową mniejszość muzułmańską. Europejczycy zrozumieli, że podobnie jak Amerykanie są narażeni na ataki terrorystyczne. Odcięcie się od Ameryki miało tym potencjalnym atakom przeciwdziałać, a odczuwany przez europejskie społeczności strach egzorcyzmować.

Francuski filozof André Glucksmann słusznie podkreśla, że dzisiejszy antyamerykanizm służy również temu by nie bać się terrorystów. Gdy tych ostatnich prowokują wyłącznie Stany Zjednoczone, Europa może karmić się iluzją, że problem zagrożenia islamskim fundamentalizmem jej nie dotyczy. Ta iluzja pozwala spokojniej zasypiać Europejczykom. I być może rację ma Robert Kagan, gdy pisze, że Amerykanie żyją w brutalnym i pełnym zagrożeń świecie Hobbesa, podczas gdy Europejczykom wydaje się, że żyją w świecie „wiecznego pokoju” Kanta, sielankowym świecie, w którym nie ma wojen i panuje harmonia15. Tyle, że jest to samo oszustwo. Dzisiejszy antyamerykanizm jest funkcją gniewu Europejczyka na Amerykanina za to, że ten przypomina mu o rzeczywistości. Cytowany wyżej Glucksmann, zwracając się do Amerykanów w liście otwartym, stwierdza melancholijnie: „Chińskie przysłowie powiada, że kiedy mędrzec wskazuje palcem Księżyc, głupiec spogląda na palec. Kiedy, wpatrując się w puste miejsce na Manhattanie, Wasi obywatele czują się zagrożeni i się mobilizują – anty-Amerykanin ich oskarża.”16

Z tej perspektywy, perspektywy lęków, byłoby pewnym nadużyciem intelektualnym szukanie dla dzisiejszych przejawów anty-amerykanizmu ideologicznych uzasadnień, jakie przyświecały jego formom wcześniejszym. Strach takich uzasadnień nie potrzebuje.

3 Dawny kontrakt antykolonialny został przejęty przez antyglobalistów utożsamiających procesy globalizacyjne z wyzyskiem krajów trzeciego świata. W państwach członkowskich obserwuje się znaczący wzrost aktywności przeróżnych ruchów i organizacji ultra-lewicowych. Reagują one na wzmożenie trendów globalizacyjnych w światowej gospodarce. Ich aktywiści swą nienawiść do współczesnego kapitalizmu motywują odwołując się do starych klisz marksistowskich i zwłaszcza thirdworldystowskich (trzecioświatowych). Krytykując globalizację powtarzają stare oskarżenia zaczerpnięte z „Imperializmu jako ostatniego stadium kapitalizmu” broszury propagandowej Lenina, wydanej po raz pierwszy w 1917 r. Pryncypialne opowiadanie się po stronie „uciskanych i ciemiężonych” krajów trzeciego świata, przeciw „imperialistycznemu” i „neokolonialnemu” Zachodowi, przeradza się często w poparcie udzielane ślepo najrozmaitszym dyktaturom trzeciego świata, szczególnie jeśli mają one rys socjalistyczny, lub komunistyczny. Antyglobalizm wyzwala ponadto postawy daleko idącej tolerancji, jeśli nie akceptacji dla aktów terroru skierowanego przeciw społeczeństwom zachodnim. Sympatia dla terrorystów łączy się nie tylko z zajadłym antyamerykanizmem, ale i z nowym rodzajem antysemityzmu17.



Podsumowanie

Poszukiwanie nowego spoiwa integracyjnego poprzez reinterpretację starych kontraktów założycielskich od samego początku skazane jest na porażkę Założenie, że europejski traktat konstytucyjny mógłby stanowić podstawę dla nowej unijnej tożsamości, jest błędne, tak jak błędne są przytaczane często przez lewicowych intelektualistów słowa George’a Steinera „Drzewo ma korzenie. Człowiek ma nogi”.18 Odrzucenie konstytucji europejskiej było jednocześnie odrzuceniem koncepcji Europy - międzynarodowego lotniska i porzuceniem nadziei, że z czasem powiedzie się próba zbudowania unijnego patriotyzmu na wzór amerykański - zjednoczenia Europejczyków wokół konstytucji.

