Strona główna

Vol LVIIII, suppl. XIII, 2 sectio d 2003


Pobieranie 62.5 Kb.
Data19.06.2016
Rozmiar62.5 Kb.
ANNALES

UNIVERSITATIS MARIAE CURIE-SKŁODOWSKA

LUBLIN - POLONIA

VOL.LVIIII, suppl. XIII, 2 SECTIO D 2003



Akademia Wychowania Fizycznego, Katowice.

Academy of Physical Education, Katowice

Maciej Andryszczak, Grzegorz Grządziel, Zbigniew Borek, Władysław Mynarski



Psychological characteristics of female volleyball

and handball players from Sport Championship Schools




Charakterystyka psychologiczna siatkarek i piłkarek ręcznych

ze Szkół Mistrzostwa Sportowego

W literaturze przedmiotu analizą wybranych parametrów psychologicznych zawodników uprawiających zespołowe gry sportowe zajmowali się między innymi : Jurczyńska B., Olszewska G.(1973) – hokej na trawie; Chmura J. (1992) – koszykówka; Olszewska G. (1969) – piłka nożna; Rychta T. (1974) – piłka ręczna. W polskim systemie szkolenia sportowego młodzieży funkcjonują od wielu lat Szkoły Mistrzostwa Sportowego (SMS) w większości dyscyplin sportowych. Jednak stosunkowo mało jest publikacji o efektywności szkolenia w tych szkołach, mało poznane są cechy (charakterystyki) osobowościowe młodych zawodników, którzy w niedalekiej przyszłości, być może, będą reprezentowali nasz kraj na arenie międzynarodowej.

Działając na zlecenie byłego Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu a obecnie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu zespół badawczy Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach ma dokonać oceny funkcjonowania i efektywności szkolenia w tychże szkołach na terenie województwa śląskiego. Jednym z ważnych obszarów naszego działania była charakterystyka psychologiczna zawodników objętych szkoleniem w SMS. Podstawowym problemem badawczym w 2001 roku było określenie sylwetek psychologicznych zawodniczek na podstawie oceny ich podstawowych cech osobowościowych.

Materiał, metody
W tym celu przeprowadzono badania w grupie siatkarek ze Szkoły Mistrzostwa Sportowego w Sosnowcu oraz wśród piłkarek ręcznych SMS działającej w Gliwicach. Łącznie przebadanych zostało 58 osób: 28 (siatkówka), 30 (piłka ręczna). Przedstawione tabele prezentują liczebność grup w zależności od wieku i grupy rozgrywkowej [tabela 1 ]

Tabela 1. Liczebności, wiek i grupa sportowa badanych zawodniczek







Ilość

badanych


SMS Sosnowiec – siatkarki

Juniorki (rocznik 1983-84)

4

Juniorki młodsze (rocznik 1985-86)

24

Razem

28

SMS Gliwice – piłkarki ręczne

Juniorki (rocznik 1983-84)

16

Juniorki młodsze (rocznik 1985-86)

14

Razem

30

W badaniach własnych przyjęto następujących metody:



  1. Kwestionariusz Temperamentu PTS J. Strelaua, A. Angleitnera i B. Zawadzkiego (1998).

  2. Test EPQ-R H. Eysencka.

  3. Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej.

Kwestionariusz Temperamentu PTS (Pavlovian Temperament Survey) jest najnowszą wersją opracowaną przez Jana Strelaua i współpracowników (1998), wyodrębnia 4 czynniki temperamentu:

  • siła procesu pobudzenia (SPP),

  • siła procesu hamowania (SPH),

  • ruchliwość procesów nerwowych (RPN),

  • równowaga procesów nerwowych (RWN).

Test EPQ-R H. Eysenck’a

W badaniach wykorzystano zrewalidowaną metodę testu Eysencka z 1985 roku, opracowaną przy współpracy z S.B.G. Eysenck i P. Barretta. Jest to test diagnozujący osobowość badanych. Składa się z 4 szczegółowych skal mierzących następujące wymiary osobowości:



  • ekstrawersja-introwersja,

  • neurotyzm – charakteryzując ową skalę, opisuje się zazwyczaj kontinuum (bieguny) tego wymiaru (warto podkreślić iż według Eysencka pomiędzy normą a patologią istnieje ciągłość),

  • psychotyzm – skala mierzy stopień socjalizacji badanego, akceptacji norm społecznych,

  • wskaźnik kłamstwa- skala mierzy aprobatę społeczną lub tendencje do przedstawiania się w korzystnym świetle.

Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej (INTE) – N.S. Schutte, J.M. Malouffa, L.E. Hall, D.J. Haggerty’ego, J.T. Cooper, C.J. Goldena, L. Dornheim [1998].

Termin „psychologia emocjonalna” pojawił się w psychologii na początku lat 90-tych i w krótkim czasie zyskał dużą popularność. Stało się tak szczególnie po opublikowaniu prac Daniela Golemana. Zdaniem wielu psychologów spowodował on przełom w badaniach, gdyż pomiary sfery poznawczej zostały uzupełnione badaniami sfery emocjonalnej, której przywrócono wysoką, a nawet decydującą role w uzyskiwaniu wysokiej sprawności działania (także u sportowców).

Zdaniem autorów, Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej mierzy zdolność do rozpoznawania emocji oraz ich wykorzystywania do wspomagania myślenia i działania.



Wyniki badań
W Kwestionariuszu Osobowości Eysencka siatkarki uzyskały niskie wyniki w skali N (neurotyzm) (3.89) i skali P (psychotyzm) (2.86), co świadczy, że charakteryzuje je zrównoważenie emocjonalnie i zdrowie psychiczne. Wyniki w skali E (ekstrawersja) (6.32) i w skali K (kłamstwa) (6.43) wskazują na ambiwersję zawodniczek, czyli nie przyjmują one skrajnych postaw charakterystycznych dla introwertyków czy ekstrawertyków. Ponadto w umiarkowanym stopniu wypowiadają szczere odpowiedzi, są zsocjalizowane i podatne na aprobatę. [tab. 2]

W Kwestionariuszu Temperamentu PTS wyniki uzyskane przez siatkarki we wszystkich trzech skalach posiadają zbliżone wartości na poziomie 7-8 stena, oznacza to stosunkowo silny i zrównoważony typ układu nerwowego. Duże nasilenie SPP wskazuje na skłonność do podejmowania aktywności w warunkach stresowych, wytrwałość w podejmowaniu długotrwałych i intensywnych wysiłków, zrównoważenie emocjonalne. Wysoki wynik w skali SPH wskazuje na umiejętność kontrolowania zachowania, nieokazywania emocji gdy jest to potrzebne, wytrwałość w realizacji zadań.

Niemal identyczny wynik w skali SPP i SPH (7.43 i 7.50) wskazuje na równowagę procesów nerwowych gdzie ani zbytnia pobudliwość i nadmierne hamowanie nie maja wpływu na działanie [tab. 2].

Osiągnięcie wysokiego wyniku w Kwestionariuszu INTE wskazuje na umiejętność rozpoznawania własnych emocji i okazywanych przez otoczenie oraz efektywne wykorzystanie emocji w realizacji zadań szczególnie o charakterze zespołowym. Uzyskany wynik 6.39 znajduje się w górnej strefie średnich wartości.


Tabela 2. Wyniki badań cech osobowościowych zawodniczek SMS w Sosnowcu (piłka siatkowa)





Skala Kwestiona-riuszy

N



S

Min. wynik

Maks. wynik

Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R

N

28

3,89

1,76

1

8

E

6,32

1,95

1

10

P

2,86

2,03

1

10

K

6,43

2,04

3

10
Kwestionariusz Temperamentu PTS

SPP

28

7,43

1,52

4

10

SPH

7,50

1,35

4

10

RPN

6,79

1,40

4

9
Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej INTE




28

6,39

2,02

2

10

Tabela 3. Wyniki badań cech osobowościowych zawodniczek SMS w Gliwicach (piłka ręczna)



Skala Kwestionariuszy

N



S

Min. wynik

Maks. wynik

Kwestionariusz Osobowości Eysencka EPQ-R

N

30

5.87

1.43

3

9

E

6.10

1.85

2

9

P

4.90

1.72

1

8

K

4.37

1.72

1

8
Kwestionariusz Temperamentu PTS

SPP

30

6.10

1.83

2

9

SPH

6.10

1.49

2

8

RPN

5.70

1.57

2

8
Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej INTE




30

5.6

2.22

1

10

W Kwestionariuszu Osobowości Eysencka piłkarki ręczne uzyskały średnie wyniki w środkowym przedziale skal stenowych. Charakteryzuje je więc: umiarkowane zrównoważenie emocjonalne, ambiwersja, umiarkowane zsocjalizowanie i podatność na aprobatę [tab. 3].

W Kwestionariuszu Temperamentu PTS uzyskane wyniki posiadają wartości zbliżone do siebie w okolicach 6 stena. Wskazuje to na występowanie idealnej równowagi procesów pobudzenia i hamowania. Preferencje do podejmowania zadań o średnim stopniu trudności i ryzyka.

Uzyskany przez piłkarski ręczne wynik w Kwestionariuszu Inteligencji Emocjonalnej (5.60) wskazuje na przeciętna umiejętność rozpoznawania własnych emocji i emocji osób z otoczenia i tym samym przeciętną umiejętność wykorzystywania ich w swoim działaniu [tab. 3].



Omówienie wyników badań
Dokonując analizy wszystkich czynników mierzonych przez zastosowane w niniejszej pracy metody, można dokonać implementacji wyników – stworzyć teoretyczny model rekrutacyjny. Model ten wskazywałby jakim natężeniem poszczególnych parametrów psychologicznych powinien charakteryzować się kandydat na ucznia SMS, w odniesieniu do analizowanych dyscyplin sportów zespołowych.

Kandydat powinien być:



  • zrównoważony emocjonalnie (niski wynik w skali N),

  • nie wykazywać zaburzeń nerwicowych i psychoz – niski wynik w skali P),

  • w grach zespołowych: ekstrawertywny (wysoki wynik w skali E),

  • odporny psychicznie (wysoki wynik w skali SPP i INTE),

  • adekwatnie reagować na bodźce silne i długotrwale (wysoki wynik w skali SPP),

  • kontrolować swoje zachowanie (wysoki wynik w skali SPH i INTE),

  • panować nad emocjami (wysoki wynik w skali SPH i INTE),

  • adekwatnie reagować na zmiany w środowisku i szybko adaptować się do nowego otoczenia (wysoki wynik w skali SPN),

  • zrównoważony (równowaga pomiędzy SPP i SPH),

  • sprawnie funkcjonować w warunkach wymagających zmiennych sposobów reagowania jak to ma miejsce w grach zespołowych (wysoki wynik w skali RPN).

Wyniki badań wskazują, że większość uczennic SMS dysponuje cechami osobowościowymi zbliżonymi do podanego modelu.

Wnioski


    1. Analiza wyników uzyskanych w niniejszej pracy jest koherentna z teorią (por. Strelau 2002, Strelau, Zawadzki 1997, Zawadzki 1991, Eliasz 1974, Eysenck i wsp. (1982), ale także z praktyką (wyniki innych badań – por. Hornowski 1973, Rychta 1979, 1974).

    2. Uzyskane wyniki mogłyby mieć dalsze implikacje praktyczne. W tym celu najważniejsze zadania jakie należałoby w tej kwestii wykonać to:

  • dalsza kontynuacja badań,

  • określenie modelu zawodnika danej dyscypliny sportowej z uwzględnieniem specjalizacji,

  • na podstawie badań i modelu określenie programu rozwoju cech psychologicznych, przydatnych w walce sportowej.



Piśmiennictwo


  1. Chmura J. Sprawność psychomotoryczna a ocena efektywności gry koszykarza. Sport Wyczynowy, nr 5-6. 1992.

  2. Eliasz A.: Rola cech temperamentu w kształtowaniu cech osobowości. [W:] Strelau J. [red.]: Rola cech temperamentalnych w działaniu. Wrocław: Ossolineum. 1974

  3. Eysenck, H.J., Nias D.K., Cox D.N. Personality and Sport. “Advances in Behaviour Research and Therapy” nr 1. 1982.

  4. Hornowski B. Współzależność między neurotycznością i temperamentem, a ogólną sprawnością fizyczną młodzieży. Wychowanie Fizyczne i Sport, nr 2. 1973.

  5. Jurczyńska B., Olszewska G. Charakterystyka wybranych parametrów psychologicznych kadry olimpijskiej hokeja na trawie. Wyniki badań. Hokej na trawie, 2.51. INKF, Warszawa. 1973.

  6. Olszewska G. Próba oceny wybranych właściwości psychicznych piłkarza. Roczniki Naukowe WSWF w Poznaniu, 2.18. 1969.

  7. Rychta T. Badania nad strukturą osobowości zawodników kadry narodowej w piłce ręcznej. Gdańsk: Monografie WSWF, nr 10. 1974.

  8. Sankowski T. Znaczenie temperamentu w działalności sportowej. Wychowanie Fizyczne i Higiena Szkolna, nr 1. 1987.

  9. Strelau J. Osobowość jako zespół cech. [W:] Strelau J. [red.]. Psychologia. Podręcznik akademicki (s. 524-560). Gdańsk: Wydawnictwo GWP. 2002.

  10. Strelau J., Zawadzki B. Temperament and Personality: Eysesenck’s three superfactors as related to temporal dimensions. [W:] Nyborg H. [red.]. The scientific study of human nature: Tribute to Hans Eysenck at eighty. 1997. s. 68-91.

  11. Zawadzki B. Temperament: selekcja czy kompensacja? [W:] Tyszka T. [red.] Psychologia i sport. Warszawa: Wydawnictwo AWF. 1991. s. 85-112.


Streszczenie

Badaniami objęto 28 siatkarek i 30 piłkarek ręcznych ze Szkół Mistrzostwa Sportowego. Zastosowano następujące narzędzia;. Kwestionariusz Temperamentu PTS J. Strelaua, A. Angleitnera i B. Zawadzkiego (1998), Test EPQ-R H. Eysencka, Kwestionariusz Inteligencji Emocjonalnej. Dokonano oceny sylwetek osobowościowych badanych zawodniczek. W części końcowej sformułowano wnioski oraz zaprezentowano model osobowościowy kandydatki do Szkoły Mistrzostwa Sportowego w grach sportowych.




Summary

In the investigation took par 28 volleyball and 30 handball female players from Sport Championship Schools. There were adopted the following tools: Temperament Questionnaire PTS by J. Strelau, A. Angleitner and B. Zawadzki (1998), EPQ-R test by H. Eysenck and Emotional Intelligence Questionnaire. It was made the evaluation of personality characteristics of examined female athletes. There were also formulated the conclusions and presented the personality model of a female candidate to Sport Championship Schools in sport team games.








©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość