Strona główna

Wyspy szczęśliwe II


Pobieranie 262.27 Kb.
Strona1/6
Data18.06.2016
Rozmiar262.27 Kb.
  1   2   3   4   5   6
Wyspy szczęśliwe II

Program nauczania języka polskiego w klasach IV–VI szkoły podstawowej


zgodny z nową podstawą programową

Ogólna charakterystyka programu nauczania,
czyli którędy wiodą drogi przez „wyspy szczęśliwe” 2

Cele ogólne programu,


czyli po co uczyć 7

Materiał nauczania,


czyli co warto poznać 9

Materiał lekturowy,


czyli co czytać 16

Klasa VI 18

Cele szczegółowe,
czyli jakie stawiać wymagania 19

Procedury osiągania celów,


czyli jak uczyć ciekawie i efektywnie 24

Sprawdzanie i ocenianie osiągnięć uczniów,


czyli jak mierzyć efekty 29



Ogólna charakterystyka programu nauczania,
czyli którędy wiodą drogi przez „wyspy szczęśliwe”


A ty mnie na wyspy szczęśliwe zawieź (…)

Pokaż mi wody ogromne i wody ciche,

rozmowy gwiazd na gałęziach pozwól mi słyszeć zielonych,

dużo motyli mi pokaż, serca motyli przybliż i przytul,

myśli spokojne ponad wodami pochyl miłością.

„Prośba o wyspy szczęśliwe” K.I. Gałczyński


Przygotować do funkcjonowania w świecie współczesnej kultury, nauczyć rozpoznawania wartości moralnych: dobra, piękna, prawdy, zachęcić do poznawania literatury i innych tekstów kultury, wprowadzić w tradycję kultury narodowej i europejskiej, wykształcić kompetencje komunikacyjne, pobudzić postawy kreatywne ucznia – oto tylko niektóre wyzwania, przed jakimi stoi nauczyciel języka polskiego. Program „Wyspy szczęśliwe” i skorelowane z nim podręczniki (do kształcenia literacko-kulturowego) i zeszyty ćwiczeń z wiadomościami – pod tym samym tytułem –usiłują sprostać zadaniom, jakie stawia przed polonistami współczesny świat.

„Wyspy szczęśliwe” to program przeznaczony dla nauczycieli języka polskiego na II etapie kształcenia. Zakładamy, że na kształcenie polonistyczne przeznaczono w klasie IV, V, i VI co najmniej po 5 godzin tygodniowo. Program uwzględnia cele i treści kształcenia zawarte w Podstawie programowej kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych i gimnazjów1, dotyczące przedmiotu język polski.

Dla większości współczesnych dzieci oczywistym, niejako naturalnym, staje się obraz rzeczywistości kreowany przez media, a najróżniejsze prawdy, pojawiające się w telewizji, internecie, radiu, grach komputerowych itd., okazują się aksjomatami. System uznawanych wartości okazuje się chwiejny (!) i niespójny. Taki stan rzeczy stawia przed współczesną szkołą zadanie ukazania prawdziwych wartości, kształcenia prawidłowych postaw i… niemoralizowania. Pragnąc sprostać oczekiwaniom, przedstawiamy Państwu program pt. „Wyspy szczęśliwe” (i podręczniki z nim zintegrowane), który wskazuje ważne, inspirujące do myślenia i atrakcyjne teksty kultury, kładzie nacisk na wychowanie i odpowiednie przygotowanie uczniów do krytycznego odbioru świata mediów. Zgodnie z podstawą programową: „Ważnym zadaniem szkoły podstawowej jest przygotowanie uczniów do życia w społeczeństwie informacyjnym. Nauczyciele powinni stwarzać uczniom warunki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł, z zastosowaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych, na zajęciach z różnych przedmiotów”2.

Nie odżegnujemy się od kultury masowej, ale traktujemy ją jako materiał do pracy i wstęp do kultury wysokiej. Kultura łatwa, powszechna, rozrywkowa niszczy dociekliwość poznawczą i uczy bierności, a jednym z najważniejszych celów programu „Wyspy szczęśliwe” jest kształcenie postawy aktywnej i umiejętności wybierania. Wartościowanie i selekcja informacji stały się wymogiem współczesności. Jestem człowiekiem, więc najpierw: oglądam, słucham, czytam, poznaję, potem: myślę, oceniam, wartościuję i w końcu: decyduję, wybieram.

Zakładamy, że ciekawość to pierwszy stopień do… poznawania i zdobywania świata. To właśnie ona popycha dzieci do badań i eksperymentów, do odkrywania prawd, poznawania siebie i innych ludzi. Program „Wyspy szczęśliwe” został skonstruowany z myślą o pobudzaniu aktywności poznawczej uczniów oraz inspirowaniu do ciekawych przygód z tekstami kultury i językiem ojczystym. Ciekawie to nie znaczy łatwo, ciekawie to nie znaczy szybko, ale ciekawie to atrakcyjnie, z chęcią, z poczuciem ważności tego, co się robi. Uczniowie pragną wyzwań, nudzą ich zbyt łatwe zadania, męczą ogólnikowe polecenia, brak poczucia humoru… Naprzeciw tym potrzebom wychodzą różnorodne teksty, przemyślane ćwiczenia, atrakcyjne i dopracowane (często żartobliwe) polecenia, które można znaleźć w podręczniku.

Program pozostawia nauczycielowi dużą swobodę w doborze materiału literackiego i kulturowego oraz przewiduje dopasowywanie go do możliwości poznawczych i emocjonalnych uczniów. Zaproponowane teksty kultury są zróżnicowane pod względem stopnia trudności, co umożliwia omawianie wybranych tematów na różnych poziomach. Zakłada się indywidualizację nauczania – nie wszyscy uczniowie muszą czytać, oglądać, badać wszystkie teksty czy wykonywać wszystkie zadania, lecz działania są warunkowane możliwościami dzieci. Chodzi m.in. o to, aby szczególnie uzdolnieni, którzy pracują bardzo sprawnie, nie czekali na swoich rówieśników, tylko w zyskanym czasie zajęli się dodatkowym tekstem czy ćwiczeniem. Jednym z największych grzechów szkolnych jest bowiem marnowanie potencjału. Większość tekstów, poleceń w tradycyjnych podręcznikach adresuje się do przeciętnego ucznia. Słabsi otrzymują teksty, zadania za trudne, mocniejsi zbyt łatwe. Receptą winno być różnicowanie. Te same zagadnienia można oglądać, analizować na różnych poziomach. Wielość służy temu, by indywidualizować zarówno pracę na lekcji, jak i zadania domowe.

Wybierając utwory literackie lub inne teksty kultury, kierowaliśmy się następującymi zasadami:


  • teksty bliskie dziecku, jego doświadczeniu, najczęściej takie, w które wpisano odbiorcę dziecięcego bądź młodzieżowego (wyjątek: klasyka literacka);

  • różnorodność: utwory krótsze i dłuższe; łatwiejsze i trudniejsze; klasyka i literatura dziecięca, proza, poezja, krótkie utwory sceniczne;

  • literatura polska częściej niż światowa;

  • teksty literatury światowej tylko w dobrym tłumaczeniu;

  • unikanie wierszy autorów obcych;

  • wiele króciutkich tekstów (aforyzmów, przysłów, powiedzeń, cytatów, ciekawostek, reprodukcji, zdjęć itp.) jako obudowa do właściwych utworów przeznaczonych do omówienia;

  • bogactwo tekstów kultury.

Program ma charakter koncentryczno-spiralny. Treści są skupione wokół pewnych zagadnień tematycznych, natomiast określone umiejętności (podobnie jak pojęcia) będą kształcone wielokrotnie przez cały II etap kształcenia. Pozwoli to uczniom dorosnąć do niektórych zagadnień, a nauczycielowi wracać do wybranych umiejętności (pojęć) w różnych kontekstach tematycznych i na różnych poziomach. Jeśli w klasie czwartej pojawi się jakiś termin (który rozumiemy jako nazwę o specjalnym, naukowym znaczeniu) i zostanie on wyjaśniony, to nie sądzimy naiwnie, że dziecko przyswoiło sobie pojęcie (ideę, treść nazwy) i trwale je zapamiętało. Potrzeba na to wielu kontekstów, użyć, przypomnień i doświadczeń, dlatego też w kolejnych klasach wciąż pojawiają się wprowadzane wcześniej terminy, a ich rozumienie staje się coraz bogatsze i głębsze; w dziecku rodzi się pojęcie.

Program zakłada, że wychowanie językowe realizuje się w szkole niejako dwutorowo, choć obydwa obszary (kształcenie literacko-kulturowe i kształcenie językowe) wzajemnie się dopełniają, warunkują i nie mogą bez siebie istnieć. Język jest zarówno narzędziem porozumiewania się, jak i tworzywem literatury oraz innych werbalnych tekstów kultury. Parafrazując myśl Ludwiga Wittgensteina, należy, rozszerzając granice uczniowskiego języka, rozszerzać granice jego myślenia. Z jednej więc strony kształcenie językowe traktujemy jako wyposażanie uczniów w narzędzia do lepszego porozumiewania się, z drugiej obserwacja zjawisk językowych i ich opisywanie (przy użyciu minimalnej terminologii) służyć ma świadomemu, refleksyjnemu wykorzystywaniu języka podczas tworzenia własnych tekstów. Uczeń znajduje się w roli odbiorcy, krytyka i twórcy. Pojawiające się w procesie kształcenia pojęcia mają ułatwiać (nie utrudniać!) opisywanie obserwowanych zjawisk. Nie należy wymagać od ucznia posługiwania się definicjami, lecz ćwiczyć rozumienie wybranych terminów i czynne posługiwanie się nimi.



Kształcenie językowe rozumiemy jako:

  • kształcenie umiejętności poprawnego posługiwania się językiem (a także innymi niewerbalnymi środkami komunikowania się);

  • znajomość podstawowych kategorii gramatycznych służącą: poprawnemu posługiwaniu się językiem (a także słownikiem); mówieniu i czytaniu ze zrozumieniem; odbiorowi tekstów kultury;

  • kształcenie umiejętności poprawnego pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym wypowiadania się w piśmie przy użyciu różnych form wypowiedzi;

  • kształcenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji (m.in. słowników, encyklopedii, mediów).

Program przywraca odpowiednią rangę frazeologii i leksykologii lekceważonym w szkole. Bogactwo i zróżnicowanie języka ubarwia świat tekstów, nadaje im charakter i jędrność. Znajomość powiedzeń, zwrotów, wyrażeń pozwala lepiej rozumieć teksty kultury, sprawniej wyrażać własne myśli i umiejętnie różnicować wypowiedzi pod względem stylistycznym. W podręczniku, który jest pełną wykładnią założeń programu, pojawia się bardzo wiele gniazd tematycznych (np. szczęście, rodzina, dom, sen), stających się ośrodkiem poważnych i zabawnych ćwiczeń słownikowo-frazeologicznych.

Kształcenie literacko-kulturowe porównujemy do odkrywania pewnych obszarów tematycznych, do wędrówki po nowych światach – nazwaliśmy je wyspami szczęśliwymi, specyficznymi miejscami, które powstały pod wpływem wyobraźni. Każda wyspa to kolejny cykl zagadnień (dział podręcznika), w którym uczniowie poznają nowe teksty, pojęcia, frazeologię itp. oraz kształcą wybrane umiejętności.

Na każdym poziomie uczniowie poznają pięć kręgów tematycznych, wokół których skupiają się ich działania. Można je realizować po kolei, ale nie jest to konieczne. Każdy dział powinien kończyć się sprawdzeniem zdobytych umiejętności, przypomnieniem najważniejszych pojęć, tekstów, wyciąganiem wniosków. Takie podsumowanie nazywamy: poszukiwaniem prawdziwych skarbów, jako że skarbami mają stać się dla dzieci poznane utwory, ważne myśli, twórcze prace.

W każdej klasie pojawia się także szósty dział „W rytmie pór roku” złożony z tekstów okolicznościowych, związanych ze świętami, zwyczajami i przyrodą. Elementy tego działu winny pojawiać się na lekcjach języka polskiego okolicznościowo – w rytmie przyrody i kalendarza. Nauka w szkole nie powinna być oderwana od świata realnego: obyczajowości, tradycji, przyrody, świata naturalnego porządku, w którym jest: czas pracy (siewu, żniw, zbierania owoców itd.), święta (m.in. Bożego Narodzenia, Święta Niepodległości), zabaw (andrzejkowych wróżb, mikołajkowych podarków itp.) i czas natury (choćby śniegu, błękitu nieba, złotych pól, szczytów gór).

I tak proponujemy następujące wyspy szczęśliwe:



W klasie IV:

Ja i inni, moja szkoła, klasa, przyjaźń, codzienność

Dom, rodzina, miłość, mała ojczyzna, ojczyzna

Baśń, fantastyka, dobro i zło, prawda, piękno

Sen, noc, marzenia, wyobraźnia, teatr, niezwykłość

Śmiech, zabawa, radość, telewizja



W klasie V:

Przygoda, odkrywanie

Praca, pasja, tworzenie, kreacyjna moc słowa

Początek świata i człowieka, Biblia, mity (europejskie korzenie), legendy

Miłość, kobieta, mężczyzna, stworzenia duże i małe, bajki

Uroda świata, odpowiedzialność za siebie i świat, natura – środowisko przyrodnicze



W klasie VI

Podróż, człowiek w drodze, przekraczanie granic, szacunek dla inności

Różne światy, wędrówki w czasie i przestrzeni, (epika, ballada)

Bogactwo, skarby, praca nad sobą, sprawiedliwość, altruizm, współpraca

Patriotyzm, wolność, wartości narodowe, wielcy Polacy

Cywilizacja: zagrożenia, postęp, komputer, internet, reklama

Oprócz podstawowych umiejętności polonistycznych: odbioru wypowiedzi i wykorzystania zawartych w nich informacji (czytanie, słuchanie), analizy i interpretacji tekstów kultury oraz tworzenia wypowiedzi (mówienie, pisanie) uznaje się za szczególnie celowe rozwijanie: zdolności analitycznego i syntetycznego myślenia, dostrzegania związków przyczynowo-skutkowych i lepszego rozumienia świata, ludzi i siebie, a także umiejętności posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi oraz samokształcenia, jako sposobu zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji.

Wychowanie jest nieodłączną częścią kształcenia humanistycznego, dlatego też w programie „Wyspy szczęśliwe” kładzie się szczególny nacisk na kształtowanie u uczniów postaw: sprzyjających ich dalszemu rozwojowi indywidualnemu i społecznemu, takich jak: uczciwość, wiarygodność, odpowiedzialność, wytrwałość, poczucie własnej wartości, szacunek dla innych ludzi, ciekawość poznawcza, kreatywność, przedsiębiorczość, kultura osobista, gotowość do uczestnictwa


w kulturze
, podejmowania inicjatyw oraz do pracy zespołowej3. Ponadto należy w toku różnych działań lekcyjnych i pozalekcyjnych kształtować postawę obywatelską, a także postawę poszanowania zarówno tradycji i kultury własnego narodu, jak i innych kultur i tradycji.

  1   2   3   4   5   6


©snauka.pl 2016
wyślij wiadomość