Próby budowania jednego europejskiego narodu jest całkowicie iluzoryczna, tym bardziej jeżeli temu „nowemu narodowi” chce się zabrać historię. W przeszłości takie próby kończyły się zawsze klęską. Ci którzy nakazywali Europejczykom by wyrzekali się własnej historii i kultury, skierowali ich w stronę ponurych, nihilistycznych metafizyk azjatyckich. Ideologię te przeciwstawiały się tradycji judeochrześcijańskiej co później w konsekwencji doprowadziło do stworzenia ideologii nazistowskiej. Nienawiść do modernizacji, do kapitalizmu i demokracji, szczytowych osiągnięć europejskiego ducha, przyniosła koszmar komunizmu. Dzisiaj ta sama niechęć do Europy i do jej kulturowego dziedzictwa, która była trzonem ideologicznym i siłą napędową obu dwudziestowiecznych totalitaryzmów, trwa w zmienionej formie. Jest smutnym paradoksem, że niechęć ta w swej retoryce jest najczęściej głęboko antytotalitarna. Fałszywa pamięć o najnowszej przeszłości, kazała Europejczykom uznać dwa totalitaryzmy, a szczególnie nazizm, nie za zerwanie z kulturą europejską i bunt przeciw niej, jakimi one w rzeczywistości były, lecz przeciwnie, za naturalną i logiczną konsekwencję rozwoju tej kultury od czasów Homera. Dzisiejsi antynaziści atakując kulturę europejską, jako odpowiedzialną za faszyzm, robią dokładnie to samo co naziści, którzy negowali tę kulturę za kapitalizm i demokrację. Obiekt ataku jest tu i tu ten sam. Jeszcze bardziej widoczne jest to zjawisko wśród antyglobalistów, którzy, oprócz zachodniej kultury, nienawidzą również i kapitalizmu, a nierzadko też i Żydów (to znaczy „terrorystycznego i imperialistycznego państwa Izrael”). Ciągłość ideowa między nimi a komunistami i, jak się okazuje, również nazistami jest wyraźna.

Europa staje się coraz bardziej wielokulturowa, ale wielokulturowść z definicji oznacza podtrzymywanie swoich tożsamości, szacunek do własnej tradycji i historii, tolerancję dla innych. Jeżeli Europa chce się na powrót zredefiniować, nie może tego robić poprzez negację własnej tożsamości. Krocząc tą drogą osiągnie tyle samo co poprzednio – odbuduje ideologię, którą napiętnowała i odrzuciła, tylko że w zmienionym kostiumie innej retoryki



Jakiekolwiek próby odrzucania własnego ja, jest zaprzeczeniem wielokulturowości. Dalsze powodzenie projektu europejskiego w dużej mierze zależeć będzie od tego, na ile my Europejczycy wrócimy do swojej historii i swojej kultury traktując ją równoważnie z innymi. Wykazanie odmienności nie musi prowadzić do wykluczenia a wręcz odwrotnie, wzajemny szacunek i tolerancja kulturowa powinna stać się fundamentem nowego kontraktu integracyjnego.

1 Wyjątkiem była Wielka Brytania, która w przeciwieństwie do krajów „Małej Europy”, jako jedyna militarnie wyszła z wojny zwycięsko. „Mała Europa” jawiła się jako związek przegranych. Wojna u Brytyjczyków wyzwoliła jeszcze bardziej dumę narodową, a wykazana umiejętność przetrwania w trudnych warunkach wzmocniło patriotyzm, poczucie wspólnoty i tendencje narodowe. Początek zimnej wojny w znacznie mniejszym stopniu wywołał poczucie zagrożenia niż na kontynencie. Anglicy nie zaznali wojny na swoim terytorium, ich „wyspiarskość” okazała się, tak jak wielokrotnie w historii, wystarczająco silną zaporą przed ewentualną inwazją. Trwanie w tradycji imperialnej w naturalny sposób ograniczało zainteresowanie sprawami europejskimi.

2 Zob. Wywiad z Allain’em Finkielkraut, Europa nie narodziła się w Auschwitz , Europa 28/05 lipiec 2005, jak również tego samego autora, W imię innego. Antysemicka twarz lewicy, Sic, Warszawa 2005. W książce Finkielkraut zdaje sobie sam pytanie „Jakie są fundamenty dzisiejszej Europy? Czy opiera się ona na kulturze, czyli wspólnym podziwie dla kilku nieśmiertelnych: Dantego, Szekspira, Goethego, Pascala, Cervantessa, Giotta, Rembrandta, Picassa, Kanta, Kierkegaarda, Mozarta, Bartoka, Chopina, Ravela, Felliniego, Bergmana? Czy Europa wpisuje się w ciągłość chwalebnej historii? Czy chce oddawać hołd wspólnym przodkom? Nie ona zrywa z krwawą historią i do rangi obowiązku wynosi jedynie pamięć o złu radykalnym. Pod wpływem szoku Hitlera nasza Europa nie zadowoliła się odrzuceniem antysemityzmu, lecz jakby wyzuła się z siebie, przechodząc od humanizmu afirmatywnego do humanizmu zohydzającego, który zawiera się w dwóch słowach tego hasła „Nigdy więcej” Nigdy więcej polityki siły. Nigdy więcej imperium. Nigdy więcej zamiłowania do wojny. Nigdy więcej nacjonalizmu. Nigdy więcej Auschwitz.” Ibidem s.54-55.

3 Kiedy Niemcy rozliczając się ze swoją historią odrzucili ideologie nazistowska i jej głównych protoganistów, tacy filozofowie jak Nietzsche i Heidegger stali się używając określenia Richarda Wolina intelektualnymi bożkami powojennej Francji. „Niemcy ponieśli klęskę na polu walki, ale tryumfowali w salach seminaryjnych i kafejkach Dzielnicy Łacińskiej w latach 60. Spenglerowskie oskarżenia cywilizacji zachodniej niegdyś rozwijane przez czołowych przedstawicieli niemieckiej intelektualnej prawicy przedostały się na drugi brzeg Renu, gdzie na powrót weszły do powszechnego obiegu. Jak na ironię kontroświeceniowe doktryny, które z racji jednoznacznych powiązań z faszyzmem stanowiły tabu w Niemczech ( bądź co bądź Nietzschego namaszczono na oficjalnego filozofa nazistowskiego reżimu a Heidegger był przez pewien czas jego najbardziej elokwentnym obrońcą) najlepiej oddawały ducha kulturowego pesymizmu, jaki panował wśród francuskich intelektualistów w okresie powojennym” Op. cit. R. Wolin, Co to jest kontroświecenie, Europa nr. 44/ 2005. Cytowany artykuł jest fragmentem książki Wolina „ The Seduction of Unreson: The intellectual Romance with Fascizm From Nietzsche to Posmodernism” ( uwiedzeni przez antyrozum. Romans intelektualistów z faszyzmem od Nietzschego do postmodernizmu). University press, Princeton, 2004. Wolin bardzo krytycznie ocenia filozofów francuskich postmodernistycznej lewicy Jacques’a Derridy, Michela Foucaulta , Gilless’a Deleuzse’a i Jean’a- François Lyotarda.

4 Dalszych dowodów lingwistycznych dostarczył Niemiec Franz Bopp, który badał strukturalne podobieństwa językowe. Wcześniej przed Boppem w Niemczech odkrycie Jonesa propagował Friedrich Schlegel autor monumentalnej pracy „Eseje o języku i mądrości indian” (1808). W trzeciej części swojego opracowania zatytułowanej „Idee historyczne” przedstawił śmiała wizję nadludzi schodzących z dachu świata (Himalajów) do Europy niosących tam cywilizację. Wrogiem indomani był Goethe, który nie lubił Indii. Hegel, który nimi gardził jako krajem bez historii, paradoksalnie zareagował inaczej uznając odkrycie sanskrytu i pokrewieństwa między ludami indyjskimi i germańskimi za fakt wielkiej doniosłości. W 1820 r Johann Gotfried Rhode podkreślał już wyższość i starszeństwo zoroastrianizmu nad judaizmem. Por L. Poliakov, Le mythe aryen. Essai sur les sources du racizme et des nationalisms, Calmann- Lévy, Paris 1994 s. 246

5 Warto tu pamiętać, że niechęć do Żydów była starsza niż Chrześcijaństwo. Istniała już w świecie pogańskim, gdzie była wyrazem konfliktu między dominującymi religiami politeistycznymi a żydowskim monoteizmem. Oznacza to, że nawracający się na Chrześcijaństwo, Grecy i Rzymianie byli do Żydów już zawczasu uprzedzeni. Nic dziwnego, że szukali sposobu by się judaistycznego balastu ze swej nowej wiary jakoś pozbyć.

6Chrześcijaństwo Zachodnie zwalczało go jednak konsekwentnie. Św. Augustyn stwierdził, że Żydzi zabijając Chrystusa złamali wprawdzie przymierze z Bogiem, jednak ich zadaniem było teraz świadczyć o prawdziwości Chrześcijaństwa. „…Są świadectwem dla nas przez księgi swe święte, żeśmy proroctw o Chrystusie nie zmyślili. (...) Gdy tedy naszemu Pismu wierzyć nie chcą, ich własne pismo, które jako ślepi czytają, na nich się spełnia.” – pisał w „Państwie Bożym”. Trudno o wymowniejsze dowartościowanie świętych ksiąg żydowskich i judaizmu. Od tego czasu stosunek Stolicy Apostolskiej do Żydów nacechowany był zawsze pewną ambiwalencją. Owszem widzianao w nich zabójców Chrystusa, ale zarazem starano się ich chronić przed prześladowaniami, i wydumanymi oskarżeniami, a papieże wydawali liczne bulle biorące Żydów w obronę.


7 Samo słowo „Aryjczyk” wymyślił w 1819 r. Niemiec Friedrich Schlegel, z uwagi na podobieństwo przedrostka ari do nimieckiego słowa ehre oznaczającego honor, reszta Europy wolała początkowo termin „Indo-Eropejczycy” ukuty przez Anglika Thomasa Younga w 1816 r. Niemcy natomiast posługiwali się terminem „Aryjczycy” lub „Indo-Germanie” (pojęcie wprowadzone w 1823 przez Juliusa von Klaprotha). Mit aryjski napotkał w Niemczech przeszkodę w postaci zakorzenionego tam przekonania o autochtonicznosci Niemców, którzy znikąd przybyli na swe ziemię. Zachowano określenie „Aryjczycy” ale pozbawiono je treści, to jest oryginalnych odwołań do indyjskiego pochodzenia. Aryjczycy i Niemcy mieli stać się po prostu synonimami. Zdaniem Poliakova teoria o indyjskim pochodzeniu Europejczyków była swego rodzaju ogniwem pośrednim między starą genealogią biblijną a nową ewolucjonistyczną Darwina.

8Wagner dokonał reinterpretacji historii Chrystusa w duchu aryjskim i neo-marcjońskim. Jego egzegeza wyglądała następująco: w zamierzchłych czasach pierwsi ludzie, niewinni wegetarianie, żyli w pokoju w górach Azji. Ich niewinność została zbrukana pierwszym mordem na zwierzęciu, kiedy to ludzie stali się mięsożercami (wegetarianizm jest ważnym elementem tradycji buddyjskiej, sam Wagner był wegetarianinem). Efektem były niekończące się pasma nieszczęść, wojen i cierpienia. Kres położyć im próbował Chrystus, aryjski lub hinduski bohater pragnący przywrócić czasy wegetarianizmu, przez symboliczną zamianę ciała (mięsa) w chleb a krwi w wino w czasie Ostatniej Wieczerzy. Ów hinduski Chrystus utożsamił się też z Barankiem i poświęcił w ofierze za grzechy mięsożerców. Niestety jego ofiara poszła na marne, gdyż jej sens został wypaczony przez Żydów i przez zażydzony Kościół. W wyniku tej zbrodni człowiek, miast zostać odkupionym, w dalszym ciągu się degenerował i pod podwójnym działaniem zwierzęcego mięsa i krwi żydowskiej staczał w otchłań barbarzyństwa. Dopiero nowy Mesjasz, aryjski i wagnerowski Parsifal, może odczynić zło i odkupić ludzkość Z kolei egzegezy mitu wagnerowskiego dokonał Leopold von Schröder. Wg niego starożytni Aryjczycy byli wyznawcami kultu przyrody i spotkali się z prześladowaniem ze strony monoteistycznych i spirytualistycznych Żydów. Geniusz Wagnera miał zaś polegać na tym, że zdołał dokonać syntezy między kultem przyrody Aryjczyków a chrześcijańską (ale nie judeo-chrześcijańską) ideą Zbawienia. Zob. L. Poliakov ,Histoire de l’antisémitisme t.II L’âge de la science, Kalmann -Lévy Paris 1981 s. 237 - 257 również tego samego autora La mythe aryen, Kalmann-lévy, Paris 1994 s. 408 –415 .


9 Gwoli uczciwości należy stwierdzić, że ten pierwotny ultra-pesymistyczny buddyzm nie przetrwał zbyt długo w tej formie. Hinduiści przypuścili kontratak, który dałoby się przyrównać do naszej zachodniej kontrreformacji. Największy hinduski epos Bhagawat Gita nie jest niczym innym jak zawoalowaną polemiką z buddyzmem, w wyniku której powstała nowa wersja buddyzmu – mahajana, która nie była już tak pesymistyczna. Nirwana nabrała w niej pewnych cech wręcz soteriologicznych. Ale tego Wagner już nie wiedział. Jego wiedza o buddyzmie była ograniczona do wizji stricte negatywnej, którą przeciwstawiał ohydnemu, żydowskiemu materializmowi, którego symbolem w jego czasach byli Rotszyldzi .Por. I Kania, Ścieżka nocy, Znak, Kraków 2001 w rozdziale Srebrna nić: Rozważania o muzyce Wagnera jako o kształcie drogi zbawczej, s 265 -277

10Cyt. za I. Kania ibidem s. 281. Echa wagnerowskich fascynacji buddyjskich pokutują dzisiaj w przeróżnych ruchach New Age. Żywy pozostał w mentalności europejskiej odruch antyrzymski i antykatolicki. I nawet filozofia grecka wydaje się dziś bardziej zapomniana od filozofii niemieckiej, w wielkim stopniu przecież odpowiedzialnej nie tylko za nazizm ale i za komunizm. Najpopularniejszymi filozofami w Europie powojennej wciąż byli Marks i Nietzsche. Lewicujący powojenni intelektualiści europejscy, gdyby ich postawa ekspiacyjna była rzeczywiście szczera, winni byliby dzieła obydwu filozofów jak najprędzej odrzucić i obłożyć anatemą, jednakże tego nie uczynili. Zob. szerzej Jean- François Revel, La grande parade .Essai sur la survie de l’utopie socjaliste Plon, Paris 2000

11 W XVII wieku zdarzyło się pewnemu historykowi wylądować w Bastylii, gdyż nieopatrznie dopuścił się obrazy majestatu nazwawszy króla Ludwika XIV potomkiem Galów.

12 Jednym z wielu przykładów racjonalnej legitymizacji integracji może stanowić raport Paolo Cecchiniego z 1988 r. w sprawie korzyści wynikających z urzeczywistnienia jednolitego rynku i strat, które by poniesiono w wyniku zaniechania jego budowy

13 Zob, szerzej. K. Popowicz, Znaczenie antyamerykanizmu dla tożsamości europejskiej, Studia i Prace Kolegium Zarządzania Finansów SGH nr.37, Warszawa 2003 s. 101-117

14 Istotnym czynnikiem jest tu fakt, że politycy Europy Środkowo – Wschodniej nie żywią w większości tych ambicji, tak typowych dla polityków Europy Zachodniej, by uczynić z Unii Europejskiej mocarstwo mogące konkurować ze Stanami Zjednoczonymi. Przeciwnie, politycy z państw, które przeżyły koszmar totalitarnego systemu, rozumieją, o wiele lepiej niż ich zachodnioeuropejscy odpowiednicy, wagę wspólnoty atlantyckiej, a w obecności politycznej i wojskowej Stanów Zjednoczonych w Europie widzą najlepszą gwarancję bezpieczeństwa dla siebie i dla całego kontynentu.

15 por. R. Kagan, Kowboje i barmani w Gazeta Wyborcza 17.08.2002

16 cyt. za Rzeczpospolitą 05.10.2002

17 por. np. Pierre André Taguieff, La Nouvelle Judéophobie, Paryż 2002; w książce tej francuski politolog analizuje zjawisko antysyjonizmu, jako „nowej judeofobii”, antysemityzmu naszych czasów, pozbawionego konotacji rasistowskich, za to bazującego na zwalczaniu izraelskiego „imperializmu” i „kolonializmu” praktykowanego wobec Palestyńczyków. Nowy antysemityzm odwołuje się z jednej strony do dogmatów klasycznego thirdworldyzmu, z drugiej do nienawiści do Żyda – kapitalisty, którą najpełniej zwerbalizował jeszcze Marks w eseju „O kwestii żydowskiej” z 1844 r.

18 Wyrwane z kontekstu słowa Steinera mogłyby sugerować, że ten wybitny intelektualista, krytyk literacki i filozof języka jest sceptycznie nastawiony do idei europejskiej. Pogląd taki jest nieusprawiedliwiony.





©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość