Strona główna

Użytkowe gatunki drewna


Pobieranie 17.79 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar17.79 Kb.

Użytkowe gatunki drewna - vademecum
ORZECH
(Junglans regia L.)

Najmilej do orzecha 
Wiewiórka się uśmiecha! 
A Orzech 
robi co może,
nim spadnie z drzewa: 
dojrzewa
(Wł. Ścisłowski)

Nazwy handlowe i regionalne
orzech włoski (Polska) Noyer commun (Francja) Carua, Caryon (Grecja) Notenhout (Holandia)
Nuez grande, Birbogh (Meksyk) Walnuss, Nussbaum (Niemcy) Walnut (W. Brytania)
Noce commune (Włochy)

Oznaczenie botaniczne
Gromada: Angiospermatophyta (okrytozalążkowe)
Klasa: Dicotyledonopsida (dwuliścienne) 
Podklasa: Archichlamydae (bezpłatkowe i wolnopłatkowe)
Rodzina: Juglandaceae (orzechowate) 
Rodzaj: Juglans (orzech)
Gatunek: Juglans regia L. - orzech włoski (królewski)

Gatunki podobne
Juglans cinerea L.
Juglans mandshurica Maxim. 
Juglans nigra L.
Juglans neotropica Diels. 
Juglans sieboldiana Maxim. 
Mansonia altissima A. Chev. 
Phoe porosa Mez.


Orzech włoski - Juglans regia L. Pokrój drzewa w stanie bezlistnym. 
Rys. S. Spława-Neyman




Występowanie

Na świecie rośnie około 15 gatunków orzecha. Występują one w Ameryce Płn. i Środkowej oraz w Azji i Europie Płd. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu występowania orzecha. Orzech włoski występujący w Azji rośnie od Turcji do Himalajów. Drzewo jednopienne, owoce pestkowce z jednym nasieniem nazywamy orzechem. Wysokość drzew do 30 m, wiek 300 do 600 lat - (źródła nie są zgodne). Orzech rośnie na glebach żyznych, świeżych. Gatunek niezbyt odporny na mrozy. Najważniejsze gatunki amerykańskie to: Junglas nigra L. - orzech czarny, Junglas cinera L. - orzech szary, Junglans cirdiformis Maxim. - orzech sercowaty.






Charakterystyka drzewa i drewna

Drzewo osiąga wysokość do 30 m i średnicę do 2 m. Posiada walcowaty pień i dużą koronę. Drzewo szybkorosnące. Kora w młodości gładka, szaropopielata, z wiekiem ciemniejąca z mocną, spękaną podłużnie korowiną. Biel i twardziel wyraźnie oddzielone. Twardziel w karpach korzeniowych i rozwidleniach gałęzi najczęściej o pięknym wzorzystym rysunku. Barwa twardzieli w zależności od wieku i warunków siedliskowych szarobrązowa do ciemnobrunatnej. Drewno często o falistym przebiegu włókien, o matowym połysku. Naczynia w drewnie wczesnym wyraźne, większe niż w drewnie późnym. Przyrosty roczne o różnej wyrazistości. Drewno bardzo dekoracyjne, w stanie świeżym posiada przyjemny kwaskowaty zapach. Wysuszone liście i świeże łupiny orzecha zawierają garbniki i olejki eteryczne, a także jeszcze inne substancje o właściwościach farmaceutyków.

O b r ó b k a   m e c h a n i c z n a: dobra; wszystkimi rodzajami narzędzi, drewno łatwo skrawa się zarówno obwodowo, jak i płasko.
S u s z e n i e: dobre, przebiega powoli, po starannym wysuszeniu drewno prawie nie wykazuje zmian.
S k 1 e j a n i e: dobre, choć związki alkaliczne zawarte w klejach mogą powodować przebarwienia. Wykańczanie powierzchni: bardzo dobre, dobra obróbka na zmatowienie powierzchni, dobrze się pokrywa bejcami i lakierami.
W a d y  d r e w n a: krzywizny, niecylindryczność, przemieszczenia twardzieli, skręt włókien, widlastość, fałszywa twardziel, przebarwienia oksydacyjne, pęknięcia mrozowe, pęknięcia okrężne, zgnilizny, chodniki owadzie, szkody wywołane przez ptactwo (dzięcioły).
T r w a ł o ś ć: biel ma niewielką trwałość; twardziel trochę podatna na zaatakowanie przez grzyby i owady, drewno nie jest odporne na działanie warunków atmosferycznych.
Z a s t o s o w a n i e: do produkcji oklein, na meble, okładziny, wystrój wnętrz, na parkiety, wszelkie obudowy, na wyroby toczone, do rzeźbienia, na instrumenty muzyczne, intarsje, kolby strzelb, galanterię drobną, ramy obrazów.
I n n e: w zasadzie pozyskuje się całe drzewo z korzeniem. Pnie z karpami korzeniowymi są szczególnie cenne ze względu na bardzo wzorzyste okleiny. Składowanie pni aż do momentu odpadnięcia kory poprawia barwę drewna, powodując przede wszystkim różnice w zabarwieniu bielu i twardzieli. Gatunkami zamiennymi dla orzecha mogą być: Bete, Dibetou, Kokko, Imbuia.
 



Orzech włoski. 
Fot. S. Spława-Neyman
 


Juglans regia L. - orzech
włoski, liście i owoce. 
Fot. S. Spława-Neyman


Orzech włoski - Juglans regia L. Drewno. 
Fot. S. Spława-Neyman

Cechy anatomiczne

Gatunek półpierścieniowo-naczyniowy; naczynia występują zarówno pojedyńczo, jak i w krótkich rzędach usytuowanych promieniowo; średnica naczyń: 60-240 m/owalne, udział naczyń: 9,1-12,0%, zawartość naczyń: wcistki, włókna: libriform i cewki włókniste, przebiegające nieregularnie, częściowo promieniowo, udział włókien: 58,6-63,8-69,0%, długość włókien: 1000-1300 -2000 m, miękisz podłużny: apotrachealno-rozproszony, także skupiony, udział miękiszu: 5,8-8,0-11,%.



Właściwości fizyczne

gęstość w stanie zupełnie suchym
gęstość przy wilg. 12-15%
gęstość po ścięciu
skurcz:
w kierunku wzdłuż włókien
w kierunku promieniowym
w kierunku stycznym
objętościowy

Juglans regia L.
450-640-750- kg/m3
570-680-810 kg/m3
900-1000 kg/m3

0,5%
ok. 5,%


ok. 7,5%
13,4-14,0%
 

Juglans nigra L.
ok. 560 kg/m3
580-640-810 kg/m3
900-950 kg/m3

0,4%
4,8-5,2%


7,1-7,7%
12,0-13,3%
 

Właściwości mechaniczne

wytrzym. na zginanie statyczne
moduł sprężyst. przy zgin. stat.
wytrzymałość na ściskanie
wytrz. na rozciąganie II
wytrz. na rozciąganie 
wytrzymałość na ścinanie
udarność
twardość Brinella II
twardość Brinella 
wytrzym. na skręcenie
łupliwość
Scier: buk: orzecha jak

Juglans regia L.
99-147-178 MPa
12500-13000 MPa
44-72-89 MPa
99-100-125 MPa
ok. 3,5 MPa
7,0-9,0 MPa
9,5-19,0 J/cm
ok. 70 MPa
ok. 52 MPa
27-30-32 MPa
0,6-0,9 MPa
0,40:1,00

Juglans nigra L.
90-103 MPa
11000-13500 MPa
44-53 MPa
-
ok. 4,7 MPa
8,8-9,6 MPa
5,8-6,8 J/cm
ok. 50MPa
ok. 26 MPa
-
-
-





Juglans regia L. - orzech włoski, korowina. Fot. S. Spława-Neyman

Różne

Najstarszy w Polsce orzech włoski Juglans regla L. rośnie wg Pacyniaka w Celbowej - wieś gm. Puck, woj. gdańskie. Liczy on 129 lat, ma obwód 291 cm, a jego wysokość wynosi 23 m. Drzewa orzecha były pod opieką kapłanów, tzw. żerców. Dlatego najstarsze orzechy wraz z zaprowadzeniem chrześcijaństwa, podobnie jak i dęby, poszły "pod siekierę" gorliwych mnichów.


Orzechy włoskie należały w Polsce do "drzew rozkosznych", to jest uprawianych dla przyjemności (i zbytku). Znana jest nie od dziś właściwość odpędzania much i komarów, przeto sadzono go przy dworach i domostwach. Garbniki (wygotowane z kory) służyły do barwienia. Drewno orzecha stało się przedmiotem zainteresowania dopiero w wieku XV i było to przczyną wytrzebienia znacznej liczby drzew. Jeszcze dzisiaj myśliwi i rusznikarze poszukują orzecha na osady do broni.
Jak pisze Strojny, drewno orzecha włoskiego od dawna było cenione jako materiał stolarski. W okresie wojen napoleońskich używano je na oprawy do strzelb i pistoletów. We Francji wycinano w tym celu około 12000 drzew rocznie. W Anglii w tym czasie poszły pod siekierę prawie wszystkie orzechy włoskie.
Gatunek ten rozmnaża się przez jesienny lub wiosenny wysiew "orzechów". Jednoroczne siewki po przesadzeniu i skróceniu korzeni palowych sadzi się wiosną. Należy przy tym unikać uszkodzenia korzeni bocznych, które są nieliczne i dość grube. Orzech zaczyna pełne owocowanie późno. Największa jego wydajność przypada między 40-50 rokiem życia.

Opracowanie: Stanisław Spława-Neyman, Zofia Owczarzak


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość