Strona główna

Vii rynkowy mechanizm aloklacji zasobóW


Pobieranie 481.65 Kb.
Strona1/8
Data19.06.2016
Rozmiar481.65 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8
VII RYNKOWY MECHANIZM ALOKLACJI ZASOBÓW
W poprzednim wykładzie zapoznaliśmy się z rynkowymi siłami popytu i podaży. Jednocześnie postawiliśmy tezę ,że jeśli rynek nie potrzebuje tego, co oferuje sprze­dający, lub potrzebuje w mniejszych ilościach, to otrzymają oni sygnał, że produkcji tego dobra należy zaniechać, albo przynajmniej ją ograniczyć.

Przyszła zatem pora by wyjaśnić, w jaki sposób mechanizm rynkowy rozwiązuje problem, co jak i dla kogo wytwarzać, czyli dokonuje alokacji zasobów?

W wykładzie tym dowiemy się więcej o zasadach wyznaczanie cen równowagi rynkowej oraz o towarzyszącym zmianom cen równowagi mechanizmie przesuwania (alokacji) zasobów. Wiedza ta pozwoli nam zrozumieć, jak bez udziału jakiejkolwiek władzy politycznej mogą być podejmowanie korzystne dla społeczeństwa decyzje, co produkować, jakich używać do ich wytworzenie środków oraz w jaki spo­sób dzielić wytwarzany produkt. Decyzje te są skutkiem działania pewnego szczególnego , wynikający z procesów wymiany rynkowej, mechanizm koordynacji zamierzeń (planów) i działań dostawców oraz odbiorców danego dobra, który prowadzi do uzgodnień między nimi, co, w jakich ilościach jest kupowane i sprzedawane. Jego niezwykle ważnym skutkiem jest zjawisko przesuwania (alokacji) zasobów, które polega na zabieraniu zasobów od produkcji dóbr i usług mniej w danym momencie potrzebnych i przenoszenia ich do produkcji dóbr i usług, które są nam w danym momencie bardziej potrzebne. Przyjrzyjmy się temu pojęciu bliżej
Rynkowy mechanizm alokacji zasobów
Wiemy już ,że rynek rozumiany jest nie tylko jako obrót, warunki i instytucje, ale również jako swojego rodzaju mechanizmy dokonujące alokacji ograniczonych zasobów oraz podziału wytwarzanych z nich dóbr między członków społeczeństwa.

Jeśli rynek nie potrzebuje tego, co oferuje sprze­dający, lub potrzebuje w mniejszych ilościach, to otrzymają oni sygnał, że produkcji tego dobra należy zaniechać, albo przynajmniej ją ograniczyć. Jeśli rynek potrzebuje czegoś w większych niż dotychczas ilościach, to dostawcy dostaną sygnały, że tam właśnie należy skierować większą niż dotychczas ilość czynników

Z logiki gospodarki rynkowej wynika, że działający na rynku producenci muszą brać te informacje pod uwagę i dostosować swoją działalność do potrzeb odbiorców. Jeśli chcesz mieć korzyści i unikać strat, to powinieneś robić to, cze­go żąda od ciebie rynek. Robienie, czego innego nie ma sensu, chyba, że ktoś np. państwo do ciebie dopłaca.

Decyzje samodzielnych podmiotów podejmowane są w oparciu o informację pochodzące z rynku. Najważniejszym nośnikiem informacji są ceny. System, w którym ceny odgrywają wiodącą rolę nazywany bywa systemem gospodarki rynkowej sterowanej cenami. Jego fundamentem jest samoczynne dążenie rynku do ustalania się cen na poziomie równoważącym popyt z podażą. Zobaczmy jak dochodzi do jej ustalenie



Rynkowa cena

W gospodarce towarowej decyzje samodzielnych podmiotów podejmowane są w oparciu o informację pochodzące z rynku. Najważniejszym nośnikiem informacji są ceny, po których dobra i usługi rzeczywiście są kupowane i sprzedawane.

Mówiąc najogólniej, cena to cokolwiek, z czego trzeba zrezygnować w zamian za nabycie produktu lub usługi.

W rozwiniętej gospodarce towarowo - pieniężnej cena dla nabywców jest sumą pieniędzy, której muszą się pozbyć, by wejść w posiadania określonej ilości danego dobra.1Wraz z oczekiwaniami korzyści, jakie powinien przynieść zakup poziom ceny rozstrzyga o dokonanie bądź zrezygnowanie z zakupu.

Dla dostawcy cena to ilość pieniądza, jaką otrzyma w zamian za dane dobro. Dostawcom musi ona przynieść zwrot poniesionych kosztów oraz zapewnić osiągnięcie satysfakcjonujących zysków. Wraz z oczekiwaniami korzyści, jakie mu ta ilość pieniądza przyniesie cena wpływa na dokonanie lub powstrzymanie się od sprzedaży.

Ale nie koniec na tym w gospodarce cena jest źródłem konfliktu między stroną podażową i popytową czyli między sprzedającymi i kupującymi .2





Konflikt i kompromis
Na rynku podmioty reprezentujący stronę podażową i popytowa mają sprzeczne interesy. Dostawcy dążą do tego, by sprzedawać oferowane przez siebie wyroby po cenie jak najwyższej. Z kolei nabywcy chcieliby kupić oferowane na rynku wyroby po cenie jak najniższej. Żeby do wymiany doszło konflikt miedzy obiema stronami rynku musi być rozwiązany, czyli musi dojść do kompromisu

Aby mogło dojść do wymiany obie strony rynku muszą ujawnić swoje zamiary, skonfrontować je i znaleźć rozwiązanie kompromisowe w postaci zadawalającą obie strony ceny.

Funkcje popytu i podaży pokazują każde z osobna, jakie ilości dobra nabywcy skłonni są skupić a producenci dostarczyć na rynek przy różnych poziomach cen, nie pokazują natomiast, czy doszło do wymiany

Rys A Funkcja popytu Rys B Funkcja podaży



S

C

Cena max Cena min.

D


Qd Qs


Z przebiegu funkcji popytu wynika, że istnieje maksymalny poziom ceny (tzw. cena zaporowa), powyżej której popyt nie wystąpi. Natomiast z przebiegu funkcji podaży wynika, że istnieje pewien minimalny poziom ceny, poniżej którego podaży nie będzie.
Rys A Wymiana niemożliwa Rys B Wymiana możliwa

S D S

C

Cena najniższa Ce



Cena najwyższa

D


Qe

Jak wiemy cena otrzymywana przez dostawcę jest ceną płaconą przez nabywców. Aby zatem doszło do wymiany, najwyższa cena, jaka skłonni są płacić nabywcy, musi być wyższa od najniższej ceny, jaka akceptują dostawcy.



Poniższy rysunek przedstawia konfrontację strony popytowej i podażowej.

Z przebiegu obu funkcji wynika, że do dobrowolnej wymiany dojść może (Rys. B), ale nie musi (rys A). Czynnikiem decydującym o kompromisie i powstaniu wymiany jest zadawalająca obie strony wymiany cena. Kiedy miedzy popytem i podażą dochodzi do kompromisu, mamy do czynienia z rynkiem. Gdy kompromisu nie osiągnięto, rynku nie ma.


Mechanizm kształtowania ceny równowagi rynkowej
W większości państw wysoko rozwiniętych funkcjonuje w rynkowym systemie sterowanym cenami. Odpowiedź na pytania: co, jak i dla kogo wytwarzać jest zależne od poziomu i zmian cen równowagi rynkowej, czyli cen, po jakiej oferowane ilości czyli rozmiary podaż są równię rozmiarom popytu na nie.
Alfred Marshall * ( 1842-1924) pionier teorii cen
Rozważanie na powyższe tematy zapoczątkował angielski filozof i ekonomista. Przedstawiciel kierunku subiektywistycznego Alfred Marshall1842-1924.) Absolwent uniwersytetu w Cambridge, wykładowca ekonomii na uniwersytecie w Bristolu, od 1883 profesor, a od 1885 kierownik katedry ekonomiki w King's College w Cambridge. Współzałożyciel British Economic Association (późniejsze Royal Economic Society). 3(

Marshall zajmował się systematyzowaniem teorii wcześniejszych klasyków ekonomii takich jak A. Smith, D. Ricardo, J.S Mill. W roku 1890 opublikował książkę pt. „Zasady ekonomii”, w której nawiązywał do dorobku klasycznej ekonomii angielskiej. Zawarte w niej koncepcje i teorie, zapoczątkowały w ekonomii kierunek neoklasyczny. Pomimo, iż upłynęło już prawie 120 lat od opublikowania pierwszej edycji Zasad Ekonomii zaprezentowana w niej analiza jest wciąż wykorzystywana do nauki ekonomii.

Marshall rozwinął teorię popytu, wprowadził do niej pojęcie elastyczności. Dokonując syntezy teorii popytu i podaży wyjaśnił współzależności pomiędzy popytem, podażą oraz działanie mechanizmu rynkowego. Jego sławny uczeń Jon Maynard Keynes4 uznał go za największego ekonomistę XIX wieku. Sam Keynes stał się z kolei najbardziej wpływowym ekonomistą XX wieku.

Marshall opracował i szeroko stosował metodę równowagi cząstkowej większość zjawisk i problemów ekonomicznych tłumaczy wykorzystując kategorię ceny równowagi rynkowej, przy której popyt jest równy podaży. Analizował związek zachodzący pomiędzy podażą, popytem i ceną uznając, że popyt i podaż określają cenę, która ostatecznie wyrównuje obie te wielkości. Porównywał on popyt i podaż do ostrzy nożyczek tłumacząc, że tak jak do cięcia potrzebne są dwa ostrza, tak do wyznaczenia ceny i ilości równowagi potrzebne są jednocześnie siły popytu i podaży.

Wielkość popytu zależy, zdaniem Marshall od użyteczności krańcowej danego dobra, wielkość podaży od kosztów produkcji, które można sprowadzić do krańcowego wynagrodzenia czynników produkcji (pracy, kapitału, ziemi i organizacji). Rynek to wzajemna interakcja rynkowych sił podaży i popytu zwana grą rynkową. Jej widocznym skutkiem jest dążenie do stanu równowagi.
Równowaga rynkowa
Podstawą działania rynkowego mechanizmu alokacji zasobów jest samoczynne dążenie rynków do równowagi. Jest to sytuacji, w której - przy określonej cenie, zwanej ceną równowagi rynkowej wielkość podaży danego produktu (lub innego przedmiotu wymiany) jest mniej więcej równa wielkością popytu na niego.

Powróćmy do przykładu popytu i podaży na rynku ziemniaków, wykorzystując dane zawarte w tablicach ilustrujących krzywe popytu i podaży. Równowaga rynkowa zostaje osiągnięta i będzie względnie trwała tylko przy jednym poziomie ceny, przy której popyt będzie równy podaży. Nosi ona nazwę ceny równo­wagi. W naszym przykładzie jest to cena 12 zl/kg, przy której zarówno popyt, jak i podaż wynoszą 600 tys. ton.




Tablica Popyt i podaż ziemniaków (w miesiącu)

Cena (zł /kg)

Łączny popyt(tys. ton)

Łączna podaż (tys. ton)

Nadwyżka/Niedobór ( tys. ton)

4

1000 (A)

200 (a)

800

8

800 (B)

400 (b)

200

12

600 (C)

600 (c)

0

16

400 (D)

800 (d)

230

20

200 (E)

1000 (e)

600

Aby wyjaśnić zasady jego działania zestawmy na jednym rysunku krzywe popytu i podaży ziemniaków odpowiadające danym zamieszczonym w tabeli
Rys A Równowaga rynkowa Rys B Nierównowaga rynkowa




C D S C D S C D S

C1

Ce=12 E E E

C2





Qd=Qs = 600 Qd < Qs Qs < Qd

Konflikt interesów strony popytowej i podażowej, odzwierciedlony jest na poniższym odmiennymi kierunkami nachylenia krzywej DD (ujemne) i krzywej SS (dodatnie).Kompromisem jest możliwość znalezienie ceny zadawalającej obie strony rynku, czyli ceny równowagi rynkowej.

Graficznym obrazem stanu równowagi rynkowej na rysunku A powyżej jest punkt E, tj. punkt przecięcia się krzywej popytu z krzywą podaży przy cenie równowagi Ce=12.

Przy każdym innym poziomie ceny na rynku występuje nierównowaga. Przy cenach rynkowych C1>Ce wyższych od ceny równowagi pojawia się nadwyżka podaży nad popytem (nadwyżka rynkowa). Gdy cena jest niższa od ceny równowagi C2(niedobór rynkowy).

W warunkach równowagi rynkowej, przy danej cenie zwanej ceną równowagi wielkość podaży równa jest wielkość popytu. Ilość, jaką zamierzają nabyć konsumenci, jest dokładnie taka sama, jak ilość jaką zamierzają sprzedać wytwórcy, zatem na rynku nie występują ani niedobory ani nadwyżki. Cechą charakterystyczną równowagi rynkowej jest to, że nabywcy mogą po danej cenie kupić potrzebne im ilości dóbr bez zbędnej zwłoki i dodatkowych kosztów transakcji, natomiast sprzedawcy pozbywają się wytwarzanych i oferowanych dóbr z maksymalnym zyskiem w danych warunkach na tyle szybko, że nie tworzą się obniżające zyski niechciane zapasy.

Przy cenie równowagi interesy producentów i konsumentów są całkowicie zbieżne. Producenci skłonni są dostarczać dokładnie tyle towaru, ile konsumenci skłonni są zakupić. W warunkach równowagi kupowane i sprzedawane ilości przynoszą dostawcom i odbiorcom maksimum korzyści, dlatego są zainteresowane utrzymaniem tego stany rzeczy .
Mechanizm przywracania równowagi rynkowej
Brak równowagi oznacza, albo występowanie nadwyżki popytu nad podażą, czyli tzw. niedoboru rynkowego albo nadwyżki podaży nad popytem Im różnica ta jest większa, tym większe nadwyżki lub niedobory. Stan ten nie utrzyma się na rynku konkurencyjnym. Dążące do maksimum korzyści z wymiany podmioty, po obu stronach barykady podejmują działania dostosowawcze. W ich wyniku zostaje uruchomiony samoczynny mechanizm, który równowagę przywraca. Dział on w dwóch etapach. Najpierw mają miejsce oparte na zasadzie konkurencji wewnątrz grupy dostawców lub odbiorców dostosowanie cenowe. Zmiana cen uruchamia z kolei oparte na prawach popytu i podaży dostosowanie ilościowe.
Konkurencja cenowa
Ponieważ ilość nabywców jest ograniczona na rynku występuje zatem nieustanna konkurencja między dostawcami o zdobycie względów nabywców. Z drugiej strony, ponieważ ilość wytwarzanych w gospodarce dóbr jest również ograniczona, może mieć miejsce konkurencji między kupującymi. Konkurencja na obu biegunach rynku polega na przedstawianiu ofert korzystniejszych od innych. W naszym modelu rynku dominuje konkurencja cenowa.

Gdy na rynku występuje nadwyżka podaży nad popytem konkurujący ze sobą dostawcy obniżają ceny. Gdy ma miejsce nadwyżka popytu nad podażą konkurujący ze sobą nabywcy windują ceny w górę.

Zmiany cen poprzez wynikające z prawa popytu i podaży bodźcowe oddziaływania na kupujących i sprzedających wywołują dostosowania ilościowe.
Dostosowania ilościowe
Wzrost cen zgodnie z prawem popytu eliminuje część nabywców danego dobra a część z nich skłania do zmniejszenie zakupów. Ich spadek działa w kierunku odwrotnym.

W tym samym czasie wzrost ceny zgodnie z prawem podaży zachęca producentów do zwiększenie produkcji i przyciąga do danej działalności nowych producentów. Ich spadek wywołuje odwrotną reakcję.

Dostosowanie cenowe i ilościowe likwidują nadwyżki lub niedobory i rynek samoczynnie wraca do równowagi. Przyjrzyjmy się bliżej działaniu tego mechanizmu. Naszą analizę rozpoczniemy od sytuacji, w której ma miejsce nadwyżka podaży nad popytem. Przyjmijmy, że jej przyczyną jest zbyt wysoka cena rynkowa.

Mechanizm likwidacji nadwyżki popytu nad podażą
Przy jakiejkolwiek cenie wyższej od ceny równowagi rynkowej np.C1>Ce=600. Jak to zaznaczono na rysunku A wielkość podaży przekracza wielkość efektywnego zapotrzebowania rynkowego, co oznacza powstanie nadwyżki podaży nad popytem równa (Qs1 – Qd1 ).

W naszym przykładzie liczbowym, gdyby cena była na poziomie - np. 20 zł/kg, wówczas podaż Qs=1000 przewyższałaby popyt Qd=200 o 800 tys. ton (e - E).


Rys A Nadwyżka podaży nad popytem Rys B. Nadwyżka popytu nad podażą

Cena C D S Cena D S



Nadwyżka rynkowa

C1


E E




CE CE

C2

Niedobór rynkowy

Qs Qd Qs Qd

Qd1 QE Qs1 Qs2 QE Qd2

Nie sprzedana produkcja odkłada się w postaci niechcianych (przymusowych) zapasów, a to oznacza dodatkowe koszty pieniężne (np. przechowywania) oraz alternatywnymi (np. koszt zamrożenia w zapasach środków finansowych). Ponadto przechowywane zbyt długo produktu tracą swoja wartość użytkową. Masło jełczeje, buty wychodzą z mody, a komputery starzeją się.

W modelu rynku opartego na konkurencji cenowej najskuteczniejszym sposobem pozbycia się niechcianych zapasów jest obniżenie ceny zbytu.. Gdyby cena spadła np. do poziomu 16 zł/kg. Nadwyżka będzie wprawdzie mniejsza, ale nadal istnieje, jest zatem powód do dalszej obniżki cen. Do jakiego poziomu powinna spaść cena? Takiego, przy którym znikną niechciane zapasy, czyli ceny równoważącej popyt z podażą. Czy jest to możliwe? Tak, bo spadek ceny uruchomi wynikające z prawa popytu i podaży zmiany ilości.

Spadek cen uruchomi prawo popytu czego ilustracją graficzna jest ruch w dół krzywej popytu. W efekcie jak długo cena rynkowa spada rozmiary popytu będą rosły. Z drugiej uruchomi on działanie prawa podaży. Gdy rynkowa cena maleje firmy będą ograniczać dostarczane na rynek ilości (ruch w dół krzywej podaży).

W efekcie jednoczesnego działania obu praw nadwyżka podaży nad popytem będzie stopniowo zmniejszać, by zniknąć całkowicie przy cenie, przy której popyt zrówna się z podażą. Przy cenie tej producenci sprzedać mogą całość wytworzonej produkcji, nie mają więc powodów, by dalej forsować jej obniżkę.

sprzedawcy podwyższają cenę tak długo, aż zmniejszająca się wielkość popytu i rosnąca wielkość podaży doprowadzą do ustalenia ceny równowagi.
Mechanizm likwidacji niedoborów rynkowych
Sytuacja odwrotna wystąpi przypadku niedoboru rynkowego. Przy jakimkolwiek poziomie ceny mniejszym od ceny równowagi rynkowej np. jak to przedstawiono na Rys B C2 < CE, rozmiary podaży Qs2 są mniejsze aniżeli rozmiary popytu, Qd2. W rezultacie powstaje nadwyżka popytu nad podążą równa różnicy (Qd2–Qs2) zwana niedoborem rynkowym. Pierwszym skutkiem niedoboru będzie wynikający z konkurencji miedzy kupującymi wzrost ceny. Dalszym wzrost produkcji.

Jeżeli przyjmiemy w naszym przykładzie liczbowym, że tych czy innych względów cena rynkowa ziemniaków wynosi 4 zł/kg a zatem jest niższa od ceny równoważącej rynek to oferowana przez producentów podaż wyniesie Qs=200, zaś analizowany rynkowy popyt wyniesie Qd=1000 W tej sytuacji nadwyżka popytu nad podażą, czyli inaczej mówiąc niedobór rynkowy (A - a) wynosi 800 tys. ton

Ta niższa od poziomu równowagi cena jest dla nabywców bodźcem do zbyt dużych zakupów w stosunku do wynikających z podaży możliwości ich realizacji. Jednak przy tym poziomie ceny nie wszyscy nabywcy są stanie w stanie kupić tyle, ile by chcieli. Aby kupić potrzebne im dobra muszą konkurować między sobą. W naszym modelu jest konkurencja cenowa. Niektórzy z nich skłonni są zapłacić wyższą cenę. Licytując się, kto da więcej podbijają w ten sposób cenę.

Producenci natomiast, którzy przy wyjściowym poziomie ceny nie mogą lub nie chcąc zwiększyć podaży przyjmą wyższe ceny z zadowoleniem. Dopóki istnieje niedobór, jak długo nabywcy naciskają na wzrost cen, podnoszący cenę producent nie musi obawiać się utraty rynku zbytu. Wzrost ceny zgodnie z działanie prawa popytu przynosić będzie z jednej strony spadek kupowanych ilości (ruch w dół po krzywej popytu),z drugiej natomiast w myśl prawa podaży spowoduje wzrost oferowanych przez producentów ilości(ruch w górę krzywej podaży). Jak długo cena rośnie wielkość zapotrzebowania maleje, a ilość oferowana wzrasta.

Jak długo i do jakiego poziomu rośnie cena? Do momentu, w którym zniknie nadwyżka popytu nad podąża, czyli niedobór rynkowy. Dopiero przy cenie równowagi niedobór zostania wyeliminowany i nabywcy nie będą mieli powodu by naciskać na wzrost cen.

Mechanizm ten działa samoczynnie bez jakiegokolwiek odgórnego kierowania kupującymi i sprzedającymi, a nawet można by rzec, że działa, bo takiego kierowania nie ma. Podstawą działanie tego mechanizmu jest samoczynne dążenie rynku do ustalania się cen na poziomie równoważącym popyt z podażą. Równowaga rynkowa to najważniejsza kategoria naszej analizy.



Zadanie
Funkcja popytu na dobro X dana jest wzorem: Qd = 550–5*Cx. a funkcja podaży Qs =100 + 4*Cx.

Ile wynosi cena i ilości równowagi?

a). 5 zł i 100 b).10zł 250 c).50 zł i 300 d )60 zł 300 e). Żadna
Rozwiązanie
550-5*Cx=100+4*Cx cena równowagi 9*Cx=450 Cx=50zł

Qd = 550 – 5*Cx= 550- 4*50=300 Qs = 100 + 4 Cx. =100+4*50=Qd=Qs= 300


Podsumujmy

Podstawowymi siłami rynkowymi są popyt, podaż i cena. Mechanizm rynkowy to nic innego, jak wzajemne ścieranie się tych dwóch siła w wyniku zależności przyczynowo-skutkowych, jakie zachodzą między podażą, popytem i cenami.

Podstawą działania działanie mechanizmu rynkowego jest tendencja do osiągania równowagi, czyli dążenie do kompromisu między sprzedawcami, którzy chcą zmaksymalizować swój zysk, a nabywcami, którzy dążą do jak najkorzystniejszych zakupu dóbr produkcyjnych lub konsumpcyjnych. Tym kompromisem są: ilości i cena, po której dochodzi do wymiany, czyli cena równowagi rynkowej równowagi.

Efektem działania tego mechanizmu jest samoczynna tendencja do ustalania się na rynku cen na poziomie równoważącym popyt z podażą. W określonym czasie na rynku występuje cena bieżąca, która zbliża się do ceny równowagi.

W warunkach równowagi kupowane i sprzedawane ilości przynoszą dostawcom i odbiorcom maksimum korzyści, dlatego obie strony są zainteresowane utrzymaniem tego stanu.

Siły rynku utrzymują cenę bieżącą wokół ceny równowagi rynkowej, gdy w określonym czasie czynniki determinujące popyt i podaż są względnie stabilne. Jeśli czegoś jest wytwarzane zbyt dużo (nadwyżka podaży nad popytem), lub za mało ( niedobór rynkowy) w stosunku do potrzeb, rynkowy mechanizm równoważenia popytu z podąża samoczynnie doprowadza do dopasowanie produkcji do ujawnionych na rynku potrzeb.


  1   2   3   4   5   6   7   8


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość